សកម្មភាព​អហិង្សា​៖ កាត់​បន្ថយ​ហានិភ័យ​នៃ​ការ​បង្ក្រាប​ដោយ​ហិង្សា

ដោយ រ៉ូបឺត ជេមស៍ ប៊ើររ៉ូស៍

(Robert J. Burrowes)

ក្នុងអត្ថបទមួយចុះផ្សាយថ្មីៗ និងពោរពេញដោយទស្សនៈស៊ីជម្រៅ លោកសាស្ត្រាចារ្យ Bill Quigley បានកត់សម្គាល់សកម្មភាពខុសច្បាប់របស់ប៉ូលីសចំនួន ១០ [១. ព្យាយាមបញ្ឈប់បាតុកម្មរបស់ប្រជាជន, ២. បញ្ចូលជនញ៉ុះញង់ឱ្យបង្កហិង្សា, ៣. ប្រើក្រុមប៉ូលីសឱ្យអូសមុខសញ្ញាចេញពីចំណោមហ្វូងបាតុករ,៤. ចាប់ខ្លួនមនុស្សខុស, ៥. គំរាមកំហែង, ៦. លោមព័ទ្ធ, ៧. លុកលុយចូលផ្ទះ អង្គការ វិហារដែលគាំទ្របាតុកម្ម, ៨. ប្រើប្រាស់ឧបករណ៍បំពងសំឡេងចម្ងាយឆ្ងាយដែលអាចបង្កការឈឺចាប់, ៩. ចាប់ខ្លួនអ្នករាយការណ៍, ១០. ប្រើប្រាស់អាវុធគីមីនិងអាវុធដទៃទៀត (បាញ់ឧស្ម័នបង្ហូរទឹកភ្នែក, បាញ់គ្រាប់កាំភ្លើងកៅស៊ូ, ប្រើកំប៉ុងបាញ់ថ្នាំដែលធ្វើឱ្យមើលមិនឃើញបណ្តោះអាសន្ន)] ដែលធ្វើឡើងជារឿយៗដើម្បីរារាំងប្រជាជនពីការប្រើប្រាស់សិទ្ធិមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ពួកគេ ដោយប្រើប្រាស់សកម្មភាពអហិង្សាក្នុងការបង្ហាញការឈឺចាប់របស់ពួកគេ។ លោកកត់សម្គាល់ឃើញថា តាក់ទិចរបស់ប៉ូលីសទាំងនេះជាធម្មតាត្រូវបានប្រើប្រាស់ក្នុងបាតុកម្មដោយភ្នាក់ងារអនុវត្តច្បាប់នៅពេសពេញប្រទេសអាមេរិក។ សូមអាន ‘សកម្មភាពសខុសច្បាប់ទាំង ១០របស់ប៉ូលីស សម្រាប់ឃ្លាំមើលនៅ Ferguson’។

ខ្ញុំសូមសរសេរបំពេញអត្ថបទដ៏ល្អរបស់សាស្រ្តាចារ្យ Quigley ដោយកត់សម្គាល់អំពីវិធីកាត់បន្ថយហានិភ័យដែលបណ្តាលមកពីការប្រើប្រាស់តាក់ទិចហិង្សានិងខុសច្បាប់របស់ប៉ូលីសនិងយោធា ហើយនិងក្នុងករណីជាច្រើន គឺបញ្ឈប់ការប្រើប្រាស់នេះតែម្តងនៅទីណាក៏ដោយនៃពិភពលោកដែលមានសកម្មភាពអហិង្សាកើតឡើង។

បើអ្នកចង់ឱ្យសកម្មភាពអហិង្សាមានប្រសិទ្ធភាពបំផុត មានចំណុចចម្បងពីរដែលគួរពិចារណា។ ទីមួយ ចំណាយពេលបង្កើតយុទ្ធសាស្ត្រអហិង្សា ដោយឆ្លងកាត់ការរៀបចំដោយប្រុងប្រយត្ន ដើម្បីយកវាមកតម្រែតម្រង់រាល់ទិដ្ឋភាពនីមួយៗនៃយុទ្ធនាការរបស់អ្នក។ សម្រាប់សេចក្តីពន្យល់អំពីយុទ្ធសាស្ត្រអហិង្សានិងគម្រោងទាំង ១២ ចំណុចសម្រាប់តម្រែតម្រង់អ្នក សូមអានចំណុចទាំងនោះនៅក្នុងគេហទំព័រនេះ។ ទីពីរ កំណត់ឱ្យជាក់ថា សកម្មភាពអហិង្សានីមួយៗដែលក្រុមរបស់អ្នកប្រើប្រាស់ ត្រូវបានតម្រែតម្រង់ដោយគោលដៅយុទ្ធសាស្ត្ររបស់វា ជាជាងវត្ថុបំណងនយោបាយរបស់វា [អ្វីដែលអ្នកចង់សម្រេចឱ្យបានជាជាងអ្វីដែលអ្នកចង់ធ្វើ]។ បើអ្នកយល់មិនច្បាស់អំពីចំណុចនេះ សូមអាន ‘វត្ថុបំណងនយោបាយនិងគោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រនៃសកម្មភាពអហិង្សា’។

បើតាក់ទិចអហិង្សារបស់អ្នក (បាតុកម្ម, កូដកម្ម, ការបិទផ្លូវ) គឺជាតាក់ទិចដែលត្រូវបានជ្រើសរើសនិងផ្តោតទៅតាមយុទ្ធសាស្ត្រសម្រាប់ដំណាក់កាលនីមួយៗនៃយុទ្ធនាការរបស់អ្នក ហើយអ្នកអនុវត្តវាដោយមានគោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រច្បាស់លាស់ក្នុងចិត្ត (មិនមែនទៅតាមវត្ថុបំណងនយោបាយ) ជាលទ្ធផល អ្នកនឹងអាចសម្រេចគោលដៅយុទ្ធសាស្ត្របាន ដោយមិនបាច់ខ្វល់ពីការឆ្លើយតបរបស់ប៉ូលីស (រួមមាន ការឆ្លើយតបដោយអំពើលើ្មសច្បាប់, ហិង្សា, និង/ឬប្រើប្រាស់អ្នកញ៉ុះញង់), យុទ្ធនាការរបស់អ្នកនឹងឈានទៅមុខ ហើយការឆ្លើយតបណាមួយដោយហិង្សារបស់ប៉ូលីសឬយោធា នៅក្នុងន័យនយោបាយ វានឹងមិនពាក់ព័ន្ធនឹងយុទ្ធនាការ ឬក៏មានផលប្រយោជន៍អ្វីដល់យុទ្ធនាការរបស់អ្នកនៅក្នុងន័យយុទ្ធសាស្ត្រនោះឡើយ។

ដោយមានចំណុចបឋមទាំងនេះនៅក្នុងចិត្ត អនុញ្ញាតឱ្យខ្ញុំកត់សម្គាល់អ្វីដែលអ្នកអាចធ្វើ ចំនួន ២០ ប្រការ ដើម្បីកាត់បន្ថយហានិភ័យបណ្តាលមកពីការប៉ុនប៉ងរបស់ប៉ូលីស/យោធា  យកឈ្នះសកម្មភាពអហិង្សារបស់អ្នក ដោយប្រព្រឹត្តខុសច្បាប់ ប្រើប្រាស់អំពើហិង្សាឬប្រើប្រាស់អ្នកញ៉ុះញង់។

មានហេតុផលផ្សេងៗដែលប៉ូលីសនិងយោធាទំនងជាប្រើប្រាស់ហិង្សាទៅលើសកម្មភាពអហិង្សា។ តាមបទពិសោធរបស់ខ្ញុំ ហេតុផលសំខាន់បំផុតគឺពីព្រោះពួកគេត្រូវបានគេបញ្ជាឱ្យប្រើហិង្សាក្នុងទម្រង់ជាការបង្ក្រាបខាងនយោបាយ និងពីព្រោះពួកគេភ័យខ្លាច។ ជាធម្មតាទេ វានឹងមានហេតុផលរាយរងជាច្រើនទៀតនៅពីក្រោយការភ័យខ្លាចនេះ ដូចជា ឧ. ការភ័យខ្លាចដែលបង្កើតជាមូលដ្ឋាននៃការរើសអើងជាតិសាសន៍និងជំនឿងប់ងល់នឹងសាសនា។ បើអ្នកចង់យល់បន្ថែមអំពីចំណុចនេះ សូមអាន ‘ហេតុអ្វីប្រព្រឹត្តអំពើហិង្សា?’ និង ‘ចិត្តវិទ្យាអំពីភាពគ្មានការភ័យខ្លាចនិងចិត្តវិទ្យាអំពីការភ័យខ្លាច៖ គោលការណ៍និងការអនុវត្ត’។ ហេតុដូច្នេះហើយ បន្ថែមពីលើការពិចារណាអំពីទិដ្ឋភាពដទៃជាច្រើនទៀតនៃយុទ្ធសាស្ត្រអហិង្សាណាមួយ ដំណើរការធ្វើផែនការអាចពិចារណាអំពីវិធីដែលធ្វើឱ្យសកម្មភាពណាមួយ អាចធ្វើឡើង ដោយមិនសូវងាយរងគ្រោះពីការបង្ក្រាបហិង្សា។

សកម្មភាពអហិង្សាអាចមានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងនៅក្នុងការកម្រិតការប្រើប្រាស់អំពើហិង្សា ដោយសារហេតុចំនួន បីប្រការដែលពាក់ព័ន្ធនឹងគ្នាទៅវិញទៅមក៖ សមត្ថភាពរបស់វាក្នុងការបង្កើតបរិយាកាសនយោបាយវិជ្ជមាន (ឧ. ពីព្រោះវិធីដែលសកម្មជនប្រើប្រាស់ បង្កប់ភាពស្មោះត្រង់ដែលកសាងទំនុកចិត្ត), សមត្ថភាពរបស់វាក្នុងការបង្កើតបរិស្ថានរូបវន្តដែលគ្មានការគំរាមកំហែង (ដោយសារតែវិន័យអហិង្សារបស់សកម្មជន), និងសមត្ថភាពរបស់វាក្នុងការកែប្រែស្ថានភាពផ្លូវចិត្តរបស់មនុស្ស (ទាំងមានមកពីកំណើតនិងរៀនពីខាងក្រៅ) ដែលធ្វើឱ្យការប្រើប្រាស់អំពើហិង្សាអាចកើតឡើងតាំងពីដើមដំបូង។ ចំណុចនេះក៏រួមមានសមត្ថភាពរបស់វាក្នុងការកាត់បន្ថយឬលុបបំបាត់ការភ័យខ្លាចរបស់ប៉ូលីស/យោធា និងសមត្ថភាពរបស់វាក្នុងការធ្វើឱ្យគូប្រជែងនិងភ្នាក់ងារប៉ូលីសនិងយោធាមើលមកសកម្មជនថាមានមនុស្សធម៌ក្នុងខ្លួនដែរ។

ជាលទ្ធផល ដោយសារនៅក្នុងសកម្មភាពអហិង្សា គេមិនអាចលុបបំបាត់ហានិភ័យទាំងស្រុងពីអំពើហិង្សារបស់ប៉ូលីស/យោធា (ឬជនគេបង្គប់មកញ៉ុះញង់)     ប៉ុន្តែគេនៅតែអាចកាត់បន្ថយហានិភ័យនេះដោយកត់សម្គាល់កត្តានានាដែលពន្យល់ពីលទ្ធផលនេះ និងដោយពិនិត្យផ្ទៀងផ្ទាត់នឹងកត្តាទាំនេះឱ្យបានកាន់តែច្រើន តាមដែលអាចធ្វើទៅបាន។ បរាជ័យមិនបានធ្វើដូច្នេះនឹងបង្កើនហានិភ័យកើតចេញពីលទ្ធផលមិនរំពឹងចង់បានទាំងប៉ុន្មាន។ ជាចាំបាច់ ការកាត់បន្ថយហានិភ័យពីអំពើហិង្សារបស់ប៉ូលីស/យោធា ទាមទារការធ្វើផែនការល្អិតល្អន់និងអនុវត្តសកម្មភាពណាមួយដោយម៉ត់ចត់។ ប្រការនេះក៏គួររាប់បញ្ចូលចំណុចជាបន្តបន្ទាប់ទាំងអម្បាលម៉ានដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអ្នកនៅមូលដ្ឋានផងដែរ។

១. សម្រេចចិត្តទៅតាមយុទ្ធសាស្ត្រថា យុទ្ធនាការរបស់អ្នកនឹងធ្វើឡើងដោយអហិង្សា បន្ទាប់មកទៀត បង្ហាញការប្តេជ្ញានេះជាសាធារណៈនិងមានខ្លឹមសារងាយយល់។ បើអ្នកចង់ពិភាក្សាដេញដោលអំពីអត្ថន័យពិតប្រាកដនៃបញ្ញត្តិ ‘អហិង្សា’ នៅក្នុងបរិបទរបស់អ្នក, អ្នកទំនងជាប្រទះឃើញ ‘ម៉ាទ្រីសអំពើអហិង្សា’ ជាឧបករណ៍ដែលអាចប្រើការបាន។

២. បង្កើត ‘ក្រមវិន័យអហិង្សា’ ដែលឆ្លុះបញ្ចាំងពីការប្តេជ្ញានេះនិង ដោយសារគុណសម្បត្តិនយោបាយនៃក្រមវិន័យនេះ ដែលទទូចឱ្យសកម្មជនណាម្នាក់ បើមានបំណងចង់ចូលរួមសកម្មភាពអហិង្សានៅក្នុងយុទ្ធនាការនេះ ត្រូវចុះហត្ថលេខាលើវាជាមុនសិន៖ បើសកម្មជនណាម្នាក់ពិតជាប្តេជ្ញាចូលរួមយុទ្ធនាការរបស់អ្នកមែន ពួកគេនឹងពុំជំទាស់ដោយគ្រាន់តែចុះហត្ថលេខានោះទេ (ហើយការកំណត់អត្តសញ្ញាណរបស់អ្នកចូលមកញ៉ុះញង់ក៏នឹងមានភាពងាយយល់ជាងមុនដែរ)។  ផ្អែកទៅលើការសិក្សាអំពីយុទ្ធនាការជាច្រើននៅជុំវិញពិភពលោក ក្រមវិន័យគំរូគួរតែរាប់បញ្ចូលចំណុចនានាដូចខាងក្រោម៖

៙ខ្ញុំនឹងនិយាយតែការពិត។

៙ខ្ញុំនឹងប្រព្រឹត្តចំពោះបុគ្គលនីមួយៗដោយក្តីគោរព (រួមមានកម្មករ មន្ត្រីប៉ូលីស/យោធា អ្នកផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មាន)។

៙ខ្ញុំនឹងគុំកួនខឹងឬស្អប់នោះទេ។ ខ្ញុំសុខចិត្តរងការឈឺចាប់ពីកំហឹងនិងការវាយដំពីគូប្រជែងរបស់ខ្ញុំ។

៙ខ្ញុំនឹងការពារគូប្រជែងនិងប៉ូលីស/យោធាពីការប្រមាថនិងការវាយប្រហារ។ ខ្ញុំនឹងធ្វើទៅតាមការសម្រេចចិត្តនិងកម្មវិធីផែនការរបស់ក្រុមដែលត្រូវបានរៀបចំ ហើយនឹងឆ្លើយតបទាន់ពេលទៅតាមសំណើរបស់អ្នកចាត់ចែងសកម្មភាព។ នៅក្នុងករណីមានការខ្វែងគំនិតគ្នាខ្លាំង ខ្ញុំនឹងដកខ្លួនចេញពីសកម្មភាពនេះ។ ខ្ញុំនឹងមិនផ្តើមគំនិតឬចូលរួមនៅក្នុងសកម្មភាពគ្មានផែនការណាមួយឡើយ។

៙ខ្ញុំនឹងទទួលខុសត្រូវចំពោះសកម្មភាពរបស់ខ្ញុំ ខ្ញុំនឹងមិនលាក់ការសម្ងាត់អ្វីនោះឡើយ។

៙បើខ្ញុំត្រូវបានគេចាប់ខ្លួន, ខ្ញុំនឹងទទួលយកវាដោយស្មគ្រចិត្ត ហើយបើខ្ញុំត្រូវបានគេបញ្ចូនចូលពន្ធាគារ, ខ្ញុំនឹងធ្វើសកម្មភាពគំរូ[ដល់អ្នកដទៃទៀត]។

៙ខ្ញុំនឹងការពារទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គូប្រជែងរបស់ខ្ញុំ ព្រមទាំងរបស់ប៉ូលីស/យោធាផងដែរ។

៙ខ្ញុំនឹងមិនរត់ឬប្រើប្រាស់កាយវិការគំរាមកំហែងណាមួយឡើយ។

៙ខ្ញុំនឹងមិននាំយកឬប្រើប្រាស់គ្រឿងញឿនឬគ្រឿងស្រវឹងនោះឡើយ។

សកម្មជនអហិង្សាប៉ាឡេស្ទីនការពារប៉ូលីសស្រីអ៊ីស្រាអែលពីជនជាតិអ៊ីស្រាអែលដែលមកតាំងទីលំនៅនៅជំរុំ Esh Kodesh, សីហា ២០១៥។

សកម្មជនអហិង្សាប៉ាឡេស្ទីនការពារប៉ូលីសស្រីអ៊ីស្រាអែលពីជនជាតិអ៊ីស្រាអែលដែលមកតាំងទីលំនៅនៅជំរុំ Esh Kodesh, សីហា ២០១៥។

៣. រៀបចំកម្មវិធីអប់រំអំពីអំពើអហិង្សា ដើម្បីឱ្យសកម្មជនយល់បានពេញលេញអំពីអ្វីដែលពាក់ព័ន្ធនឹង ការប្តេជ្ញាកាន់វិន័យអហិង្សា។ នៅក្នុងកម្មវិធីអប់រំទាំងនេះ ផ្តល់ឱកាសឱ្យសកម្មជនស្វែងយល់ពីអារម្មណ៍និងភាពភ័យខ្លាចរបស់ពួកគេពាក់ព័ន្ធនឹងសកម្មភាពណាមួយ និងពិភាក្សាអំពីរបៀបដែលក្រុមអាចរៀបចំខ្លួនឯង (ឧ. នៅក្នុងក្រុមសកម្មភាព) ដើម្បីឱ្យបុគ្គលនីមួយៗទទួលបានការគាំទ្រគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីធ្វើសកម្មភាពដោយមានវិន័យនិងមានលក្ខណៈអហិង្សា។

៤. រៀបចំកម្មវិធីអប់រំអំពីអំពើអហិង្សាដែលត្រូវបានរៀបចំដាច់ដោយឡែកសម្រាប់សកម្មជនទាំងឡាយណាដែលមានបំណងក្រេបយកចំណេះដឹងនិងជំនាញដែលមានភាពចាំបាច់ដើម្បីអាចចូលជាសមាជិកក្រុមរក្សាសន្តិភាពដោយអហិង្សា។ បើក្នុងករណីពុំមានក្រុមក្នុងស្រុកណាមួយដែលបង្រៀនអំពីការរក្សាសន្តិភាពដោយអហិង្សានៅក្នុងតំបន់របស់អ្នកនោះទេ សូមអានសៀវភៅ យុទ្ធសាស្ត្រការពារដោយអហិង្សា ទំ. ២៣៥-២៣៨។

៥. សរសេរទៅកាន់មេដឹកនាំនយោបាយនីមួយៗ ដែលពាក់ព័ន្ធ (ដូចជា ប្រធានាធិបតី/នាយករដ្ឋមន្ត្រី និង/ឬអ្នកមានឋានៈស្មើគ្នានៅកម្រិតរដ្ឋ/មូលដ្ឋាន ព្រមទាំងអ្នកតំណាងពួកគេ) និងប៉ូលីសជាន់ខ្ពស់បំផុតនិង/ឬមន្ត្រីយោធា (និងអ្នកតំណាងរបស់ពួកគេ) ដែលនឹងពាក់ព័ន្ធនឹងការឆ្លើយតបនឹងសកម្មភាពអហិង្សារបស់អ្នក។ ផ្តល់ព័ត៌មានឱ្យពួកគេអំពីយុទ្ធនាការនិងគោលបំណងរបស់យុទ្ធនាការ ហើយជាពិសេសណែនាំពួកគេថា យុទ្ធនាការនិងសកម្មភាពនៅក្នុងនោះនឹងមានលក្ខណៈអហិង្សា ព្រមទាំងផ្តល់ជូនពួកគេនូវច្បាប់ថតចម្លងអំពីក្រមវិន័យអហិង្សា។

៦. កំណត់អត្តសញ្ញាណកម្លាំងប៉ូលីសនិង/ឬយោធា (រួមមាន ប៉ូលីសតាមមូលដ្ឋានឬថ្នាក់ជាតិ/យោធាផ្លូវទឹកពីរដ្ឋាភិបាលកណ្តាល) ព្រមទាំងក្រុមប្រតិបត្តិការពិសេសណាមួយដែលនឹងឆ្លើយតបនឹងសកម្មភាពអហិង្សារបស់អ្នក។ ជ្រើសរើសបុគ្គលសមរម្យមួយចំនួន (យកចិត្តទុកដាក់ទៅលើតុល្យភាពយេនឌ័រ, ជាតិសាសន៍, សាសនា ឱ្យសមរម្យទៅតាមកត្តាក្នុងស្រុក) បង្កើតជាក្រុមរៀបចំការប្រជុំជាមួយក្រុមប៉ូលីស/យោធា និងរៀបចំជាទៀងទាត់ជាមួយមន្ត្រីប៉ូលីស/យោធាជាន់ខ្ពស់ដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះប្រតិកម្មរបស់ប៉ូលីស/យោធា។ សូមអាន ‘របៀបដែលសកម្មជនអាចរៀបចំការប្រជុំជាមួយក្រុមប៉ូលីស’ និង ‘សកម្មភាពរបស់សកម្មជននិងប៉ូលីស’។ បើពួកគេធ្វើកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយអ្នកឬគំរាមកំហែងអ្នក នេះគឺជារបៀបដែល[អ្នកអាច]ឆ្លើយតបនឹងពួកគេ៖ ‘កិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយនឹងប៉ូលីសនិងការគំរាមកំហែង៖ តើសកម្មជនអហិង្សាគួរឆ្លើយតបដោយរបៀបណា?’

ដោយហេតុថា នៅក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រ ការសម្ងាត់ទទួលបានលទ្ធផលផ្ទុយ ដូចការបំផ្លាញសម្ភារៈដែរ, សូមអាន ‘វត្ថុបំណងនយោបាយនិងគោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រនៃសកម្មភាពអហិង្សា’ ដូចបានយោងខាងលើសម្រាប់សេចក្តីពន្យល់ពិស្តារ, សូមផ្តល់ព័ត៌មានដល់មន្ត្រីប៉ូលីស/យោធាឱ្យបានពេញលេញអំពីសេចក្តីលម្អិតនៃផែនការសកម្មភាពគ្រប់យ៉ាងនិងប្រគល់ច្បាប់ថតចម្លងអំពីក្រមវិន័យអហិង្សាជូនពួកគេ។ ស្នើសុំឱកាសប្រាស្រ័យទាក់ទងនឹងបុគ្គលិកប៉ូលីស/យោធាទាំងអស់ដែលនឹងពាក់ព័ន្ធនឹងការរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់អនុវត្តច្បាប់នៅក្នុងសកម្មភាពណាមួយ ដើម្បីឱ្យអ្នកអាចផ្តល់ព័ត៌មានដល់ពួកគេបានសព្វគ្រប់។ បើត្រូវបានគេបដិសេធក៏វាមិនចោទជាបញ្ហាទេ ដែលនេះជាករណីទំនងជាកើតឡើង។

៧. រៀបចំដឹកនាំសមាជិកនៃក្រុមរៀបចំការប្រជុំជាមួយក្រុមប៉ូលីស/យោធា ទៅចួបសំណេះសំណាលជាមួយនឹងពួកគេ ទៅដល់ទីស្នាក់ការប៉ូលីសតាមមូលដ្ឋានឬឃ្លាំងកងទ័ព ដើម្បីនិយាយដោយគោរពជាមួយមន្ត្រីនីមួយៗ អំពីយុទ្ធនាការនិងប្រគល់ជូនពួកគេនូវច្បាប់ថតចម្លងអំពីក្រមវិន័យអហិង្សា។ យកចិត្តទុកដាក់ស្តាប់[ពួកគេរៀបរាប់]ពីសេចក្តីភ័យខ្លាចនិងក្តីព្រួយបារម្ភរបស់ពួកគេ បើកាលៈទេសៈសមស្រប ឆ្លុះបញ្ចាំងអារម្មណ៍ពីរបស់ពួកគេប្រាប់ពួកគេវិញ  ទន្ទឹមនឹងនោះក៏នៅតែរក្សាភាពច្បាស់លាស់អំពីភាពចាំបាច់នៃបញ្ហា នៅក្នុងទស្សនៈនិងការប្តេជ្ញារបស់អ្នក យកសកម្មភាពអហិង្សាទៅប្រាប់ពីបញ្ហានោះដដែល។ ការប្រាស្រ័យទាក់ទងនេះត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីកាត់បន្ថយសេចក្តីភ័យខ្លាចរបស់ប៉ូលីស/យោធា និងប្រឆាំងនឹងការបំពាក់មនោគមវិជ្ជា (ដូចជា ពួកបាតុករទាំងអស់សុទ្ធតែជាមនុស្សដែលទាមទារឥតឈប់) ដែលធ្វើឱ្យប៉ូលីស/យោធាមើលទៅកាន់សកម្មជនថាគ្មានលក្ខណៈជាមនុស្ស។ កុំព្រួយបារម្ភថា គេមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានការទាក់ទងគ្នានេះ ចូរបន្តស្នើ។ នៅពេលដែលយុទ្ធនាការរបស់អ្នកផ្សព្វផ្សាយចេញទៅ អ្វីដែលមិនអាចទៅរួចពីមុន ពេលខ្លះអាចនឹងទៅរួចនៅពេលក្រោយ។ ពេលមន្ត្រីនីមួយៗដឹងពីយុទ្ធនាការរបស់អ្នក ការប្តេជ្ញានិងវិន័យរបស់អ្នក ពួកគេមួយចំនួននឹងស្វែងរកវិធីជួយអ្នក ដោយមិនផ្លូវការ។

៨. ប្រព្រឹត្តចំពោះប៉ូលីសនិងមន្ត្រីយោធាដោយក្តីគោរពនិងសុភាពរាបសា។ ពួកគេក៏មានគ្រួសារ សេចក្តីព្រួយបារម្ភ ហើយក៏ចង់ឱ្យពិភពលោកក្លាយជាកន្លែងល្អប្រសើរជាងនេះទៅតាមរបៀបរបស់ពួកគេដែរ។ តោងចងចាំថា ពួកគេមានចំណុចដូចគ្នានឹងពួកយើងច្រើនជាងពួកឥស្សរជនទាំងនោះឆ្ងាយណាស់ ប៉ូលីសនិងយោធា[គ្រាន់តែ]ត្រូវបានពួកឥស្សរជននោះជួលឱ្យការពារប្រយោជន៍របស់ពួកគេប៉ុណ្ណោះ។ ផ្តល់ឱកាសឱ្យពួកគេជ្រាបពីចំណុចនេះ។ ជាការពិតណាស់ មិនមែនគ្រប់ប៉ូលីសនិងមន្ត្រីយោធាទាំងអស់នឹងឆ្លើយតបនោះទេ។ ពួកគេខ្លះមានរបួសផ្លូវចិត្តជាទម្ងន់ និងត្រូវបានគេជ្រើសរើស ដោយសារតែមានលក្ខណៈផ្លូវចិត្តបែបនេះ ដើម្បីបំពេញតួនាទីនៅក្នុងរចនាសម្ពន្ធប៉ូលីស/យោធាដែលមានលក្ខណៈហិង្សាដូចគ្នា។ ប៉ុន្តែបើអ្នកជ្រើសយកការប្រព្រឹត្តចំពោះពួកគេគ្រប់គ្នាថាជាមនុស្សដូចគ្នា អ្នកនឹងទទួលបានការឆ្លើយតបល្អបំផុតតាមដែលអាចទៅរួចនៅក្នុងកាលៈទេសៈនេះ។ ពួកយើងព្យាយាមកែប្រែពិភពលោក៖ បើកទូលាយដល់មនុស្សទាំងឡាយបានកាន់ធំកាន់តែល្អ តាមដែលអាចធ្វើបាន ដើម្បីឱ្យពួកគេអាចចូលរួមជាមួយពួកយើងដែរ។

៩. ចេញផ្សាយព័ត៌មានដែលពន្យល់ដោយសង្ខេបអំពីបញ្ហានិងទាញចំណាប់អារម្មណ៍ទៅកាន់ការប្តេជ្ញាប្រកាន់យកអហិង្សារបស់ក្រុមរបស់អ្នក ចែកចាយវាទៅឱ្យសារព័ត៌មាននិងបណ្តាញសង្គម (និងសរសេរលិខិតទៅកាន់បណ្ណាធិការកាសែត បើចាំបាច់) ណែនាំមេដឹកនាំនយោបាយនិងមន្ត្រីប៉ូលីស/យោធាជាន់ខ្ពស់បំផុតអំពីការប្តេជ្ញានេះ រួមទាំងច្បាប់ថតចម្លងអំពីក្រមវិន័យអហិង្សាផង។

១០. រៀបចំដឹកនាំក្រុមរៀបចំការប្រជុំនឹងប៉ូលីស/យោធា (ដែលក្រុមដដែលនេះមិនគួរចូលរួមសកម្មភាពនៅថ្ងៃធ្វើសកម្មភាព) ដើម្បីចួបប៉ូលីស/យោធា នៅមុនពេលធ្វើសកម្មភាពណាមួយ។ បើអាចទៅរួច ពួកគេគួរនិយាយជាមួយមន្ត្រីនីមួយៗដាច់ដោយឡែក ហើយជូនច្បាប់ថតចម្លងអំពីក្រមវិន័យអហិង្សាទៅពួកគេ។ បើមិនអាចទៅរួចទេ ម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកចាត់ចែងសកម្មភាពទាំងឡាយឬសមាជិកនៃក្រុមធ្វើការប្រជុំជាមួយប៉ូលីស គួររំឭកប៉ូលីស/យោធា (តាមរយៈប្រព័ន្ធផ្តល់ព័ត៌មានជាសាធារណៈ ដូចជានិយាយតាមក្បាលមេក្រូនៅលើវេទិកា) អំពីការប្តេជ្ញារបស់សកម្មជនអំពីលក្ខណៈអហិង្សា។ ចំណុចនេះអាចបន្ថយភាពភ័យខ្លាចរបស់ប៉ូលីសឬយោធាដែលទំនងជាឧស្សាហ៍ត្រូវគេព្រមានឱ្យរំពឹងទុកពីអំពើហិង្សាកើតឡើងពីសំណាក់សកម្មជន។

បើអ្នករំពឹងថាអាជ្ញាធរទំនងជាប្រើប្រាស់ប៉ូលីស/យោធា ដែលនិយាយភាសាផ្សេង ដើម្បីពួកគេអាចរារាំងអ្នកមិនឱ្យប៉ុនប៉ងទាក់ទងជាមួយភ្នាក់ងារទាំងនោះ ពេលអ្នកធ្វើសកម្មភាពដែលជាករណីកម្រកើតមាន អ្នកនឹងត្រូវការសកម្មជនខ្លះដែលអាចនិយាយភាសារបស់ពួកគេដែរ ហើយសំណៅក្រមវិន័យអហិង្សានឹងត្រូវការជាភាសាដែលពាក់ព័ន្ធនោះដូចគ្នា។

តើអ្នកកំពុងចាប់ផ្តើមងឿងឆ្ងល់អំពីមូលហេតុដែលខ្ញុំសង្កត់ធ្ងន់អំពីសារៈសំខាន់នៃចាប់ផ្តើមនិងបន្តការសន្ទនាខ្លាំងម្ល៉េះណាស់ទេ? នៅពាសពេញទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រ កម្លាំងយោធានិង/ឬប៉ូលីសបានមិនគោរពបញ្ជាឱ្យបង្ក្រាបសកម្មជនអហិង្សា។ ការសន្ទនារវាងសកម្មជនទាមទារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យចិននៅទីក្រុងប៉ីជីងនៅឆ្នាំ១៩៨៩ និងកងពលនៃទាហានរំដោះរបស់ប្រជាជន មានប្រសិទ្ធភាពយ៉ាងខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យការប៉ុនប៉ងបណ្តេញបាតុករចេញពីទីលានប្រជាធិបតេយ្យដំបូងរបស់របបផ្តាច់ការចិន នៅថ្ងៃទី២០ ខែឧសភា ត្រូវបានខកខានទាំងស្រុង។ នៅឆ្នាំ១៩៩១ ការសន្ទនារវាងសកម្មជនអហិង្សានៃអង្គការ ‘Living Ring’ (ដែលបានលោមព័ទ្ធសេតវិមានរុស្ស៊ីបន្ទាប់ពីរដ្ឋប្រហារសូវៀត) និងកងពលសូវៀតបានជំរុញឱ្យមានការបដិសេធមិនវាយប្រហារសេតវិមានរុស្ស៊ីនិងមិនសម្លាប់ប្រជាជនសូវៀត។ អ៊ីចឹង ខ្ញុំអាចបន្តទៅចំណុចផ្សេងទៀតបានហើយ។

ប៉ូលីសបង្ក្រាបកុបកម្មនៅប្រទេសថៃ បានដោះមួកនិងខែលរបស់ពួកគេចេញ ដើម្បីបង្ហាញពីសាមគ្គីភាពជាមួយសកម្មជនអហិង្សា ដែលធ្វើយុទ្ធនាការទម្លាក់រដ្ឋាភិបាលពុករលួយរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ ថាក់ស៊ីន ស៊ីន៉ាវ៉ាត្រា នៅថ្ងៃទី៦ ធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៣។

ប៉ូលីសបង្ក្រាបកុបកម្មនៅប្រទេសថៃ បានដោះមួកនិងខែលរបស់ពួកគេចេញ ដើម្បីបង្ហាញពីសាមគ្គីភាពជាមួយសកម្មជនអហិង្សា ដែលធ្វើយុទ្ធនាការទម្លាក់រដ្ឋាភិបាលពុករលួយរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ ថាក់ស៊ីន ស៊ីន៉ាវ៉ាត្រា នៅថ្ងៃទី៦ ធ្នូ ឆ្នាំ ២០១៣។

១១. បើសិនតាក់ទិចត្រូវបានជ្រើសរើសទៅតាមយុទ្ធសាស្ត្រ វានឹងស៊ីគ្នាជាមួយនឹងយុទ្ធសាស្ត្រ ហើយនិងមានគោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រដែលត្រូវបានកំណត់ច្បាស់លាស់ ទន្ទឹមនឹងនោះក៏ជ្រើសរើសទីកន្លែងនិងពេលវេលាធ្វើសកម្មភាពឱ្យបានជាក់លាក់, កំណត់ចំនួនសកម្មជនដែលនឹងពាក់ព័ន្ធ និងកំណត់កម្រិតអប់រំអំពីអំពើអហិង្សាព្រមទាំងបទពិសោធដែលតម្រូវឱ្យពួកគេមាន ដើម្បីឱ្យមានវិន័យនិងមានប្រសិទ្ធភាពនៅក្នុងកាលៈទេសៈនោះ។ សាកល្បងប្រើ ‘ខិត្តបណ្ណសកម្មភាព’ ដើម្បីពន្យល់អំពីសេចក្តីលម្អិតចម្បងនៃសកម្មភាពណាមួយដែលពាក់ព័ន្ធទស្សនិកជននៅថ្ងៃនោះ។

១២. ធ្វើផែនការអំពីតាក់ទិចឱ្យលម្អិតនិងពេញលេញ។ ឧ. បើសកម្មភាពពាក់ព័ន្ធនឹងទម្រង់បែប អន្តរាគមន៍ (ដូចជា អង្គុយនៅមុខអាត្រាក់ទ័រឬក៏បិទច្រកចូលមូលដ្ឋានទ័ពឬកន្លែងធ្វើការ) ដែលបង្កើនហានិភ័យប្រឈមជាមួយនឹងកម្មករ (ដែលអ្នកក៏គួរតែបង្កើតទំនាក់ទំនងជាមួយជាមុនសិន) និង/ឬជាមួយនឹងប៉ូលីស/យោធា, សម្រេចចិត្តយកសេចក្តីលម្អិត [នៃសកម្មភាព] ដូចជាតើថាសកម្មជននឹងឈរ អង្គុយ ផ្តេកខ្លួន, ថាតើពួកគេនឹងប្រឈមមុខឬចៀសចេញពីកម្មករនិង/ឬប៉ូលីស/យោធា, ឥរិយាបថបែបណាដែលពួកគេប្រើ, តើថាពួកគេនឹងច្រៀង, ឬក៏រក្សាភាពស្ងៀមស្ងាត់ ឬធ្វើអ្វីផ្សេង និងថាតើពួកគេនឹងតភ្ជាប់គ្នាទៅតាមរបៀបជាក់ស្តែងមួយចំនួន (ឧ. យកអំបោះចងសកម្មជនភ្ជាប់គ្នា) ដែលធ្វើឱ្យពិបាកបំបែកចេញពីគ្នា។ សកម្មភាពលម្អិតនេះមានសារៈសំខាន់ ពីព្រោះវាពិបាក [រកហេតុផល] វាយដំលើមនុស្សដែលអង្គុយស្ងៀម។ ឆ្លើយតបនឹងបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងការបង់ពន្ធនៅទីក្រុង Beit Sahour នៃប្រទេសប៉ាឡេស្ទីន នៅឆ្នាំ១៩៨៨ កងទ័ពរបស់អ៊ីស្រាអែលលោមព័ទ្ធទីក្រុងនិងបញ្ជាក្រុមអ្នកប្រឆាំងនឹងការបង់ពន្ធឱ្យបំបែកគ្នា។ ទោះបីយ៉ាងណា ដោយទង្វើរឹងទទឹង សកម្មជនអង្គុយផ្ទាល់ដីនៅតាមផ្លូវនិងកាន់ដៃគ្នាយ៉ាងស្ងៀមស្ងាត់ ធ្វើឡើងដើម្បីកុំឱ្យកងទ័ពមានលេសដោះសាបាញ់ប្រហារសកម្មជន។

មានចំណុចសំខាន់គួរឱ្យកត់សម្គាល់ដែលថា តាក់ទិចដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសកម្មភាពដូចជា ‘ចាក់សោខ្លួនឯង’ ឱ្យជាប់ទៅនឹងអ្វីមួយ (ឧ. ដោយប្រើប្រាស់សោដែកនិងបំពង់ទឹកជាដើម) ឬការកម្ទេចគ្រឿងបរិក្ខារ ត្រូវបានគេយល់ខុស (ក្នុងបរិបទខ្លះ គេហៅថា monkey wrenching)។ វាផ្អែកទៅលើជំនឿភ័ន្តច្រលំដែលថា វត្ថុបំណងនយោបាយនៃសកម្មភាពគឺជាអ្វីដែលសំខាន់ មិនមែនគោលដៅយុទ្ធសាស្ត្ររបស់វា (ដែលជាក់ស្តែងណាស់មិនត្រូវបានកំណត់)។ សូមអាន ‘វត្ថុបំណងនយោបាយនិងគោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រនៃសកម្មភាពអហិង្សា’។

១៣. ពិចារណាប្រើប្រាស់តាក់ទិចដែលសង្កត់ធ្ងន់់ទៅលើការពង្រាយជាជាងប្រមូលផ្តុំគ្នា។ ប្រសិទ្ធភាពរបស់តាក់ទិចដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការពង្រាយគ្នាក្នុងការកាត់បន្ថយអំពើហិង្សាត្រូវបានបង្ហាញនៅក្នុងយុទ្ធនាការជាច្រើន។ ឧ. កំលុងពេលឆ្នាំ ១៩៣០-១៩៣១ នៅក្នុងយុទ្ធនាការទាមទារឯករាជ្យនៅឥណ្ឌា ប្រភេទចម្បងនៃការបង្ក្រាប (ចាប់ដាក់គុក) ប្រើប្រាស់ប្រឆាំងនឹងប្រជាជននៅទូទាំងឥណ្ឌា ដែលផលិតអំបិល មានលក្ខណៈមិនខ្លាំងក្លាឡើយ បើធៀបនឹងការវាយដំទៅលើសកម្មជនដែលប៉ុនប៉ងកាន់កាប់កន្លែងធ្វើអំបិលនៅទីក្រុងថារ៉ាសាន៉ា។ កាន់តែមានប្រសិទ្ធភាពជាងនេះទៀត គឺពហិការមិនទិញដំលូងនៅអាហ្វ្រិកខាងត្បូងឆ្នាំ១៩៤៩ ដើម្បីធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងការប្រើប្រាស់អតីតឧក្រិដ្ឋជនជាទាសករនៅកសិដ្ឋានដាំដំលូង។ រដ្ឋាភិបាលមិនអាចបំបែកយុទ្ធនាការនេះបានឡើយ នៅពេលដែលម្ចាស់កសិដ្ឋាននិងឈ្មួញរួមគ្នា ហើយក៏ការបង្រ្កាបដោយមានប្រសិទ្ធភាពមិនទៅរួច។ សូមអាន Albert Luthuli. Let My People Go: An Autobiography. London: Collins, 1962. pp. 217-219.

១៤. បើសិនតាក់ទិចដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការប្រមូលផ្តុំគ្នាត្រូវបានជ្រើសរើស ពិចារណារៀបចំវាទៅតាមរបៀបថ្មីប្លែកឬក៏ប្រើប្រាស់ការអនុវត្តបែបប្រពៃណីដោយបន្ថែមអត្ថន័យថ្មី។ ឧ. ក្នុងកាលៈទេសៈដែលការប្រមូលផ្តុំគ្នាសម្តែងមតិត្រូវបានហាមឃាត់ គេអាចធ្វើសកម្មភាពនៅក្នុងទម្រង់ជាក្បួនហែសព ឬក៏ដូចករណីដែលឧស្សាហ៍កើតឡើងនៅទីប៉េ គឺពិធីសាសនា។

១៥. រៀបចំការសម្តែងដើរតួ ដើម្បីផ្តល់ឱកាសឱ្យសកម្មជនរៀនអំពីរបៀបដោះស្រាយបញ្ហាកើតដោយយថាហេតុ ដូចជា ការគំរាមកំហែងពីប៉ូលីស (ដោយឯកសណ្ឋាន, ឧបករណ៍ការពារ, អាវុធ និងយានជំនិះ), លោមព័ទ្ធ (បង្ខាំងសកម្មជនដើម្បីចាប់ខ្លួនឬចល័តពួកគេ), សំឡេងដែលបង្កការឈឺចាប់ (បង្កឡើងដោយឧបករណ៍បំពងសំឡេងចម្ងាយឆ្ងាយ) និងអាវុធផ្សេងៗ ដូចជាអាវុធគីមី និងដទៃទៀត (ដូចជា កំប៉ុងបាញ់ថ្នាំដែលធ្វើឱ្យមើលមិនឃើញបណ្តោះអាសន្ន, ឧស្ម័នបង្ហូរទឹកភ្នែក, ដំបង, កាណុងបាញ់ទឹកនិងគ្រាប់កាំភ្លើងកាំស៊ូឬឈើ)។

វាជាសំណើដ៏លំបាក តែប្រវត្តិសាស្ត្របានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា សកម្មជនដែលប្រកបដោយសេចក្តីក្លាហានទ្រាំទ្រនឹងការបង្ក្រាបនៅកម្រិតនេះបាន ដូចដែលសកម្មជនជាច្រើនបានធ្វើនៅប្រទេសជាច្រើនជុំរិញពិភពលោក នឹងទទួលបានផលជាច្រើនសម្រាប់យុទ្ធនាការរបស់ពួកគេ។ ឧ. ‘ការប្រមូលផ្តុំគ្នាខុសច្បាប់’ នៅទីក្រុងរ៉ង់ហ្គូននៃប្រទេសភូមានៅឆ្នាំ១៩៨៩ អ៊ុង សាន ស៊ូ ជី បានប្រើប្រាស់ពាក្យពេចន៍យ៉ាងប្រុងប្រយត្ន ដើម្បីធ្វើឱ្យហ្វូងមហាជនមានវិន័យ  បន្ទាប់ពីពួកគេត្រូវបានគំរាម ប្រើកម្លាំងបំបែកដោយហិង្សាពីពួកយោធា តែគ្មាននរណាធ្វើចលនាអ្វីឡើយ។ (ផ្ទុយទៅវិញ ហ្វូងមហាជនដែលគ្មានការរៀបចំនិងគ្មានវិន័យនៅទីក្រុង Amritsar នៃប្រទេសឥណ្ឌា ឆ្នាំ១៩១៩ និងនៅទីក្រុង Sharpeville នៃប្រទេសអាហ្រ្វិកខាងត្បូង ឆ្នាំ១៩៦០ ត្រូវបានបាញ់ នៅពេលពួកគេរត់គេច និងបានបន្សល់ទុកមនុស្សស្លាប់ជាច្រើននាក់។) សកម្មជនធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងការប្រើប្រាស់ទារុណកម្មនៅប្រទេសឆីល ជារឿយៗត្រូវបានគេបាញ់ទឹកដែលយកចេញលូទឹកស្អុយ ឬទឹកលាយជាមួយសារជាតិគីមីគ្រោះថ្នាក់ទៀតផង រីឯក្រុមស្រ្តីដែលធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងស្ថានីយ៍អាវុធនុយក្លែអ៊ែរ Greenham Common ត្រូវបានគេដោយប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាបង្ក្រាបដោយសំឡេង ពន្លឺ ឬអេឡិចត្រូម៉ាញ៉េទិច។ ពិតប្រាកដណាស់ សត្យាគ្រហីនៅទីក្រុង Dharasana នៃប្រទេសឥណ្ឌា នៅថ្ងៃទី២១ ឧសភា ១៩៣០ ត្រូវបានគេវាយសំពងក្បាលដោយប្រើប្រាស់ព្រនុងមានចុងធ្វើពីដែកថែប នាំឱ្យមនុស្សរងរបួស ៣២០នាក់ រួមមានមានអ្នកបែកលលាក្បាលជាច្រើននាក់ និងពីរនាក់ស្លាប់។ នៅក្នុងករណីទាំងបីករណីនេះ សកម្មជនសុទ្ធប្រឈមនឹងការបង្ក្រាប។

ជំរុំរបស់ប្រជាជននៅភាគខាងលិចនៃវាលខ្សាច់សាហារ៉ាដែលធ្វើការកាន់កាប់ដោយអហិង្សានៅ Gdeim Izik, ជាយក្រុង Layyoune រដ្ឋធានីសាហារ៉ាខាងលិច ត្រូវបានបំផ្លាញ ហើយសកម្មជនអហិង្សាមួយចំនួនត្រូវបានសម្លាប់ដោយកម្លាំងសន្តិសុខម៉ូរ៉ូកូដែលធ្វើការកាប់កាន់នៅថ្ងៃទី៨ វិច្ឆិកា ២០១០។

ធានាឱ្យបានថា អ្នកចូលរួមក្នុងយុទ្ធនាការរបស់អ្នកទទួលបានការគាំទ្រផ្ទាល់ខ្លួនច្រើនបំផុតដើម្បីបង្កើតសេចក្តីក្លាហានឱ្យដល់កម្រិតនេះ។ រៀបចំជាការដើរតួសម្តែងនិងបន្ទាប់មកអញ្ជើញប្រជាជនឱ្យចូលរួម ដើម្បីបណ្តុះការឆ្លើយតបដោយក្តីក្លាហាននិងដោយអហិង្សា ទៅកាន់លទ្ធភាពកើតអំពើហិង្សាផ្សេងៗ៖ ឧ. រកឱ្យឃើញថា គ្នីគ្នាសកម្មជនអហិង្សារបស់អ្នកនឹងធ្វើអ្វីដើម្បីទប់ស្កាត់ផលអាក្រក់ចេញពីកំប៉ុងបាញ់ថ្នាំដែលធ្វើឱ្យមើលមិនឃើញបណ្តោះអាសន្ននិងឧស្ម័នបង្ហូរទឹកភ្នែក។ បើអ្នកចូលរួមខ្លះរកឃើញថាពួកគេមិនទាន់រួចរាល់នឹងអាចរួមចូលក្នុងសកម្មភាពកម្រិតនេះទេ ផ្តល់ឱកាសចូលរួមដទៃទៀត រហូតដល់ពួកគេរួចរាល់។ ទីក្រុងរ៉ូមមិនមែនកសាងឡើងដោយប្រើពេលតែមួយថ្ងៃនោះឡើយ!

ប៉ូលីសបង្ក្រាបកុបកម្មហ្ស៊ីមប៉ាបវ៉េវាយដំសកម្មជនអហិង្សានៅពេលដែលពួកគេបំបែកបាតុករប្រមាណ១០០នាក់ ដែលតវ៉ាប្រឆាំងនឹងផែនការរបស់ធនាគារកណ្តាល ក្នុងការនាំយកក្រដាសប្រាក់នៅស្រុកមកប្រើប្រាស់ឡើងវិញ, Harare ថ្ងៃទី១៧ សីហា ២០១៦។ ប្រភពរូបភាព Reuters/Philimon Bulawayoប៉ូលីសបង្ក្រាបកុបកម្មហ្ស៊ីមប៉ាបវ៉េបញ្ជាដោយមេដឹកនាំផ្តាច់ការ រ៉ូបឺត ម៉ូហ្គាបេ វាយដំសកម្មជនអហិង្សានៅពេលដែលពួកគេបំបែកបាតុករប្រមាណ១០០នាក់ ដែលតវ៉ាប្រឆាំងនឹងផែនការរបស់ធនាគារកណ្តាល ក្នុងការនាំយកក្រដាសប្រាក់នៅស្រុកមកប្រើប្រាស់ឡើងវិញ, Harare ថ្ងៃទី១៧ សីហា ២០១៦។ ប្រភពរូបភាព Reuters/Philimon Bulawayo

១៦. មានផែនការបម្រុងសម្រាប់តាក់ទិចនីមួយៗ ដែលទំនងជា[អ្នកអនុវត្ត]រងអំពើហិង្សាពីប៉ូលីស/យោធា។ ផែនការនេះគួរតែត្រូវបានបញ្ចេញឱ្យអ្នកចូលរួមទាំងអស់ដឹង មុនពេលធ្វើសកម្មភាព វាអាចត្រូវបានគេរៀបរាប់នៅក្នុងខិត្តបណ្ណសកម្មភាព និងចែកចាយឱ្យប្រជាជននៅពេលមកចូលរួមធ្វើសកម្មភាព ហើយអ្នកចាត់ចែងសកម្មភាពគួរតែពន្យល់វាម្តងទៀតនៅពេលចាប់ផ្តើមធ្វើសកម្មភាព និង អាចអនុវត្តវាបានក្នុងរយៈពេលខ្លី។ បើអាច ផែនការនេះគួរតែសង្កត់ធ្ងន់លើការរក្សាការឃ្លាំមើល នៅកំលុងពេលធ្វើសកម្មភាព ដើម្បីលុបបំបាត់លទ្ធភាពដែលសកម្មជននឹងពើបប្រទះនឹងភាពភ្ញាក់ផ្អើល។ ផែនការនេះគួររាប់បញ្ចូលការត្រៀមសកម្មភាពងាយៗមួយចំនួន ដែលត្រូវបានរចនាឡើងដើម្បីប្រឆាំងនឹងលទ្ធភាពកើតអំពើហិង្សា និងសកម្មភាពងាយៗសម្រាប់ត្រៀមឆ្លើយតបនឹងអំពើហិង្សានោះ នៅពេលដែលវាចាប់ផ្តើមកើតឡើងផងដែរ។ ឧ. នៅទីក្រុង Ixopo នៃប្រទេសអាហ្វ្រិកនៅឆ្នាំ១៩៥៩ បាតុករស្ត្រីមួយក្រុមត្រូវបានគេបញ្ជាឱ្យបំបែកគ្នា ប៉ុន្តែមុនពេលប៉ូលីសត្រូវបានគេបញ្ជាឱ្យបើកការវាយបង្ក្រាបនឹងដំបូងខែល ក្រុមស្ត្រីដ៏មានសណ្តាប់ធ្នាប់បានឱនក្រាបនិងចាប់ផ្តើមធ្វើការបន់ស្រន់។ ជាការឆ្លើយតប ប៉ូលីសបានត្រឹមតែនៅស្ងៀមនៅទីនោះប៉ុណ្ណោះ។ សូមអាន Luthuli p. 196.

១៧. ធានាឱ្យបានថា សកម្មជនទទួលបានការណែនាំគ្រប់គ្រាន់អំពីហានិភ័យនៃការចាប់ខ្លួននិងផលវិបាកផ្លូវច្បាប់របស់វា ហើយក៏មានឱកាសគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការសម្រេចអំពីករណីនេះ។ អត្ថបទមានចំណងជើងថា ‘តើខ្ញុំគួរឱ្យគេចាប់ខ្លួនឬទេ?’ ទំនងជាឯកសារពិគ្រោះដែលអាចប្រើប្រាស់បាន។ បើសកម្មជនមួយចំនួនមិនមានឆន្ទៈប្រថុយឱ្យគេចាប់ខ្លួនទេ ក្នុងករណីដែលវាអាចកើតមាន បង្កើតរបៀបថ្មីក្នុងការចូលរួមដែលមិនពាក់ព័ន្ធនឹងហានិភ័យនេះ (ច្នៃតាក់ទិចដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការពង្រាយគ្នាអនុវត្ត)។ បច្ចុប្បន្ននេះ នៅក្នុងបរិបទជាច្រើន ការរំពឹងថាគ្មានការចាប់ខ្លួនកើតឡើងពុំបង្ហាញពីភាពឈ្លាសវៃ។ បើរំពឹងទុក/មានចេតនាឱ្យគេចាប់ខ្លួន  គួររៀបចំ ‘ក្រុមគាំទ្រអ្នកត្រូវបានគេចាប់ខ្លួន’ (ដែលនឹងរួមមានអ្នកច្បាប់ម្នាក់ឬច្រើន) សម្រាប់សកម្មភាពរបស់អ្នកនិងធ្វើឱ្យប្រាកដថាពួកគេមានបញ្ជីឈ្មោះពេញលេញមួយអំពីអ្នកដែលមានផែនការឱ្យគេចាប់ខ្លួន ដោយកត់សម្គាល់ថាតើអ្នកចាប់ខ្លួនទាំងនោះមានចេតនាទទួលប្រាក់ធានាឬក៏អត់ ហើយនិងអ្នកដែលពួកគេចង់ប្រាប់អំពីការចាប់ខ្លួនរបស់ពួកគេផង។ គេក៏ត្រូវការការរៀបចំការគាំទ្រផ្នែកច្បាប់នៅគា្របន្ទាប់មកដែរ។

១៨. តែងតាំងអ្នកចាត់ចែងសកម្មភាពពីររូបដែលមានសមត្ថភាពក្នុងការពន្យល់និងតម្រែតម្រង់សកម្មភាពដោយតំណាងឱ្យក្រុមដែលរៀបចំសកម្មភាពទាំងមូល ហើយក៏គួរមានអ្នកចាត់ចែងសកម្មភាពបម្រុងមួយក្រុមផងដែរ សម្រាប់ក្នុងករណីដែលអ្នកចាត់ចែងសកម្មភាពខាងដើមទាំងពីរត្រូវបានអូសចេញពីហ្វូងបាតុករនិងចាប់ខ្លួនដោយក្រុមប៉ូលីសដែលចាត់ទុកអ្នកដឹកនាំការតវ៉ាជាមុខសញ្ញា។ ចាត់ចែងសកម្មភាព គឺរួមមានកំណត់គោលដៅយុទ្ធសាស្ត្រនៃសកម្មភាព បង្ហាញពីលក្ខណៈអហិង្សារបស់វា (ស្នើឱ្យប្រជាជនគោរពវិន័យអហិង្សានេះ ពុំនោះទេដកខ្លួនចេញពីសកម្មភាព), បង្កើតអារម្មណ៍សក្តិសម [នឹងស្ថានភាព] (ឧ. អបអរសាទរឬកាន់ទុក្ខ), ទាក់ទាញការយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះខិត្តបណ្ណសកម្មភាព, រៀបចំគម្រោងបង្ការសុវត្ថិភាពឬផែនការបម្រុង និងសម្របសម្រួលសកម្មភាពតាមរយៈដំណាក់កាលនានា នៅកំលុងដំណើរការធ្វើផែនការ។ ធ្វើបែបនេះនឹងជួយប្រជាជនឱ្យយល់អំពីប្រភេទនៃសកម្មភាពនិងដើម្បីប្រឆាំងនឹងគម្រោងរបស់បុគ្គលឬក្រុមដែលមានរបៀបវារៈផ្ទុយ។

១៩. រៀបចំក្រុមអ្នកមើលការនិងក្រុមអ្នករក្សាសន្តិភាពដែលត្រូវបានកំណត់ច្បាស់លាស់ (ដែលអាចដោះស្រាយជាមួយនឹងអំពើហិង្សាពីសកម្មជន, អ្នកញ៉ុះញង់ ឬកម្មករ)  ឱ្យមានវត្តមាននៅក្នុងកន្លែងធ្វើសកម្មភាពអហិង្សាណាមួយ ដែលទីនោះមានលទ្ធភាពកើតអំពើហិង្សា។

២០. រៀបចំសាក្សីឯករាជ្យ (ដូចជា អ្នកឃ្លាំមើលសេរីភាពស៊ីវិល និងអ្នកអង្កេតការណ៍ផ្នែកច្បាប់) និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ទាំងមិនរកប្រាក់ចំណូលនិងដទៃទៀត, ឱ្យមានវត្តមាននៅក្នុងសកម្មភាពណាមួយ នៅទីកន្លែងដែលមានហានិភ័យកើតអំពើហិង្សាពីសំណាក់ប៉ូលីស/យោធា។  ការបង្ក្រាបហិង្សាទៅលើសកម្មជនអហិង្សាដែលប្រកាន់វិន័យនឹងរំលោភលើបទដ្ឋានវប្បធម៌និងនយោបាយ។ ដោយហេតុនេះ ប៉ូលីសនិងយោធាចូលចិត្តប្រើអំពើហិង្សាដោយបិទបាំង។ ថ្វីបើសាជីវកម្មផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនរាយការណ៍អំពីអំពើហិង្សាពីប៉ូលីសនិងយោធា (និង/ឬផ្សាយព័ត៌មានមិនពិតអំពីសកម្មភាពរបស់អ្នក) ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយមិនរកប្រាក់ចំណូលនិងបណ្តាញសង្គមទំនងជារាយការណ៍ពិត។

បើធ្វើតាមចំណុចនានាខាងលើ ប៉ូលីសនិង/ឬយោធានៅតែប្រព្រឹត្តអំពើហិង្សាទៀត សកម្មជនគួរតែរក្សាវិន័យរបស់ខ្លួន ដើម្បីលុបបំបាត់បានឆាប់រហ័សនូវភាពខ្លាចភ័យរបស់ប៉ូលីសអំពីប្រតិកម្មពីសកម្មជន ហើយក៏ដើម្បីរារាំងការប្រើប្រាស់អំពើហិង្សាបានលឿនដូចគ្នាដែរ។ ការរក្សាវិន័យនៅក្នុងបរិបទនេះទាមទារសេចក្តីក្លាហានខ្លាំង។ ទោះបីយ៉ាងណា ការបន្លឺសំឡេងរំខានមិនចាំបាច់, រត់គេចឬឆ្លើយតបរបៀបដូចគ្នានេះ សកម្មជនចូលរួមបង្កើតចលាចលដែលកាន់តែជំរុញអំពើហិង្សាបន្ត។ ប្រការនេះត្រូវបានបង្ហាញនៅពាសពេញប្រវត្តិសាស្ត្រ ជាច្រើនកាលៈទេសៈ រួមមានចំណុចនានាដែលត្រូវបានកត់សម្គាល់ខាងលើ។

ផ្ទុយទៅវិញ ក្រុមដែលមានវិន័យដែលនៅតែមិនធ្វើចលនា (គួរតែមានបែបបទដែលមានលក្ខណៈទៅតាមវប្បធម៌ ដូចជា ការបន់ស្រន់ឬសមាធិ) និងនៅតែស្ងៀមស្ងាត់ ឬក៏ប្រហែលអាចច្រៀងតិចៗបណ្តើរផង (ប្រហែលជាចម្រៀងថ្វាយព្រះបែបសាសនាឬភ្លេងជាតិ) មិនទំនងជាត្រូវបានវាយដំនោះទេ ហើយទោះបីជាកើតឡើងមែន ក៏មិនឋិតក្នុងរយៈពេលយូរដែរ។ ក្នុងន័យតាក់ទិច សកម្មភាពដែលមានវិន័យប្រភេទនេះគួរតែកាត់បន្ថយចំនួនអ្នករងគ្រោះ ហើយនៅក្នុងន័យយុទ្ធសាស្ត្រវិញ វាគួរតែបង្កើតឱ្យមានកម្រិតនៃការគាំទ្រខ្លាំងបំផុតសម្រាប់សកម្មជនអហិង្សានិងបុព្វហេតុរបស់ពួកគេ។

ចំណុចទាំងអស់ខាងលើ គេមិនមែនតែងតែអាចធ្វើវាបានទាំងអស់ទេ ជាពិសេស សម្រាប់បាតុកម្មបញ្ចេញមតិទ្រង់ទ្រាយធំដែលពាក់ព័ន្ធនឹងចំនួនប្រជាជនច្រើនមកពីផ្នែកផ្សេងៗគ្នានៃប្រទេស។ ប៉ុន្តែបើយើងនៅរក្សាទុកចំណុចទាំងអម្បាលម៉ាននេះនៅក្នុងចិត្ត រួចអនុវត្តចំណុចទាំងឡាយណាដែលយើងអាចធ្វើទៅបាន យើងនឹងបន្តរីកចម្រើនបង្កើនប្រសិទ្ធភាពនៃការខំប្រឹងរបស់យើងក្នុងការសូនរូបរាងពិភពលោកដែលយើងស្រមៃចង់បានដោយអហិង្សា និងបង្កើនការប្រុងប្រៀបក្នុងការរារាំងការប្រឹងប្រែងបញ្ឈប់យើងពីសំណាក់ឥស្សជន។

ចុងក្រោយ បើអ្នកមានបំណងចង់ចូលរួមចលនាសាកលដើម្បីបញ្ចប់អំពើហិង្សាគ្រប់ទម្រង់ អ្នកនឹងទទួលបានការស្វាគម ដោយចុះហត្ថលេខាលើពាក្យសន្យាតាមបណ្តាញអ៊ីនធើរនេត ធម្មនុញ្ញប្រជាជនដើម្បីបង្កើតពិភពលោកដែលគ្មានអំពើហិង្សា

បើអ្នកមានអារម្មណ៍ណែនថប់ដោយសារព័ត៌មានខាងលើ ក៏ព្រោះអ្នកមិនមានទម្លាប់ធ្វើផែនការនិងអនុវត្តយុទ្ធសាស្ត្រអហិង្សា ដោយយកចិត្តទុកដាក់លើចំណុចលម្អិតដូចជាភាគីម្ខាងដែលប្រើប្រាស់យោធា។ ប៉ុន្តែបើយើងនឹងហ៊ានប្រឈមនឹងហានិភ័យដែលចាំបាច់ ដើម្បីសង្គ្រោះពិភពលោករបស់យើង ពួកយើងអាចធ្វើវាដោយមានយុទ្ធសាស្ត្រ។

អត្ថបទដើមដែលមានចំណងជើងថា ‘កាត់បន្ថយហានិភ័យពីអំពើហិង្សារបស់ប៉ូលីស’ និងត្រូវបានបោះផ្សាយនៅក្នុងទស្សនាវដ្ដី Nonviolence Today  លេខ ៤០, កញ្ញា-តុលា ១៩៩៤. ទំ. ១៧-១៨។ អត្ថបទដដែលត្រូវបានកែប្រែ មានចំណងជើងថា ‘សកម្មភាពអហិង្សា៖ កាត់បន្ថយហានិភ័យនៃការបង្ក្រាបដោយហិង្សា’ ត្រូវបានបោះផ្សាយនៅក្នុងគេហទំព័រផ្សេងៗ រួមមាន RINF Alternative News, UK, ២៧ វិច្ឋិកា ២០១៤។

ប្រភពឯកសារ: https://nonviolentliberationstrategy.wordpress.com/articles/minimizing-risk-violent-repression/

Advertisements

មជ្ឈមណ្ឌលអនុវត្តសកម្មភាពនិងយុទ្ធសាស្ត្រអហិង្សា ហៅ​កាត់​ថា​ CANVAS បាន​ចេញ​របាយការណ៍​សិក្សា​ពី​បាតុកម្ម​​អហិង្សា​នៅ​កម្ពុជា​

CANVAS (2015, July)- Cambodia - Country Analysis_Page_01

របាយការណ៍ មានកម្រាស់ ៣៦ទំព័រ ជាភាសាអង្លេស មានចំណងជើងថា ”Analysis of The Situation in Cambodia” ប្រែថា បទវិភាគអំពីស្ថានភាពនៅកម្ពុជា បង្ហាញពីកត្តាដែលនាំឱ្យបាតុកម្មអហិង្សានៅឆ្នាំ២០១៣ របស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិបរាជ័យ។

ទាញយករបាយការណ៍ទាំងមូលពីគេហទំព័ររបស់អង្គការនេះ៖ http://canvasopedia.org/project/cambodia/

«មជ្ឈមណ្ឌលអនុវត្តសកម្មភាពនិងយុទ្ធសាស្ត្រអហិង្សា» (Centre for Appied Nonviolent Action and Strategies) គឺជាអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលមិនរកកំរៃមួយដែលបង្រៀនប្រជាជនអំពីបាតុកម្មអហិង្សា។ គេអាចស្វែងរកនិងទាញយកឯកសារបង្រៀនទាំងឡាយអំពីការអនុវត្តបាតុកម្មអហិង្សារបស់អង្គការនោះ ដោយមិនយកប្រាក់ពីគេហទំព័រផ្ទាល់របស់ស្ថាប័ននោះ http://canvaspedia.org

 

វប្បធម៌​ចាប់​ចាប​: ហេតុ​អ្វី​ចាប់​អ្នក​ចូល​រួម​យុទ្ធនាការ​ឈុត​​ខ្មៅតែ​៨នាក់​ ​ហើយក៏​​លែង​វិញ​?

VOA Interview 10

ចាប់ហើយលែង លែងហើយចាប់មិនមែនចេះតែចាប់ឬចេះតែលែងទេ។ ទាំងនេះសុទ្ធតែមានផែនការនិងគោលដៅច្បាស់លាស់។ នៅខាងក្រោយឆាក មុននឹងថ្នាក់លើរបស់អាជ្ញាធរបញ្ជាធ្វើសកម្មភាព គេមានគម្រោងថាអ្នកណាត្រូវចាប់ អ្នកណាគួរលែង ត្រៀមវិធីបង្ក្រាបរួចហើយ នេះយោលតាមរយៈសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ក្រសួងមហាផ្ទៃចុះថ្ងៃទី៨ មុនថ្ងៃចន្ទពណ៌ខ្មៅ។ ខាងសង្គមស៊ីវិលវិញក៏មានផែនការដែរ ពួកគេដឹងថាអាជ្ញាធរនឹងឃាត់មិនឱ្យបន្តយុទ្ធនាការ, ចាប់ខ្លួនពួកគេ, សួរចម្លើយ ថែមទាំងអាចមានវាសនាដូចមន្ត្រីសិទ្ធិមនុស្ស ៥នាក់ដែលកំពុងជាប់ឃុំផង។ រឿងចាប់-លែង-លែង-ចាប់ ដូចចាប់ចាបនេះមិនមែនថ្មីទេ កាលពីឆ្នាំ២០១៣ ក៏មានការចាប់សមាជិកគណបក្សប្រឆាំងដែរ គឺនៅក្រោយការបោះឆ្នោត២០១៣ សំណុំរឿងរំដោះទីលានប្រជាធិបតេយ្យដែលមានអំពើហិង្សាកើតឡើង។ ដំបូងចាប់ដើម្បីបង្ខំឱ្យចរចាឬសន្ទនានិងពិសេសបង្ខំឱ្យចូលសភាបង្គ្រប់ភាពស្របច្បាប់ឱ្យរដ្ឋាភិបាល ក្រោយមកចរចាត្រូវរ៉ូវគ្នា មិនយូរប៉ុន្មានក៏ចាប់ទៀត បង្ហាញថា ការចរចានិងវប្បធម៌សន្ទនាគឺជាវិធីអប្រសិទ្ធភាព ដោយសារតែវាបានផ្តល់ឱ្យភាគីដែលមានអំណាចជាងអាចសម្រេចនិងដាក់សម្ពាធលើភាគីខ្សោយជាងមុនចូលតុចរចា ពិសេសគឺអ្នកខ្លាំងអាចល្មើសនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងបាន ទើបមកដល់ពេលនេះ ចាបនៅតែនៅក្នុងទ្រុងដដែល។ ពាក្យវប្បធម៌ចាប់ចាបនិងវប្បធម៌ឡាំប៉ា (ក្រោយការបោះឆ្នោត) ក៏ត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយអ្នកសួរទៅកាន់វេទិកាអ្នកស្តាប់វិទ្យុអាស៊ីសេរីម្នាក់ ដែលពិភាក្សាពីរឿងចាប់តំណាងរាស្ត្រនាកាលណោះឯង។

ក. ជំហររឹងមាំមុនចាប់ផ្តើមយុទ្ធនាការឈុតខ្មៅ

ទោះបីប្រឈមនឹងគុកច្រវាក់ លោក អ៊ី សារ៉ុម និងលោក ប៉ា ងួនទៀង បានថ្លែងជាមុនយ៉ាងក្លាហានក្នុងវេទិកាអាស៊ីសេរី ថ្ងៃទី៦ ឧសភា ថា ចង់ចាប់ក៏ចាប់ទៅ មិនបាច់សួរចម្លើយអ្វីទេ សរសេរតាមអ្វីដែលមេបញ្ជានោះដាក់តែម្តងទៅ ព្រោះនិយាយម៉េចក៏លទ្ធផលត្រូវគេឃុំខ្លួនដូចតែគ្នា ចង់លាបពណ៌ថាយ៉ាងម៉េចក៏លាបទៅ យើងលែងខ្វល់ហើយ។ សម្តីនេះមានឥទ្ធិពលទៅលើរបៀបដែលគណបក្សកាន់អំណាចចាត់វិធានការនៅថ្ងៃចន្ទ ព្រោះ១. សង្គមស៊ីវិលបង្ហាញភាពក្លាហានមិនខ្លាចការចាប់ខ្លួន រដ្ឋអំណាចដឹងថាការចាប់ខ្លួនបំភ័យគេលែងបាន, ២. ពួកគេបង្ហាញពីភាពគ្មានមូលដ្ឋានច្បាប់ គណបក្សកាន់អំណាចមិនទាន់បន្ថែមមាត្រាក្នុងច្បាប់បាតុកម្ម ថាហាមយកពណ៌ណាមួយធ្វើយុទ្ធនាការ, ៣. ពួកគេប្រកាន់ជំហរមិនចុះញ៉ម ដោយលែងរវល់ពីប្រតិកម្មពីរដ្ឋាភិបាល ធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលមិនដឹងគួរប្រតិកម្មយ៉ាងសមទើបសម ព្រោះចាប់ក៏ចាប់មិនអស់ (អ្នកចូលរួមប្រហែល១០០នាក់ ចាប់តែ៨នាក់) និងគ្មានប្រសិទ្ធភាព, វាយសង្គមស៊ីវិលអាចបំផ្ទុះកំហឹងមហាជនដូចវាយតំណាងរាស្ត្រនិងកម្មករកាលដើមឆ្នាំ២០១៤, បញ្ចូលជនបង្កប់មកបង្កហិង្សាបោកប្រជាជនមិនបាន…។ គ្រាន់តែចាប់មន្ត្រីសិទ្ធិមនុស្ស៥នាក់និងមន្ត្រីUNម្នាក់ ធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលឈឺក្បាលណាស់ទៅហើយទៅនឹងប្រតិកម្មពីមហាជននិងអង្គការសង្គមស៊ីវិលជាតិអន្តរជាតិ ទម្រាំចាប់ថែម៨នាក់ទៀត តើរដ្ឋាភិបាលអាចចាប់បានប៉ុន្មាននិងយូរដ៏អង្កាល ទម្រាំគុកពេញដោយអ្នកទោសនយោបាយ អស់កន្លែងដាក់ឧក្រិដ្ឋជនសង្គម។

យើងបានអធិប្បាយអំពីការបង្ក្រាបនិងកត្តាដែលជំរុញឱ្យយុទ្ធនាការឈុតខ្មៅអាចជោគជ័យរួចទៅហើយ ក្នុងអត្ថបទកន្លងមកដែលវិភាគ ២ថ្ងៃ មុនយុទ្ធនាការចាប់ផ្តើម (http://vodhotnews.com/2016/05/letter-to-editor-black-dress-campaign-is-the-start-of-color-revolution-in-cambodia/) ឯឥឡូវនេះវិញ យើងសាកល្បងវាយតម្លៃលទ្ធផលពីយុទ្ធនាការថ្ងៃដំបូង, ប្រតិកម្មពីរដ្ឋាភិបាល ព្រមទាំងផ្តល់យោបល់ពីជំហានដែលសង្គមស៊ីវិលគួរធ្វើបន្តនៅលាយឡំក្នុងសេចក្តីពន្យល់ផងដែរក្នុងន័យរិះគន់ស្ថាបនា។

ខ. ការវាយតម្លៃសើៗលើលទ្ធផលថ្ងៃដំបូងនៃយុទ្ធនាការឈុតខ្មៅ

គេមិនអាចសន្និដ្ឋានថា យុទ្ធនាការណាមួយបរាជ័យត្រឹមថ្ងៃចាប់ផ្តើមឡើយ គឺគេត្រូវរង់ចាំដល់យុទ្ធនាការបញ្ចប់ជាស្ថាពរទើបគេអាចកំណត់បាន ហើយគេក៏មិនអាចអះអាងថាការបង្ក្រាបឬការចាប់ខ្លួនជោគជ័យដែរ ទោះបីវាពិតជាបានបង្អាក់យុទ្ធនាការមែនក៏ដោយ។ ជាបឋម យើងគួរនិយាយពីអត្ថន័យនៃថ្ងៃចន្ទបន្តិច ការជ្រើសយកថ្ងៃចន្ទមួយសប្តាហ៍ក្រោយសង្គមស៊ីវិល៥នាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួន មានតម្លៃខាងនិមិត្តរូបដើម្បីឱ្យអ្នកចូលរួមចងចាំថ្ងៃនោះថាជាថ្ងៃស្លាប់នៃសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា។ ទោះបីយ៉ាងណា តាមលោក អ៊ី សារ៉ុម នៅក្រោយពីចេញពីការចាប់ខ្លួនសួរចម្លើយ នៅក្នុងវេទិកាអាស៊ីសេរី បានឱ្យដឹងថា ថ្ងៃដំបូងមានចំនួនអ្នកចូលរួមមិនដល់១០០នាក់ឡើយនៅមុខគុកព្រៃស ព្រោះអាជ្ញាធរឃាត់អ្នកផ្សេងៗទៀតមិនឱ្យមកបន្ត (ដោយមិនគិតពីចំនួនពលរដ្ឋដែលពាក់ខ្មៅនៅថ្ងៃនោះទៅតាមយុទ្ធនាការ អ្នកមិនទៅគោលដៅកំណត់ជួបជុំនិងអ្នកពាក់ខ្មៅតែក្នុងបណ្តាញសង្គម)។ តាមសារព័ត៌មាន Fresh New វិញ អ្នកចូលរួមមានប្រមាណ២០០នាក់។ ទោះបីយ៉ាងណា វាសុទ្ធតែជាការប៉ាន់ស្មានមិនមែនជាការរាប់តាមបែបវិទ្យាសាស្ត្រទេ តែយ៉ាងហោចណាស់វាអាចបញ្ជាក់ថា ការរំពឹងទុកអំពីចំនួនអ្នកចូលរួម ២០០ទៅ៣០០នាក់របស់លោក សារ៉ុម នៅក្នុងវេទិការដដែលថ្ងៃទី៦ អាចនិយាយបានថាប្រហាក់ប្រហែល។ ប្រាកដណាស់ គ្មានយុទ្ធនាការណាផ្តើមមកមានអ្នកចូលរួមច្រើននោះទេ ថ្ងៃដំបូងគ្រាន់តែជាការពិសោធន៍ប៉ុណ្ណោះ ប៉ុន្តែមានមូលហេតុមួយចំនួនដែលជះឥទ្ធិពលលើការកៀងគរពលរដ្ឋ ១. ថ្ងៃធ្វើយុទ្ធនាការ (រាប់ទាំងពេលវេលាផងដែរ), ២. បរិយាកាសនៃទីតាំងជួបជុំ, ៣.  តាក់ទិចក្នុងការកៀងគរនិងផ្សព្វផ្សាយពត៌មាន, ៤. ការគំរាមពីរដ្ឋាភិបាលនិងហានិភ័យក្នុងការចូលរួម។

១. ការកំណត់យកថ្ងៃចន្ទដែលជាថ្ងៃធ្វើការនិងជាប់រៀនពិតណាស់ប៉ះពាល់ដល់ឱកាសចូលរួម ព្រោះគ្មានពេលចូលរួមនៅនឹងកន្លែងកំណត់ ឯសិស្សវិញគ្មានទាំងពេលទៅនិងមិនអាចពាក់អាវពណ៌នៅក្នុងថ្ងៃរៀនធម្មតាបផងដែរ។ ដូច្នេះហើយសារៈសំខាន់ផ្នែកនិមិត្តរូបនៃចន្ទមិនចាំបាច់ជាងកត្តាចម្បងដែលប៉ះពាល់ដល់ចំនួនអ្នកចូលរួមនោះទេ ឥឡូវថ្ងៃចន្ទដែលដើម្បីតម្លៃនិមិត្តរូបបានចាប់ផ្តើមរួចហើយ សង្គមស៊ីវិលគួរផ្លាស់ប្តូរទៅថ្ងៃដែលពលរដ្ឋទំនេរច្រើន ពោលគឺថ្ងៃអាទិត្យ ដើម្បីបង្កើនការចូលរួមផងនិងបង្កការធុញទ្រាន់ខាងអាជ្ញាធរដែលមិនចង់ធ្វើការថ្ងៃសម្រាកផងដែរ។ លោក ងួនទៀង ក្នុងវេទិកាដដែលថ្ងៃទី៦ មើលឃើញពីរបៀបដែលយុទ្ធនាការឬបាតុកម្មធ្វើឱ្យអាជ្ញាធរថ្នាក់ក្រោមវក់វី ដូច្នេះ ការយកថ្ងៃសម្រាកធ្វើយុទ្ធនាការបង្កការមិនពេញចិត្តរបស់អាជ្ញាធរចំពោះថ្នាក់លើរបស់ខ្លួន ដែលមានប្រយោជន៍ផ្នែកយុទ្ធសាស្ត្រដល់យុទ្ធនាការជាជាងខាងអាជ្ញាធរ។ ទោះបីការកំណត់យកថ្ងៃចន្ទត្រូវបានពិភាក្សមុនធ្វើយុទ្ធនាការរវាងសង្គមស៊ីវិលពាក់ព័ន្ធជាច្រើនរួមទាំងសហគមន៍ក្រុមយុវជន ព្រមទាំងជាមួយក្រុមគ្រួសារជនរងគ្រោះទៀត នៅតែគ្មាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងនោះមើលឃើញថា ថ្ងៃចន្ទប៉ះពាល់ដល់ចំនួនអ្នកចូលរួម ពួកគេយកចិត្តទុកដាក់តែទៅលើតម្លៃនិមិត្តរូបនៃថ្ងៃចន្ទខ្លាំងពេក។

អំពីអត្ថន័យពណ៌ខ្មៅ មតិដែលចង់ឱ្យផ្លាស់ប្តូរពណ៌ខ្មៅចេញលែងយកធ្វើជានិមិត្តរូបយុទ្ធនាការ ដោយយល់ថាជាពណ៌អាក្រក់ឬពណ៌ក្រហមខ្មែរគឺជាទស្សនៈយល់ច្រឡំ។ តាមនរវិទ្យា អត្ថន័យពណ៌ ពណ៌ណាមួយក៏ដោយ គឺអាស្រ័យទៅតាមវប្បធម៌ ខុសគ្នាពីវប្បធម៌មួយទៅមួយ។ ពណ៌ខ្មៅខ្លះថាល្អ ខ្លះថាអាក្រក់ ពណ៌សលោកខាងលិចថាបរិសុទ្ធ អាស៊ីប្រើសំរាប់កាន់ទុក្ខ (ខ្មៅក៏កាន់ទុក្ខដែរ)។ ក្នុងវិស័យនយោបាយវិញ ពណ៌ក្រហមខ្លះថាតំណាងភាពក្លាហាន ខ្លះថាតំណាងកុម្មុយនិស្ត។ ក្នុងសង្គមវិញ ពណ៌អាស្រ័យទៅតាមស្ថាប័ន ឯកសណ្ឋានសាលាគេយកអាវពណ៌សទៅ (ទោះសាសនាគេយកពណ៌សទៅកាន់ទុក្ខក៏ដោយ), ព្រះពុទ្ធសាសនាគេយកពណ៌ទឹកក្រូចទៅ ឯក្នុងនយោបាយ ពណ៌ទឹកក្រូចគេយកធ្វើបដិវត្តន៍ពណ៌ទឹកក្រូចនៅអ៊ុយក្រែន, នៅក្នុងពិធីការ គេនិយមខ្មៅ ដូចជាអាវធំក្រុះហ្សេដែលជារបៀបស្លៀកពាក់ផ្លូវការ គឺវាគ្មានទាក់ទងនឹងពណ៌ខ្មៅខ្មែរក្រហមស្អីទេ ក៏មិនមែនពណ៌ISISដែរ គ្មាននរណាម្នាក់ទោះជាតិសាសន៍អី្វអាចមានសិទ្ធិផ្តាច់មុខខាងការបកប្រែអត្ថន័យពណ៌ដែរ។ បើនិយាយពីចំណងចំណូលចិត្តបុគ្គលវិញ ខ្លះចូលចិត្តពណ៌នេះគេបកប្រែល្អ ខ្លះមិនចូលចិត្តពណ៌នោះគេបកប្រែថាអាក្រក់ គឺមានលក្ខណៈប្រធានវិស័យសុទ្ធសាធ (subjective) ពោលគឺអាស្រ័យទៅតាមបុគ្គលដែលកំណត់ន័យ (ប្រធានអ្នកធ្វើអំពើបកប្រែឬចូលចិត្ត) មិនមែនមានលក្ខណៈវត្ថុវិស័យឡើយ (objective ដែលអាចកាត់ផ្តាច់ពីការបកប្រែរបស់បុគ្គល) ពោលគឺ គ្មានភស្តុតាងថាពណ៌ណាមួយមានអត្ថន័យណាមួយដូចគ្នាគ្រប់វប្បធម៌ជាសាកលនោះឡើយ។ ការប្រជែងគ្នាបកប្រែអត្ថន័យពណ៌ខ្មៅគឺជារឿងអត់ប្រយោជន៍។

ការមិនព្រមផ្លាស់ប្តូរពណ៌ខ្មៅធ្វើយុទ្ធនាការក៏ជាផ្នែកមួយនៃយុទ្ធសាស្ត្រដែរ គឺទោះបីប្រើពណ៌អ្វី ក៏រដ្ឋអំណាចថាខុសច្បាប់ដែរ ទោះបីគ្មានច្បាប់ចែងពីពណ៌ក៏ដោយ។ ជាក់ស្តែង លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីបានព្រមានថា «ពណ៌អីក៏ដោយ, នៅកន្លែងខ្លះ គេហៅពណ៌ទឹកក្រូច, ខ្លះគេថាពណ៌ក្រហម, ខ្លះគេហៅពណ៌ខ្មៅ។ ខ្ញុំថា ពណ៌អីក៏ដោយ ឲ្យតែធ្វើខុសច្បាប់ ដាក់ទំាងអស់ហ្នឹង តុលាការគេបង្កើតឡើង ដើម្បីអនុវត្តច្បាប់ កម្លំាងប្រដាប់អាវុធគេបង្កើតឡើងដើម្បីការពាររដ្ឋ គុកគេបង្កើតឡើងដាក់អ្នកទោស កុំឆ្ងល់ពេក»។ គោលដៅរបស់គេគឺយុទ្ធនាការ មិនមែនពណ៌ទេ ទោះប្រើពណ៌ឬមិនប្រើ សុទ្ធតែត្រូវរដ្ឋអំណាចថាខុសច្បាប់និងហាមប្រាមទាំងអស់ហ្នឹង។ ផ្ទុយទៅវិញ ការប្រើពណ៌ខ្មៅមានប្រយោជន៍ផ្នែកសម្ភារៈ ព្រោះងាយរក ពលរដ្ឋភាគច្រើនមានអាវខ្មៅពាក់ជាជាងពណ៌ផ្សេងទៀត ទោះពួកគេនៅតែស្អប់ខ្មែរក្រហមក៏ពណ៌ខ្មៅមិនមែនជាកម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខរបស់ខ្មែរក្រហមដែរ, នៅតែមានពលរដ្ឋនិយមពណ៌ខ្មៅអ៊ីចឹង ដែលយើងបានលើកឡើងរួចហើយនៅអត្ថបទមុន។ អ្វីដែលពិសេសបំផុត ពណ៌ខ្មៅប្រៀបដូចជាកញ្ចក់ឆ្លុះពីប្រវត្តិរបស់គណបក្សកាន់អំណាច នាំពលរដ្ឋឱ្យប្រដូចរបបនេះទៅនឹងរបបប៉ុលពត ធ្វើឱ្យគេស្អប់៧មករា ដែលរដ្ឋាភិបាលបានប្រើថ្ងៃនោះមកឃោសនានយោបាយបានជោគជ័យគ្រាន់បើដែរ (បោះឆ្នោតដំបូងឆ្នាំ៩៣, បិះឈ្នះ)។ ហេតុនេះហើយ នៅពេលយុទ្ធនាការប្រើពណ៌ខ្មៅនាំឱ្យរដ្ឋាភិបាលពិបាកដោះសានិងទប់ទល់ ពិសេសគឺបំបាក់មុខគណបក្សកាន់អំណាចមែនទែន ពោលគឺ ការប្រើខ្មៅបង្ហាញពីភាពច្នៃប្រតិដ្ឋមួយរបស់សង្គមស៊ីវិល មិនមែនជាការរើសពណ៌ខុសឡើយ ខុសតែថ្ងៃចន្ទប៉ុណ្ណោះដែលប៉ះពាល់ដល់ភាពទំនេររបស់អ្នកចូលរួម។ រដ្ឋាភិបាលចាត់ទុកពណ៌ខ្មៅជាពណ៌ខ្មែរក្រហម ចាត់ទុកអ្នកធ្វើយុទ្ធនាការឈុតខ្មៅជាពួកក្រហមប្រៀបដូចជាកាំបិតចិតដងឯង ព្រោះថ្នាក់ដឹកនាំគណបក្សកាន់អំណាចខ្លួនឯងធ្លាប់មានប្រវត្តិពាក់ព័ន្ធនឹងខ្មែរក្រហម ធ្លាប់ពាក់ឈុតខ្មៅ ធ្លាប់ធ្វើបដិវត្តន៍ជាមួយខ្មែរក្រហមនិងធ្លាប់ធ្វើបដិវត្តន៍ផ្តួលរំលំខ្មែរក្រហមផងដែរនៅក្រោមជំនួយពីវៀតណាម។ គណបក្សនេះមិនចង់ទទួលស្គាល់ថា ខ្លួនធ្លាប់ធ្វើបដិវត្តន៍ធ្លាប់ពាក់ឈុតខ្មៅឡើយ ឯការផ្លាស់ប្តូរឈ្មោះបក្សរបស់គណបក្សកាន់អំណាចក៏ដើម្បីលុបប្រវត្តិរបស់ខ្លួនដែរ ថែមទាំងប្រឆាំងមិនឱ្យប្រើពាក្យឈ្លានពាន ឱ្យពាក្យប្រើរំដោះជាដើម គ្រោងបង្កើតច្បាប់ដាក់ទោសអ្នកមិនទទួលស្គាល់៧មករាទៀតផង។ ផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេតែងអួតអាងពីថ្ងៃវៀតណាមរំលោភអធិបតេយ្យកម្ពុជា រួចប្រើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋឃោសនាថាជាថ្ងៃរំដោះ វៀតណាមជាមហាមិត្រ ត្រូវដឹងគុណគេ ទោះបីជាក់ស្តែង វៀតណាមជួយក្រុមដែលបែកចេញពីខ្មែរក្រហមផ្តួលរំលំខ្មែរក្រហម មិនមែនដើម្បីរំដោះទេ តែដើម្បីបង្កើតរដ្ឋាភិបាលដែលដំឡើងនិងជ្រើសរើសដោយវៀតណាម រួចប្រមូលធនធានធម្មជាតិមួយចំនួន បង្កើតសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនឯកតោភាគី ដឹកជញ្ជូនជ័យភណ្ឌសល់ពីសម័យសាធារណរដ្ឋនិសង្គមរាស្ត្រនិយមទៅស្រុកខ្លួន ស្របពេលដែលគេដឹងថាខ្មែរក្រហមបានលុបបំបាត់រូបិយបណ្ណនិងសម្ភារនិយម ធនធានធម្មជាតិនៅសល់ទាំងអស់ ហេតុអ្វីធនធានសម្ភារៈទាំងនោះបាត់អស់ក្រោយខ្មែរក្រហមដួល ឬមួយវាសុទ្ធតែត្រូវបានបំផ្លាញដោយសង្គ្រាមទាំងអស់មិនសល់សូម្បីតែបន្តិច។ ហេតុនេះហើយទើបអន្តរជាតិមិនបានទទួលស្គាល់រដ្ឋាភិបាលជំនាន់នោះទេ វៀតណាមដែលកាន់របបកុម្មុយនិស្តម៉េចនឹងអាចបង្កើតរដ្ឋាភិបាលខ្មែរឱ្យកាន់របបប្រជាធិបតេយ្យទៅ ប្រាកដជារបបផ្តាច់ការហើយ។ រដ្ឋាភិបាលអួតអាងពីការបង្កើតសាលាក្តីខ្មែរក្រហមក្នុងន័យថាខ្លួនជាអ្នកប្រឆាំងខ្មែរក្រហមប្រឆាំងបដិវត្តន៍ តែគណបក្សនេះក៏រងការចោទប្រកាន់ថាលូកលាន់ក្នុងកិច្ចការតុលាការដែរ ដូចជាការហាមមិនឱ្យស៊ើបអង្កេតករណីបន្តទៀតដែលទាក់ទងនឹងសមាជិកខ្លួន គំរាមពីចលាចលកើតចេញការស៊ើបជាដើម។ អះអាងថា តុលាការខ្មែរក្រហមឯករាជ្យ ប៉ុន្តែជ្រៀតជ្រែកក្នុងកិច្ចការតុលាការមិនឱ្យគេស៊ើបបន្ត អះអាងថាប្រឆាំងបដិវត្តន៍តែរារាំងមិនឱ្យស៊ើបដល់អ្នកពាក់ព័ន្ធនឹងបដិវត្តន៍

២. បរិយាកាសក្តៅហែងបានបង្ខំឱ្យពលរដ្ឋមួយចំនួនមិនទៅចូលរួមទាំងហាលថ្ងៃនិងទៅកន្លែងដែលពិបាករកម្លប់ជ្រក សង្គមស៊ីវិលឆ្លើយតបនឹងកត្តាបរិយាកាសបានត្រឹមត្រូវ ដោយសម្រេចចិត្តត្រឹមត្រូវ ជ្រើសយកពេលព្រឹកមិនយកពេលរសៀលធ្វើយុទ្ធនាការ ទោះយើងមិនច្បាស់ថាពួកគាត់មើលឃើញពីផលប្រយោជន៍នេះឬក៏អត់ក៏ដោយ។ ទោះបីយ៉ាងណា សង្គមស៊ិវិលនៅតែត្រូវការតាក់ទិចបន្ថែមទៀត ទប់ទល់នឹងអាកាសធាតុក្តៅ ដូចជា ទឹក មួក ផ្លិត ឆ័ត្រ ដែលមានពណ៌ខ្មៅអមទាំងសារឬនិមិត្តសញ្ញារបស់យុទ្ធនាការ មិនមែនត្រឹមតែបោះពុម្ពអាវខ្មៅនោះទេ ពិតណាស់វាអាស្រ័យទៅលទ្ធភាពសេដ្ឋកិច្ចផងដែរ។ ចំពោះសារលើអាវ ព្រមទាំងសម្ភារៈផ្សេងៗគួរមានខ្លឹមសារទាក់ទងនឹងការទាក់ទាញអ្នកចូលរួម ឧ. បើថ្ងៃនេះអ្នកមិនចូលរួម ថ្ងៃក្រោយគ្មាននរណាធ្វើយុទ្ធនាការដើម្បីអ្នកវិញទេ!, កម្ពុជាត្រូវការអ្នក!, ធ្វើជាអ្នកក្លាហាន កុំក្លាហានតែក្នុងស្នូក!, អ្នកអាចបង្ក្រាបរាងកាយខ្ញុំ តែមិនអាចសម្លាប់ស្មារតីតស៊ូរបស់ខ្ញុំឡើយ…សារទាំងនេះអានហើយឈឺចាប់ អៀនខ្លួន មានការស្រមៃដូចជាខ្លួនឯងជាអ្នកក្លាហាន មានកម្លាំងចិត្តពុះកញ្ជ្រោលដែលគួរឱ្យទាក់ទាញជាងសារដែលថា ពិភពលោកកំពុងតាមដាន ហាក់បង្កប់ន័យថា យើងពឹងលើពិភពលោក(អន្តរជាតិ)មើលថែជាជាងពឹងខ្លួនឯង, សារភាសាអង្លេសហាក់មិនមើលឃើញថាជោគជ័យយុទ្ធនាការអាស្រ័យខ្មែរចូលរួម មិនមែនជំនួយបរទេសទេ។ ពិតណាស់ សារខ្លីខ្លឹមប្រសើរជាងវែង ប៉ុន្តែបើសារវែងអាចទាក់ទាញអ្នកចូលរួមជាងសារខ្លី គេត្រូវតែឈរលើកត្តាចំនួនអ្នកចូលរួមជាអាទិភាព។ វត្ថុទាំងបីនិងទឹកអាចជំរុញការចូលរួមបានដោយជួយសម្រួលដល់ភាពក្តៅស្អុះនិងស្រេកទឹក ហើយក៏ជាគ្រឿងទឹកចិត្តដល់ពលរដ្ឋដែលចូលរួមដែរ ពោលគឺជាអាវុធនិមិត្តរូប (Gene Sharp’s Symbolic Weapons)។ ទឹកគឺជាអាវុធនិមិត្តរូបដ៏ខ្លាំងបំផុតក្នុងចំណោមនោះដែលសង្គមស៊ីវិលត្រូវតែសម្រេចឱ្យបាន ព្រោះមិនមែនត្រឹមតែអាចប្រយុទ្ធនឹងអាកាសធាតុក្តៅនិងសម្រួលការចូលរួមទេ គឺដើម្បីសម្រួលដល់អាជ្ញាធរផងដែរ។ មិនមែននិយាយលេងសើចទេ អាជ្ញាធរក៏ត្រូវការទឹកដែរ នៅពេលដែលអ្នកធ្វើយុទ្ធនាការចែកទឹកដល់ពួកគេ ធម្មតាជាតិជាមនុស្ស តែងចង់ឱ្យគេធ្វើល្អដាក់ និយាយល្អដាក់ មិនចង់តបអំពើល្អដោយវាយបាញ់បង្ក្រាបនោះទេ ទោះបីជំហរនយោបាយរបស់ពួកគេនៅខាងណាក៏ដោយ។ ធ្វើបែបនេះ អាជ្ញាធរពិបាកមិនទទួលផងព្រោះស្រេកទឹកដែរ ពិបាកបដិសេធផងព្រោះជាសីលធម៌ ឯខាងអ្នកធ្វើយុទ្ធនាការវិញ ទោះពួកគេទទួលមិនទទួល ក៏មិនថ្វី យុទ្ធនាការនៅតែបន្តទៅមុខបាន ពិសេសពលរដ្ឋមើលមកថាយុទ្ធនាការនេះជាយុទ្ធនាការធ្វើអំពើល្អសុទ្ធសាធ។ ចំណែករដ្ឋាភិបាលវិញនឹងចោទថាជាការប៉ុនប៉ងអូសទាញកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនិងហាមអាជ្ញាធរមិនឱ្យពួកគេទទួលទឹកពីយុទ្ធនាការ ព្រមទាំងអាចបញ្ជាឱ្យវាយដំច្រំធាក់អ្នកឱ្យទឹកទៀតផង។ រីឯ អាជ្ញាធរនឹងគិតដូចម្តេចចំពោះបញ្ជាមេ គឺយើងអាចទាយបានពីគំនិតរបស់ពួកគេថា «មេអញហាឡើងគិតពីអញ ដំឡើងប្រាក់ឱ្យក៏យឺត ដល់ដាក់បញ្ជាម្តងៗមិនស្គាល់ថ្ងៃសំរាក ម៉ោងដេកម៉ោងពួន ដល់ឥឡូវទឹកម៉ាដបក៏មិនឱ្យផឹកដែរ ហើយបញ្ជាអញឱ្យវ៉ៃអាអ្នកឱ្យទឹកអញទៀត អាណាទៅលើកដៃវ៉ៃគេកើតអ្ហា គេឱ្យទឹកយើងទទេ ចំពេលអាឯងកំពុងស្រេកទឹកចង់ងាប់ បើអញវ៉ៃគេង៉ៃហ្នឹងទាល់តែថ្ងៃស្អែកអញឈប់ធ្វើមនុស្ស។»   ពួកគេនឹងគិតរបៀបនេះ មិនថាពួកគេនិយាយចេញឬអត់ ទទួលស្គាល់ឬអត់ ធ្វើតាមបញ្ជាឬអត់ បើក្នុងចំណោមពួកគេមានអ្នកវាយអ្នកចូលរួមយុទ្ធនាការ នឹងមានមួយផ្នែកទៀតដែលធ្លាប់ទទួលសគុណនោះជួយឃាត់ គ្មានទេផលអាក្រក់ចំពោះយុទ្ធនាការ មានតែធ្វើឱ្យថ្នាក់ក្រោមនឿយណាយនឹងថ្នាក់លើរបស់ពួកគេ។ តាមលោក កែម ឡី មន្ត្រីរាជនិងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធជាច្រើន មិនពេញចិត្តនឹងចំណាត់ការរបស់រដ្ឋាភិបាល លោកពិបាករកអ្នកនៅគាំទ្រគណបក្សកាន់អំណាចខ្លាំងណាស់។ នេះមិនមែនទើបកើតឡើងទេ គឺតាំងយូរណាស់មកហើយ ដែលពួកគេមិនពេញនឹងការដំឡើងប្រាក់់ខែយឺតយ៉ាវ, បង់ពន្ធច្រើន, មានអំពើពុករលួយដែលប៉ះពាល់ដល់ប្រាក់ខែរបស់ពួកគេ, មេៗធ្វើតាមអំពើចិត្ត ដកដាក់ណាអ្នកក៏បាន មានខ្សែស្រឡាយរញ៉េរញ៉ៃ, យោធាខ្លះត្រូវគេកាត់ប្រាក់ចូលនិវត្តន៍, ខ្លះពិការគ្មានការយកចិត្តទុកដាក់ពីរដ្ឋ, ខ្លះត្រូវគេរំលោភដីធ្លី, កាលបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១៣ រហូតដល់មានយោធាលួចសរសេរបកអាក្រាតពីអំពើរំលោភអំណាចរបស់មេ រឿងស៊ីប្រាក់ខែ ទៅនៅលើសន្លឹកឆ្នោតទៅទៀត។ ក្រោយចេញពីការឃាត់ខ្លួន លោក សារ៉ុម ក៏បានពិពណ៌នាប្រាប់វីអូអេនៅថ្ងៃទី១០ ថា អ្នកដោះសោខ្នោះលោកដើម្បីលែង [មុននឹងចូលទៅឱ្យគេសួរចម្លើយ] ដែលដោះចំណាយពេលយូរណាស់ ដូចជាញ័រដៃ ហើយឱ្យលោកនៅឱ្យស្ងៀម តែលោកថាលោកដូចជាមិនរើអីទេ។ លោក ម៉ែន គឹមសេង  បានកាត់ប្រសាសន៍ត្រឹមនេះហើយសួរសំណួរផ្សេង ប្រហែលជាលោកគិតថាការពណ៌នានេះមិនសូវសំខាន់ តែតាមពិតជាបាតុភុតចិត្តសាស្ត្រដែលមិនគួរមើលរំលង ព្រោះវាបង្ហាញថា អ្នកចាប់ខ្លួនមានស្មារតីមិននឹងនរ ធ្វើទាំងខុសពីចិត្តរបស់ខ្លួន ដឹងថាចាប់ទាំងមិនស្របច្បាប់ក៏ចាប់តាមបញ្ជាមេនិងមិនសូវចង់ធ្វើតាមបញ្ជាមេឡើយ។ នៅពេលដែលយើងសរុបកត្តាទាំងអស់នេះមក យើងនឹងឃើញថា កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធនិងយោធាមិនមែនជាខែលដ៏រឹងមាំជួយការពាររដ្ឋាភិបាលនោះទេ ព្រោះរដ្ឋាភិបាលខ្លួនឯងជាអ្នកធ្វើឱ្យខែលនេះប្រេះ មិនមែនយុទ្ធនាការបដិវត្តន៍ពណ៌មកពីណាឡើយ។ អ្នកដែលអះអាងថា គ្មាននរណាអាចយកឈ្នះរដ្ឋាភិបាលបានគឺជាក់ស្តែងមើលរំលងចំណុចខ្សោយជាច្រើនរបស់រដ្ឋអំណាច។ ដូច្នេះហើយ ដរាបណាយុទ្ធនាការនៅតែបន្តសកម្មភាពចែកទឹកនេះ ពុះជ្រែករាល់ឧបសគ្គហាមប្រាមទាំងឡាយបាន មិនយូរទេ ថ្នាក់ក្រោមនឹងលែងធ្វើតាមបញ្ជាថ្នាក់លើ លែងរវីរវល់នឹងរឿងនយោបាយ ឈរកណ្តាល ដាក់ពាក្យសុំច្បាប់ឈប់សម្រាកមួយរយៈ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ តាក់ទិចឱ្យទឹកត្រូវតែចេះបត់បែនតាមកាលៈទេសៈ បើយុទ្ធនាការចែកទឹកធ្វើត្រង់ពេក នឹងងាយឱ្យគេចោទប្រកាន់និងបង្អាក់ ដូច្នេះត្រូវចេះឱ្យដោយប្រយោល ឧ. យកធុងធំមួយដាក់ទឹកសុទ្ធឱ្យពេញ (ត្រជាក់កាន់តែល្អ) រួចដាក់ផ្លាកថា ទឹកសុទ្ធសម្រាប់ទាំងអស់គ្នា មិនប្រកាន់និន្នាការនយោបាយ។ បើពួកគេមិនហ៊ានទៅយកទេ ប្រគល់ភារកិច្ចឱ្យសកម្មជនជាយុវតីសំឡេងផ្អែមប៉ុន្មាននាក់ឱ្យចាំយាមធុងទឹកសុទ្ធទៅ រួចហៅពួកគេឱ្យមកយកទឹកម្តងហើយម្តងទៀត យុទ្ធសាស្ត្រស្រីស្អាតតែងមានប្រសិទ្ធភាពជានិច្ច។ ទោះចោទដូចម្តេចក៏ដោយ សង្គមស៊ីវិលអាចដោះសាថា «ដោយសារអាកាសធាតុក្តៅ យើងឃើញអាជ្ញាធរបែកញើសសស្រាក់និងស្រេកទឹក ទើបជូនទឹកទៅពួកគាត់ទៅ ដែលនេះជាទង្វើសប្បុរសធម៌សុទ្ធសាធ។ ឯការចោទថា ប៉ងទាក់ទាញកងកម្លាំងឱ្យចូលរួមនោះ ឱ្យមែនទែនទៅគឺពួកគាត់មានកិច្ចការការពារពួកយើងស្រាប់ហើយ យើងមិនចាំបាច់ទៅទាក់ទាញពួកគាត់ឱ្យចូលរួមនោះទេ ព្រោះពលរដ្ឋទើបជាអ្នកផ្តល់ប្រាក់ខែជូនពួកគាត់តាមរយៈពន្ធដារមិនមែនរដ្ឋាភិបាលអ្នកផ្តល់ទេ ហើយពួកគាត់ក៏មិនតម្រូវឱ្យធ្វើជាឧបករណ៍នយោបាយសម្រាប់ការពាររដ្ឋាភិបាលដែលមិនគោរពច្បាប់នោះដែរ។» សេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះនឹងទះកំផ្លៀងរដ្ឋាភិបាល គ្មាននរណាជឿអ្វីដែលពួកគេចោទឡើយ ឯអាជ្ញាធរក៏មានអារម្មណ៍រអៀសចិត្ត គេខំការពារយើង ជួយនិយាយឱ្យយើង ជូនទឹកយើង យើងវិញបែរជានៅតែធ្វើតាមបញ្ជាវាយគេ។ យើងបានពន្យល់រួចហើយពីរបៀបដែលអាកាសធាតុក្តៅប៉ះពាល់ដល់ការចូលរួម ប៉ុន្តែវាមិនមែនជាអ្វីដែលចៀសមិនផុតនោះទេ អ្នកយុទ្ធសាស្ត្រធ្វើយុទ្ធនាការអហិង្សានៅតែអាចបង្វិលវាឱ្យក្លាយជាកងទ័ពអរូបិយបាន ពោលគឺអាកាសធាតុក្តៅបែរជាផ្តល់អាវុធនិមិត្តរូបទឹកសុទ្ធ ដែលនាំឱ្យយុទ្ធនាការមានប្រៀបលើសមរភូមិទៅវិញ។

៣. ទោះបីការអំពាវនាវឱ្យចូលរួមរបស់សង្គមស៊ីវិលត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយតាមសារព័ត៌មានជាច្រើននិងចែកចាយតាមបណ្តាញសង្គមផុសផុល អ្នកទទួលបានព័ត៌មានទាំងនោះពុំទៅចូលរួមយុទ្ធនាការនៅហ្នឹងកន្លែងច្រើននោះទេ ខ្លះចូលរួមនៅផ្ទះ ខ្លះនៅកន្លែងធ្វើការ ខ្លះប្តូររូបភាពគណនី ខ្លះពាក់អាវខ្មៅតែក្នុងហេ្វសបុក មែនទែនអត់ពាក់ផង…បើពួកគេទាំងអស់នោះសុទ្ធតែចូលរួមព្រោះទទូលបានព័ត៌មាន ម្ល៉េះអ្នកចូលរួមច្រើនកុះករ។ មួយវិញទៀត អ្នកទទួលបានព័ត៌មានភាគច្រើនគឺយុវជនក្មេងៗប្រើបណ្តាញសង្គមមិនមែនពលរដ្ឋសាមញ្ញជាច្រើនទៀតដែលមិនសូវតាមដានព័ត៌មាននោះទេ។ បានសេចក្តីថា អ្នកដែលគ្រាន់តែទទួលបានព័ត៌មានពុំអាចបំប្លែងទៅជាអ្នកចូលរួមដោយស្វ័យប្រវត្តិនោះទេ ពោលគឺនៅសល់កត្តាជាច្រើនទៀត រួមមានកត្តាទាំងបួនធំផងដែរ។ តាមការស្ទង់មតិមិនផ្លូវការដោយអ្នកយកការណ៍អាស៊ីសេរី ទៅលើពលរដ្ឋតាមផ្លូវបីបួននាក់ ពលរដ្ឋភាគច្រើនឆ្លើយថា ពួកគាត់មិនបានដឹងពីយុទ្ធនាការ “ថ្ងៃច័ន្ទពណ៌ខ្មៅ” នោះទេ។ ទោះការស្ទង់នេះមានកម្រិតគួរឱ្យជឿទុកចិត្តទាបដោយសារចំនួនអ្នកត្រូវសាកសួរតិចនិងវិធីសាស្ត្រស្រាវជ្រាវមិនច្បាស់លាស់ វានៅតែឱ្យតម្រុយមួយថា ពលរដ្ឋសាមញ្ញដែលមិនសូវយកចិត្តទុកដាក់នឹងសារព័ត៌មានពុំបានដឹងនោះទេ។ សង្គមស៊ីវិលមិនត្រូវពឹងផ្អែកនៅលើតែសារព័ត៌មានឡើយដើម្បីទាក់ទាញការចូលរួមឡើយ តែត្រូវធ្វើសកម្មភាពចុះដល់មូលដ្ឋាន បើការបណ្តុះបណ្តាលពន្យល់ពលរដ្ឋគ្រប់អ្វីដែលពួកគេឆ្ងល់មិនយល់ បង្ហាញតាក់ទិចនិងយុទ្ធសាស្ត្រទប់ទល់នឹងការបង្ក្រាបរបស់អាជ្ញាធរ រួចថតវិឌីអូទុក ចែកចាយទៅសារព័ត៌មាននិងពលរដ្ឋដែលមិនបានចូលរួមស្តាប់នៅនឹងកន្លែង។ លុះត្រាពលរដ្ឋយល់ពីភាពចាំបាច់នៃការចូលរួមយុទ្ធនាការ បានចួបផ្ទាល់នឹងក្រុមការងារដើម្បីបង្កើនការជឿទុកចិត្តគ្នា ដឹងជាមុនពីវិធានការទប់ទល់ការបង្ក្រាបដើម្បីសុវត្ថិភាព… ទើបពលរដ្ឋមានសេចក្តីក្លាហានចូលរួម។ នៅពេលរដ្ឋអំណាចបានមើលវិឌីអូនោះវិញ ពួកគេនឹងកាត់បន្ថយការបង្ក្រាប ព្រោះដឹងថាសង្គមស៊ីវិលនិងអ្នកចូលរួមបានត្រៀមខ្លួនជាមុនរួចស្រេចហើយ បើបង្ក្រាបនឹងទទួលបានលទ្ធផលខុសបំណង។ ការជញ្ជូនក្រុមការងារចុះមូលដ្ឋានមិនត្រូវការគ្នាច្រើនទេ ព្រោះវាបង្អើលអាជ្ញាធរឱ្យតាមឃាត់ភ្លាមៗ តែបីនាក់គឺគ្រប់គ្រាន់ហើយ ប៉ុន្តែត្រូវការច្រើនក្រុមទៅកន្លែងផ្សេងៗ (តាក់ទិចពង្រាយ) ហើយប្រភេទនៃក្រុមគោលដៅត្រូវកំណត់ឱ្យបានច្បាស់លាស់ ថាតើពលរដ្ឋប្រភេទណាចង់ចូលរួមជាងគេ ទើបបានប្រសិទ្ធភាពខ្ពស់។ ក្នុងនោះ សកម្មជនស្រីត្រូវមានច្រើនជាងសកម្មជនប្រុសគ្រប់ៗក្រុម បុ្រសមួយស្រីពីរ និងទទួលបានការបណ្តុះបណ្តាលពីវិធានការទប់ទល់និងមានចំណេះដឹងអំពីយុទ្ធនាការគ្រប់គ្រាន់ ព្រោះអាជ្ញាធរអាចតាមឃាត់ហើយអាចវាយសកម្មជនប្រុសជាជាងសកម្មជនស្រីៗអាចឃាត់ឬការពារប្រុសម្នាក់បានដោយភាំងមិនអាជ្ញាធរតាមវាយ។ ទស្សនៈដែលថា មនុស្សស្រីត្រូវតែឱ្យប្រុសការពារមិនត្រឹមត្រូវគ្រប់កាលៈទេសៈឡើយ ព្រោះជាក់ស្តែងរាល់ការបង្ក្រាបបាតុកម្ម មនុស្សប្រុសតែងជាអ្នករងគ្រោះ មនុស្សស្រីឈរភាំងឃាត់អាជ្ញាធរតែងមានប្រសិទ្ធភាពជាងមនុស្សប្រុសឃាត់។ បើពួកគេវាយទាំងមនុស្សស្រីនឹងប៉ះពាល់ដល់បទដ្ឋានសង្គមដែលដាក់ទោសលើមនុស្សប្រុសដែលវាយស្រី ការវាយបែបនេះច្បាស់ណាស់នឹងបំផ្ទុះកំហឹងមហាជន។ ក្រុមអាជ្ញាធរអាចតាមឃាត់ក្រុមការងារបីបួនក្រុមបីបួនដង តែមិនអាចបញ្ឈប់គ្រប់ក្រុមឬតាមគ្រប់សកម្មភាពនៅគ្រប់កន្លែងនោះទេ (អាជ្ញាធរមិនមានច្រើនជាងប្រជាជនសាមញ្ញ) ទោះតាមទាន់ក៏មិនអាចធ្វើបែបនេះគ្រប់ពេលវេលាដែរ បំផុតនោះគឺវាប៉ះពាល់ដល់ឯកជនភាពរបស់អាជ្ញាធរដោយសារចួបប្រឈមផ្ទាល់នឹងប្រជាជន គេចំណាំមុខ ពួកគេនឹងចេញពីផ្ទះលែងកើត ព្រោះបាត់បង់កេរ្តិ៍ឈ្មោះ។ ក្នុងករណីដែលអាជ្ញាធរត្រឹមតែទាមទារដោះអាវខ្មៅចេញ មនុស្សស្រីអាចយកលេសខ្លួនជាស្រីមិនដោះអាវតាមបាន អាជ្ញាធរនឹងពិបាកបង្ខំឱ្យដោះអាវ ឯមនុស្សប្រុសវិញអាចដោះអាវតាមសំណើ តែក្រោយអាជ្ញាធរទៅបាត់ អាចពាក់វិញបានទេតើ។

៤. ការគំរាមពីរដ្ឋាភិបាលនិងហានិភ័យក្នុងការចូលរួម

រដ្ឋាភិបាលអះអាងថា សង្គមស៊ីវិលជាដៃគូមិនអាចខ្វះបាន ប៉ុន្តែចាប់សមាជិករបស់គេដាក់គុក៥នាក់ (តាក់ទិចចាប់ដៃជាន់ជើង)។ មុនយុទ្ធនាការមួយថ្ងៃគឺថ្ងៃទី០៨ លោក ស ខេង បានព្រមានចាត់វិធានការរាល់សកម្មភាពនិងការធ្វើយុទ្ធនាការស្លៀកពាក់ខ្មៅ។ ទោះមានឬមិនមានប្រតិកម្មពីគណបក្សកាន់អំណាចក៏ដោយ ក៏ពលរដ្ឋតែងដឹងពីហានិភ័យទាក់ទងនឹងការចូលរួមយុទ្ធនាការ តិចឬច្រើន វាមានឥទ្ធិពលលើចំនួនអ្នកចូលរួម។ ក្នុងវិធានការទី៤ លោកបានណែនាំឱ្យ “ត្រូវធ្វើការគ្រប់គ្រងផ្ទៃក្នុងមន្រ្តីរាជការតាមមន្ទីរ អង្គភាពនិងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធឲ្យបានហ្មត់ចត់ដើម្បីបង្ការ ទប់ស្កាត់ការប៉ុនប៉ងចលនា អូសទាញ កៀរគរមន្រ្តីរាជការ និងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធឲ្យចូលរួមក្នុងចលនាខាងលើនិងការទាមទារតវ៉ានានា។” ការភ័យខ្លាចយោធាលែងស្តាប់បញ្ជានៅក្នុងជួរថ្នាក់ដឹកនាំគណបក្សអំណាចមិនមែនទើបតែកើតមាននោះទេ។ កាលពីឆ្នាំ២០១៣ គណបក្សកាន់អំណាចបានប្រព្រឹត្តកំហុសធំមួយគឺបណ្តោយឱ្យបាតុកម្មអហិង្សារបស់គណបក្សប្រឆាំងរីកធំពេកស្ទើរទប់ទល់លែងបាន។ នៅក្រោយការបង្ក្រាប ពិតមែនតែកងសន្តិសុខនិងយោធានៅតែធ្វើតាមបញ្ជា ស្រាប់តែក្រុមយុវជនសន្តិភាពធ្វើយុទ្ធនាការជូនផ្កាឈូកឱ្យទឹកសុទ្ធ បន្ទាប់មកលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីបានទទួលដំណឹងថាភ្នាក់ងារបង្ក្រាបខ្លះមិនគោរពតាមបញ្ជា ទើបលោកដឹងថា សកម្មភាពជូនផ្កាប្រើពណ៌ផ្កាដោយអហិង្សា ដែលប្រជាជនទូទាំងពិភពលោកប្រើប្រាស់ក្នុងបដិវត្តន៍ពណ៌  នោះមិនមែនអត់ ដូចលោកស្មាននោះទេ។ តាំងពីពេលនោះមក បដិវត្តន៍ពណ៌ដែលជាចលនាអហិង្សាសោះ សំរាប់លោកវិញគឺជាបដិវត្តន៍ហិង្សា ចលនាឧទ្ទាមប្រដាប់ ជាសុបិនអាក្រក់ ដែលសូម្បីតែនិស្សិតម្នាក់ប្រើសារខ្លីមួយថាធ្វើបដិវត្តន៍ពណ៌ ធ្វើឱ្យលោកភ័យប្រើកូនចៅចាត់វិធានការមួយរំភេច ហាក់ដូចជាវាបដិវត្តន៍ពណ៌មែនទែនអ៊ីចឹង។ ពាក្យ បដិវត្តន៍ពណ៌ ក៏ក្លាយជាពាក្យមែនន័យអា្រក្រក់ប្រកបដោយហិង្សា ដែលគេប្រើតែក្នុងបរិបទអវិជ្ជមានទៅហើយ ដូច្នេះចលនាអហិង្សាជាច្រើនដែលថាគេរាប់ចូលក្នុងបដិវត្តន៍ពណ៌ត្រូវបានគេបំភ្លេចចោល ហើយពួកគេក៏លើកតែករណីចលនាណាមួយដែលទទួលបានលទ្ធផលអាក្រក់ប៉ុណ្ណោះ មិនលើកករណីល្អឡើយ។ ដូចគ្នា នៅពេលទទួលដំណឹងថា យុទ្ធនាការប្រើពណ៌ខ្មៅ គណបក្សកាន់អំណាចក៏ចាត់ទុកជាបដិវត្តន៍ពណ៌ប៉ងផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាលយកគំរូតាមប្រទេសនៅមជ្ឈិមបូព៌ា ជាសកម្មភាពមិនស្របច្បាប់មួយរំពេច។ និយាយទៅ គ្មានមាត្រាច្បាប់ណាមួយចែងថាធ្វើយុទ្ធនាការអហិង្សាខុសច្បាប់នោះទេ ហើយក៏គ្មានដែរថាប្រើពណ៌ណាមួយខុសច្បាប់នោះ ទោះប្រើពណ៌អ្វីក៏ដោយ។ ការពិតទៅ មិនស្របច្បាប់គឺមានន័យមែនទែនថា មិនស្របនឹងគណបក្សកាន់អំណាច ព្រោះគណបក្សនេះត្រួតត្រាស្ថាប័នបកប្រែច្បាប់ គឺក្រុមប្រឹក្សារដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលមានសមាជិកទាំងអស់មកពីគណបក្សនេះទាំងអស់ ដូច្នេះពួកគេអាចបកប្រែច្បាប់តាមអំពើចិត្តនិងអនុវត្តន៍ស្តង់ដារពីរ ចង់ចោទអ្នកណាថាមិនស្របមិនគោរពច្បាប់ក៏បាន តែតាមពិតពួកគាត់ហ្នឹងហើយមិនគោរពច្បាប់ជាងគេ (តាក់ទិចចោរស្រែកចោរ)។ ទាំងអស់នេះបង្ហាញថា ភ្នាក់ងារបង្ក្រាបជាសសរស្តម្ភធំមួយដែលទ្ររបបដឹកនាំ ហើយក៏ជាចំណុចខ្សោយធំបំផុតរបស់គណបក្សកាន់អំណាចដែរ ដែលគណបក្សនេះខ្លួនឯងធ្វើឱ្យខែលនេះប្រេះ ហើយក៏ខ្លាចគេមើលឃើញផង ខ្លាចគេធ្វើឱ្យបែកផង បើធ្វេសប្រហែសតែបន្តិច របបដឹកនាំនឹងដួល។ មានស្មារតីការពារប្រុងប្រៀបទុកជាមុន ក្រសួងមហាផ្ទៃកម្ពុជានិងក្រសួងនគរបាលវៀតណាមចុះកិច្ចព្រមព្រៀងស្ដីពីកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយគ្នាភ្លាម នៅថ្ងៃទី១១។ សម្រង់ពីអាស៊ីសេរី «ប្រធាននាយកដ្ឋានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃក្រសួងមហាផ្ទៃ លោក ប៉ោ ភក្រ្ត ថ្លែងឲ្យដឹងនៅក្រោយជំនួបនោះថា គោលបំណងនៃការជួបគ្នានេះ គឺដើម្បីពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងកម្ពុជា និងវៀតណាម ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការថែរក្សាសន្តិសុខ សណ្ដាប់ធ្នាប់សាធារណៈ និងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងបទល្មើស សំដៅបម្រើផលប្រយោជន៍ដល់ប្រទេសទាំងពីរ។ […] ក្រសួងនគរបាលវៀតណាមបានសន្យាផ្តល់ជំនួយជាសម្ភារៈនិងបច្ចេកទេសដល់នគរបាលជាតិកម្ពុជា ដើម្បីសហការគ្នាក្នុងការផ្លាស់ប្ដូរព័ត៌មាននិងបទពិសោធន៍។» មិនមានអ្វីចម្លែកទេ រាល់ពេលកម្ពុជាមានបាតុកម្មប្រឆាំងរដ្ឋអំណាច រដ្ឋមន្ត្រីវៀតណាមតែងចេញចូលកម្ពុជាញឹកញយជាងធម្មតា ឯរដ្ឋាភិបាលវិញមិនចាត់ទុកសកម្មភាពនេះជាការជ្រែតជ្រេកកិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់កម្ពុជាឡើយ តែថាជាកិច្ចសហប្រតិបត្តិការស្អិតរមួនខ្វះមិនបានទៅវិញ។ ផ្ទុយទៅវិញ គ្រាន់តែចួបសំណេះសំណាលជាមួយ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតអាមេរិក លោក វីលៀម ហើស (William Heidt) កាលពីថ្ងៃទី០៤ អង្គការសង្គមស៊ីវិលដែលធ្វើយុទ្ធនាការឈុតខ្មៅក៏ត្រូវរដ្ឋាភិបាលចោទថាមានអាមេរិកជាមេក្លោងភ្លាម។ លោក សារ៉ុម ដែលត្រូវបានគេឃាត់ខ្លួនក៏ត្រូវបានអាជ្ញាធរសាកសួរពីអត្តសញ្ញាណអ្នកបោះពុម្ពអាវ និងថាតើបានចូលចួបឯកអគ្គរដ្ឋទូតអាមេរិកឬអត់ក៏ដែរ ទោះលោកពិតជាពុំបានទៅចួបមែនក៏ដោយ។ នេះជាមេរៀនមួយបង្ហាញថា ជំនួយបរទេសមកលើយុទ្ធនាការអហិង្សាអាចប៉ះពាល់ដល់កិត្តិនាមរបស់យុទ្ធនាការនិងធ្វើឱ្យរដ្ឋាភិបាលមានលេសចោទប្រកាន់ បើការចោទត្រូវបានពលរដ្ឋស្របយល់ តិចច្រើនអាចប៉ះពាល់ដល់ប្រសិទ្ធភាពនៃយុទ្ធនាការ, ទោះគ្មានជំនួយបរទេសក៏យុទ្ធនាការនៅតែអាចជោគជ័យដែរ ហេតុអ្វីត្រូវការជំនួយមុខពីរ!។ កាលពីឆ្នាំ២០១៣ បាតុកម្មរបស់គណបក្សប្រឆាំងក៏ត្រូវបានចោទថាមានអន្តរជាតិនៅក្រោយខ្នងដែរ ស្របពេលចិនបានផ្តល់ជំនួយយោធាដល់កម្ពុជាទន្ទឹមនឹងស្ថានការណ៍នយោបាយតានតឹង ដែលយើងមើលឃើញថាជាយុទ្ធសាស្ត្រខ្ចីដៃសម្លាប់មនុស្ស ត្បិតចំនួនជនជាតិចិនកើនឡើងរហូតនៅកម្ពុជា ហើយចិនតែងពូកែរកស៊ីជាងខ្មែរ ដូច្នេះជាទួទៅចិនមានជីវភាពខ្ពស់ជាងខ្មែរ នាំឱ្យឥទ្ធិពលចិនកើនឡើងទៅតាមចំនួនជនជាតិចិននៅស្រុកខ្មែរដែរ ដែលយុទ្ធសាស្ត្រនេះ ចិនធ្លាប់ធ្វើរួចមកហើយនៅសម័យខ្មែរក្រហម ដោយមិនខ្វល់ថាជំនួយយោធារបស់ខ្លួនទៅកម្ពុជាអាចនាំឱ្យខ្មែរសម្លាប់គ្នាឯងនោះទេ។ ដដែលៗ ចិននិងវៀតណាមមិនត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលលាបពណ៌អ្វីឱ្យទេ។ ក្រលេកទៅមើលបាតុកម្មប្រឆាំងលទ្ធផលឆ្នោតនិងរដ្ឋាភិបាល ឆ្នាំ១៩៩៨វិញ ការបង្ក្រាបដោយហិង្សាលើក្រុមបាតុករមានកំរិតធ្ងន់ជាងបាតុកម្មឆ្នាំ២០១៣ ដោយមិនរាប់បញ្ចូលពីព្រឹត្តិការណ៍បោកគ្រាប់បែកនៅមុខរដ្ឋសភាទៅលើបាតុកម្មដឹកនាំដោយមេបក្សប្រឆាំង ៣០ មីនា ៩៧ និងរដ្ឋប្រហារគណបក្សហ្វ៊ុនស៊ិនប៉ុច ៥-៦ កក្កដា ៩៧។ គេបានសង្កេតឃើញថា ភ្នាក់ងារបង្ក្រាបវាយទាំងស្រ្តីនិងព្រះសង្ឃ ហើយមិនចេះនិយាយភាសាខ្មែរឡើយ។ ការជួលភ្នាក់ងារបង្ក្រាបបរទេសគឺជាតាក់ទិចដ៏ឈ្លាសវៃរបស់មេដឹកនាំក្រាញអំណាច ដើម្បីទប់ទល់នឹងកម្លាំងមហាជន ព្រោះវាជួយកាត់បន្ថយកំរិតដែលភ្នាក់ងារបង្ក្រាបប្រឆាំងនឹងបញ្ជាឱ្យបង្ក្រាប, បន្ថយការយល់ពីគ្នារវាងភ្នាក់ងារនិងប្រជាជនដោយសាររនាំងវប្បធម៌ ជាតិសាសន៍ ភាសា…, ឱកាសទាបក្នុងការចួបអ្នកស្គាល់គ្នាក្នុងចំណោមបាតុករដែលជំរុញឱ្យមានការបន្ធូរដៃ, មិនសូវមានការភ័យខ្លាចពីទោសទណ្ឌកើតចេញពីការបង្ក្រាបព្រោះមិនមែនជាជនជាតិម្ចាស់ស្រុក…។ សេណារីយ៉ូនេះ ពោលគឺ ការខ្ចីភ្នាក់ងារបង្ក្រាបពីបរទេសមកបង្ក្រាបជំនួសភ្នាក់ងារក្នុងស្រុក អាចនឹងកើតមាននៅក្នុងយុទ្ធនាការឈុតខ្មៅ បើចំនួនអ្នកចូលរួមកើនឡើងច្រើនពេកនិងយុទ្ធនការនេះនៅតែប្រើតែតាក់ប្រមូលគ្នានៅមួយកន្លែង ពិសេសបំផុតនៅពេលដែលភ្នាក់ងារបង្ក្រាបក្នុងស្រុកលែងធ្វើតាមបញ្ជារដ្ឋអំណាច។ បើនិយាយឱ្យស្រួលស្តាប់ នៅក្នុងទំនាស់នយោបាយឬសិទ្ធិមនុស្ស តាមទស្សនៈរបស់រដ្ឋអំណាច បើជំនួយជួយខាងរដ្ឋាភិបាល នោះជាការសហប្រតិបត្តិការ បើជំនួយជួយខាងភាគីមិនមែនរដ្ឋាភិបាល នោះជំនួយជាការជ្រៀតជ្រែកលូកដៃ។ សង្គមស៊ីវិលនៅតែអាចទប់ទល់នឹងតាក់ទិចបង្ក្រាបនេះបាន តាមរយៈតាក់ទិចអហិង្សាបំបែកគ្នា ស្នាក់នៅច្រើនកន្លែងមិនផ្តុំគ្នា (នៅទីណាឱ្យតែមានសុវត្ថិភាព ដូចជាផ្ទះ, ចេញពីផ្ទះបើគេតាមបង្ក្រាបដល់ផ្ទះ) និងធ្វើសកម្មភាពមិនសហការដកហូតប្រភពអំណាចរបស់រដ្ឋ   ដូចជាពហិការនិងកូដកម្ម ពោលគឺ កូដកម្មដោយកម្មករ, ពហិការមិនចូលរៀនរបស់និស្សិតនិងមិនទៅបង្រៀនរបស់គ្រូៗ, មិនចូលធ្វើការដោយមន្ត្រីរាជការគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់, មិនលក់ទំនិញឬផ្តល់សេវាកម្មឱ្យភ្នាក់ងារទាំងនោះ, មិននិយាយរកពួកគេ, មិនទិញទំនិញដែលនាំចូលពីប្រទេសដែលភ្នាក់ងារនោះរស់នៅ, មិនប្រើប្រាស់សេវាកម្មរដ្ឋទាំងឡាយ, មិនបង់ពន្ធ…គឺថាគេអាចប្រើតាក់ទិចមិនសហការទាំងអស់នេះដោយមិនបាច់ផ្តុំគ្នាឱ្យគេស្រួលបង្ក្រាបនោះទេ គ្រាន់តែស្នាក់នៅផ្ទះបណ្តោះអាសន្តប៉ុណ្ណោះ, ឱ្យតែធ្វើដោយចំនួន ៣,៥%នៃពលរដ្ឋសរុប (៥សែននាក់) ក្នុងរយៈប៉ុន្មានខែប៉ុណ្ណោះ របបដឹកនាំនឹងដួល ព្រោះខ្វះប្រភពអំណាចដោយគ្មានអ្នកធ្វើតាមបញ្ជា គ្មានអ្នកធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធដើរ គ្មានថវិកាទ្រទ្រង់ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ខ្លួនឯងផងនិងជួលភ្នាក់ងារបរទេសផង ទោះបីមានជំនួយពីខាងក្រៅឥតសំណងក៏ដោយ ក៏រដ្ឋអំណាចមិនអាចពឹងបរទេសរហូតដែរ ពួកគេនៅតែស្រេកឃ្លានប្រភពអំណាចពីក្នុងស្រុកដែលយូរអង្វែងជាងនិងនឹងនរជាង។ នៅពេលបរទេសមើលឃើញពីភាពរឹងមាំរបស់យុទ្ធនាការ ការបង្ក្រាបឥតប្រសិទ្ធភាព និងភាពខ្សោយទៅៗនៃរបបដឹកនាំ ពួកគេនឹងដោះដៃដោយឯកឯង មិនបាច់ដេញនោះទេ។

៙ថាមិនបានហាមឃាត់មិនឱ្យពាក់ខ្មៅ ប៉ុន្តែឃាត់៨នាក់ ស៊ើបអ្នកបោះអាវនិងថាយុទ្ធនាការឈុតខ្មៅខុសច្បាប់

ដល់ថ្ងៃធ្វើយុទ្ធនាការដែលចាប់ផ្តើមម៉ោង៧កន្លះ តែមួយម៉ោងក្រោយមក ៨កន្លះ ក៏ចាប់ខ្លួនអ្នកធ្វើយុទ្ធនាការ៨នាក់ទៀត ហើយក៏ដោះលែងវិញនៅម៉ោង៦កន្លះល្ងាច គឺឃាត់ខ្លួនប្រហែល១០ម៉ោង។ យើងបានទាយដឹងថានឹងមានការចាប់ខ្លួនបន្ថែមនិងឃាត់មិនឱ្យដង្ហែក្បួន នៅក្នុងអត្ថបទមុន តែស្មានមិនត្រូវថាគេដោះលែងវិញឆាប់ដល់ម្លឹងទេ។ លោក ស ខេង បញ្ជាក់ថា ការឃាត់ខ្លួនអ្នកធ្វើយុទ្ធនាការស្លៀកខ្មៅគឺដើម្បីអប់រំ ធ្វើកិច្ចសន្យាបញ្ឈប់សកម្មភាព ពោលគឺមិនមែនផ្អែកមូលដ្ឋានថាមាត្រាច្បាប់ណាមួយហាមមិនឱ្យធ្វើយុទ្ធនាការដោយអហិង្សា, មិនឱ្យពាក់ខ្មៅនិងបោះពុម្ពអាវខ្មៅនោះទេ តែជាបញ្ជាពីអ្នកអំណាចសុទ្ធសាធថាឱ្យបញ្ឈប់សកម្មភាព។ យោងតាម Fresh New «ថ្លែងនៅក្នុង[ពិធី]ចែកសញ្ញាបត្រដល់និស្សិតវិទ្យាស្ថានវ៉ាន់ដា នៅមជ្ឈមណ្ឌលពិព័រណ៍ និងសន្និបាតកោះពេជ្រ នាព្រឹកថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០១៦នេះ សម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ក៏បានព្រមានដល់អ្នកដែលបំផុសយុទ្ធនាការ «ថ្ងៃចន្ទពណ៌ខ្មៅ» កុំឱ្យបំពានច្បាប់ផងដែរ។ […] មជ្ឈដ្ឋានមួយចំនួនតូចបានយល់ច្រឡំថា រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានហាមឃាត់មិនឱ្យស្លៀកពាក់ខ្មៅ ប៉ុន្តែសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន បានពន្យល់ថា រដ្ឋាភិបាលមិនបានហាមឃាត់មិនឱ្យស្លៀកខ្មៅនោះទេ គ្រាន់តែទប់ស្កាត់យុទ្ធនាការមួយដែលធ្វើខុសច្បាប់ប៉ុណ្ណោះ។» ការបកប្រែនេះមិនពិតទេ ទោះមានសំអាងសម្តីរបស់សម្តេចក៏ដោយ ព្រោះថាបើមិនបានហាមឃាត់មិនឱ្យស្លៀកពាក់ខ្មៅ ហេតុអ្វីសកម្មភាពជាក់ស្តែងឃាត់ខ្លួនអ្នកពាក់ខ្មៅ ៨នាក់, ថែមទាំងគំរាមអ្នកបោះពុម្ពអាវទៀត «អ្នកដែលបំផុសនោះត្រូវចេះប្រយ័ត្នប្រយែងក្រែងនាំទៅដល់នីតិបុគ្គល ខ្ញុំគ្រាន់តែផ្តាំផ្ញើទេ ហើយសុំម្នាក់ដែលផ្តល់លុយកាកបោះពុម្ភអាវនោះ ប្រយ័ត្នប្រយែង! គេស្គាល់មុខច្បាស់ណាស់ទៅហើយ»។ បើសម្តេចពិតជាស្គាល់មុខច្បាស់មែន ហេតុអ្វីបញ្ជាឱ្យអាជ្ញាធរចាប់ផ្ដើមស៊ើបអង្កេតរកប្រភពបោះពុម្ពអាវ ម្តេចមិនចាប់តែម្តងទៅ បើស្គាល់ច្បាស់ទៅហើយ ដូច្នេះពាក្យស្គាល់មុខនេះជាពាក្យកុហក ជាយុទ្ធសាស្ត្រវាយប្រហារផ្លូវចិត្តបង្អើលជាមុន តាមចាប់ជាក្រោយ។ ដល់ថ្ងៃទី១២ សម្តេចបានថ្លែងក្នុងពិធីចែកសញ្ញាបត្រដល់និស្សិតសាកលវិទ្យាល័យ I.IC.នៅវិទ្យាស្ថានជាតិអប់រំថា កាសែតខេមបូឌាដេលី បានចុះផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី១១ ថា លោក ហ៊ុន សែន ហាមឃាត់អ្នកដែលស្លៀកពាក់ពណ៌ដូចៗគ្នាមិនឲ្យប្រមូលផ្តុំជាសាធារណៈ ដែលលោកចាត់ទុកថាជាចំណងជើងបំភ្លៃអត្ថន័យសម្តីរបស់លោក។ យើងបានពន្យល់នៅមុនសម្តេចមានប្រសាសន៍មួយថ្ងៃរួចហើយថា សកម្មភាពរបស់លោកគឺហាមមិនស្លៀកពាក់ខ្មៅ ទោះសម្តីលោកនិយាយយ៉ាងម៉េចក៏ដោយ។ កាលពីថ្ងៃទី០៨ លោក ស ខេង បានព្រមានចាត់វិធានការរាល់សកម្មភាព និងការធ្វើយុទ្ធនាការស្លៀកពាក់ខ្មៅនេះ ដើម្បីរក្សាសន្តិភាព ស្ថេរភាពនយោបាយ សណ្តាប់ធ្នាប់សង្គមនិងពង្រឹងនីតិរដ្ឋរបស់ជាតិទាំងមូល។ សេចក្តីថ្លែងនេះបានបង្កប់អត្ថន័យថាយុទ្ធនាការនេះបង្កអស្ថេរភាព បំផ្លាញសណ្តាប់ធ្នាប់សង្គម មិនស្របច្បាប់ឬនីតិរដ្ឋ ទើបគេត្រូវចាត់វិធានការណ៍ដល់ទៅ ៤ចំណុច។ តើវិធានការទាំងនេះមិនមានន័យថាជាហាមប្រាមមិនឱ្យធ្វើយុទ្ធនាការឈុតខ្មៅឬពាក់ខ្មៅទេឬ?

លោក សារ៉ុម បានមើលឃើញពីសារប្រយោជន៍និងប្រសិទ្ធភាពនៃយុទ្ធនាការអហិង្សា មិនដេកចាំឱ្យគេចាប់ដាក់គុក សុទ្ធចិត្តធ្វើយុទ្ធនាការឱយគេចាប់ឬឃាត់ខ្លួនប្រសើរជាងនៅស្ងៀមឱ្យគេធ្វើអ្វីស្រេចចិត្ត (វេទិកាអាស៊ីសេរីថ្ងៃទី៦)។ លោកលើកឧទាហរណ៍ពីចលនារបស់លោក មហាត្មា គន្ធី, ណែលសុន ម៉េនដឺឡា, លោកស្រី អ៊ុងសានស៊ូជី បញ្ជាក់ថាលោកបានសិក្សាពីសកម្មភាពអហិង្សាមុនធ្វើយុទ្ធនាការ។ យុទ្ធនាការឈុតខ្មៅទើបតែចាប់ផ្តើមថ្ងៃទីមួយប៉ុណ្ណោះ ទោះបីមានការបង្ក្រាប មានការហាមឃាត់ មានការឃាត់ខ្លួន មានអ្នកចូលរួមមិនដល់១០០នាក់ផង តែទទួលបានការចាប់អារម្មណ៍យកទុកចិត្តទុកខ្លាំង ទទួលការគាំទ្រច្រើន រិះគន់តិច ដែលបង្ខំឱ្យនាយករដ្ឋមន្ត្រីបង្ហើបលទ្ធភាពស្នើសុំព្រះមហាក្សត្រឱ្យលើកលែងទោសទៅហើយ (ព្រោះប្រហែលលោកមិនដឹងទប់ទល់នឹងយុទ្ធនាការនេះយ៉ាងម៉េច) ទោះមិនទាន់ជោគជ័យក៏ដោយ តែនៅតែបញ្ជាក់ថាតាក់ទិចអហិង្សាប្រើពណ៌ខ្មៅមានប្រសិទ្ធភាព គ្មានយុទ្ធនាការណាផ្តើមមកជោគជ័យសម្រេចតាមគោលដៅតែម្តងទេ។ ទោះបីយ៉ាងណា សម្តីនាយករដ្ឋមន្ត្រីអំពីលទ្ធភាពស្នើសុំលើកលែងទោសគ្រាន់តែជាតាក់ទិចបបោះអង្អែលប៉ុណ្ណោះ ព្រោះសកម្មភាពរដ្ឋាភិបាលបានបង្ហាញថាកំពុងប្រើតាក់ទិចវាយបកវិញ ដោយតាមរកអ្នកបោះពុម្ពអាវនិងសហការនឹងវៀតណាម ពង្រឹងសមត្ថភាពបង្ក្រាបរបស់ខ្លួន។ បើយុទ្ធនាការមិនអាចរីកធំនិងប្រើតែតាក់ទិចផ្តុំគ្នាដដែលៗ ទៅកន្លែងដដែលនោះ នៅថ្ងៃដដែលៗ នោះនឹងបង្កើនហានិភ័យបង្ក្រាបហិង្សាឱ្យអ្នកចូលរួមដែលធ្វើឱ្យយុទ្ធនាការឃ្លាតកាន់តែឆ្ងាយពីពីគោលដៅទាមទារការដោះលែង៕៚

ដោយ លោក ទេព រ៉ានិត

១០, ១១, ១២, ១៣/០៥/ ២០១៥

​លំនាំ​ដដែល​ៗនៃ​ប្រវត្តិ​សាស្ត្រ​នយោបាយ​កម្ពុជា​

1960 Political Realism and the Crisis of World Politics An American Approach to Foreign Policy. Princeton Princeton University Press.

មានប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយខ្មែរមានលំនាំដដែលៗ នេះតាមបើអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រនៃកម្ពុជា ដេវិឌ ឆាណ្ឌល័រ (David Chandler)។  កាលពីសម័យអ៊ុនតាក់ ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៣ (ដំណើរប្រជាធិបតេយ្យនីយកម្មដំបូងនៅកម្ពុជា) មិនបានធ្វើឱយមានការផ្លាស់ប្តូរជាដុំកំផួនឡើយ ប៉ុន្តែថែមទាំងបានបង្កើនហានិភ័យអំពើហិង្សានិងមិនអាចកំរិតអំនាចរដ្ឋ តាមលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យបាន។ លោក ផូល ខូលីយើរ (Paul Collier) សេដ្ឋកិច្ចវិទូដែលសិក្សាពីនយោបាយនៅបណ្តាក្រីក្របានអះអាងថា ការបោះឆ្នោតនៅប្រទេសដែលមានការអភិវឌ្ឈទាប (ចំណូលនិងកំណើនទាប) បានបង្កើនហានិភ័យនៃអំពើហិង្សាខាងនយោបាយ ដោយសារភាពគ្មានការត្រួតពិនិត្យនិងធ្វើឱយមានតុល្យភាពអំនាច និងការបោះឆ្នោតដែលប្រព្រឹត្តទៅមិនបានត្រឹមត្រូវ។ ការដែលអ្នកឈ្នះឆ្នោតគ្មានការកំរិតអំនាចអាចបង្ក្រាបគូប្រជែងដែលមានសក្តាសុពលរបស់ខ្លួនបាន នាំឱយការបោះឆ្នោតគឺជាបញ្ហាស្លាប់រស់របស់គណបក្សនយោបាយនៅក្នុងប្រទេសក្រីក្រ ហេតុនេះក្រុមនយោបាយនីមួយៗបង្កើតកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរៀងៗខ្លួន មិនត្រឹមតែទុកការពារការវាយប្រហារគ្នាដោយយថាហេតុណាមួយនោះ តែក៏ដើម្បីទុកធ្វើរដ្ឋប្រហារក្រុមដែលកាន់អំនាចដែរ បើខ្លួនមិនអាចឈ្នះតាមរយៈការបោះឆ្នោតត្រឹមត្រូវនិងមិនអាចប្រើមធ្យោបាយទុច្ចរិតក្នុងការលួចបន្លំ គំរាមនិងទិញទឹកចិត្តអ្នកបោះឆ្នោត។ ដូច្នេះហើយ រដ្ឋអំនាចមានទំនោរទៅរកការចំណាយលើវិស័យយោធាបន្ថែមទៀត នៅក្រោយពេលសង្គ្រាមស៊ីវិលបានបញ្ចប់ រួចការណ៍នេះជំរុញឱយហានិភ័យលេចឡើងវិញម្តងទៀតនៃសង្គ្រាមស៊ីវិល (អន្ទាក់ទំនាស់ឬសង្គ្រាមស៊ីវិល)។ ជាក់ស្តែង ការបោះឆ្នោតអាណត្តិទីមួយនៅកម្ពុជាពិតមែនតែប្រព្រឹត្តទៅប្រក្រតី ដោយសារមានអង្គការសហប្រជាជាតិ ជួយរៀបចំ តែគ្មានការត្រួតពិនិត្យនិងធ្វើឱយមានតុល្យភាពអំនាចឡើយ ពោលគឺ មិនបានធានាឱយគណបក្សដែលឈ្នះឆ្នោតអាចឡើងកាន់អំនាចបានពិតប្រាកដ ឯគណបក្សដែលចាញ់ឆ្នោតបែរជាមានអំនាចជាងគណបក្សដែលឈ្នះឆ្នោតទៅទៀត ទីបំផុតធ្វើឱយមានរដ្ឋប្រហារមួយកើតឡើងនៅបួនឆ្នាំក្រោយ។ នៅក្នុងសា្នដៃ «ពីតតិយលោកមកទុតិយលោក From Third World to Second» (ទំ. ៣២៧) លោកប្រធានាធិបតីសីង្ហបុរី លី កួនយូ កាលណោះបានចួបសម្តេច នរោត្តម រណរិទ្ធិ  និងសម្តេច ហ៊ុន សែន នៅសិង្ហបុរី ដោយឡែកនិងពេលផ្សេងគ្នា បានក្រើនរំឭក រណរិទ្ធិ ថា៖

ការចងសម្ព័ន្ធភាពគឺជាការរៀបចំដែលមិនរឹងមាំ។  យោធា, ប៉ូលីស, និងក្រុមអ្នករដ្ឋបាល គឺជារបស់លោក ហ៊ុន សែន។ ប្រសិនបើចង់រស់ រណរិទ្ធិ ត្រូវតែទាក់ទាញការគាំទ្រមួយផ្នែកពីកងទាហាននិងប៉ូលីស ព្រមទាំងអភិបាលខេត្តនានារបស់ ហ៊ុន សែន ផងដែរ។ មាននាមជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទីមួយនិងមានមនុស្សរបស់ខ្លួនត្រូវបានតែងតាំងជារដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិមានតម្លៃតិចតួច នៅពេលដែលអ្នករដ្ឋការនិងទាហានស្មោះនឹងលោក ហ៊ុន សែន ទៅវិញ។ គាត់ទំនងជាមិនយកចិត្តទុកដាក់នឹងសម្តីរបស់ខ្ញុំឡើយ។ គាត់ប្រហែលជាជឿថា ជាប់វង្យត្រកូលក្សត្រអាចធានាបាននូវការគាំទ្រពីពលរដ្ឋ ដែលធ្វើឱយគាត់មិនអាចត្រូវបាននរណាម្នាក់មកដណ្តើមតំណែងនេះបាន។ … លោក ហ៊ុន សែន មានចរិតខុសប្លែកទាំងស្រុង [ពី រណរិទ្ធិ] គាត់គឺជាអ្នករួចជីវិតពីរបបខ្មែរក្រហមដ៏មាំមួនម្នាក់ គឺជានាយករដ្ឋមន្ត្រីតែងតាំងដោយវៀតណាមនៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៨០…។ លោកបង្ហាញចេញនូវភាពខ្លាំងក្លានិងភាពគ្មានមេត្តា។ លោកយល់ពីអំនាច ដែលវាបានមកពីកាណុងកាំភ្លើង ហើយដែលគាត់ត្រូវបានកំណត់ថាជាអ្នកកាន់បាញ់។ នៅខណៈដែលខ្មែរក្រហមស្រុតចុះ រណរិទ្ធិ មិនអាចចងសម្ព័ន្ធមេត្រីនឹងពួកគេដើម្បីប្រជែងនឹងខ្លួនបន្តទៀត លោក ហ៊ុន សែន ក៏ផ្តួល រណរិទ្ធិ នៅឆ្នាំ១៩៩៧ បន្ទាប់មកក៏កាន់អំនាចទាំងស្រុងកំលុងពេលនៅជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទីពីរ។ … (ទំ. ៣៣៩) អង្គការសហប្រជាជាតិ មិនមានកម្លាំងឬឆន្ទៈដើម្បីតំឡើង រណរិទ្ធ ឱយកាន់អំនាចនោះទេ។ វាទាមទារការដកហូតអាវុធពីទាហានរបស់លោក ហ៊ុន សែន និងវាយប្រហារខ្មែរក្រហម។ ដូច្នេះហើយ អង្គការសហប្រជាជាតិធ្វើជាអាជ្ញាកណ្តាលសំរបសំរួលដែលនាំឱយ រណរិទ្ធិ ក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីទីមួយ ប៉ុន្តែបែរជាទុកអំនាចពិតប្រាកដឱយនៅក្នុងដៃនាយករដ្ឋមន្ត្រីទីពីរ លោក ហ៊ុន សែន កាន់កាប់ទាហាន ប៉ូលីសនិងក្រុមអ្នករដ្ឋបាលទៅវិញ។ [ប្រែសំរួលបណ្តោះអាសន្ន ដោយមិនបានថែមគារម្យងារ ព្រោះមិនចង់ឱយខូចអត្ថបទដើម]

ដេរិឌ ឆាណ្ឌ័រ បានអធិប្បាយប្រហាក់ប្រហែលគ្នាដែរនៅក្នុងសា្នដៃ «ប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរ» របស់លោក៖

ភាពតានតឹងរវាងគណបក្សប្រជាជននិងហ៊ុនស៊ិនប៉ិច …អំឡុងឆ្នាំ១៩៩៦ មានសភាពកាន់តែធ្ងន់ធ្ងរថែមទៀតដោយសារសម្តេច ហ៊ុន សែន បានទទួលយកពួកខ្មែរក្រហមរត់ចោលជួរ បញ្ចូលទៅក្នុងកងទ័ពជាតិគឺតាមការពិត  បញ្ចូលទៅក្នុងកម្លាំងជុំវិញខ្លួន។ … គណបក្សប្រជាជនក៏ដូចហ៊ុនស៊ិនប៉ិចដែរ គឺមិនចង់ធ្វើតាមបទពិសោធឆ្នាំ១៩៩៣ ទៀតឡើយ។ គណបក្សប្រជាជនខ្លាចចាញ់ឆ្នោតម្តងទៀត ចំណែកហ៊ុនស៊ិនប៉ិចនិងគណបក្សតូចៗផ្សេងទៀត ភ័យខ្លាចការកើតឡើងជាថ្មីម្តងទៀតនៃអំពើហិង្សា។ (ទំ. ២៨៥)

អំពើហិង្សាខាងនយោបាយនៅកម្ពុជាមានប្រវត្តិយូរលុងជាងនេះទៅទៀត រាប់ត្រឹមសម័យទំនើប ពីសម័យអាណានិគម ដែលចលនាតស៊ូដោយហិង្សារំដោះពីនឹមអាណានិគមបារាំង មិនបាននាំរបបប្រជាធិបតេយ្យនោះទេ លទ្ធផលនៅតែរបបរាជាធិបតេយ្យ (អំនាចប្រមូលផ្តុំលើបុគ្គលម្នាក់ឬស្តេច)។ សម័យសង្គមរាស្ត្រ មិនបានយួរប៉ុន្មាន ក៏មានការបង្ក្រាបដោយហិង្សាលើគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យលុះរលត់សូន្យពីឆាកនយោបាយ រហូតដល់មានការគុបគ្រាប់បែកចូលដល់ថ្នាក់រដ្ឋសភា បណ្តាលឱយប្រធានសភាលោក អៀវ កើស ត្រូវពលី (ធ្ងន់ធរជាងឆ្ងាយ បើប្រៀបនឹងអំពើហិង្សាលើតំណាងរាស្ត្រនៅពេលថ្មីៗនេះ), ការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៥៥ ដែលមានបរិយាកាសបំភិតបំភ័យអ្នកបោះឆ្នោត, សម្លាប់អ្នកចុះធ្វើយុទ្ធនាការបោះឆ្នោត, កាសែតប្រឆាំងត្រូវបានបំបិទ ហើយនាយកកាសែតត្រូវបានចាត់ញាត់គុក ជាលទ្ធផល បេក្ខជនពីគណបក្សសង្គមរាស្ត្រនិយមបានអាសនៈទាំងអស់នៃសភា (សូមអាន ឆាណ្ឌ័រ ត្រង់សម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម)។ អំពើហិង្សាខាងនយោបាយនេះ (មិនថាចេញក្រុមណាមួយ) បានរីកធំធាត់ទៅជារដ្ឋប្រហារ បង្កើតជាសម័យសាធារណរដ្ឋ រហូតដល់រាលដាលជាសង្គ្រាមស៊ីវិល ដណ្តើមអំនាចគ្នា ចេញពីក្រុមហិង្សាមួយទៅក្រុមហិង្សាមួយទៀត ពីសម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ដល់សម័យសាធារណរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជាដែលកើតចេញអន្តរាគមន៍យោធាពីវៀតណាម និងក្រោយមកប្តូរឈ្មោះជារដ្ឋកម្ពុជា តែនៅមិនអាចផ្លាស់របៀបដឹកនាំបែបប្រមូលផ្តុំអំនាចលើគណបក្សតែមួយនិងប្រើកម្លាំងហិង្សាដដែលជាដដែល។ សូម្បីមកទល់បច្ចុប្បន្នហើយ មេរៀននៅតែត្រូវបានរៀនឡើងវិញ អំពើហិង្សាលើបាតុកម្ម ឃាតកម្មផ្នែកនយោបាយ អំពើហិង្សាលើតំណាងរាស្ត្របក្សប្រឆាំង ការគំរាមកំហែងពីសង្គ្រាមស៊ីវិលនិងការធ្វើរដ្ឋប្រហារ នៅតែជាលំនាំដដែលៗនៃប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយកម្ពុជា។ លំនាំនេះបង្ហាញថា កម្ពុជាជាប់ក្នុងអន្ទាក់ទំនាស់នយោបាយនិងមានហានិភ័យសង្គ្រាមស៊ីវិល ទោះមានតិចឬច្រើន អ្នកអះអាងកម្ពុជាមានហានិភ័យសង្គ្រាមស៊ីវិលឬសង្គ្រាមនឹងរដ្ឋបរទេសស្ទើរតែសូន្យ ទំនងជាមិនបានសិក្សាពីករណីសង្គ្រាមស៊ីវិលជម្រៅទេ។ មានចំណូលទាបនិងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចទាប គឺជាសញ្ញាហានិភ័យសង្គ្រាមស៊ីវិល បើបូកនឹងមានប្រជាជនក្មេង ប្រុសច្រើន ដែលក្រឥតការងារធ្វើ  ងាយនឹងកៀងគរជួលធ្វើជាកងឧទ្ទាម ពិសេសគឺមានវត្តមានប្រដាប់អាវុធនិងមានរដ្ឋបរទេសជួយទំនុកបំរុងក្រុមប្រដាប់អាវុធណាមួយនោះ។

តើជាតិសាសន៍មួយតែងយោគយល់ស្រឡាញ់ជាតិសាសន៍ដូចគ្នាមែនទេ? ការណ៍នេះទោះឬមិនពិត វាមិនទាក់ទងនឹងរយៈពេលសង្គ្រាមស៊ីវិល ភស្តុតាងតាមទិន្នន័យសាកល បានរកឃើញថា សង្គ្រាមស៊ីវិលមានរយៈពេលជាមធ្យមយ៉ាងហោចណាស់ក៏ ៧ឆ្នាំដែរ ពោលគឺជាមធ្យមយូរជាងសង្គ្រាមរវាងរដ្ឋនឹងរដ្ឋដល់ទៅ៦ដង (ការសិក្សាដោយ ខូលីយើរ និងសហការី)។ ឯការសិក្សាមួយទៀតដោយអ្នកប្រាជ្ញស្ត្រីពីរនាក់ អេរិខា ឆេណូវេថ  (Erica Chenoweth) និង ម៉ារៀ ស្ទេហ្វឹន (Maria Stephan) ផ្តោតលើចលនាឧទ្ទាមប្រដាប់អាវុធធ្វើសង្គ្រាមស៊ីវិលនឹងរដ្ឋ រកឃើញថា មានរយៈពេលមធ្យមដល់ទៅ ៩ឆ្នាំ ឯចលនាប្រជាជនអហិង្សាទាមទារផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំ ការលាលែងរបស់មេដឹកនាំ បណ្តេញការឈ្លានពានបរទេសនិងអាណានិគមបែរជាចំណាយពេលជាមធ្យមត្រឹមតែ ៣ឆ្នាំទៅវិញ។ បើគេអះអាងផ្អែកលើជាតិសាសន៍ដូចគ្នាចេះស្រឡាញ់គ្នា ហេតុអ្វីសង្គ្រាមស៊ីវិលយូរជាងនិងបង្កវិនាសកម្មជាងសង្គ្រាមរវាងរដ្ឋ?

លំនាំហិង្សាច្រំដែលនេះ នាំឱយគេអាចប៉ាន់ស្មានបានថា ការបោះឆ្នោតនៅឆ្នាំ២០១៧-១៨ នឹងបង្កបញ្ហាដូចឬជាង២០១៣ ទៅទៀត។ អ្នកអះអាងថា ការបោះឆ្នោតនៅពេលមុខនឹងគ្មានបញ្ហាធំដុំ អាស្រ័យជំនួយការបរទេសនោះ ប្រហែលជាត្រូវពិនិត្យមើលការបោះឆ្នោតឆ្នាំ១៩៩៣ ឡើងវិញ ដែលស្ថាប័នបោះឆ្នោតឯករាជ្យទុកចិត្តបានហើយនៅតែមានរដ្ឋប្រហារកើតឡើងក្រោយមក ចុះទំរាំស្ថាប័នបោះឆ្នោតបច្ចុប្បន្ននៅតែបក្សជាអ្នកដាក់សមាជិក ហើយគណបក្សមួយនៅតែត្រួតត្រាកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ចង់ធ្វើរដ្ឋប្រហារបក្សឈ្នះឆ្នោតពេលណាក៏បាននោះ? ហេតុផលនេះអនុវត្តដូចគ្នាចំពោះអ្នកដែលអះអាងថា គណបក្សផ្សេងៗឈ្នះឆ្នោតអាចចូលកាន់អំនាចបាន ត្បិតក្រោយចាញ់ឆ្នោត គណបក្សដែលមានកម្លាំងយោធាតែងមិនព្រមចាញ់ (រាប់គ្រាប់កាំភ្លើងជំនួសសន្លឹកឆ្នោត), មិនទទួលយកលទ្ធផលឆ្នោត, បង្កើតតំបន់អបគមន៍កាន់កាប់ ឬមិនរំសាយក្រុមប្រដាប់អាវុធមកប្រកួតប្រជែងគ្នាតាមសមត្ថភាពដឹកនាំជាដើម។ អ្នកកាន់អំនាចពិតប្រាកដគឺជាអ្នកត្រួតត្រាកម្លាំងយោធានិងគ្រប់គ្រងអ្នករដ្ឋបាល ប៉ូលីស និងកងសន្តិសុខ មិនមែនអ្នកឈ្នះឆ្នោតទេ ដូចបានជ្រាបហើយបទពិសោធឆ្នាំ១៩៩៣។ បើគេមិនមើលមិនឃើញពីលទ្ធភាពនេះទេ ក៏មិនគ្មានអ្វីប្លែកដែរ ត្បិត ប្រវត្តិសាស្ត្រគឺមេរៀនមិនងាយរៀនចេះ! ប្រវត្តិវិទូអង់គ្លេស អាឡេន ចន ថាយលើរ (A. J. P. Tylor) ក៏អះអាងដែលថា «ដូចអ្នកឯទៀតដែលសិក្សាពីប្រវត្តិសាស្ត្រ លោក [ណាប៉ូឡេអុងទីបី] រៀនពីកំហុសនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រ ដើម្បីប្រព្រឹត្តិកំហុសថ្មីទៀតប៉ុណ្ណោះ។» សម្តីអាចនិយាយជារួមបាន ព្រោះមនុស្សជាច្រើនរៀនប្រវត្តិសាស្ត្រហើយនៅតែត្រូវប្រវត្តិសាស្ត្របង្រៀនវិញ។

កម្ពុជាមានលំនាំប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយដដែលលើសពីអំពើហិង្សារវាងគ្នាឯង ដូចជា មិនបានរៀបចំស្ថាប័ននយោបាយសំខាន់ៗ (ពិសេសគឺយោធា ដើម្បីកុំឱយបក្សណាមួយអាចប្រើមកបង្ក្រាបឬធ្វើរដ្ឋប្រហារ) ឱយឯករាជ្យពីបក្សនយោបាយ គ្មានយន្តការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី មិនប្រើហិង្សា, ចេះតែរំពឹងជំនួយឬអន្តរាគមន៍បរទេស, វប្បធម៌បុគ្គលនិយម ដែលយកវាសនាប្រទេសទាំងមូលឱយផ្អែកលើបុគ្គលតែម្នាក់ ឧ. បច្ចុប្បន្ននៅតែមានខ្មែរជឿលើរបបរាជាធិបតេយ្យ ទោះបីរបបនេះក្រោមរាជកាលស្តេចខ្លះ (មិនមែនគ្មានស្តេចល្អទេ) ធ្លាប់ធ្វើឱយមានចលាចល សង្គ្រាមស៊ីវិល បាត់បង់ទឹកដី ពុករលួយក៏ដោយ ក៏ពួកគេបន្ទោសស្តេចជាជាងរបប។ នេះក៏ដោយសារតែវប្បធម៌បុគ្គលនិយមនាំឱយមើលឃើញថា បុគ្គលកំណត់ជាជាងប្រព័ន្ធកំណត់។ សូមបញ្ជាក់ផងដែរថា នៅក្នុងចំណាត់ក្រុមរបបនយោបាយ រាជាធិបតេយ្យតវង្សត្រកូលគឺជារបបផ្តាច់ការបំផុត។

គួររំឭកថា ប្រជាធិបតេយ្យមិនមែនគ្រាន់តែចាប់ដាក់ ដោយបង្កើតរដ្ឋធម្មនុញ្ញនិងមានការបោះឆ្នោតក៏ទទួលជោគជ័យនោះទេ។ ប្រទេសកំពុងធ្វើប្រជាធិបតេយ្យនីយកម្មអាចវិលត្រលប់ធ្លាក់ចូលក្នុងរបបផ្តាច់ការវិញ បើគេមិនអាចពង្រឹងស្ថាប័នស៊ីវិលឱយមាំទាំនិងស្ថាប័នរដ្ឋនីមួយៗឱយឯករាជ្យ (សភា តុលាការ និងរដ្ឋាភិបាល) ព្រមទាំងគណបក្សនយោបាយឱយមានយន្តការប្រជាធិបតេយ្យក្នុងការជ្រើសរើសប្រធានបក្សនិងវិធានសំរេចចិត្តក្នុងបក្សដូចនៅក្នុងសភាជាអាទិ។ល។ គ្រាន់តែមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញនិងការបោះឆ្នោតមិនអាចធ្វើឱយប្រទេសមួយប្រជាធិបតេយ្យនោះទេ ប្រទេសបែបនេះអាចវិលវល់មិនអាចចេញឆ្ងាយពីរបបផ្តាច់ការ ពោលគឺមានធាតុផ្សំនៃរបបប្រជាធិបតេយ្យតែដឹកនាំតាមរបៀបផ្តាច់ការ ដោយសារគ្មានការកំរិតអំនាចរបស់អង្គនីតិប្រតិបត្តិ  មានតែសភាតែមិនដើរ មានតែតុលាការតែមិនឯករាជ្យពីបក្សនយោបាយ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយហៅរបបនេះថា របបចំរុះឬកូនកាត់ (Mixed or Hybrid Regime/Anocracy, Sometimes  call electoral authoritarianism របបផ្តាច់ការដែលមានការបោះឆ្នោត)។ ប្រជាធិបតេយ្យនិងផ្តាច់ការជារបបផ្ទុយគ្នា បើលាយលំគ្នានឹងប្រទាញប្រទង់គ្នាយ៉ាងខ្លាំង ករណីខ្លះរបបមួយនៅក្នុងចំណោមពីរនេះមានកម្លាំងជាង ពោលគឺ របបផ្តាច់ការអាចលុបលើ ឬប្រជាធិបតេយ្យលុបលើវិញ តែទោះបីយ៉ាងណាវានៅតែជារបបដែលមិននឹងនរ គ្រោះថ្នាក់ មានហានិភ័យហិង្សា រដ្ឋប្រហារ និងសង្គ្រាមស៊ីវិល។ អ្នកចាត់ទុកកម្ពុជាថាជាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យគឺជាការយល់ច្រលំត្រង់ទ្រឹស្តី ព្រោះសំអាងលើតែមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញ, ការបោះឆ្នោត, មានសភា, សេរីភាពសមាគម, សហជីព, សារពត៌មាន, សេរីភាពបង្កើតគណបក្សនយោបាយ។ល។ ពុំអាចធ្វើឱយប្រទេសមួយប្រជាធិបតេយ្យនោះទេ ការអនុវត្តជាក់ស្តែងទើបជាលក្ខណវិនិច្ឆ័យយកជាការបាន ដូចជាកំរិតនៃនីតិរដ្ឋ, ការកំរិតអំនាចក្រុមមេដឹកនាំ (តាមរយៈវិធានសំរេចចិត្តជាក្រុម២/៣ពីសមាជិកសភា), ស្ថាប័ននយោបាយកំពូលមានឯករាជ្យពីគណបក្សនយោបាយ, ការប្រកួតប្រជែងមានការបើកចំហ, ការចូលរួមពីពលរដ្ឋបានទូលំទូលាយនិងផ្ទាល់ពីមូលដ្ឋាន។ ថៃក៏ឋិតនៅក្នុងរបបចំរុះដូចកម្ពុជាដែរ តែលាវ វៀតណាម ភូមា នៅតែកាន់ជារបបផ្តាច់ការនៅឡើយ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយពីររូបគឺលោក អេឌវើឌ មែនហ្វៀល្ឌ (Edward D. Mansfield) និង លោក ជេក ស្នាយឌ័រ (Jack Snyder) បានសិក្សានិងរកឃើញភាពទាក់ទងគ្នារវាងអំពីដំណើរប្រជាធិបតេយ្យនីយកម្មនិងសង្គ្រាមរវាងរដ្ឋនឹងរដ្ឋ គឹថា រដ្ឋដែលកំពុងធ្វើប្រជាធិបតេយ្យនីយកម្ម មានហានិភ័យផ្តើមសង្គ្រាមនឹងរដ្ឋដទៃទៀត ពីរភាគបី ទោះរដ្ឋម្ខាងទៀតប្រកាន់របបអ្វីក៏ដោយ។ ការរកឃើញនេះបង្ហាញពីភាពមិនគ្រប់ជ្រុងជ្រោយនៃទ្រឹស្តីសន្តិភាពប្រជាធិបតេយ្យ (Democratic Peace) ដែលចែងថា ប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យពីរមិនធ្វើសង្គ្រាមនឹងគ្នា ។ ប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យមិនមែនមានកំរិតប្រជាធិបតេយ្យពេញលេញគ្រប់ករណីទេ។ ភាពមិនមន្ទិលនេះហើយដែលអាចបង្កជាសង្គ្រាមរវាងរដ្ឋ ដោយសារអ្នកនយោបាយនៅកំលុងដំណើររដេបរដុបនៃប្រជាធិបតេយ្យតែងព្យាយាមស្វែងរកការគាំទ្រពីម្ចាស់ឆ្នោតតាមរយៈគ្រប់កលវិធី ដែលក្នុងនោះការធ្វើនយោបាយលើស្មារតីជាតិនិយមដើរតួចំបង ដូច្នេះការធ្វើសង្គ្រាមឬបង្កជម្លោះខ្នាតតូចនឹងរដ្ឋដទៃទៀត ដើម្បីប្រជាប្រិយឈ្នះឆ្នោតឬបន្តអំនាចគឺជាតាក់ទិចនយោបាយដ៏ប្រសិទ្ធភាពមួយដែលពួកគេនិយមអនុវត្ត។ ហេតុនេះហើយ គ្មានអ្វីចម្លែកទេ ដែលថៃកាលពីឆ្នាំ២០០៨ បានផ្តើមបង្កជម្លោះប្រដាប់អាវុធតាមព្រំដែននឹងកម្ពុជាក្នុងគោលបំណងទាក់ទាញការគាំទ្រពីប្រជាជនរបស់ខ្លួន តែមិនទទួលបានជោគជ័យឡើយ ពីព្រោះចលនាប្រជាជនអហិង្សាប្រឆាំងការរំលោភអំនាចរបស់ថាក់ស៊ីន នាឆ្នាំ២០០៦ បានពង្រឹងកម្លាំងប្រជាជន  ជំរុញស្ថាប័នយោធាឯករាជ្យពីបក្សនយោបាយ (យោធាបានដាក់អាវុធចុះ) ធ្វើឱយកំរិតប្រជាធិបតេយ្យថៃលូតលាស់ មិនអាចអ្នកនយោបាយណាមួយប្រើយោធាជាតិនិយមបោកបានតាមអំពើចិត្តឡើយ (ថៃមានចលនាប្រជាជនកើតឡើងញយដែលដាក់សម្ពាធលើគណបក្សនយោបាយមិនឱយធ្វើអ្វីតាមចិត្ត)។ នៅកម្ពុជាវិញ ក៏រុញទូកបណ្តោយទឹក ធ្វើនយោបាយលើស្មារតីជាតិនិយមដូចគ្នា ធ្វើឱយគណបក្សកាន់អំនាចឈ្នះដាច់ក្នុងការបោះឆ្នោតអាណត្តិទី៤ ពីព្រោះហេតុមួយចម្បងក្នុងចំណោមហេតុផ្សេងៗគឺកម្ពុជាជារបបប្រជាធិបតេយ្យអាស្រ័យនាយករដ្ឋមន្ត្រី (ប្រជាធិបតេយ្យក្លែងក្លាយឬសម្បក)។

លំនាំហិង្សាដ៏គួរឱយធុញទ្រាន់នេះ នឹងនៅតែបន្ត ដរាបណាប្រជាជននៅតែរំពឹងលើអ្នកនយោបាយ ជឿថាពួកគេអាចដឹកនាំខ្លួនឱយចៀសពីអំពើហិង្សាបាន។ ប្រវត្តិសាស្ត្រនយោបាយដូចរៀបរាប់ខាងលើ មិនទាន់ឃើញមានអ្នកនយោបាយណាមួយអាចដើរលំនាំផ្សេងនៅឡើយ ប្រជាជននៅតែជាអ្នកដើរពីក្រោយអ្នកនយោបាយ នៅតែរងគ្រោះពីជំហានរបស់ពួកគេ។ បញ្ចៀសហិង្សា តាមរយៈយន្តការប្រជាធិបតេយ្យគឺជាជំរើសប្រសើរមួយ តែប្រជាធិបតេយ្យមិនអាចទៅរួចដោយគ្មានប្រជាជនទេ ហើយក៏មិនមែនគ្រាន់តែជាការបោះឆ្នោតរើសតំណាងដែរ។ ការបោះឆ្នោតគ្រាន់តែការចួលរួមមួយបែបប៉ុណ្ណោះ ការទាមទារបោះឆ្នោតបន្ថែមប្រព័ន្ធឯកត្តនាមលើប្រព័ន្ធសមាមាត្រ, វិសោធនកម្មច្បាប់បោះឆ្នោត ឱយមានការបោះឆ្នោតផ្ទាល់ពីប្រជាជនកាន់តែច្រើន ជ្រើសរើសប្រធានបក្ស, មន្ត្រីមូលដ្ឋាន, បោះឆ្នោតសំរេចចិត្តរឿងបញ្ហាជាតិសំខាន់ៗ ក៏សំខាន់ស្មើការបោះឆ្នោតរើសតំណាងរាស្ត្រដែរ។ល។ ការប្រឆាំងមិនសហការនឹងក្រុមណាមួយតាមដែលមានបំណងទុចរិតចង់ក្តាប់ស្ថាប័នយោធា ដើម្បីគំរាមកំហែង ធ្វើរដ្ឋប្រហារ បង្ក្រាបការតវ៉ា ដូចជា មិនចូលបំរើកងទ័ព, ប៉ូលីស, កងសន្តិសុខ បណ្តោះអាសន្ន ឬបង្ខំសមាជិកគ្រួសារឱយផ្អាកឈប់សុំច្បាប់បណ្តោះអាសន្ន។ ការដកហូតប្រភពអំនាចរដ្ឋ តាមៈកូដកម្ម មិនបន្តការងារដូចជាកម្មករ និយោជិត និយោជក ផ្អាកសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចបណ្តោះអាសន្ន, ផ្អាកសកម្មភាពសង្គមដោយ សិស្សនិស្សិតមិនទៅរៀន, ព្រះសង្ឃមិនបំរើស្ថាប័នសាសនា, មន្ត្រីរាជការមិនទៅធ្វើការធ្វើឱយប្រព័ន្ធរដ្ឋបាល។ល។ ទាំងអស់ទាមទារការដឹកនាំដោយក្រុមប្រជាជនមានសមត្ថភាព មានយុទ្ធសាស្ត្រ មានផែនការ តាក់ទិចជាច្រើនទៀត ក្នុងការបង្ខំអ្នកនយោបាយឱយធ្វើតាម បើពួកគេចង់បង្កអំពើហិង្សា មិនគោរពច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ធ្វើរដ្ឋប្រហារ មិនទទួលយកលទ្ធផលឆ្នោតដែលយុត្តិធម៌និងត្រឹមត្រូវហើយ។ ល្មមដល់ពេលដែលពឹងខ្លួនឯង ធ្វើជាម្ចាស់ខ្លួនឯង អនុវត្តប្រជាធិបតេយ្យដោយខ្លួនឯង ឈប់ដើរតាម តែបង្ខំនិងដឹកនាំអ្នកនយោបាយឱយដើរវិញ។ ដើម្បីដើរចេញពីលំនាំហិង្សានេះ គេត្រូវស្គាល់ថា៖

 «ប្រវត្តិសាស្ត្រគឺជាគ្រូដ៏ល្អបំផុតតែមេរៀនរបស់វាមិនមែននៅលើគោកនោះទេ។»

ខេននេថ ថមសុន (Kenneth Thompson),

អ្នកប្រាជ្ញខាងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ

Source: VOD

១៦-១៧/១១/១៥

មូល​ហេតុដែល​​​​រដ្ឋាភិបាល​ខ្លាច​បាតុកម្ម​និង​អ្វី​ដែលពួក​គេ​មិន​សូវ​ខ្លាច​​?

រដ្ឋាភិបាលមិនខ្លាចប៉ុន្មានទេ ចលនាឧទ្ទាមប្រដាប់អាវុធ អន្តរាគមន៍យោធាពីបរទេស តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ រដ្ឋប្រហារ តែគឺ «បាតុកម្មដែលរដ្ឋាភិបាលមិនចង់ប្រឈមបំផុត»។ ទោះបីរដ្ឋាភិបាលរមែងធ្វើអន្តរាគមន៍បង្ក្រាបភ្លាមៗ រាល់ពេលមានវត្តមានក្រុមប្រដាប់អាវុធណាមួយដែលប៉ងផ្ដួលរំលំរដ្ឋ នៅក្នុងដែនអធិបតេយ្យរបស់ខ្លួន គេគប្បីយល់ថា រដ្ឋាភិបាលតែងមានមូលដ្ឋានយោធាខ្លាំងគ្រប់គ្រាន់ទើបអាចរក្សារដ្ឋអធិបតេយ្យបាន ឯក្រុមប្រដាប់អាវុធតែងប្រទះឃើញថា រដ្ឋរមែងមានសមត្ថភាពយោធាខ្ពស់ជាងខ្លួនជានិច្ច ទោះបីមានករណីខ្លះមានរដ្ឋបរទេសគាំទ្រផ្នែកសព្វាវុធនិងមូលដ្ឋានទ័ព ក៏មិនប្រាកដថាមានឱកាសឈ្នះខ្ពស់នោះដែរ។ អន្តរាគមន៍យោធាពីបរទេសក៏មិនខុសគ្នា ដរាបណាគេប្រើវិធីហិង្សាដែលរដ្ឋាភិបាលបានត្រៀមខ្លួន មានលក្ខណសម្បត្តិយោធាគ្រប់គ្រាន់ ទោះរដ្ឋនោះអាចដួលក៏មិនមែនធ្វើក្នុងរយៈពេលខ្លីនិងបង្កផលវិបាកអវិជ្ជមានតិចនោះដែរ។ រីឯតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិវិញ គេពិបាកជឿជាក់លើប្រសិទ្ធភាពណាស់ ត្បិតតុលាការនេះផ្អែកលើសហគមន៍អន្តរជាតិខ្លាំង ដូច្នេះហើយគេកម្រអាចរំពឹងថា អន្តរជាតិខ្វាយខ្វល់ពីរដ្ឋណាមួយដែលគ្មានទាក់ទងនឹងផលប្រយោជន៍នយោបាយនិងសេដ្ឋកិច្ចរបស់ពួកគេណាស់។ ពិសេសតុលាការនេះមិនអាចចាប់ជនសង្ស័យណាមួយទៅកាត់ក្តីដោយខ្លួនឯងនោះឡើយ គឺអាស្រ័យទាំងស្រុងលើរដ្ឋសមាជិក មានន័យថា បើរដ្ឋជាសមាជិកបដិសេធមិនបញ្ជូនជននោះ តុលាការមិនមានអំនាចអ្វីឬមិនទាន់មានយន្តការដាក់សម្ពាធលើរដ្ឋជាសមាជិកដែលមិនគោរពសាលដីការបស់ខ្លួននោះទេ។ ចំពោះរដ្ឋប្រហារ ថ្វីត្បតិរដ្ឋាភិបាលជាទួទៅ គ្មានគោលនយោបាយបង្ការក៏ដោយ (វិធានការត្រៀមសង្គ្រោះគណបក្សដែលកាន់អំនាចពីការប៉ុនប៉ងដណ្តើមអំនាចដោយកម្លាំងពីក្រុមនយោបាយដែលមិនកាន់អំនាចឬដោយក្រុមយោធា) រដ្ឋប្រហារមិនងាយជោគជ័យទេ វាត្រូវការការសម្ងាត់ខ្ពស់និងមិនបង្កឱយមានការផ្លាស់ប្តូររចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយជាវិជ្ជមានឡើយ គ្រាន់តែប្តូរពីចៅហ្វាយមួយ មកចៅហ្វាយដែលអាក្រក់ជាងមុនប៉ុណ្ណោះ បំផុតនោះគឺវាបង្កើនហានិភ័យសង្គ្រាមស៊ីវិល។ លោក Patrick McGowan  អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ នៅអារីហ្សូណា ប្រមូលកត់ត្រាគំរោងការរដ្ឋប្រហារចំនួន ៣៣៦ករណីនៅអាហ្រ្វិច ដែលក្នុងនោះ មានតែ៨២ករណីប៉ុណ្ណោះជោគជ័យ ហើយ ១៩១ករណីទៀត បានត្រឹមតែចូលដល់ដំណាក់កាលប៉ុនប៉ងប៉ុណ្ណោះ។ ថ្វីត្បិតការសិក្សានេះធ្វើឡើងតែនៅអាហ្វ្រិច តែប្រាកដណាស់ វាអាចប៉ាន់ស្មាននិងលាតត្រដាងពីលក្ខណៈទូទៅរបស់រដ្ឋប្រហារនៅប្រទេសផ្សេងៗទៀត គឺថា បើគេសិក្សាពីរដ្ឋប្រហារនៅប្រទេសផ្សេងនឹងទទួលលទ្ធផលប្រហាក់ប្រហែលគ្នា។ បើសូម្បីរដ្ឋប្រហារមិនអាចផលិតលទ្ធផលវិជ្ជមានលើវិស័យនយោបាយនិងមានអត្រាបរាជ័យខ្ពស់ទៅហើយក្រៅពីនេះនៅសល់តែការបោះឆ្នោតជាតិប៉ុណ្ណោះ តើរដ្ឋាភិបាលខ្លាចចាញ់ឆ្នោតមែនទែន?

            ចម្លើយគឺថាខ្លាចការបោះឆ្នោតដែលខ្លួនមិនមានសង្ឃឹមឈ្នះមែនហើយ ប៉ុន្តែវាមិនមែនជាអ្វីដែលគណបក្សកាន់អំនាចមិនអាចទាយទុកនិងគ្មានយុទ្ធសាស្ត្រទប់ទល់នោះទេ។ បើការបោះឆ្នោតអាចគំរាមកំហែងដល់អំនាចរបស់ពួកគេ គ្មានអ្វីចម្លែកទេ បើពួកគេត្រៀមគ្រប់កលល្បិចដើម្បីបញ្ចៀសលទ្ធផលមួយនេះ ដូចជា ក្តាប់ស្ថាប័នបោះឆ្នោត គំរាមឬទិញទឹកចិត្តអ្នករៀបចំការបោះឆ្នោត បង្កើតភាពមិនប្រក្រតី មិនទទួលស្គាល់លទ្ធផលឆ្នោត (ប្រសិនបើមិនឈ្នះ) និងបំបិទមាត់អ្នកប្រឆាំងដែលលើកឡើងពីភាពមិនប្រក្រតី ឬក៏បង្ក្រាបអ្នកដែលជំរុញឱយខ្លួនចុះចេញពីអំនាចជាអាទិ។ ទោះបីលទ្ធផលឆ្នោត គណបក្សផ្សេងឈ្នះក៏ដោយ ក៏គណបក្សកាន់អំនាចអាចមិនទទួលស្គាល់លទ្ធផល មិនព្រមចុះចេញពីអំនាច បង្ក្រាបអ្នកមិនព្រមទទួលស្គាល់ និងអាចធ្វើរដ្ឋប្រហារគណបក្សឆ្នោតគ្រប់ពេលវេលា ព្រមទាំងអាចបង្កការរាំងស្ទះមិនឱយគណបក្សកាន់អំនាចថ្មីធ្វើអ្វីបាននោះដែរ។  រដ្ឋប្រហារមិនមែនមានសង្ឃឹមជោគជ័យទាបរហូតនោះទេ ប្រសិនបើក្រុមដែលធ្វើរដ្ឋប្រហារនោះគឺជាអតីតក្រុមអ្នកកាន់អំនាច មានសមត្ថភាពយោធាខ្ពស់ មានគំរោងការសម្ងាត់និងប្រតិបត្តិការរលូត ពិសេសគឺធ្វើឡើងចំពោះភាគីម្ខាងទៀតដែលគ្មានការត្រៀមខ្លួន គ្មានវិធានការបង្ការ និងគ្មានកម្លាំងទ័ពទាល់តែសោះ។ ចុះបើការបោះឆ្នោតដែលប្រជាជនសង្ឃឹមលើបំផុតមិនអាចធានាបានទៅហើយ តើបាតុកម្មអាចជួយអ្វីបាន បើរដ្ឋាភិបាលក៏អាចបង្ក្រាបបានដែរនោះ?

មានកងសន្តិសុខ មានយោធា  មានប៉ូលីស មានអ្នកការិយាធិបតេយ្យ មានគុក។ល។ ពិតមែនតែជាសសរស្តម្ភទ្ររបបដឹកនាំ អាចទប់ទល់វាយបង្ក្រាបបាតុកម្មរបស់ប្រជាជនមែន ប៉ុន្តែមិនមែនគ្រប់ការបង្ក្រាបអាចជួយសង្គ្រោះរដ្ឋាភិបាលពីការប្រឆាំងរបស់ប្រជាជននោះទេ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយស្រ្តីពីររូប  Erica Chenoweth និង Maria J. Stephan ដែលម្នាក់ជំនាញផ្នែកអំពើហិង្សាខាងនយោបាយនិងភេរវកម្ម ឯម្នាក់ទៀតឯកទេសខាងការប្រឆាំងរបស់ប្រជាជនស៊ីវិលឬបាតុកម្មអហិង្សា បានរួមគ្នាសិក្សាប្រៀបធៀបបែបពិសោធន៍រវាងវិស័យទាំងពីរបានរកឃើញថា យុទ្ធនាការអហិង្សាដែលផ្អែកលើប្រជាជនស៊ីវិលមានអត្រាសំរេចបានគោលបំណងរបស់ខ្លួនរហូតដល់ទៅ ៥៣%ឯណោះ ពោលគឺទ្វេដង បើប្រៀបនឹងយុទ្ធនាការហិង្សាដែលមានសង្ឃឹមជោគជ័យតែ ២៦%ទេ។ ពិសេសជាងនេះទៀត គ្មានយុទ្ធនាការអហិង្សាណាបរាជ័យនោះទេ បើសិនសំរេចបានការចូលរួមដោយសកម្ម ចំរុះ និងបន្តបន្ទាប់ពីចំនួនត្រឹមតែ ៣,៥%នៃប្រជាជនសរុបប៉ុណ្ណោះ ហើយភាគច្រើននៃចលនាទាំងនោះ ទទួលបានជ័យជំនះដោយមានចំនួនអ្នកចូលរួមតិចជាងឆ្ងាយពីចំនួនភាគរយនេះ។ តែនេះមិនមែនមានន័យថា គេគ្រាន់តែប្រមូលផ្តុំគ្នានៅទីសាធារណៈឱយគ្រប់ ៣,៥% ហើយជោគជ័យនោះទេ។ ស្រដៀងគ្នានឹងកត្តាជោគជ័យនៃយុទ្ធនាការហិង្សាដែរ មិនមែនមានទ័ពច្រើនតែងតែឈ្នះនោះទេ គេទាមទារយុទ្ធវិធីធ្វើសឹកច្រើនចំរុះ បត់បែនតាមដំណើររបស់សត្រូវនិងភូមិសាស្ត្រសមរភូមិ មានអង្គការដឹកនាំរឹងមាំ, ឈ្លាសវៃ, ច្បាស់លាស់, មានផែនការយុទ្ធសាស្ត្រត្រឹមត្រូវ អាចតស៊ូក្រាញននៀលក្នុងរយៈពេលយូរល្មម និងវាយឱយចំចំណុចខ្សោយរបស់គូប្រជែងជាដើម។ល។ យុទ្ធនាការអហិង្សាក៏ត្រូវអង្គការដឹកនាំដែរ (ជាលក្ខណៈវិមជ្ឍការឬបណ្តាញ) ទាមទារការបណ្តុះបណ្តាលបាតុករ, ពង្រឹងវិន័យមិនប្រើហិង្សា, ប្រើវិធីអហិង្សាតាមកាលៈទេសៈ (ពិសេសក្នុងស្ថានភាពបង្ក្រាប), ក្រាញននៀល, ស្រូបយកភក្តីភាពពីភ្នាក់ងារបង្ក្រាបឬអ្នកបំរើការរដ្ឋ។ល។ តាមរយៈការសិក្សាដដែល ទោះបីប្រឈមនឹងការបង្ក្រាប យុទ្ធនាការអហិង្សានៅតែមានឱកាសជោគជ័យខ្ពស់ជាងយុទ្ធនាការហិង្សាដែរ គឺ ៤៦%  ទល់នឹង ២០%។ នេះក៏ព្រោះការបង្ក្រាបបាតុកម្មអហិង្សា ដើម្បីបញ្ឈប់ការតវ៉ា បន្ថយការចូលរួម បំភ័យជាដើមនោះ អាចទទួលបានលទ្ធផលផ្ទុយ ពោលគឺបញ្ឆេះកំហឹងមហាជន បង្កើនការចូលរួម បន្ទាបភាពស្របច្បាប់របស់រដ្ឋអំនាច ធ្វើឱយបាតុករលែងខ្លាចបែរជាកាន់តែប្តូរផ្តាច់ប្រឆាំង ពិសេសភ្នាក់ងារបង្ក្រាបមិនប្រាកដថាមានភក្តីភាពចំពោះរដ្ឋអំនាចរហូតទេ ប្រសិនបើចំនួនអ្នកចូលរួមកើនឡើង មានគ្រួសារ មិត្រភក្តិ និងអ្នកជិតខាងរបស់ពួកគេនៅក្នុងចំណោមអ្នកធ្វើបាតុកម្ម, យុទ្ធនាការប្រើវិធីអហិង្សាដែលពិបាកបង្ក្រាបដូចជា កូដកម្មមិនទៅធ្វើការសំងំនៅផ្ទះ ដោយមន្ត្រីរាជការ, កម្មករនិយោជិត, គ្រូសិស្សមិនទៅបង្រៀនឬរៀន, … ពហិការមិនទៅបោះឆ្នោត , មិនរាប់រកលក់ដូរអ្វីឱយភ្នាក់ងារបង្ក្រាប, មិនផ្តុំគ្នា តែនៅតែបន្តបាតុកម្ម។ល។ ដរាបពួកគេបន្តមិនសហការក្នុងរយៈពេលមួយយូរគ្រប់គ្រាន់ (សប្ដាហ៍, ខែ, តិចជាង៣ឆ្នាំ យុទ្ធនាការអហិង្សាមានកាលកំណត់ជាមធ្យម ៣ឆ្នាំពីផ្តើមដល់បញ្ចប់ ឯយុទ្ធនាការហិង្សាវិញ ៩ឆ្នាំឯណោះ) ប្រព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ចនិងនយោបាយនឹងជាប់គាំង មិនអាចឱយអ្នកដឹកនាំរដ្ឋបន្តកាន់អំនាចបានឡើយ ទោះពួកគេមានសមត្ថភាពយោធាបង្ក្រាបខ្លាំងប៉ុណ្ណាក៏ដោយ។  ផ្ទុយទៅវិញ បង្ក្រាបយុទ្ធនាការហិង្សាឬកុបកម្មបែរជាលើកមុខលើកមាត់របបដឹកនាំឱយស្របច្បាប់ក្នុងនាមរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់ ធ្វើឱយប្រជាជនរត់រករដ្ឋអំនាចដើម្បីសន្តិសុខ ធ្វើឱយភ្នាក់ងារបង្ក្រាបប្តូរស្លាប់ការពាររបប (ជាជាងរវាសចិត្តលែងស្មោះស្មគ្រនឹងរដ្ឋអំនាច) ព្រោះសុវត្ថិភាពផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ពួកគេក៏ត្រូវបានគំរាមកំហែងដោយសារអំពើហិង្សាពីភាគីប្រឆាំងដែរ។ ពិតមែនតែតាមរយៈការសិក្សា ការបង្ក្រាបដោយហិង្សាបន្ថយលទ្ធភាពជោគជ័យរបស់យុទ្ធនាការ គឺប្រហែលជិត៣៥% ប៉ុន្តែយុទ្ធនាការអហិង្សានៅតែមានប្រសិទ្ធភាពជាងយុទ្ធនាការហិង្សា ដោយមិនគីតពីប្រតិកម្មហិង្សា របបផ្តាច់ការ ឬរដ្ឋអំនាចជិះជាន់នោះឡើយ ពោលគឺគ្មានទេកត្តាលក្ខខណ្ឌ មានតែកត្តាចលនាខ្លួនចេះដឹកនាំ មានជំនាញ តាក់ទិច វិន័យ ផែនការត្រឹមត្រូវឬទេ។ គេគប្បីយល់ថា ប្រភពធនធានដើម្បីជួលភ្នាក់ងារបង្ក្រាបទាំងនោះឱយមកធ្វើការ ដើរវាយបាតុករ ក៏បានមកតែពីប្រជាជន ពីពន្ធអាករសព្វសារពើ ពីសកម្មភាពសេដ្ឋកិច្ចរបស់ពលរដ្ឋនោះដែរ។ ប្រសិនបើពួកគេធ្វើកូដកម្មបង្អាក់ដំណើរការសេដ្ឋកិច្ច រដ្ឋអំនាចនឹងគ្មានថវិកាទ្រទ្រង់បានយូរគ្រប់គ្រាន់ឡើយ ដើម្បីទិញទឹកចិត្តភ្នាក់ងារទាំងឡាយឱយស្តាប់បង្គាប់ខ្លួន នេះនៅមិនគិតពីប្រភពធនធានមនុស្សផង ត្បិតវាក៏បានមកតែពីប្រជាជនចូលបំរើការងាររដ្ឋ ធ្វើមន្ត្រីរាជការ ប៉ូលីស កងសន្តិសុខ ទាហានដែរ។ បើភ្នាក់ងារបង្ក្រាបធ្វើជាសុំច្បាប់សំរាកច្រើនគ្នា ក្នុងរយៈពេលដែលរដ្ឋអំនាចត្រូវការពួកគេបំផុតនោះ របបដឹកនាំនឹងដួលព្រោះអស់មានអ្វីមកការពារពួកគេពីបាតុកម្មរបស់ប្រជាជនទៀតហើយ។ ទោះបីករណីភ្នាក់ងារទាំងនោះនៅតែស្មោះស្មគ្រនឹងរបបដឹកនាំក៏ដោយ ក៏ពួកគេមិនអាចរស់នៅដាច់ដោយឡែកពីប្រជាជនសាមញ្ញនិងក្រុមគ្រួសាររបស់ខ្លួនឡើយ អ្នកមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធនឹងភ្នាក់ងារទាំងនោះនៅតែអាចបញ្ចុះបញ្ចូលឱយឈប់សំរាកការងារបណ្តោះអាសន្ន ដោយដាក់សម្ពាធផ្លូវចិត្តនិងផ្លូវសេដ្ឋកិច្ចលើពួកគេដែរ។

            អាស្រ័យលើឱកាសជោគជ័យខ្ពស់ ត្រូវការអ្នកចូលរួមត្រឹមតែ ៣,៥ %នៃប្រជាជនសរុប មានតាក់ទិចច្រើនប្រើ ដើម្បីបញ្ចៀសនិងពន្យារពេលធ្វើឱយការបង្ក្រាបអប្រសិទ្ធភាព អាចដាក់សម្ពាធបង្ខំនិងដកហូតប្រភពអំនាច ខាងសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ និងសង្គមពីរបបដឹកនាំ ពិសេសគឺអាចបង្វែរភក្តីភាពរបស់ភ្នាក់ងាររដ្ឋឱយនៅអព្យាក្រឹតមិនការពាររបបដឹកនាំ ហើយនិងវាយចំចំណុចខ្សោយរបស់រដ្ឋអំនាចដែលខ្លាំងតែខាងកម្លាំងហិង្សា មិនមែនជំនាញខាងទប់ទល់នឹងការប្រឆាំងពីប្រជាជនស៊ីវិល។ បើគេយល់និងចាប់បានពីកត្តានានាខាងលើនេះ មានអ្វីចម្លែកដែលថា រដ្ឋាភិបាលខ្លាចបាតុកម្មជាងការបោះឆ្នោត , ចលនាឧទ្ទាមប្រដាប់អាវុធ, អន្តរាគមន៍យោធាពីបរទេស, តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ និងរដ្ឋប្រហារនោះ៕៚

Source: VOD Hot News

ពុធ, ១១/១១/១៥

​ធ្វើ​ដូច​ម្តេចដើម្បី​ឱយ​កូដកម្ម​ទាម​ទារ​ដំឡើង​ប្រាក់​ខែ​កម្មករ​ជោគ​ជ័យ​​​ ​

Turn to Violence

កូដកម្មជា​មធ្យោបាយ​ដែល​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ជាង​គេ​ ​ដើម្បី​​ទាម​ទារ​ដំឡើង​ប្រាក់ខែ​​ សូម្បី​តែ​ពេល​ករណី​កូដកម្ម​នោះ​​បរាជ័យ​ ក៏ការ​ទាម​ទារ​សំរេច​បាន​ខ្លះៗ​ដែរ​។ ​នៅ​ក្នុង​បទ​សម្ភាស​ដោយ RFI​ ​នៅ​ថ្ងៃទី​១៣ ខែ​មិថុនា​ ២០១៥​ លោក អាត់ ធន់ ប្រធាន​សហភាព​ការងារ​កម្ពុជានិង​ប្រធាន​សហជីព ស៊ីខាវឌូ បាន​មើល​ឃើញ​ពី​ប្រសិទ្ធ​ភាព​នៃ​កូដកម្មថា​​ ការ​ចរ​ចា​តែ​មួយមុខ​​មិន​អាច​នាំ​ទៅ​រក​ការ​ដំឡើង​ប្រាក់​ខែនោះ​ទេ​​ បើ​​គ្មាន​កូដកម្ម​ ការ​ពលី​ ការ​តវ៉ា​របស់​កម្មករ​ ពោល​គឺ​កូដកម្ម​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ជាង​ការ​ចរចា​ មាន​កូដកម្ម​ ទើប​មាន​ការ​ដំឡើង​ប្រាក់​ខែ​។ មូល​ហេតុ​មួយចំនួន​​ដែល​ប្រាក់​ខែរបស់​កម្មករ​កើន​ឡើង​លឿន​ជាង​​របស់​គ្រូ​បង្រៀន​ ពី​ព្រោះ​កម្មករ​ធ្វើ​កូដកម្ម​ រយៈ​ពេល​យូរ​និង​មាន​អ្នក​ចូល​រួម​ច្រើន​ ព្រម​ទាំង​ហ៊ាន​ប្រឈម​របស់​ភ្នាក់​ងារ​បង្ក្រាប​ផង​ដែរ​ ឯ​ខាង​គ្រូ​បង្រៀន​វិញ​ ធ្វើបាតុកម្ម​ តែ​មិនធ្វើ​​កូដកម្ម​ (នៅ​​បន្ត​បង្រៀន​) ធ្វើ​តែ​ក្នុង​រយៈ​ខ្លី​និង​មាន​អ្នក​ចូល​រួម​តិច​។ នេះ​មានន័យថា​ តាក់​ទិចធ្វើ​ការ​ទាម​ទារ​, ចំនួនអ្នក​អនុវត្ត​និង​គុណ​ភាព​តាក់​ទិច, រយៈ​ពេល​ប្រតិបត្តិ​ការឬ​ភាព​ក្រាញ​ននៀល​, មាន​ឥទ្ធិ​ពល​ក្នុង​ការ​កំណត់​ពី​លទ្ធ​ផល​បាតុកម្ម​​។​

បើ​ការ​ចរចា​អាច​ដោះ​ស្រាយ​គ្រប់​បញ្ហា​បានមែន​​ ម្ល៉េះ​សម​ពិភព​លោក​ពុំ​ដែល​មាន​អំពើ​ហិង្សា​ សង្គ្រាម​ រដ្ឋ​ប្រហារ​ អន្តរាគមន៍​យោធា​នោះ​ឡើយ ត្បិត​គ្រាន់​តែ​និយាយ​គ្នា​ទៅ ​អាច​ដោះ​ស្រាយ​បាន​ហើយ​។ ការ​ឱយ​តម្លៃ​ខ្លាំង​ពេកលើ​ការ​ចរចា​អាច​កើត​ចេញពី​​​សម្មតិកម្ម​ឆ្គាំ​ឆ្គង​មួយ​ចំនួន ដូចជា​ ភាគី​ចរចាទទួល​យក​ហេតុ​ផល,​ ការ​ជជែកគ្នា​​​នឹង​នាំ​ឱយ​​ភាគីដែល​មាន​​សំអាង​មិន​ច្បាស់​លាស់​និងមិន​​ត្រឹម​ត្រូវ​ព្រម​ទទួល​យក​សំអាង​ដែល​ល្អ​ប្រសើរ​ជាង​, ការ​ចរចា​បន្ថយ​អំពើ​ហិង្សា​រវាង​ភាគី​ចរចា​, ភាគី​ចរចា​តែង​គោរព​​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​, ភាគី​ចរចា​តែង​ស្មោះ​ត្រង់​នឹង​គ្នា។ល​។ ការ​ចរចា​ឬ​លទ្ធ​ផល​នៃ​ការ​ចរចា​ផ្អែកស្ទើរ​តែ​ទាំង​ស្រុងទៅ​លើ​អំនាចនិង​សមត្ថភាព​​​របស់​ភាគីនីមួយៗ​ ពោល​គឺ​ ​​​ភាគីដែល​​មាន​អំនាច​ជាង​​តែង​មាន​ឱកាស​សំរេច​បានតាម​បំណង​​និង​ការ​អនុវត្ត​តាម​ការ​ទាម​ទារជាង​ ឯ​ភាគី​ដែល​មាន​អំនាច​តិច​ជាង​តែង​មាន​សង្ឃឹម​តិច​។ ​ភាគី​មាន​អំនាច​ជាង​នឹង​មិន​​ទទួល​យក​ហេតុ​ផល​ណា​មួយ​ដែលមិន​បំរើ​ប្រយោជន៍ពួក​គេនោះ​ទេ​​​ ​ទោះ​បី​ហេតុ​ផល​នោះ​ត្រឹម​ត្រូវ​ក៏​ដោយ​ ហើយ​ពួក​គេ​ក៏​អាច​ក្បត់​ពាក្យ​សន្យា​គ្រប់​ពេល​ ឱយ​តែ​ភាគី​ម្ខាង​ទៀត​​អស់​មាន​អំនាច​បង្ខំ​ពួក​គេ​ឱយ​គោរព​តាម​សន្យា។ ដូច្នេះ​ ការ​បញ្ឈប់​កូដ​កម្មរបស់​ក្រុម​ណា​មួយ​​ដែលពឹងផ្នែក​លើ​​វិធីនេះ​ដើម្បី​​ដាក់​សម្ពាធលើ​គូ​ប្រជែង​ គឺ​ជា​ការ​សម្លាប់​ខ្លួន​ឯង​ ព្រោះ​ធ្វើ​បែប​នេះ​នឹង​សម​តាម​បំណង​ភាគី​ម្ខាង​ទៀត​ ដែល​ខ្លាច​និង​ពិបាក​ទប់​ទល់​នឹង​កូដកម្ម​ ហើយ​ធ្វើ​ឱយ​បាត់​បង់​តុល្យភាព​អំនាច​ ដែល​ភាគី​ម្ខាងបញ្ឈប់​កូដកម្ម​ តែ​ភាគី​ម្ខាង​ទៀត​បែរ​ជា​​នៅ​តែបន្ត​​ប្រើ​ហិង្សា​។​​​ ទោះ​បី​ភាគី​មាន​អំនាច​សន្យា​យ៉ាង​ម៉េច​ក៏​ដោយ​ (ទោះ​មាន​លាយ​លក្ខណ៍​​អក្សរឬ​អត់​​) ដរាបណា​​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​មិន​ទាន់​បាន​បំពេញ​គ្រប់​ជ្រុង​ជ្រោយទេ​​ បញ្ឈប់​កូដកម្ម​គឺជា​ការ​ជំរុះឧបសគ្គ​​ឱយភាគី​ដែល​មានអំនាច​ ​មិន​គោរព​តាមសន្យា​​។

ការ​អះ​អាងណា​មួយ​​ដែល​ថា ដោយ​សារកូដកម្ម​ទើប​នាំ​ឱយ​កម្មករ​ស្លាប់​និង​របួស​ ឬ​ថា​ផ្អាក​កូដកម្ម​ដើម្បី​បន្ថយអំពើ​ហិង្សា​​ គឺ​ប្រកប​ដោយ​កំហុស​ឆ្គង​និង​​ការ​យល់​ច្រលំ៖​​ ទី១ ​មិន​មែន​ភាគី​កម្មករទេ​ដែល​ផ្តើម​អំពើ​ហិង្សា​ តែ​គឺភ្នាក់​ងារ​បង្ក្រាបដែល​បង្ក​ឱយ​មាន​មរណភាព​និង​របួសខាង​កម្មករ ត្បិត​ធម្មតា​ភាគី​ខ្សោយ​កំរ​ហ៊ាន​វាយ​ភាគី​ខ្លាំង​ណាស់​ លុះ​ណា​តែ​មាន​ជន​បង្កប់​​​​​។ ទី​២ កូដកម្មដោយ​សន្តិ​វិធី​ត្រូវ​បាន​ធានា​ដោយ​​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញនិង​ច្បាប់​ការ​ងារ​ ​ មិន​មែន​អាជ្ញាធរ​នៅ​លើ​ច្បាប់​អាច​បង្ក្រាប​ដោយ​សេរី​​​​ ហើយ​បន្ទោស​អ្នកធ្វើ​​កូដកម្ម​ទេ,​ ​ហិង្សា​របស់​អាជ្ញាធរលើ​ប្រជាជន​ស្លូត​ត្រង់​ដែល​មិន​បាន​ប្រើ​ហិង្សា​ក៏​ខុស​ច្បាប់​​ ឯ​​ហិង្សា​របស់​កម្មករក៏​ខុស​ច្បាប់​​​។ ទី​៣ កម្មករ​ប្រុសៗ​ខ្លួន​ឯង​ទៅ​ប្រឈម​នឹង​ភ្នាក់​ងារ​បង្ក្រាប​ដែល​បំពាក់​ដោយ​អាវុធ​និង​មាន​ការ​ហ្វឹក​ហាត់​ខាង​បង្ក្រាប​បាតុកម្ម​ នេះ​បង្ហាញ​ពី​កំសោយ​នៃ​ការ​បណ្តុះ​បណ្តាល​ ​ពង្រឹង​វិន័យ គ្រប់​គ្រង​​​កម្មករ​ ក្នុង​ពេល​​ធ្វើ​កូដកម្ម​និង​បង្ហាញ​ពី​ចន្លោះ​ប្រហោង​របស់​សហជីពផង​ដែរ​​។ មិន​តែប៉ុណ្ណោះ​​​ ក្នុង​ចំណោម​ពួក​គេមាន​អ្នក​​ប្រើ​ហិង្សា​លើ​សម្បត្តិ​ឯក​ជន​ ដែល​ការណ៍​នេះ​ជំរុញឱយ​អាជ្ញាធរ​មាន​លេសចោទ​ប្រកាន់​និង​បង្ក្រាបជា​ដើម។ ពួក​គេ​បាន​​​​តប​ត​នឹង​ការ​បង្ក្រាប​របស់​អាជ្ញាធរ​ដោយ​ដុំ​ថ្ម​និង​កាន់​ដំបង​ជា​ដើម​នោះ​ ​រដ្ឋ​ស្វាគមន៍​បំផុត​ ពី​ព្រោះ​​ហិង្សា​គឺ​ជា​អ្វី​ដែល​ភ្នាក់​ងារ​បង្ក្រាប​​ប៉ិន​ប្រសប់ ហើយ​វាជួយ​ឱយ​រដ្ឋ​អំនាច​ទទួល​បាន​ភាព​ស្រប​ច្បាប់​ក្នុងការ​​រក្សាសន្តិ​សុខ​សាធារណៈ​ពី​អំពើ​ហិង្សា​ណា​មួយ​​​​។ កុំ​ថា​ដល់ប្រតិកម្ម​ហិង្សាកំរិត​ធ្ងន់​​ ត្រឹម​តែកាន់​​វត្ថុតូច​តាចដែល​អាច​បង្ក​​ហិង្សា​បាន ​ក៏​អាជ្ញាធរ​នឹង​យក​ភស្តុតាង​នោះ​មក​សំអាង​បើក​ការ​បង្ក្រាប​ដែរ​។ អំពើ​ហិង្សា​មាន​ឥទ្ធិពលអវិជ្ជមាន​​ក្នុងការ​​បង្វែរ​មតិ​សាធារណៈ​ ដូច​នៅ​ពេល​អាជ្ញាធរ​បង្ក្រាប​ មហាជន​នាំ​គ្នា​ថ្កោល​ទោស នាំ​ឱយ​គេ​សន្និដ្ឋាន​ថា​​ ការ​ទាម​ទារ​របស់​កម្មករ​​​ត្រឹម​ត្រូវ​ដោយ​ស្វ័យ​ប្រវត្តិ ​គឺ​មក​ពីត្រឹម​​ត្រូវ​ទើប​​ត្រូវ​គេ​​បង្ក្រាប​​​។ ចំពោះ​កម្មករ​ក៏​ដូច​គ្នា​ នៅ​ពេល​ប្រើ​ហិង្សា​លើ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​​ឯក​ជន​ និង​តប​ត​ទៅ​អាជ្ញាធរ​ នាំ​ឱយគេ​​បំភ្លេច​ពី​មូល​ហេតុ​ដែល​កម្មករ​វាយ​កំទេច​របស់​របរ​ទាំង​នោះ ​បែរ​មក​ចាប់​អារម្មណ៍​លើ​អំពើ​ហិង្សារបស់​កម្មករ​នោះទៅ​​វិញ​ ចំណែក​ឯ​នៅ​ពេល​ពួក​គេ​តប​ត​នឹង​អាជ្ញាធរវិញ​ ​​សាធារណជន​សង្ឃ័យ​ថា​ កម្មករ​ជា​អ្នក​ផ្តើម​អំពើ​ហិង្សា​។ ទី​៤ ការ​ផ្អាក​បាតុកម្ម​ឬ​កូដកម្ម​ពុំ​មែនបន្ថយ​អំពើ​ហិង្សា​ឡើយ​​​ ត្បិត​​អ្នក​ធ្វើ​បាតុកម្ម​មិន​មែន​អ្នក​ប្រើ​ហិង្សា​ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​វា​បែរ​ជា​អញ្ជើញ​ភាគី​ហិង្សា​នោះ​ឱយ​កាន់​តែ​ប្រើ​អំពើ​ហិង្សាទៅ​វិញ​​ ព្រោះដរាបណា​​ការ​បង្ក្រាប​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាពសម​បំណងបញ្ឈប់​​បាតុកម្ម​ គេ​នៅ​តែ​បង្រ្កាប​។ គ្មានភាគី​ណា​ល្ងង់​ដល់​ថ្នាក់​បោះ​បង់​ចោល​តាក់​ទិច​ដែល​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​នោះ​ទេ​ លុះ​ណា​តែ​វា​ត្រូវ​បានបង្ហាញ​ថា​អប្រសិទ្ធ​ភាព​និង​​ប្រឆាំងបាន​ជោគ​​ជ័យ​​ដោយ​តាក់​ទិច​ពី​ភាគី​ម្ខាងទៀត​​​​។ គេ​កាត់​បន្ថយ​អំពើ​ហិង្សា​ដោយ​ធ្វើ​ឱយ​អ្នក​បង្ក​ហិង្សា​ មិន​អាច​បន្ត​ប្រើ​ហិង្សា​បន្តទៀត​ មិន​មែន​ដោយ​ព្រម​ចុះ​ចាញ់​នឹង​អំពើ​ហិង្សា​នោះ​ទេ​​។

មូលហេតុចម្បង​មួយ​​​ដែល​ចេះ​តែ​នាំ​ឱយ​គេ​ឆាប់​វាយ​តម្លៃ​ពីបរាជ័យ​ ​ភាព​គ្មានផ្លែ​ផ្កា​ និង​អប្រសិទ្ធ​ភាព​នៃ​បាតុកម្ម​ គឺព្រោះ​​កង្វះ​​ការ​យល់​ដឹង​ពី​ដំណើរ​ការប្រព្រឹត្តទៅ​​​ ភាព​សម​ហេតុ​ផល​ តាក់​ទិច​ កត្តា​ជោគ​ជ័យនៃ​បាតុកម្ម​នេះ​តែ​ម្តង​។ ​សូម្បី​តែ​ពេល​បាតុកម្ម​បរាជ័យក៏​ប្រសិទ្ធ​ភាព​​របស់​វាជះ​ឥទ្ធិពល​លើ​ការ​ចរចាដែរ​​ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ គេ​បែរ​មើល​ឃើញ​ថា​ពី​ព្រោះ​ការចរចា​ទើប​សំរេច​លទ្ធ​ផល​​។ បើ​គ្រាន់​តែ​ចរចា​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​បាន​ ហេតុ​អ្វី​​គេ​ចាំ​បាច់​ចំណាយ​ពេល​និង​ពល​កម្មធ្វើ​បាតុកម្ម​​ធ្វើ​អ្វី​ ត្បិត​និយាយ​គ្នា​ប៉ុន្មាន​ម៉ោងទៅ​រួច​ជា​ស្រេច​។ បើ​ភាគី​មាន​អំនាច​ទទួល​យក​ការ​ទាម​ទារឬ​ហេតុ​ផល​​ដោយ​គ្រាន់​តែ​ចរចា​ ហេតុ​អ្វី​​បង្ក្រាប​? បរាជ័យ​នៃ​បាតុកម្ម​មួយ​ពុំ​មែន​ជា​បរាជ័យ​ចុង​ក្រោយ​បង្អស់​ឡើយ​ គឺ​ថា​ភាគី​ម្ខាង​ទៀត​នៅ​តែ​បារម្ភ​ពី​ការ​លេច​ឡើង​ជា​ថ្មី​នៃ​បាតុកម្ម​ ព្រោះ​គេ​មិន​ដែល​អាចបង្ក្រាប​ ឬ​មាន​លុយ​ជួល​កង​សន្តិសុខ​​ឱយ​បង្ក្រាប​បាតុកម្ម​ គ្រប់​ពេល​វេលា​ គ្រប់​ទី​កន្លែង​ គ្រប់​បាតុករ​នោះ​ទេ​។ គេ​អះ​អាង​ថា​ បាតុកម្ម​ផលិត​លទ្ធ​ផល​យឺត​ ទោះ​បី​ការ​ដំឡើង​ប្រាក់​ខែ​កើនឡើង​ជា​បន្ត​បន្ទាប់​ ក្រោយ​ពី​មាន​បាតុកម្មក៏​ដោយ​។​ ទស្សនៈ​ខុស​មួយ​ទៀត​គឺ​ទាល់​តែ​វិធី​ហិង្សា​ទើបហុច​ផល​ភ្លាម​​​ៗ​ ដែល​មើល​រំលង​ពី​រយៈ​ពេល​ច្រើន​ឆ្នាំ​ដែល​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​នៅលើ​​សាកល​លោកបាន​ផ្តើម​តែ​មិន​ងាយ​បញ្ចប់​។ គេ​អះ​អាង​ថា​ មកពី​​បាតុកម្ម​ជំរុញ​ឱយមាន​​មនុស្ស​ស្លាប់ ​​ឬថា​បាតុកម្ម​មិន​​មែន​ជា​វិធី​មាន​ភាព​ចាស់​ទុំ​ខាង​នយោបាយ​ តែ​គេ​មិន​ដែល​ថា ​សង្គ្រាម​គ្មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាពនោះ​ទេ​ ទោះ​បី​វា​សម្លាប់​មនុស្ស​ប៉ុន្មាន​នាក់​ ក៏​រដ្ឋ​មិន​ព្រម​បោះ​បង់​សោះ​ឡើយ​កម្លាំង​ហិង្សា គេ​នៅ​តែ​ថា​វិធី​ហិង្សា​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ជាង​វិធី​ផ្សេង​ទៀត​។ ​ទោះ​បី​វិធី​ចាស់​ទុំឬ​សុភាព​បុរស​​ ដូច​ជា​ ការ​ចរចា​ មិនហុច​លទ្ធផល​​ប៉ុន្មាន​ករណី​ក៏​គេ​មិន​ដែល​សន្និដ្ឋាន​យក​តែ​ម្តង​ថា​ ការ​ចរចា​ជា​វិធី​អប្រសិទ្ធភាព​ដែរ​។ មាន​តែ​បាតុកម្មប៉ុណ្ណោះ​​ដែល​គេ​ឆាប់​សន្និដ្ឋាន​ដល់​ម្លឹង​។ ​ពេល​​ធ្វើ​សង្គ្រាម​ គេ​ត្រៀម​គ្រប់​យ៉ាង​ សព្វាអាវុធ ការ​ហ្វឹក​ហាត់​គ្រប់​របៀប​ ការ​កសាង​មូលដ្ឋានទ័ព​​​ សម​ប្រតិបត្តិ​ការ​ ​ រៀប​ចំ​ផែន​ការ​ រៀន​ក្បួន​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​ (ពី​អ្នក​យុទ្ធសាស្ត្រ​ដូច​ជា​ ខ្លោវសឺវីត, លីដដល​ ហាត​, ស៊ុន ជឺ​។ល។) តែ​ពេល​បាតុកម្ម​វិញ​ គេ​មិន​រៀប​ចំផែន​ការ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ឱយ​បាន​​ច្បាស់​លាស់,​ គេ​មិនសូវ​​យល់​ពី​វិធីរៀប​ចំ​និង​ធ្វើ​​បាតុកម្ម, មិន​បណ្តុះ​បណ្តាល​បាតុករ​, មិន​កសាង​មូលដ្ឋាន​ដឹក​នាំឱយ​បាន​រឹង​មាំ​សិន​​, ​មិន​ដែល​សម​សោះ​ឡើយ​ប្រតិបត្តិការ​​, ការ​សិក្សា​ស្នាដៃ​ណា​មួយ​របស់​អ្នក​ជំនាញឬ​សកម្មជន​​​ (ដូច​ជា​ មហាត្មា គន្ធី​,  ស៊ូល​ អាលីន​ស្គី,​ ជីន​ ហ្សាប​។ល។) រិត​តែ​មិន​បាច់​រំពឹង​។ រាល់​អំណះ​អំណាង​បដិសេធ​ពី​ប្រសិទ្ធ​ភាព​នៃ​បាតុកម្ម​ខាង​លើ​ពោរ​ពេញ​ដោយ​ស្តង់​ដារ​ពីរ​!

​កូដកម្ម​ទាម​ទារដំឡើង​ប្រាក់​ខែ​អាច​​សំរេចបាន​ ប្រសិន​បើ​គេ​អាច​កែ​ប្រែ​​​​កំហុស​ខាង​តាក់​ទិច ​​គួរ​ឱយ​កត់សម្គាល់​មួយ​ចំនួន​ ដូច​ខាង​ក្រោម​ ៖

​៙ការ​មិន​​​ប្រឈម​មុខ​នឹង​កង​សន្តិសុខ​ឬ​ប៉ូលីស​៖​ ពេល​មាន​វត្តមាន​ភ្នាក់​ងារ​បង្ក្រាប​គឺ​​ជា​សញ្ញា​ប្រាប់​ថា​មាន​ហានិភ័យ​គ្រោះ​ថ្នាក់​ខ្ពស់ ​ងាយ​មាន​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​​ ងាយ​ឱយ​គេ​បញ្ចូន​ជន​បង្កប់​ញុះ​​ញង់​ឱយ​មាន​អំពើ​ហិង្សា​។ កម្មករ​ទាំង​​ប្រុស​ទាំង​ស្រី​ត្រូវ​បំបែក​គ្នា​ភ្លាម​ៗពេល​មាន​វត្ត​មាន​ភ្នាក់​ងារ​បង្ក្រាប​ ពិសេស​ពេលពួក​គេ​បើក​​ការ​បង្ក្រាបតែ​ម្តង​​​​​។ ការ​បណ្តុះ​បណ្តាល​និង​ពង្រឹង​វិន័យ​ជា​មុន​គឺ​ជា​ប្រការ​ចាំ​បាច់​ បើ​​កម្មករ​ប្រុសៗ​​និយាយ​ស្តាប់​គ្នា​មិន​បាន​។ បាតុករមិន​មែន​ចេះ​តែ​ស្តាប់​តាម​ ដោយ​គ្រាន់​តែ​ត្រូវ​បាន​ហាម​មិន​ឱយ​ប្រើ​ហិង្សា​នោះ​ទេ​ ពួកគេ​ត្រូវ​តែ​ទទួល​បាន​ការបណ្តុះ​​បណ្តាល​ដែល​មាន​គុណ​ភាព​ ថា​អំពើ​ហិង្សា​របស់​កម្មករ​ខ្លួន​ឯង​នឹង​បន្ថយ​ការ​ចូល​រួម​របស់​បាតុកម្ម​ ដោយ​បាតុករ​ដែល​មិន​ចូលចិត្ត​​និង​មិន​អាច​​ប្រើ​ហិង្សា​ចាក​ចេញ​ លែង​ហ៊ាន​មក​បាតុកម្ម (បាតុករ​ជា​នារីនិង​វ័យ​ក្មេង​)​, បន្ថយ​ការ​គាំទ្រ​ពី​សាធារណជន​និង​ភាគី​ទី​បី​ ដូចជា​សង្គមស៊ីវិល,​ សារពត៌មាន, ​ សហគមន៍​អន្តរជាតិ​។ល។, បន្ថយ​សុពល​ភាព​នៃ​ការ​ទាម​ទារ​របស់​កម្មករ​, បង្កើន​ភាព​ស្រប​ច្បាប់​ឱយ​រដ្ឋ​អំនាច​និង​ជា​អ្វី​ដែល​ពួក​គេ​ពូកែ​បំផុត​។ បើ​នៅ​តែ​មិន​អាច​បញ្ចៀស​អំពើ​ហិង្សា​របស់​កម្មករ​ប្រុសៗ​បាន​ គេត្រូវ​បង្កើត​ភ្នាក់​ងារ​ពង្រឹង​វិន័យ​ដែល​ប្រចាំ​ការ​នៅ​ក្នុង​បាតុកម្មផ្ទាល់​​ រាល់​ពេល​មាន​ជន​បង្កប់​ឬ​បាតុករ​ក្បាល​រឹង​ ភ្នាក់​ងារ​នោះអាច​​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍ឱយ​​ចាប់ខ្លួន​បញ្ជូនទៅ​​ឱយ​អាជ្ញាធរតែ​ម្តង​។ ធ្វើ​បែប​នេះនឹង​​បំបាក់​តាក់​ទិច​បញ្ជូន​រនុក​ក្នុង​របស់​រដ្ឋ​អំនាច​និង​បង្ហាញ​ពី​ជំហរអហិង្សា​​រឹង​មាំ​របស់​ចលនា។​ ​

៙ការ​មិន​​ចាត់​ទុកអាជ្ញាធរ​​ជា​សត្រូវ​និង​មិន​​វាយ​តប​ត៖ ទោះ​បី​ពួក​គេ​វាយ​កម្មករមុន​ក៏​ដោយ​ កូដកម្ម​របស់​កម្ម​ករនៅ​តែ​ជា​បញ្ហា​រវាង​​កម្មករនិង​ក្រុម​ហ៊ុន​ មិន​ទាក់​ទង​នឹង​​ភ្នាក់​ងារ​បង្ក្រាប​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ឡើយ​។​ ការ​វៀរ​ចាក​សារ​អវិជ្ជមាន​ទៅ​កាន់​អាជ្ញាធរ​ពុំ​មែន​មក​ពី​សីល​ធម៌​អ្វី​ទេ​ តែ​គឺ​ជា​តាក់​ទិច​បន្ថយ​ភាព​តាន​តឹង​និង​ហានិភ័​យ​បង្ក្រាប​ ត្បិត​មិន​មែន​គ្រប់​ភ្នាក់​ងារ​បង្ក្រាប​សុទ្ធ​តែ​រីករាយ​នឹង​ការ​ដើរ​បង្ក្រាប​បាតុករ​នោះ​ទេ​ ពិសេស​បើ​ពួក​គេ​​ទទួល​បាន​ការ​គោរព​ពី​បាតុករ (សូម្បីករណីបង្ក្រាបខ្លះ​​ក៏​មាន​អាជ្ញាធរ​គ្នា​ឯង​ឃាត់​ដែរ​​​)​។ នៅ​​ឱយ​ឆ្ងាយ​ពី​រឿង​នយោបាយ​ ផ្តល់​ប្រយោជន៍​ឱយ​កម្មករ​ជាង​លាយ​លំ​នឹង​នយោបាយ​។

៙ការ​ដក​ថយ​ពេល​អាជ្ញាធរ​បង្ក្រាប​ ពុំ​មែន​ជា​ការ​ចុះ​ចាញ់​ឬ​កំសាកនោះ​ទេ​​៖​ ការ​ដក​ថយ​បណ្តោះ​អាសន្ន​​ធ្វើ​ឱយ​​ការ​បង្ក្រាប​​មិន​សូវមាន​​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ កាត់​បន្ថយ​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​ ហើយ​នៅ​តែ​អាច​បន្ត​ដាក់​សម្ពាធទៅ​​លើ​ក្រុម​ហ៊ុន​តាម​រយៈ​កូដកម្ម​មិន​ចូល​ធ្វើ​ការ​ដដែល។ សូម្បី​សង្គ្រាម​ក៏​គេ​មិនចេះ​តែ​​ច្បាំង​គ្រប់​កាលៈទេសៈ​នោះ​ដែរ​ ការ​ដក​ថយនៅ​ក្នុង​សមរភូមិ​ដែល​ខ្លួន​ចាញ់​ប្រៀបសត្រូវ​​បង្ហាញពី​​ភាព​ឈ្លាស​វៃ​របស់​មេ​ទ័ព​​។​ ការ​បង្ក្រាប​មិន​អាច​បញ្ឈប់​បាតុកម្មនោះទេ​​ លុះ​ណា​កម្មករ​បញ្ឈប់​បាតុកម្ម​ខ្លួន​ឯង​ ​ការ​ភ័យ​ខ្លាច​អំពើ​ហិង្សា​គឺ​ជា​រឿង​ធម្មតា​ ប៉ុន្តែ​ព្រម​ចុះ​ញ៉ម​និ​ង​មិន​ត្រៀម​តាក់​ទិច​ទប់​ទល់​នឹង​អំពើ​ហិង្សា​គឺ​ជា​បរាជ័យ​ផ្នែក​យុទ្ធសាស្ត្រ​និង​ការ​ដឹកនាំបាតុកម្ម​​។ កូដកម្ម​នៅ​តែ​អាច​បន្ត​បាន​ដោយ​មិន​ចាំ​បាច់​ផ្តុំ​គ្នា​ធ្វើ​បាតុកម្ម ដែល​ខណៈ​ពេល​នោះ​ បាតុករ​អាច​ធ្វើ​ដំណើរ​គេច​ពី​ការ​បង្ក្រាប​បាន​ទៅ​គ្រប់​ទិស​ទី​។ គ្មា​ន​ហេតុ​ផលអ្វី​ដែល​បាតុករ​​ត្រូវ​នៅ​សំងំ​នៅ​ផ្ទះ​ឱយ​គេ​ងាយ​រក​ឃើញ​និង​វាយ​ដំ​នោះ​ទេ​ ក៏​មិន​ចាំ​បាច់​នៅ​ផ្តុំ​គ្នានៅ​កន្លែង​ដដែល​ៗ​​ឱយគេ​ងាយ​ទាយ​ដឹង​តាម​ប្រមាញ់​បង្ក្រាប​នោះ​ដែរ​​។

៙គោល​ដៅ​នៃ​ការ​បង្ក្រាបគឺ​ដើម្បី​គំរាម​ បន្លាច​ បំភ័យ​ឱយ​កម្មករ​ឈប់​កូដកម្ម​ ​ពុំ​មែន​ដើម្បី​សម្លាប់​ឡើយ​៖ នេះ​ជា​មូល​ហេតុដែល​នាំ​ឱយ​​ចំនួន​អ្នក​ស្លាប់​នៃ​បាតុកម្មអហិង្សា​តែង​តិចជាង​ចលនា​ប្រដាប់​អាវុធ​​​។ បើ​គោល​ដៅ​គឺ​សម្លាប់​ ចំនួន​អ្នក​ស្លាប់​នឹង​កើន​ឡើង​ច្រើន​ជាង​នេះ​ឆ្ងាយ​។ គេ​អាច​ទប់​ស្កាត់​ឥទ្ធិ​ពល​នៃ​ការ​បង្ក្រាប​ ​ការ​​កាត់​បន្ថយ​ចំនួន​អ្នក​ស្លាប់​និង​របួស​ឱយ​ដល់​ចំណុច​សូន្យ​ ដោយ​ធ្វើ​ឱយ​ការ​បង្ក្រាប​អត់​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ ពោល​គឺ​​ចាក​ចេញ​ពី​កន្លែង​គ្រោះ​ថ្នាក់រាល់​ការ​តាម​បង្ក្រាប​ ចូល​ធ្វើ​ការ​តែមិន​ធ្វើ​ការ​ និង​ចូល​ធ្វើ​ការ​តែ​​​​ធ្វើ​ជា​ធ្វើ​​ការ​យឺត។ ការ​ថត​ទុក​សកម្ម​ភាព​បង្ក្រាប​រួច​បញ្ជូន​រូប​ភាព​ឱយ​ទៅ​ដល់​ក្រុម​គ្រួសារ​អ្នក​បង្ក្រាប​នោះ​តែ​ម្តង នឹង​ប៉ះ​ពាល់​ធ្ងន់​ធ្ងរ​ដល់​ជីវ​ភាព​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​ភ្នាក់​ងារ​ទាំង​នោះ​ ធ្វើ​ឱយ​ពួក​គេ​លែងហ៊ាន​​បង្ក្រាប​បាតុករចាស់​ដៃ​​ដូច​មុនទៀត​​។​

៙ការ​មិន​បំផ្លាញ​សម្បត្តិ​ឯកជន​៖ ការ​វាយ​បំផ្លាញ​គ្រឿ​ង​បរិក្ខារមន្ទីរ​​ពេទ្យ​ឯកជន​មួយ ​ព្រោះ​តែ​ពួក​គេ​បដិសេធ​មិន​ព្រម​ព្យាបាល​ ​ ទោះ​បី​ហេតុ​ផល​នេះហាក់​ដូច​ជា​​សម​រម្យដែរ​​ក៏​ដោយ​ ឬ​ទោះ​ពួក​គេ​ទទួល​ព្យាបាល​តែ​ខាង​អាជ្ញាធរ​ក៏​ដោយ ក៏​វា​មិន​បាន​ផ្តល់ផល​​ចំណេញ​ដល់​កម្មករ​ដែរ​ ដោយ​សារ​ពួក​គេ​នៅ​តែ​មិន​ទទួល​បាន​ការព្យាបាលដដែល​​ ថែម​ទាំង​​​នាំ​ឱយ​អាជ្ញាធរ​មាន​លេស​ចោទ​ប្រកាន់ពី​បទ​បំផ្លាញ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ឯកជន​​ទៀត​។ ពួ​ក​គេ​អាច​តប​ត​ដោយ​សម្អុយ​ឈ្មោះ​ពេទ្យ​នោះ​ តាម​រយៈ​ការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​រាយ​ការណ៍​ប្រាប់​អ្នក​​សារពត៌មាន​ សរសេរ​អក្សរ​លើ​ផ្លាក​ ទ្វារ​ ជញ្ជាំង​មន្ទីរ​ពេទ្យ​នោះ​ «លំអៀង​ ឃើញ​ស្លាប់​មិន​ជួយ​ មិន​គោរព​វិជ្ជាជីវៈ​និង​ក្រម​សីលធម៌​ជា​គ្រូ​ពេទ្យ​» ជា​ដើម​។ ​ធ្វើ​បែប​នេះ​ ​អាច​ធ្វើ​ឱយ​ប្រជាជន​លែង​ចូល​មន្ទីរ​ពេទ្យ​នោះ នាំ​ឱយ​ដួលដោយ​ឯក​ឯង​​ ដោយ​មិន​បាច់​ចំណាយ​កម្លាំង​វាយ​បំផ្លាញ​ឡើយ​។​

            មេរៀន​ទាំង​​នេះ​ ពិត​មែន​តែតិច​តួច​ស្តួច​ស្តើង​​មិន​ទាន់អាច​​ឱប​ក្រសោប​យក​ចំណុច​សំខាន់​ៗ​អស់​ក៏​ដោយ​ តែ​យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ វា​បាន​​បង្រៀន​យើង​ កុំ​ឱយ​ប្រព្រឹត្ត​កំហុស​ដដែលៗ​ទៀត​ដែរ​ មិន​ថា​ផ្នែក​សកម្ម​ភាព​និង​គំនិត​ទស្សនៈ​។ ចំនួន​អ្នក​ចូល​រួម​ធ្វើ​កូ​ដកម្ម, តាក់​ទិច​ផ្សេងៗ​ទៀត​ក្រៅ​ពី​ការ​ប្រមូល​ផ្តុំ​, ការ​ចេះ​បត់​បែន​មិន​ឱយ​ការ​បង្ក្រាប​អាច​បញ្ឈប់​បាតុកម្ម​បាន​, ការ​បណ្តុះ​បណ្តាល​បាតុករ​និង​ពង្រឹង​វិន័យមិន​ប្រើ​ហិង្សា​​, មាន​អង្គការ​គ្រប់​គ្រង​ដឹក​នាំ​ រៀប​ចំ​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​ផែន​ការ​ច្បាស់​លាស់​ នឹង​ជំរុញ​​ឱយ​កូដ​កម្ម​ទាម​ទារ​ដំឡើង​ប្រាក់​ខែជោគ​ជ័យ​។​​ បាតុកម្ម​មិន​មែន​បរាជ័យ​ដោយ​សារ​វា​ជា​វិធី​អប្រសិទ្ធ​ភាព​នោះ​ទេ​ តែ​ពី​ព្រោះ​គេ​មិន​ទាន់​ប្រើ​វា​ឱយ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​​។

១៧/១១/២០១៥

១៩/១១/២០១៥

ការ​បែង​ចែក​ការងារ​នៅ​ក្នុង​បាតុកម្ម​

មាន​ការ​ងារ​ជា​ច្រើន​ដែល​អ្នក​ដឹក​នាំ​ អ្នក​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​ត្រូវ​បែង​ចែក​សកម្មភាព​ទាំង​នោះ​ទៅ​តាម​ក្រុម​ការ​ងារ​អ្នក​បច្ចេក​ទេស​ទាំង​ឡាយ​ ដើម្បី​ពន្លឿន​ការ​ងារ​ គ្រប់​គ្រង​ និង​រៀប​ចំ​ទំនុក​បំរុង​សេវាកម្ម​ទាំង​ឡាយ​ឱយ​បាតុករ​។ ការ​បែង​ចែក​ពលកម្ម​ត្រូវ​បែង​ចែក​ទៅ​តាម​ជំនាញ​របស់​​បាតុករ​នីមួយៗ ដើម្បី​ពន្លឿន​ល្បៀន​កិច្ច​ការ​។  មាន​ការ​ងារ​ចាំ​បាច់​​ចំនួន​បី​ដែល​យើង​លើក​យក​មក​ជំរាប​ជូននៅ​ទី​នេះ​​៖

១. ភ្នាក់​ងារ​អប់​រុំ​និង​ពង្រឹង​វិន័យ​

មុន​ពេល​ដែល​អ្នក​ក្លាយ​ជា​អ្នក​ដឹក​នាំ​ ជោគ​ជ័យ​គឺ​គ្មាន​អ្វី​ក្រៅ​ពី​កសាង​ខ្លួនឱយ​​រីក​ចំរើននោះ​ទេ​​

ពេល​អ្នកក្លាយ​ជា​អ្នក​ដឹក​នាំវិញ​​ ​ជ័យ​ជំនះ​គ្រប់​យ៉ាង​បាន​មក​ពី​ការ​​បណ្តុះ​បណ្តាល​អ្នក​ដទៃ​ទៀត​។

— ជេក​ វ៉េល​ឆ៍ (Jack Welch)​ ​

ការ​អប់​រុំ​បាតុករ​ទាំង​មូល​ ជា​ការ​ពិត​ ជា​ភារកិច្ច​របស់​មេ​ដឹក​នាំ​បាតុកម្ម​។ មេ​ដឹក​នាំ​មិន​មែន​គ្រាន់​តែ​ដឹក​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​ គឺ​ត្រូវ​ណែ​នាំ​ផង​ដែរ​ ពិសេស​គឺ​បង្រៀន​ពួក​គេ​ឱយ​ដឹក​ខ្លួន​ឯង​។ មេ​ដឹក​នាំ​ត្រូវ​ប្រើ​សេចក្តី​ថ្លែង​ការណ៍​របស់​ខ្លួនឱយ​មាន​ប្រយោជន៍​ដល់​បាតុកម្ម​ សេចក្តី​អ្វី​ដែល​ជំរុញ​ឱយ​មាន​អំពើ​ហិង្សា​ ដូច​ជា​ការ​ប្រមាថ​ ការ​រិះគន់​បញ្ចើច​បញ្ចើរ​ ចំអក​ឡក​លើយ​ ត្រូវ​ចៀស​វាង​។ ការ​​ពន្យល់​​អំពី​វិធី​អហិង្សាដោយ​អ្នក​ដឹក​នាំ​ផ្ទាល់​​ តាំង​ពី​ដើម​រហូត​ដល់​ចប់​ ដើម្បី​ឱយបាតុករ​ជឿ​ជាក់​លើ​បាតុកម្ម​និង​អ្នក​ដឹក​នាំ​ ពុំ​មែន​ចាំ​បាច់​តែ​នៅ​ពេល​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ទេ​ តែ​សំរាប់​អនាគត​ប្រជាជនទាំង​មូល​តែ​ម្តង​។ នៅ​ក្នុង​ករណី​មាន​ពេល​វេលា​និង​ទីធ្លា​​គ្រប់​គ្រាន់​ នោះ​ច្បាស់​ណាស់​ គេ​ពិបាក​បញ្ជ្រាប​មេរៀន​អហិង្សា​នៅ​ក្នុង​បាតុករ​ដែល​ចេញ​ចូល​សេរី​ណាស់​។ ហេតុ​នេះ​ គេ​គួរ​បែង​ចែក​ភ្នាក់​ងារ​អប់​រុំ​តូចៗ​ ទៅ​តាម​ក្រុម​ដែល​មាន​ចំនួន​តូច​ល្មម​អាច​គ្រប់​គ្រង​និង​ងាយ​បណ្តុះ​បណ្តាល​ មិន​មែន​ត្រឹម​តែ​ដើម្បី​ការ​យល់​ដឹង​អំពី​បាតុកម្ម​អហិង្សា​ឱយ​ច្បាស់​នោះ​ទេ​ តែ​គឺ​ដើម្បី​វិន័យ​បាតុកម្ម​ផង​ដែរ​ ពិសេសណែ​នាំពី​ការ​ពារ​ខ្លួន​​​ពេល​មានការ​​បង្ក្រាប​​។​ ម្យ៉ាង​ទៀត​ គេ​អាច​បង្កើត​កម្ម​វិធី​ សិក្ខាសាលាធ្វើ​ឱយ​បាន​ច្រើន​ដង​ ស្វែង​រក​ជំនួយ​បណ្តុះ​បណ្តាល​ពី​អង្គការ​អន្តរជាតិ​ដែល​ធ្វើ​ការ​ខាង​សកម្ម​ភាព​អហិង្សា​ ដូច​ជា​វិទ្យាស្ថាន​អាល់​បឺត​ អាញ​ស្តាញ ​​មជ្ឃមណ្ឌលអនុវត្ត​​សកម្មភាព​និងយុទ្ធ​សាស្ត្រ​អហិង្សា មជ្ឈមណ្ឌលអន្តរជាតិ​អំពី​​ទំនាស់​ដោយ​អហិង្សា​  (International Center on Nonviolent Conflict) ​ជា​ដើម​។ល។

២. ការ​ត្រៀម​សេវាកម្ម​សុខាភិបាល​

ការ​បង្ក្រាបបាតុកម្ម​​គឺ​ជា​ព្រឹត្តិការណ៍​ដែល​គង់​តែ​នឹង​កើត​ឡើង​។ ទោះ​បីចួន​កាល​​ការ​បង្ក្រាប​ដោយ​វិធី​មិន​សូ​វ​ហិង្សា​​ ដូច​ជា​ការ​ប្រើ​ឡាន​ទឹក​ឬ​ឧស្ម័ន​បង្ហូរ​ទឹក​ភ្នែក​ក៏​ដោយ​ បាតុករអាច​ផ្លាស់​ប្តូរ​វិធីពី​ការ​ប្រមូល​ផ្តុំ​ទៅ​ជា​ការ​បំបែក​គ្នាគេច​ចេញ​ពី​​ការ​បង្ក្រាប​ហិង្សា​បានដូច​​ធម្មតា​​។ ​តែ​មិនថា​​​អាជ្ញាធរ​ប្រើ​វិធី​ណា​មក​បង្ក្រាបបាតុកម្ម​ទេ​​ការ​​ប៉ះ​ទង្គិច​តិច​តួច​នៅ​តែ​អាច​កើត​មាន​ដោយ​ចៀស​មិន​រួច​។ យោល​តាម​ការ​រំពឹង​ទុក​នេះ​ អ្នក​ដឹក​នាំ​បាតុកម្ម​ត្រូវ​ត្រៀម​​រៀប​ចំ​ទំនុក​បំរុង​រាល់​គ្រឿង​បរិក្ខារ​ពេទ្យ​ដូច​ជា​ ពេទ្យ​ថ្នាំ​សង្កូវ​ ឧបករណ៍​។ល។ និង​គ្រូ​ពេទ្យដើម្បី​​ត្រៀម​បំរើ​សេវាកម្ម​សុខាភិបាល​ឱយ​បាតុករជាស្រេច​។ ក្នុង​នាម​ជា​មេដឹក​នាំ​ គេ​មិន​ត្រូវ​បណ្តោយ​ឱយ​បាតុករ​រង​គ្រោះ​ងាយៗ​ឡើយ​ ព្រោះ​ការ​រង​គ្រោះ​របស់​បាតុករម្នាក់​អាច​ប៉ះ​ពាល់ដល់​​អារម្ម​បាតុករ​ទាំង​ឡាយ​ផ្សេង​ទៀត​ ជីវិត​បាតុកម្ម​អាស្រ័យ​លើ​បាតុករ​។​ អ្វី​ដែល​គេ​មិន​គួរ​ភ្លេច​ផង​ដែរ​នោះ​គឺ​ថា ​ពេល​បង្ក្រាប​បាតុករ​ឱយ​មាន​របួស​ហើយ​ រដ្ឋាភិបាល​អាច​នឹង​រិត​ត្បិត​សេវាកម្ម​សុខ​ភាព​ពីក្រុម​​បាតុករ។​ ទោះ​គ្មាន​ការ​រិត​ត្បិត​ពី​អាជ្ញាធរ​​​​ក៏​ដោយ​ ក៏​អ្នក​គ្រប់​​គ្រង​មន្ទីរ​ពេទ្យ​មួយ​ចំនួនអាច​នឹង​​មិន​ចង់​ឱយ​ស្ថាប័ន​ខ្លួន​ពាក់​ពាន់​នឹង​រឿងនយោបាយដែរ​​ បំផុត​នោះ​គឺ​មន្ទីរ​ពេទ្យ​នោះ​ទោរ​ទៅ​រក​រដ្ឋាភិបាល​។​ បើ​ចួប​ប្រទះ​ករណី​នេះ​ បាតុករ​ត្រូវ​តែ​អត់​ធ្មត់​សន្សំ​កម្លាំង​ មិន​ត្រូវ​ប្រើ​ហិង្សា​បំផ្លាញ​សម្បត្តិ​សាធារណៈ​ឬ​ឯកជន​ ​នាំ​ឱយ​តែ​គេ​មាន​លេស​ចោទ​ប្រកាន់​ឡើយ​។ គេ​អាច​ប្រើ​វិធី​អហិង្សា​ ដូច​ជា​ ពហិការ​មិន​ទិញ​ឬ​ជួល​សេវាកម្ម​ ពោល​គឺ​បិត​ផ្លាក​ឬបាញ់​ថ្នាំ​សរសេរ​ជា​អក្សរ​ថា​ មន្ទីរ​ពេទ្យ​បំរើ​គណបក្ស​កាន់​អំនាច​ អំពាវ​ឱយ​ប្រជាជន​ឈប់មក​ពិនិត្យ​ព្យាបាល​នៅ​ពេទ្យ​​នោះ​ទៀត​។ មិន​យូរ​ប៉ុន្មាន​ មន្ទីរ​ពេទ្យ​នោះ​នឹង​ដួល​ដោយ​ឯក​ឯង​ បាតុករ​មិន​ចាំបាច់​​ចំណាយ​កម្លាំង​វាយ​បំផ្លាញឱយ​ហត់​​ឥត​ប្រយោជន៍​នោះ​ឡើយ​។​​ ហេតុ​នេះ​ បើ​យើងទាយ​ទុក​ដឹងជា​​មុន​ដូច្នេះ​ហើយ​ មេ​ដឹក​នាំ​ចលនា​គួរស្វែង​រក​​ទំនុក​បំរុង​សេវាកម្ម​ពេទ្យ​ទាំង​នោះ​នៅ​ពេល​សេវាកម្ម​ទាំងនោះ​​នៅ​អាច​រក​បាន​ ពោល​គឺ​ បង្កើត​ក្រុម​ពេទ្យឯក​រាជ្យ​ពី​រដ្ឋាភិបាល​ (និង​​រក្សា​ការ​សម្ងាត់​)​ ត្រៀម​បរិក្ខារ​ចាំ​សង្គ្រោះ​ជា​ស្រេច​ ពេល​អាសន្ន​អន្ធក្រ​។

៣. ភ្នាក់​ងារ​យក​ការណ៍​

រដ្ឋាភិបាល​បាន​បង្កប់​អ្នក​យក​ការណ៍​គ្រប់​កន្លែង​ដើម្បីឈ្លប​មើល​បាតុកម្ម​របស់​ប្រជាជន​។ យុទ្ធនាការ​​ក៏អាច​ប្រើ​វិធី​នេះ​ដូច​គ្នា​ យក​ល្បិច​ទល់​ល្បិចដែរ​​។ យើង​គួរ​​បង្កប់​ភ្នាក់​ងារ​យក​ការណ៍​ពី​ខាង​រដ្ឋាភិបាលនៅ​ទី​កន្លែង​បញ្ចេញ​កង​កម្លាំង​សន្តិ​សុខ​ទាំង​ប៉ុន្មាន​​​ ដើម្បី​ពេល​មាន​ការ​បញ្ជា​ឱយ​មាន​អន្តរគមន៍​ឬ​ការ​បង្ក្រាប​ អ្នក​ដឹក​នាំ​បាតុកម្ម​អាច​ដឹង​ជា​មុន​នឹងអាច​​ជំលៀស​បាតុករ​ពី​កន្លែងដែល​​ជា​មុខសញ្ញា​បង្ក្រាប​របស់​​កម្លាំង​ប៉ូលីស​បាន​​ទាន់​ពេល​ ព្រម​ទាំង​​ផ្លាស់​ប្តូរ​ទី​តាំង​ឬ​បំបែក​គ្នាឱយ​បាន​​មុន​ការ​បង្រា្កប​រហូត​។ ទោះ​បី​បាតុករ​អហិង្សា​មាន​ចំនួន​កុះ​​ករ​លំបាក​ចល័ត​និង​ផ្លាស់​ទី​ដោយ​ចំណាយ​ពេល​យូរ​ក៏​ធ្វើ​ឱយ​កង​កម្លាំង​​សន្តិ​សុខទាំង​​នោះមិន​ងាយ​បង្ក្រាប​ដែរ ​នៅ​ពេល​បាតុករ​ច្រើន​រំសាយ​គ្នា​ទៅ​គ្រប់​ទិស​ទី​។ យ៉ាង​ណា​មិញ​ គេ​​នៅ​តែ​អាច​វាយ​បក​សកម្មភាព​​បង្ក្រាបរបស់​អាជ្ញាធរ​​​ដោយលួច​ថត​សកម្មភាព​ រាយ​ការណ៍​​ការថ្កោល​ទោស​រដ្ឋាភិបាល​ពី​​ការ​​មិន​អន្តរាគមន៍​ ​បណ្តោយ​ឱយ​ក្រុម​ជនអនាមិក​ឬ​កង​ប្រដាប់​អាវុធ​​ប្រើ​ប្រាស់​ហិង្សា​លើ​​បាតុករគ្មាន​ទោស​ពៃរ​ដោយ​ល្មើស​ច្បាប់​ដែរ​។​​​​