មហា​យុទ្ធសាស្ត្រ​ (Grand Strategy)​ នៃ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​

«មហាយុទ្ធ​សាស្ត្រ​ គឺ​ជាបញ្ញត្តិមួយដែល​​​ជួយ​ចាត់​ចែង​និង​តំរង់​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ធន​ធាន (ធន​ធាន​សំរាប់​ការ​រៀប​ចំដឹក​នាំ​, ធន​ធាន​នយោបាយ​, ​ធន​ធាន​សីលធម៌, ធន​ធាន​មនុស្ស​, ធន​ធាន​សេដ្ឋកិច្ច)​ របស់​ក្រុម​ដែល​មានទាំង​ប៉ុន្មាន​ឱយ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវទៅ​​តាម​កាលៈទេសៈ ដើម្បី​ស្វែង​រក​ឱយ​បាន​នូវ​ការ​​​​សំរេច​​​គោល​បំណង​របស់​ខ្លួន​នៅ​ក្នុង​ទំនាស់​។» (សាប, ២០១០, ទំ. ៤៣) យុទ្ធ​នា​ការ​ណា​ក៏​ដោយ​ គេរមែង​​ត្រូវ​ការ​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​និង​ផែន​ការ​ច្បាស់​លាស់​ទាំង​ពេល​មិន​ទាន់​សំរេច​គោល​ដៅ​ ពេល​កំពុង​ដំណើរ​ការ​ និងពេលសំរេច​បាន​ហើយ​។ វា​ពុំ​អាច​ទៅ​រួច​ឡើយ​ បើ​យើង​រំពឹង​ថា​នឹង​មាន​​ពុម្ព​សំរាប់​បោះចេញ​នូវ​​យុទ្ធសាស្ត្រ​គោល​មួយ​អំពីចលនាប្រឆាំង​របប​ផ្តាច់​ការ ​ដែល​ធ្លាប់​ទទួល​បាន​ជោគ​ជ័យ​នោះ​​​ ព្រោះ​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​ជាក់​លាក់​ដែល​ប្រើ​សំរាប់​ប្រទេស​ដោយ​ឡែក​ណា​មួយ​ក៏​ត្រូវ​អាស្រ័យ​លើ​លក្ខណៈ​ដោយ​ឡែក​នៃ​សង្គម​ សេដ្ឋកិច្ចនិង​នយោបាយ​នៃ​ប្រទេស​នោះ​ដែរ​ ទោះ​បី​មាន​សត្រូវ​ជា​ប្រភេទ​ជន​ផ្តាច់​ការ​ដូច​គ្នា​​ក៏​ដោយ​។​ លោក​​ ជីន​ សាប​ បាន​ណែ​នាំ​ថា​ «ប្រឈម​មុខ​នឹង​របប​ផ្តាច់​ការ​ គោល​ដៅ​នៃ​មហា​យុទ្ធសាស្ត្រ​ពុំ​មែន​គ្រាន់​តែ​ទាញ​ពួក​​ផ្តាច់​ការ​ចេញ​ពី​អំនាច​នោះ​ឡើយ​ ប៉ុន្តែ​ព្រម​ទាំង​ដំឡើងមក​វិញ​នូវ​​ប្រព័ន្ធ​ប្រជាធិបតេយ្យ​និង​បង្ក​លក្ខណៈ​មិន​ឱយ​ជន​ផ្តាច់​ការ​ថ្មី​ឡើង​មក​ដែរ​។» ការ​​ចេះ​តែ​ធ្វើ​ទាំង​គ្មាន​គំរោង​ជាក់​លាក់​និង​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​វាយ​លុក​ត្រឹម​ត្រូវ​មួយ ​ជា​ការ​ប្រថុយ​ប្រថាន​ ​បណ្តែត​បណ្តោយ​តាម​លទ្ធផល​ជា​ជាងគ្រប់​គ្រងលទ្ធផល​ ហើយ​បរាជ័យ​ក៏​ងាយ​ទទួល​បាន​មក​ដូច​ការ​មិនបាន​​រំពឹង​ទុកនោះ​​ដែរ​​។ ទោះ​គេ​ពិបាក​ស្មាន​ទុក​​​អ្វី​ដែល​អាច​កើត​ឡើង​ក៏​ដោយ​ គេនៅ​តែ​អាច​​រៀបចំ​​គ្រោង​ចំណុច​សកម្មភាព​គោលក្នុង​រយៈ​ពេល​មួយ​មាន​កំណត់​ដើម្បី​ដឹក​នាំ​ចលនា​​ជា​មុន​បាន​។ ឱយ​តែ​​គ្រោង​ឱយ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​ដោយ​ផ្នែកលើ​​បទ​ពិសោធ​ដែល​បាន​មក​ពី​ចលនា​ខ្លួន​ឯងនិងពី​​ចលនា​ដទៃ​​ គេ​នៅ​តែអាច​​ប្រាកដ​ពី​លទ្ធផល​មួយ​ចំនួន​និង​ត្រឹមតែ​​​កែ​ប្រែ​ចំណុច​បន្តិច​បន្តួច​ប៉ុណ្ណោះ​នៃ​មហា​យុទ្ធសាស្ត្រ​ ដើម្បី​បន្ថែម​បន្ថយ​សកម្មភាព ​យោលទៅ​​តាម​តថភាព​ជាក់​ស្តែង។ ​ មិន​ខ្វះ​ទេ​អ្នកធ្លាប់​​មាន​បទ​ពិសោធ​ខាង​បាតុកម្ម អ្នក​​ដែល​ធ្លាប់​ត្រូវ​អាជ្ញាធរ​ចាប់ខ្លួន​​ ពិសេស​អ្នក​ជំនាញ​ខាង​បាតុកម្ម​អហិង្សា​ ដែល​ជា​ប្រភព​មេរៀន​និង​ពត៌មាន​ដ៏​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ ​គេ​អាច​រក​បាន​តាម​អ៊ីនធើរនេត​​។

ការ​បង្កើត​យុទ្ធសាស្ត្រ​មួយ​តែង​ត្រូវ​ធ្វើ​ក្នុង​កាលៈ​ទេសៈ​ជាក់​លាក់​ តាម​បរិបទ ស្ថានភាព​ជាក់​ស្តែង​នៃ​សង្គម​និង​ប្រទេស​ដែល​ចលនានោះ​​គ្រោង​ចាប់​ផ្តើម​។ ដោយ​វាយ​តម្លៃ​ឱយ​ច្បាស់​អំពី​ធាតុ​ផ្សំ​​ពាក់​ពាន់​ទាំង​ឡាយ​ ដូច​ជា​បញ្ហា​សង្គម​ សេដ្ឋកិច្ច​ នយោបាយ​ របស់​ប្រជាជន​និង​អ្នក​ដឹក​នាំ​រដ្ឋ ពិសេស​ចំណុច​ខ្សោយ​របស់​ពួក​ផ្តាច់​ការ​និង​ការ​ដក​សសរ​ស្តម្ភ​នៃ​ការ​គាំទ្រ​របប​នោះ​ គេ​អាច​បង្កើត​មហា​យុទ្ធសាស្ត្រ​ទូលាយ​មួយ​ ​ ​ដោយ​​​​ឆ្លើយ​តប​ទៅ​កាន់សំនួរមគ្គុទ្ទេសន៍មួយ​ចំនួន​ ដែល​លោក​ ជីន​ សាប​ បាន​ផ្តល់​ជា​គំរូដូច​ខាង​ក្រោម​៖

៙តើ​ការ​តស៊ូ​រយៈ​ពេល​វែង​ល្អ​បំផុត​គួរ​តែ​ចាប់​ផ្តើម​ដោយ​ដូច​ម្តេច​?

៙តើ​ប្រជាជន​ដែល​ត្រូវ​បាន​ជិះ​ជាន់​ទាំង​មូល​អាចពង្រឹង​​​ជំនឿ​ជាក់លើ​ខ្លួន​ឯងនិង​ប្រមូល​យក​កម្លាំងឱយ​បាន​​​គ្រប់​គ្រាន់ដូច​ម្តេច ​ដើម្បី​ធ្វើ​សកម្មភាព​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់​ការ​ ទោះ​បី​ឋិត​ក្នុង​របៀប​មួយ​មាន​កំរិតនៅ​​ពេល​ទើប​ចាប់​ផ្តើម​ក៏​ដោយ​?

៙តើ​សមត្ថភាព​របស់​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​ក្នុង​ការ​​អនុវត្ត​វិធី​មិន​សហការនិង​រឹង​ថ្អឹងអាច​បង្កើន​បាន​ទៅ​តាម​រយៈ​វេលា​និង​បទ​ពិសោធ​ដោយ​ដូច​ម្តេច​?​​​​​​

៙​តើ​គោល​ដៅទាំង​ឡាយនៃ​យុទ្ធនាការដែល​មាន​មាន​កំរិត​ ​​​ធ្វើ​ឡើង​​ជា​បន្ត​បន្ទាប់នោះ​មាន​​​អ្វីខ្លះ ដើម្បីទាញយក​​ការ​​ត្រួត​ត្រា​សង្គមតាម​របៀប​​ប្រជាធិបតេយ្យ​មក​​វិញ​​ ​និងព្រម​ទាំង​​ដាក់​កំហិតលើ​​​របប​ផ្តាច់​ការ​​​​?

៙តើ​មាន​​វត្តមានស្ថាប័ន​ឯករាជ្យ​​​​ដែល​អាច​ប្រើ​ក្នុង​ការ​តស៊ូ​ទាម​ទារ​សេរីភាពនៅ​ក្នុង​របប​ផ្តាច់​ការឬ​ទេ​?

៙តើ​ស្ថាប័នក្នុង​សង្គម​​ណា​មួយដែល​​អាច​ទទួល​បាន​មក​វិញពី​ការ​ត្រួត​ត្រា​របស់​ពួក​​ផ្តាច់​ការ ឬ​តើ​ស្ថាប័ន​ណា​មួយដែល​អ្នក​ប្រជាធិបតេយ្យ​​ត្រូវ​បង្កើត​ថ្មី​ដើម្បី​បំពេញ​តំរូវ​ការ​និង​ស្ថាបនា​បរិមណ្ឌល​​ប្រជាធិបតេយ្យ​ (Democratic Sphere) ទោះ​ស្រប​ពេលនោះ​ ​របប​ផ្តាច់​ការ​នៅ​តែ​បន្តក្តី​​​?

៙តើ​សមត្ថភាព​គ្រប់​គ្រង​ចលនា​តវ៉ា​អាច​ធ្វើ​ឱយ​រីក​ចំរើន​បាន​ដោយ​របៀប​ណា​? តើ​គេ​អាច​​បណ្តុះ​បណ្តាល​អ្នក​ចូល​រួម​បាតុកម្ម​ដោយ​វិធី​ណា?​

៙តើគេ​នឹង​ត្រូវ​​ធន​ធាន​អ្វី​ខ្លះ (ហិរញ្ញ​វត្ថុ​, ​គ្រឿង​បរិក្ខារ។ល។​) ​នៅ​ក្នុង​កំលុង​ពេល​នៃ​ការ​តស៊ូ​?

៙តើ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​និមិត្ត​សញ្ញា​ប្រភេទ​ណា​ដែល​អាច​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​បំផុត​ក្នុង​ការ​កៀង​គរ​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​ឱយ​ចូល​រួម​?

៙តើដោយ​​សកម្មភាព​ប្រភេទណា​និងតំណាក់​​កាល​ណា​​ដែល​គេ​អាច​កាត់​បន្ថយ​និង​កំហិត​ប្រភព​អំនាច​របស់​ពួក​ផ្តាច់​ការបន្ថែម​ទៀត​​?

៙តើប្រជាជន​តវ៉ា​ទាំង​មូលអាច​ស្វិត​ស្វាញ​រឹង​ទទឹង​និង​​​រក្សា​វិន័យ​​អហិង្សា​ដ៏​​ចាំ​បាច់​ដំណាល​គ្នា​នោះ​បាន​ដោយ​ដូច​ម្តេច?​

៙តើសង្គម​នៅ​តែ​បន្ត​អាច​ផ្គត់​ផ្គង់​តំរូវការ​​មូលដ្ឋាន​បាន​របៀប​ណា​នៅ​ក្នុង​ខណៈ​​ពេល​កំពុង​តស៊ូ​?

៙តើ​របៀប​រៀប​រយ​សង្គម​អាច​រក្សា​បាន​ដោយ​វិធី​ណា​នៅ​ក្នុង​ពាក់​កណ្តាល​ទី​នៃ​ទំនាស់​?​

៙នៅ​ពេលបាន​ទៅដល់ជ័យ​ជំនះ​ តើ​ការរួម​គ្នា​​តវ៉ា​ដោយប្រជាធិបតេយ្យ​អាច​​បន្ត​ស្ថាបនា​មូលដ្ឋាន​ស្ថាប័ន​ក្នុង​សង្គម​ក្រោយ​របប​ផ្តាច់​ការ​ដួល​រលំបាន​ដោយ​ដូច​ម្តេច​ ឱយ​កាន់​តែ​រលូនតាម​ដែល​អាច​ទៅ​រួច​?

​​អ្នក​យុទ្ធសាស្ត្រ​មិន​ត្រូវភ្លេច​ពិចារណា​​អំពី​យន្ត​ការ​បំរែ​បំរួលពេល​រៀប​ចំ​​ផែន​ការនោះ​ទេ​ ព្រោះ​វា​ចាំ​បាច់​ណាស់​ដើម្បី​ស្ទង់​មើលយន្ត​ការ​ដែល​​ចលនា​បាន​សំរេច​និង​មិន​ទាន់​បាន​​។ ដូច​បាន​ជំរាប​ជូន​រួច​ហើយ​ មាន​តែ​​យន្ត​ការ​នៃ​ការ​បង្ខិត​បង្ខំ​ដោយ​អហិង្សា​និង​ការ​បំបែក​ចេញ​ប៉ុណ្ណោះ​ ដែល​អាច​ផ្តួល​រំលំ​របប​ផ្តាច់​ការ​បាន​ ឯ​ការ​ប្តូរ​ជំហរ​នៃ​ក្រុមវរជន​ក្នុង​​រដ្ឋាភិបាល​​ ​និង​ការ​សំរប​សំរួលនឹង​ពួក​គេ​គឺ​កំរ​លេច​ឡើងនិង​ទទួល​បាន​លទ្ធ​ផល​មិន​គួរ​ឱយ​ជឿ​ជាក់​ឡើយ​។​បន្ទាប់​ពី​បង្កើត​យុទ្ធសាស្ត្រ​គោលបាន​​ហើយ​ ការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ដោយ​បើក​ចំហ​ឱយ​មហាជន​ដឹង​ គឺ​ប្រៀប​ដូច​​គំរោង​ការ​របស់​មេទាប់​អហិង្សា​ដាក់​បញ្ចា​ដោយ​ប្រយោល​ទៅ​កូន​ចៅ​ត្រៀម​ចេញ​ច្បាំង​ដោយ​អហិង្សា​ដូច្នោះ​ដែរ​ ដូច្នេះ​វា​សំខាន់​ណាស់​ដើម្បី​ឱយ​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ដឹង​ពី​អ្វី​ដែល​ពួក​គេ​ត្រូវ​ធ្វើ​និង​ដំណើរនៃ​​ការ​ចលនា​ទាំង​មូល​។​​ លោក ជីន​ សាប​ មើល​ឃើញ​ភាព​វិជ្ជមាន​នៃ​ការ​បើក​ចំហ​នេះ​ ដោយ​អះ​អាង​ថា​ «​ប្រជាជន​មួយ​ចំនួន​ធំទំនង​ជា​​មាន​បំណង​ចង់ចូល​រួមជាង​មុន​និង​អាច​ធ្វើ​សកម្មភាពបាន​​ បើ​សិន​ពួក​គេ​យល់​ពី​បញ្ញត្តិកម្ម​ទួទៅ​ ព្រម​ទាំង​សេចក្តីណែនាំ​ជាក់​លាក់​ច្បាស់​​​។» លោក​មិន​បាន​ចាត់​ទុក​ការ​បើក​ទូលាយ​នេះ​ជា​ហានិភ័យនោះ​ទេ ទោះ​បី​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​នោះ​នឹង​ត្រូវលេច​ឮ​ដល់​​ជន​ផ្តាច់​​ការ ​ហើយ​គេ​អាច​ត្រៀម​បង្ក្រាប​ចលនា​​ក៏​ដោយ​។ បញ្ច្រាស​​មក​​វិញ​ លោក​គិត​ថា​វា​ហុច​លទ្ធផល​ល្អ​ទៅ​វិញ ហើយ​គេ​រិត​តែ​មិន​ត្រូវលាក់​បាំង​អំពី​សកម្ម​ភាព​អ្វី​ដែរ​ចំពោះ​នៅ​ក្នុង​បាតុកម្ម​អហិង្សា (អំពី​ការ​សម្ងាត់បន្តិច​បន្តួច​នៃ​បាតុកម្ម​​ យើង​នឹង​លើក​ឡើង​នៅ​ខាង​ក្រោម​)​ គឺ​ថា​វា​នឹង​ជំរុញ​ឱយ​ជន​ផ្តាច់ការ​បញ្ជា​​ឱយ​បង្ក្រាប​ដោយ​មិន​សូវ​ព្រៃ​ផ្សៃ​​ទៅ​វិញ​ ព្រោះ​ពួក​គេ​ដឹង​ថា​ការ​បង្ក្រាប​អាច​ផ្លាត​មកត្រូវ​ពួក​គេ​​វិញ​ ពិសេស​គឺ​ពួក​គេ​ខ្លាច​មាន​ការ​បែក​បាក់​ផ្ទៃ​ក្នុងនិងការ​​បោះ​បង់​ចោល​ភារកិច្ច​រវាង​អ្នក​បង្ក្រាប​និង​អ្នក​បញ្ជា​ឱយ​បង្ក្រាប​។

ចុះ​បើ​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​នោះ​មាន​កំហុស​ឆ្គង​ឬ​ត្រូវ​បានសាធារណ​ជន​​យល់​ខុស​ តើ​អ្នក​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​ត្រូវ​កែ​ប្រែ​ស្ថាន​ការ​ដូច​ម្តេច​? ចម្លើយ​​ងាយ​ខ្លី​គឺ​ ​«បើ​ខុស​ គឺ​កែ​, បើ​មិន​យល់​​ ពន្យល់,​​ បើ​មិន​ដឹង ​ប្រាប់, បើ​មិន​ជឿ​ បង្ហាញ​ភស្តុ​តាង»។ ប៉ុន្តែ​ លោក​ ជីន​ សាប បាន​រំឭក​​ផង​ដែរ​ថា «នៅ​ក្នុង​កាលៈ​ទេសៈកំរ​បំផុត​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​ការ​តស៊ូ​គួរ​តែ​ឃ្លាត​ចេញ​ពី​មហា​យុទ្ធសាស្ត្រ​ដើម​។» យោង​តាម​ស្ថាន​ភាព​បច្ចុប្បន្ន ការ​វាយ​តម្លៃ​ វាស់​ស្ទង់​ ប្រមូល​ពត៌មាន បោះ​ចោល​ទិន្នន័យ​ខុស​​ បញ្ចូល​ពត៌មាន​ត្រូវ​និង​បន្ថែម​ថ្មី​ នោះ​អ្នក​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​ត្រូវ​កែ​លំអ​មហា​យុទ្ធសាស្ត្រ​ជា​​បន្ទាន់ មុន​ពេល​ចលនា​បរ​លើ​ផ្លូវ​ខុសកាន់​តែ​ឆ្ងាយ​។ មហា​យុទ្ធសាស្ត្រ​​កាច់​ចង្កូត​ចលនា​ឱយ​ដើរ​ទៅ​រក​មិន​មែន​ត្រឹម​តែ​ផ្លូវ​ត្រូវ​នោះ​ទេ​ តែ​គឺ​ឆាប់​ដល់​គោល​ដៅ​ធំ​បី​ផង​ដែរ​៖ ​ទី​មួយ​​ ផ្តួល​រំលំ​របប​ផ្តាច់​ការ​, ទី​ពីរ​ កែ​ប្រែ​ប្រព័ន្ធ​មក​ជា​របៀប​​ប្រជាធិបតេយ្យ​វិញ​ និង​ទី​បី​បិត​ខ្ទប់​ក្រុម​ណា​ដែល​ចង់ឆ្លៀត​ឱកាស​បង្កើត​រចនាសម្ពន្ធ​ផ្តាច់​ការ​ថ្មី​។​

ការ​ស្ថាបនា​មូល​ដ្ឋាន​គ្រឹះ​សំរាប់​ប្រជាធិបតេយ្យ​រយៈ​ពេល​វែង​​

សេរី​ភាព​ពុំដែលអ្នក​ជិះ​ជាន់​គេ​​ប្រគល្ភឱយ​​​ដោយ​ស្មគ្រ​ចិត្ត​​​​​នោះទេ​​ តែ​ត្រូវ​បាន​ទាម​ទារ​ដោយ​អ្នក​ត្រូវ​គេជិះ​ជាន់​។

— ម៉ារទីន​ លូធើរ​ ឃីង

ប្រជាធិបតេយ្យ​ពុំ​មែន​កើត​ឡើង​ដោយ​ឯក​ឯង​នោះ​ទេ!​ បើប្រជាពលរដ្ឋ​មិន​​ទាម​ទារ​ គ្មាន​អ្នក​នយោបាយ​ណា​ផ្តល់​សេរីភាព​ ការ​ចូល​រួម​និង​សិទ្ធិ​អំនាច​ក្នុង​ការ​សំរេច​ចិត្តឱយ​​នោះ​ទេ​​​។​ ​បើ​ពាក្យ​ «ប្រជាធិបតេយ្យ​» មាន​ន័យ​ថា​កាន់​អំនាច​ដោយ​ប្រជាជន​មែន​ នោះ​ប្រជាធិបតេយ្យ​មិន​អាច​រួច​ទេ​ បើ​ប្រជាជន​មិន​ធ្វើ​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​។ ​ការ​ប្រើ​វិធី​អហិង្សាផ្លាស់​ប្តូរ​របប​ដឹក​នាំ​ កែ​ប្រែ​សង្គមនិង​​នយោបាយ​គ្រាន់​តែ​ជះ​ឥទ្ធិពល​វិជ្ជមាន​និង​បង្ក​លក្ខណៈ​ងាយ​ស្រួយ​ដល់​ស្ថាប័នទាំង​ឡាយ​​ឱយ​ដើរ​ទៅ​រក​ប្រជាធិបតេយ្យ​ប៉ុណ្ណោះ​ ពុំ​មែន​​ចលនា​ប្រជាជន​​បង្កើត​បាន​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ​មួយ​ដោយ​ស្វ័យ​ប្រវត្តិ​ បន្ទាប់​ពីផ្តួល​រំលំរបប​ផ្តាច់​ការ​​ឡើយ​។ យើង​បាន​​បង្ហាញ​ពី​ការ​​សិក្សារបស់​លោក​ស្រី​ ឆេណូវេថ​ រួច​​ហើយ​​ថា​ ខុស​ពី​កុប​កម្ម​ប្រដាប់​អាវុធដែល​​នាំ​ប្រទេស​ទៅ​រក​របប​ផ្តាច់​ការ​ថ្មីក្រោយ​ពេល​​ជោគ​ជ័យ​ វិធី​អហិង្សា​ដែល​ចលនា​ប្រជាជន​ប្រើ​ប្រាស់​ដើម្បី​ផ្លាស់​ប្តូរ​របប​ដឹក​នាំ​ចាស់​ ធ្វើ​ឱយ​របប​ដឹក​នាំ​ថ្មី​ក្រោយ​មកទៀត​ គិត​គូរ​ពី​តំរូវ​ការ​របស់​ប្រជាជន​និង​មិន​ហ៊ាន​​ធ្វើ​អ្វី​ផ្តេស​ផ្តាស ត្បិត​​ខ្លាច​ប្រជាជន​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ប្រឆាំង​នឹង​ខ្លួន​ដែរ​។ លោក​ ជីន​ សាប​ ថ្លែង​អះ​អាង​ថា «ឥទ្ធិពល​នៃ​ការ​តស៊ូ​ដោយ​អហិង្សា​ពុំ​មែន​ត្រឹម​តែ​បន្ថយ​កម្លាំងរបស់​ជន​ផ្តាច់​ការ​​និង​ទាញ​ពួក​គេ​ចេញ​​ពី​អំនាច​នោះ​ទេ​ តែ​ក៏​បង្កើន​អំនាច​ប្រជាជន​ដែលត្រូវ​​គេ​ជិះ​ជាន់​ផង​ដែរ​។» ​លើស​ពី​នេះ​ ​សូម្បី​តែ​កង​សន្តិ​សុខ​ក៏គេ​​លែង​អនុញ្ញាត​ឱយ​កាន់​អាវុធ​ពេល​ប្រឈម​នឹង​បាតុកម្មអហិង្សា​​របស់​ប្រជាជន​​​ដែរ។ ប៉ុន្តែ​ លទ្ធផល​នៃ​ចលនា​ប្រជាជន​ទាំង​នេះ​ មិន​មែន​ធ្វើ​ឱយ​ប្រទេស​នោះ​ក្លាយ​ជា​រដ្ឋ​សន្តិវិធី​និយមនោះ​ទេ​ គឺ​ថា​រដ្ឋ​នៅ​តែមាន​អំនាច​ស្រប​ច្បាប់​​ប្រើ​ហិង្សា​រក្សា​សណ្តាប់​ធ្នាប់​និង​ការ​ពារ​សន្តិ​សុខ​ជាតិ​ ហើយ​​រដ្ឋាភិបាល​ថ្មី ​ក្នុង​ករណី​ខុស​ប្រក្រតី​ណា​មួយ ​អាចនឹង​​យកហិង្សា​​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​បាតុកម្ម​របស់​ប្រជាជន​ដដែល​ៗ​។​ ដូច្នេះ​ហើយ​ ពេល​ដែល​ចលនា​ប្រជាជនអាច​ផ្លាស់​ប្តូរស្វាមីភក្តិ​របស់​កង​កម្លាំងរក្សា​សន្តិសុខនិង​​​​ដណ្តើម​បាន​​ស្ថាប័ន​សំខាន់​ៗ​នា​នា​​ពី​របប​ផ្តាច់​ការ​​​ ​នោះ​គេ​អាច​ប្រាកដ​បាន​ភាគ​ច្រើន​អំពី​ការ​ដួល​រលំ​នៃ​របប​ផ្តាច់​ការ​ហើយ។ មើល​ឃើញ​ដូច្នេះ​​​​ ចលនា​​ត្រូវ​បង្កើត​ស្ថាប័នអំនាច​ស្មើ​បណ្តោះ​អាសន្ត​​ ឯករាជ្យ​ពី​គណបក្ស​នយោបាយ​ មាន​រៀប​ចំប្រព័ន្ធ​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ជា​បណ្តើរ​ៗ ឱយ​បាន​​គ្រប់​ស្ថាប័នដែល​របប​ផ្តាច់​ការ​បោះ​បង់​ចោល​​​ ពិសេស​គឺ​ស្ថាប័ន​យោធា​ដែល​​នឹង​ក្លាយ​​ជា​ឧបករណ៍​របស់សមាជិក​សេស​សល់​ពី​របប​ចាស់ដែល​ទំនងជា​​អាច​មាន​គំនិត​ប៉ុន​ប៉ង​​ធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារ​ ឬ​​បក្ស​នយោបាយ​ថ្មី​ណា​មួយ​ដែល​ចង់​ប្រមូល​ផ្តុំ​អំនាច​ធ្វើជន​ផ្តាច់​ការ​ថ្មី​។​​ គួរ​កុំច្រលំ​ថា​ ចលនា​ប្រជាជន​ធ្វើ​ឡើង​ដើម្បី​បន្តុប​បក្ស​នយោបាយ​ថ្មី​ណា​មួយ​ ឬ​ចលនា​ប្រជាជន​ជា​ឧបករណ៍​របស់​បក្ស​ណា​មួយឱយ​សោះ​​។ សូម​រំពឹងឡើង​វិញ​ ​មេ​ដឹក​នាំ​ចលនា​​ប្រជាជន​ដាច់​ខាត​មិន​ត្រូវ​អនុញ្ញាត​ឱយ​​​មាន​អ្នក​នយោបាយ​ណា​មួយមាន​ឥទ្ធិពល​លើ​ចលនា​ឱយ​សោះ​ ព្រោះ​ពួក​គេក៏​អាច​ជា​អនាគត​ជន​ផ្តាច់​ការ​ថ្មី​នោះ​ដែរ​។ បន្ទាប់​ពី​របប​ផ្តាច់​ការ​ដួល​រលំ​ ការ​បោះ​ឆ្នោតថ្មី​ត្រូវ​តែ​ធ្វើ​ឡើង​ ដោយសុចរិត​ ​យុត្តិធម៌​ ស្មើ​ភាព ប្រើ​ប្រព័ន្ធ​ចំរុះ​ (ឯកត្តនាម​បូក​នឹង​សមាមាត្រ​) អ្នក​មូលដ្ឋាន​ត្រូវ​បោះ​ឆ្នោតតាំង​ពី​ថ្នាក់​តូច​រហូត​ដល់​ថ្នាក់​ធំ​ គឺ​ថា​សូម្បីតែ​​នាយក​សាលាឬ​សាកល​វិទ្យាធិការ​ម្នាក់​ក៏​ត្រូវបោះ​ឆ្នោត​ដោយ​ផ្ទាល់​ពី​សមាជិក​ដែរ​ ពុំ​មែន​បន្ត​ក្អែល​បក្ស​ចាត់​តាំងតាម​បែប​បទ​របប​ផ្តាច់​ការ​ទៀតនោះ​ទេ​។ បន្ទាប់​ពី​របប​​ផ្តាច់ការ​​ដួល​រលំ ដំណើរ​ប្រជាធិបតេយ្យនីយកម្ម​ (Democratization) មាន​ឧបសគ្គ​ពីរ​ គឺ​ ១. រដ្ឋប្រហារ​ និ ២. ការ​​ខ្វះ​យន្ត​ការ​ទប់​ស្កាត់​របប​ផ្តាច់​ការ​ថ្មី​ ឬ​ភាព​ទន់​ខ្សោយ​ខាង​ការ​អនុវត្ត​ច្បាប់​។

១. ការ​បង្ឃាំង​​រដ្ឋ​ប្រហារ

ក្រោយ​ពេល​ចលនា​​ជោគ​ជ័យ​​ ប្រជាជន​អាចសប្បាយ​ភ្លេច​ខ្លួន គិត​ថា​គ្មាន​មេ​ដឹក​នាំ​ផ្តាច់​ការ​ទៀត​ទេ​ គ្មាន​របប​ផ្តាច់​ការ​ទៀត​ទេ​ គ្មាន​អ្នក​មាន​អំនាច​ណា​មួយ​ហ៊ាន​យក​កង​ទាប់ ប៉ូលីស​ កង​សន្តិសុខ​ វាយ​ប្រហារ ប្រជាជន​ទៀត​ទេ​។ ផ្តួល​រំលំ​របប​ផ្តាច់​ការ​មួយ​ពុំ​មែន​មាន​ន័យ​ថា ​គ្មាន​របប​ផ្តាច់​ការ​​តទៅ​មុខ​​ទៀត​ឡើយ​ គឺ​ថា​អ្នក​នយោបាយ​ណា​ក៏​អាច​ក្លាយ​ជា​ជន​ផ្តាច់ការ​ដែរ​ ឱយ​តែ​ប្រជាជន​បណ្តែត​បណ្តោយ​ឱយ​ពួក​គេ​ធ្វើ​អ្វី​តាម​តែ​អំពើ​ចិត្ត​។ ការ​ធ្វេស​ប្រហែស​នេះ​អាច​បំផ្លាញ​សមិទ្ធ​ផលញើស​ឈាម​​របស់ប្រជាជន​ទាំងមូល​​ដែល​ប្រឹង​ប្រែង​​ទំរំា​ផ្តួលរបប​ផ្តាច់​ការចាក់​ឫស​ដុះ​ស្លែ​​បានសំរេច​​។ ​​​សូម​​ដាស់​ស្មារតី​បន្តិច​​ លោក ជីន​ សាប​ បាន​ព្រមាន​ថា​ «ការ​ដួល​រលំ​នៃ​របប​ដែល​ជិះ​ជាន់​ប្រជាជនមួយ​ សំរាប់​បុគ្គល​និង​ក្រុម​​មាន​អំនាច​មួយ​ចំនួន​ វា​គ្រាន់​តែ​ជា​ឱកាស​របស់ពួក​គេក្នុង​ការ​ឡើង​ទៅ​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់ថ្មី​ប៉ុណ្ណោះ​​។​​» របបដឹកនាំ​​ថ្មី​ណា​មួយ​ដែល​ឡើង​កាន់​អំនាច​​ដោយ​កម្លាំង​យោធា​ពុំ​មែន​ស្លូត ​គិត​ពី​ប្រជាជន​ខុស​ពី​របប​មុន​ ឬ​មានការ​​អត់​ធ្មត់​នឹង​អ្នក​ប្រឆាំង​នោះ​ទេ​ ពួក​គេ​នឹង​រិតតែ​សាហាវ​យង់​ឃ្នង​ ចរិត​រិត​តែ​ផ្តាច់​ការ​ រិត​ត្បិត​សេរី​ភាព​និង​របៀបរស់​នៅ​​​របស់​ប្រជាជនគ្រប់​យ៉ាង ​ ព្រោះ​ពួក​គេ​មាន​មេរៀន​ពី​របប​មុន​និង​ព្រួយ​ខ្លាច​នរណា​ម្នាក់​ឆក់​ដណ្តើម​អំនាច​ដែល​ទើប​តែ​វាយ​បាន​របស់​ពួក​គេ។​ ទោះ​បី​កាន់​តែ​ប្រើ​ប្រាស់​ហិង្សា​ រដ្ឋ​កាន់​តែ​ទន់​ខ្សោយ​ក៏​ដោយ សំរាប់​មនុស្ស​ដែល​បាន​អំនាច​ដោយ​ហិង្សា​ ពួក​គេមិន​ងាយ​នឹង​មាន​ថ្ងៃ​ជឿ​ថា ​ហិង្សា​គ្មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​នោះ​ទេ​​ ពួក​គេ​នឹង​នៅ​តែ​ប្រើ​ហិង្សា​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​រហូត​ ជា​ពិសេស​ពេល​ដែល​ពួក​គេ​ទាល់​ច្រក​។ និយាយ​នេះ​ពុំ​មែន​មាន​ន័យថា​ ​រដ្ឋ​ប្រហារ​អាច​កើត​ឡើង​តែ​ក្នុង​បរិបទ​របប​ចាស់​ជិត​ដួល​រលំ​នោះ​ទេ​ គឺ​ថា ​រដ្ឋ​ប្រហារ​អាច​កើត​ឡើង​ទាំង​ក្នុង​កំលុង​ពេល​យុទ្ធនាការ​ប្រជាជន​កំពុង​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​​ ទាំង​ក្រោយ​ពេល​ក្រុមមាន​អំនាច​យោធា​​ណា​មួយ​ចាញ់​ឆ្នោត​និង​ក្រោយ​ពេល​របប​ផ្តាច់​ការ​បែក​ខ្ញែក​ដួល​រលំ។ល។ ​ពិសេស ​ក្រុម​អ្នក​ធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារ​អាចនឹង​​ប្រកាស​កាលៃ​ខ្លួន​ឯង​ថា​ ទង្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារ​របស់​ពួក​គេ​ស្របច្បាប់​​ ធ្វើ​តាម​ឆន្ទៈ​ប្រជាជន​ គេ​ជា​តំណាង​ចលនា​ប្រជាជន ពួក​គេ​ជា​អ្នក​ដឹក​នាំ​ធ្វើ​ឱយ​របប​ចាស់​ដួល​ តែ​តាម​ពិត​គឺ​ពួក​គេ​ចាំ​ស៊ី​ស្រាប់​ពីកម្លាំង​ពល​កម្ម​របស់​ប្រជាជន​ប៉ុណ្ណោះ​។ ​បើ​មាន​រដ្ឋ​ប្រហារ​​កើត​ឡើង​នៅ​ក្នុង​ដំណាក់​កាល​ណា​មួយ​នៃ​ចលនា​ លោក​ ជីន សាប​ បាន​ផ្តល់​ដំបូន្មានពីរ​ក្នុងការ​​ការ​ពារ​ទប់​ទល់​ប្រ​ឆាំង​នឹង​រដ្ឋ​ប្រហារ​​៖ ១. បដិសេធ​ភាព​ស្រប​ច្បាប់របស់​រដ្ឋ​ប្រហារ​ និង​ ២. រឹង​ទទឹង​​មិន​សហការ​នឹង​របប​ថ្មី​ដែល​កើត​ពី​រដ្ឋ​ប្រហារ​នោះ​។

បើ​កម្លាំង​យោធា​ពិត​ជា​​មាន​អានុ​ភាព​​និង​ប្រកប​ដោយ​អំនាច​មែន​ ហេតុ​អ្វី​ពួក​បះ​បោរ​ធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារ​ទាំង​នោះ​នៅ​តែ​ព្យាយាម​ប្រកាស​ភាព​ស្រប​ច្បាប់​ ចង់​បាន​ការ​ទទួល​ស្គាល់​ពី​ប្រជាជន​ធ្វើ​អ្វី​ទៀត​? ព្រោះ​ភាព​ស្រប​ច្បាប់​គឺ​ជា​ការ​គាំទ្រ​ ការ​គាំទ្រយល់​ព្រម​របស់​ប្រជាជន ​ទើប​ជា​អំនាច​ពិត​ប្រាកដ​ដែល​របប​ដឹក​នាំ​ណា​ក៏​ត្រូវ​ការ​ជា​​​ចាំ​បាច់ដែរ​។​ការ​ទទួល​ស្គាល់​ពី​អ្នក​ដឹកនាំ​ចលនា​ប្រជាជន ​និង​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ទាំង​ឡាយ​អាច​ធ្វើ​ឱយ​ពួក​គេ​កាន់​អំនាច​បាន​ដោយ​សុខ​ស្រួល​ ប្រៀប​ដូច​បាន​ឆ្លង​កាត់​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ត្រឹម​ត្រូវ​ដូច្នោះ​ដែរ​។ របប​ដឹក​នាំ​ថ្មី​ដែល​ជា​សមិទ្ធផល​នៃរដ្ឋ​ប្រហារក៏​ដូច​របប​ចាស់​ដែរ​ ត្រូវ​ការ​សសរ​ស្តម្ភ​​គាំទ្រ​ទាំង​ឡាយ​ពី​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​ មាន​ដូច​ជា​អ្នក​រដ្ឋបាល​ការិយាធិបតេយ្យ​ ប៉ូលីស​ កង​សន្តិសុខ​ អ្នក​ជំនាញ​ ទី​ប្រឹក្សា​ តុលាការ និង​ប្រជាជនទាំង​មូល​​ដែល​ប្រើ​ប្រាស់​សេវាកម្មរដ្ឋ​។ល។​ ដែល​អ្នក​ទាំង​អស់​នេះ​ហើយ​ជា​អ្នក​ធ្វើ​ឱយ​ស្ថាប័ន​រដ្ឋ​ទាំង​ឡាយ​ដើរ​។ លុះ​ត្រា​តែ​មាន​អ្នក​ធ្វើ​តាម​​បញ្ជា​ ទើប​មាន​អ្នក​ចេញ​បញ្ជា​ បើ​ប្រជាជន​មិន​ទទួល​ស្គាល់​ថា​ ពួក​គេ​មាន​សិទ្ធិ​នយោបាយ​ស្រប​ច្បាប់​គ្រប់​គ្រង ​ត្រួត​ត្រា ​ដាក់​គោល​នយោបាយ​ដឹក​នាំ​រដ្ឋ​ទេ​ ពួក​គេ​នឹង​ចួប​គ្រោះ​ទុរ្ភឹក្សខាង​ផ្នែក​នយោបាយ​ពុំ​ខាន​ឡើយ​។ លោក​ អាល់​បឺត​ អាញ​ស្តាញ​ បាន​ដាស់​តឿន​ថា​ «ពិភព​លោក​ឋិតក្នុង​​​គ្រោះ​ថ្នាក់​ខ្លាំងមក​​ពី​មនុស្ស​ដែល​អត់​ទ្រាំ​និង​ជំរុញ​អំពើ​​អាក្រក់​​ជាង​មនុស្ស​ពិត​ប្រាកដ​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​វា​។» បើ​ប្រជាជន​មិន​បញ្ចេញ​ប្រតិកម្ម​ណា​មួយ​ ធ្វើ​ដូច​គ្មាន​អ្វី​កើត​ឡើង​ពេល​មាន​រដ្ឋ​ប្រហារ​ ពុំ​មែន​មាន​ន័យថា​ ​​ពួក​គេ​មិន​ធ្វើ​អ្វី​សោះ​នោះ​ទេ​ ប៉ុន្តែ​គឺមាន​ន័យ​ថា​ ពួក​គេ​សហការ​ចូល​រួម​នឹង​​​​​របបថ្មី​ដែល​បាន​មក​ពី​រដ្ឋ​ប្រហារ​នោះ​។​ ពាក្យ «​មិន​ធ្វើអ្វី​​សោះ» ​របស់​ប្រជាជន​ មិន​មាន​ន័យ​ដូច​ទង្វើ​របស់​ពួក​គេ​ឡើយ គឺ​ថា​​ ​ពួក​គេ​នៅ​តែ​ចូល​ធ្វើ​​ការ​ បង់​ពន្ធ​ បំរើ​និង​ប្រើ​​សេវាកម្ម​រដ្ឋ​ទាំង​ឡាយ​ ធ្វើ​ឱយប្រព័ន្ធ​រដ្ឋ​ទាំង​មូលដើរ​​ ច្បាស់​ណាស់​គឺ​ជា​ការ​សហការ​នឹង​របប​ដឹកនាំដោយ​​ប្រកែក​មិន​បា​ន​។​ បើ​ពួក​គេ​មិន​ធ្វើ​ការហើយ​ដេក​នៅ​ផ្ទះនោះ​​គឺសម​នឹង​​ពាក្យ​ «មិន​ធ្វើអ្វី​សោះ​»​​មែន​។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ ពួក​គេ​ចូល​រួម​បំពេញ​ដំណើរ​ការ​នា​នា​ឱយ​​​រដ្ឋ​ ហើយ​ប្រើ​ពាក្យ​ថា​ «មិន​ធ្វើ​អ្វី​សោះ​» គឺ​បង្ហាញ​ពី​ការ​មិន​យល់​ពី​បញ្ញតិ​ «កូដកម្ម»​ ឬ​ «វិធី​អហិង្សា​» តែ​ម្តង​។ ប្រជាជន​​ធ្វើ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​ ទាំង​មិន​ដឹង​ថា​ ខ្លួន​ឯង​កំពុង​ប្រើ​វិធី​អហិង្សា​ និង​​មិន​ធ្វើ​បាតុកម្ម​អហិង្សា ​ទាំង​ខ្លួន​កំពុង​ប្រើ​វិធី​អហិង្សា​។ ដល់​ពេល​បរាជ័យ​ ពួក​គេ​និយាយ​ថា​បាតុកម្ម​អហិង្សា​គ្មាន​ប្រសិទ្ធភាព ប៉ុន្តែ​ពេល​ជោគ​ជ័យ​វិញ​ថា ​ពួក​គេ​បែរ​ថា​​មិន​មែន​មក​ពី​បាតុកម្ម​អហិង្សា​​ទេ​​​ ដូច្នេះ​ហើយ ​ទើប​អ្នក​សិក្សា​ត្រូវ​ប្រុង​ប្រយត្ន​នឹងការ​ប្រើ​ប្រាស់​​ភាសា​របស់​ប្រជាជន​​។ របប​ដែល​កើត​ចេញ​ពី​រដ្ឋ​ប្រហារយោធា​គឺ​ជា​​​របប​ផ្តាច់​ការ​យ៉ាង​ប្រាកដ​ ព្រោះ​ពួក​គេ​បាន​អំនាច​ដោយ​ហិង្សា​ជា​ជាង​សន្លឹក​​​ឆ្នោត​ ហើយ​របប​បែប​នេះ​​គ្មាន​ថ្ងៃ​ដឹក​តាម​របៀប​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដាច់​ខាត​។ លោក​ស្រី​ អ៊ុង​ សាន​ ស៊ូ​ជី បាន​អះ​អាងដូច្នេះ​​ «ដំណើរ​ការ​​តាម​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យ​បើក​ឱយ​មាន​បំរែ​បំរួល​នយោបាយ​និង​សង្គម​ដោយ​គ្មាន​អំពើ​ហិង្សា​។»​ ហេតុ​នេះ​ អ្នក​ប្រើ​ហិង្សា​ដើម្បី​បាន​អំនាច​គឺ​ជា​អ្នក​បំពាន​គោល​ការណ៍​ប្រជាធិបតេយ្យ​តែ​ម្តង​។ ប្រជាជន​ត្រូវ​តែ​ប្រមូល​ផ្តុំ​គ្នា​ប្រឆាំង​ជា​បន្ទាន់​ បដិសេធ​ភាព​ស្រប​ច្បាប់​របស់​របបថ្មី​​ដែល​បាន​មក​ពី​រដ្ឋ​ប្រហារ​នោះ​ និង​ប្រើ​វិធី​មិន​សហការ​រឹង​ទទឹង​មិន​ចូល​បំរើ​ការ​ងារ​រដ្ឋ​ទាំង​ឡាយ​ធ្វើ​ឱយ​ពួក​គេ​គ្មានសសរ​ស្តម្ភ​គាំទ្រទ្រទ្រង់​​ មិន​អាច​ដឹក​នាំ​រដ្ឋ​បាន​។​ ដូចការ​រំពឹង​ទុក​នៅ​ក្នុង​របប​មុន​​ដែរ​ ពួ​ក​បះ​បោរ​ទាំង​នោះ​​នឹង​ប្រើ​វិធី​ហិង្សា​បង្ខំ​ប្រជាជន​ឱយ​សហការ​ដូច​គ្នា​ ប្រជាជន​ក៏​ត្រូវ​ប្រើ​វិធី​អហិង្សា​ដែល​ធ្លាប់​ប្រើ​ផ្តួល​របប​មុន​ម្តង​​ហើយ​នោះ​ ដើម្បី​ផ្តួល​គូ​ប្រកួត​ថ្មីនេះ​​នៅ​ទឹក​ទី​មួយ​តែ​ម្តងដែរ​​។ ដូច​យើង​លើក​ឡើង​ពី​ទ្រឹស្តី​របស់​លោក​ រ៉ូបឺត​ ផាត់​នេម​ រួច​​ហើយ​ បាតុកម្ម​អហិង្សា​ជា​ទំរង់​មួយ​នៃ​មូលធន​សង្គម​ (បណ្តាញ​អន្តរកម្ម​) ដែល​ប្រើ​​កាន់​តែ​ច្រើន​ កំរិត​ប្រជាធិបតេយ្យ​កាន់​តែ​កើន​ឡើង​ ផ្ទុយពី​អំពើ​ហិង្សា​ដែល​ប្រើ​កាន់​តែ​ច្រើន​ ប្រជាធិបតេយ្យ​កាន់​តែ​ស្រុត​ថម​ថយ​។ ដោយ​ហិង្សាមិនត្រឹម​តែ​សង្គ្រោះ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ពុំ​បាន​ទេ​ ថែម​ទាំង​​​មាន​ផល​អាក្រក់​ចំពោះការ​អនុវត្ត​លទ្ធិ​ប្រជាធិបតេយ្យទៀត​​​ ដូច្នេះ​ វា​ពិតជា​គួរ​ឱយ​សង្ស័យ​ណាស់​អំពី​សិទ្ធិ​ស្រប​ច្បាប់​របស់​រដ្ឋ​ក្នុង​ការ​ប្រើ​យោធា​រក្សា​សណ្តាប់​ធ្នាប់​និង​ការ​ពារ​សន្តិសុខ​ជាតិ​ថា​តើ​ហេតុ​អ្វី​ប្រជាជន​ត្រូវ​ផ្តល់​សិទ្ធិ​នេះ​ឱយ​រដ្ឋ​។ បើ​គ្មាន​យោធា​ ក៏​គ្មាន​សង្គ្រាម​ គ្មាន​ការ​ឈ្លាន​ពាន​ពី​បរទេសលើ​ប្រទេស​ទន់​ខ្សោយ​ ​និង​របប​ផ្តាច់​ការ​ដែរ​ ដែល​របស់​ទាំង​បីនេះ​ហើយ​បំផ្លាញ​មនុស្ស​ជាតិ​អស់​ជា​ច្រើន​សតវត្សរ​​ ប្រជាជន​ជា​អ្នក​រង​គ្រោះ​ អ្នក​មានអំនាច​ជា​អ្នក​ទទួល​ផល​។ លោក​ ជីន​ សាប​ ក្រើន​រំឭក​ថា​ «ប្រទេស​ដែល​ទើប​តែ​រំដោះ​ខ្លួន​រួច​អាច​ចួប​ប្រទះ​​នូវ​ការ​គំរាម​កំហែង​ពី​បរទេស​ ដែលប្រទេស​នោះ​​ត្រូវ​ការសមត្ថភាព​ការ​ពារ​ជាតិ​​។ បរទេស​នឹងមាន​បំណង​​គំរាម​កំហែង​ប្រទេស​នោះ​ ដើម្បី​ត្រួត​ត្រា​សេដ្ឋកិច្ច​ នយោបាយ​ យោធា​របស់​ប្រទេស​នោះ​។ […] ដោយ​ប្រគល្ភ​​សមត្ថភាព​តវ៉ាដោយ​ផ្ទាល់​ទៅ​ឱយ​ប្រជាពលរដ្ឋ​​ប្រទេស​ដែល​ទើបបាន​​សេរីភាព​ថ្មី​ៗគួរចៀស​វាង​ពី​តំរូវ​ការស្ថាបនា​សមត្ថភាព​យោធា​រឹង​មាំ​​ ដែលតំរូវ​​ការ​យោធានេះឯង​គំរាម​កំហែង​ដល់ប្រជាធិបតេយ្យ​ [ក្នុង​ប្រទេស​ជា​ជាង​ការ​ពារ​ការ​ឈ្លាន​ពាន​របស់​បរទេស​] និង​ត្រូវ​ការ​ចំណាយធន​ធាន​សេដ្ឋកិច្ច​​យ៉ាង​ច្រើន​សម្បើម​ ដែលគេ​អាច​យក​ទៅ​ប្រើ​ក្នុង​គោល​បំណង​ផ្សេង​ទៀត​។» ក្នុង​ករណី​ប្រទេស​ទើប​តែ​បាន​​ផ្តួល​រំលំ​របប​ផ្តាច់​ការបាន​សំរេច​​ លោក ជីន សាប​ ហាម​មិន​ឱយ​ពង្រឹង​វិស័យ​យោធា​ទេ​ ព្រោះ​វា​អាច​ក្លាយ​ជា​ឧបករណ៍​របស់​អ្នក​នយោបាយ​ក្នុង​ស្រុក​ណា​មួយ​យក​លេស​សន្តិ​សុខ​​ជាតិ រួច​ប្រើ​កម្លាំង​យោធា​មក​កសាង​ខ្លួន​ធ្វើ​ជា​ជន​ផ្តាច់​ការ​ថ្មី​។ បើ​កំលុង​ពេល​​ប្រទេស​ធ្វើ​ប្រជាធិបតេយ្យ​នីយកម្ម​ មាន​សង្គ្រាម​ជា​មួយ​នឹង​បរទេសមិន​ថា​បរទេស​ឈ្លាន​ពាន​ឬ​ប្រទេសនោះ​​ឈ្លាន​ពាន​គេ​វិញ​នោះទេ​ ​រដ្ឋាភិបាល​អាច​យក​លេស​នេះ​កសាង​អំនាច​យោធា​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ធ្វើ​ជន​ផ្តាច់​ថ្មី​ ក្រោម​រូប​ភាព​ការ​ពារ​ជាតិ​ឬ​សង​សឹក​នឹង​បរទេស​ក៏​អាច​ថា​បាន​។ ដើម្បី​ពង្រឹង​វិស័យ​កង​ទាប់​​ ​​អ្នក​ដឹក​នាំ​ត្រូវ​ការ​ជំនួយ​យោធាបរទេស​​ដែល​ជំនួយ​នេះ​មាន​ផល​អាក្រក់លើ​​ប្រជាធិបតេយ្យ​និង​ជា​ជំនួយ​មាន​សំណង​ (សង​ជា​លុយ​ឬ​សង​ជា​លក្ខខណ្ឌ​ដោះ​ដូរ​អ្វី​មួយ​ក្រៅ​ពី​លុយ​) បរទេស​នឹង​ជះ​ឥទ្ធិ​ពល​អាក្រក់​លើ​រដ្ឋាភិបាល​។ ក្នុង​ករណី​មាន​បាតុកម្ម​ណា​មួយ​ យោធា​នោះនឹង​ក្លាយ​ជា​អាវុធ​មក​បាញ់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ឯង​ជា​ជាង​សត្រូវ​បរទេស​។ ​បើ​មាន​បរទេស​ឈ្លាន​ពាន​មែន​ គេ​នៅ​តែ​អាច​ប្រើ​វិធី​អហិង្សា​ដដែល​នោះ​ទៅ​ទប់​ទល់​នឹង​សត្រូវ​បរទេស​ដែរ​។ ហេតុ​នេះ​ហើយ​ លោក​ ជីន​ សាប​ (១៩៩០) បាន​ផ្តល់​យោបល់​បង្កើត​គោល​នយោបាយ​ការ​ពារ​ជាតិ​ដោយ​ផ្អែក​លើ​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ ពោល​គឺ​ យក​ប្រជាជន​ធ្វើ​ជា​ខែល​ការ​ពារ​ជាជាង​យក​យោធា​ទៅ​វាយ​ទប់​ទល់​។ ​សូម​កុំ​ភ្លេច​ថា​ គន្ធី​ ប្រើ​វិធីអហិង្សា​មិន​សហការ​បណ្ដេញ​អង្លេស​ដណ្តើម​បាន​ឯករាជ្យ​ឱយ​សោះ​ ឯ​ទីម័រ​ខាង​កើត​ក៏​ដូច​គ្នា​ បាន​ឯករាជ្យ​ពី​ឥណ្ឌូនេស៊ី​តាម​រយៈ​ចលនា​ប្រជាជន​ នៅ​ឆ្នាំ​២០០២​។ ប្រជាជន​​អហិង្សា​មិនត្រឹម​តែ​មិន​អាចយក​​មក​ប្រើ​ក្នុង​គោល​បំណង​ទុច្ចរិត​ឈ្លាន​ពាន​ប្រទេស​ណា​មួយ​នោះ​ទេ គេ​អាច​ប្រើដើម្បី​ការ​ពារ​ប្រទេសជាតិ​​ផង​ដែរ​។​

២. ការ​អនុវត្ត​​ច្បាប់​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​

«របប​ផ្តាច់​ការ​មួយ​អាច​ប្រែ​ទៅ​ជា​របប​ផ្តាច់​ការ​មួយ​ថ្មី​ទៀត​។» លោក​ អារីស្តូត្ល បាន​ព្រមាន​ដូច្នេះ​ តាំងពីជាង​ ២០០០​​ ឆ្នាំ​មុន​ឯ​ណោះ​។ វិធី​ទប់​ស្កាត់​ដែល​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​មួយ​គឺ​ការ​តាក់​តែង​ ច្បាប់​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​និង​អនុវត្ត​ឱយបាន​​ខ្ជាប់​ខ្ជួប់​។ គេ​ត្រូវ​ពិនិត្យ​មើល​ច្បាប់​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ឡើង​វិញ​នូវ​មាត្រា​ណា​គួរ​ទុក​ មាត្រា​គួរ​កែ​ប្រែ​ មាត្រាណា​​គួរ​បន្ថែម​។ គេ​ត្រូវ​ដក​ចេញ​នូវ​មាត្រា​ណា​ដែល​មាន​ តែ​អនុវត្ត​មិន​រួច, មាត្រា​ណា​ដែល​មិន​បំរើ​ប្រជាជន​ បំផ្លាញ​រចនា​សម្ពន្ធប្រជាធិបតេយ្យ​ ដូច​ជា​បោះ​ឆ្នោត​សំរេច​ពី​សមាជិក​សភា​ ៥០បូក​១ កែ​​មក​ពី ​២ភាគ​៣ វិញ​ និង​លុប​បំបាត់​មាត្រា​ទាំង​ឡាយ​ដែល​ជំរុញ​ឱយ​រដ្ឋាភិបាល​មាន​​អំនាច​ប្រមូល​ផ្តុំ​។​ អ្វី​ដែល​គេ​មិនត្រូវ​ភ្លេច​នោះ​គឺ​ការ​ចូល​រួម​ពី​ប្រជាជន​ក្នុង​ការ​អនុម័ត​ច្បាប់​មាត្រា​ណា​មួយ​ មិន​មែន​បណ្តោយឱយ​អ្នក​នយោបាយ​កែ​ប្រែ​ច្បាប់​មក​បំរើ​តែ​បក្ស​ខ្លួន​ឯង​នោះ​ទេ​។​ បើ​បណ្តោយ​ឱយ​អ្នក​នយោបាយ​តែង​ច្បាប់តាម​ចិត្ត​ ច្បាប់​នោះ​នឹង​បំរើ​អ្នក​នយោបាយ​ជា​ជាង​ប្រជាពលរដ្ឋ។​ អ្នក​អង្គុយ​ក្បែរ​ច្បាប់​នឹង​យក​ច្បាប់​មក​ទ្រាំ​អង្គុយ​។ បើ​ច្បាប់​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ពិតជា​អាច​ការ​ពារ​ការ​យា​យី​ពី​របប​ផ្តាច់​ការ​បាន​មួយ​រយ​ភាគ​រយ​មែន​នោះ​ ក៏​គ្មាន​​របប​ផ្តាច់​ការ​ណា​អាច​កើត​ឡើង​ក្រោយ​មាន​ការ​បោះ​ឆ្នោត ឬ​អាចមាន​បក្ស​ណា​មួយ​​ធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារដណ្តើម​អំនាច​អ្នក​ឈ្នះ​ឆ្នោត​បាន​​នោះដែរ​​។ លោក​ ជីន​ សាប​ បាន​ព្រមានអំពី​ការ​ទុក​ចិត្តបណ្តែត​បណ្តោយ​​អ្នក​នយោបាយ​ថា​ «ក្រុមមួយ​ចំនួន​នឹង​ធ្វើ​ភ្លេច​អំពី​ការ​កំណត់​ក្នុង​​ច្បាប់​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ក្នុង​បំណង​កសាង​ខ្លួន​ជា​ជន​ផ្តាច់​ការ​ថ្មី​។ អាស្រ័យ​ហេតុ​នេះ​ តួនាទី​​អចិន្ត្រៃយរបស់​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​ គឺ​អនុវត្ត​ការ​រឹង​ទទឹងមិន​សហការ​​ខាង​នយោបាយ​ជំទាស់​នឹង​អនាគត​ជន​ផ្តាច់​ការ​ទាំង​ឡាយ​និង​រក្សា​ការ​ពារ​រចនាសម្ពន្ធ​ សិទ្ធិ​ ទំរង់​បែប​បទ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ [ពី​ការ​គំរាម​កំហែង​របស់​​របបផ្តាច់​ការ​និង​អ្នក​នយោបាយ​ណា​មួយ​]។​​» ដូច្នេះ​ គេ​ត្រូវ​ការ​គោល​នយោបាយ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ជាក់​លាក់​ទាំង​ឡាយនិង​ជា​ពិសេស​យន្ត​ការ​ការ​ពារ​ផ្តន្ទាទោស​អ្នក​បំពាន​ច្បាប់​ទាំង​នោះ​មិន​ឱយ​ធ្វើ​អ្វី​ផ្តេស​ផ្តាស​បាន​​។ គេ​ត្រូវ​ធានា​ឱយ​បាន​នូវអំនាច​តុលាការ​និង​​អំនាច​យោធា​ឱយ​ដាច់​ឆ្ងាយ​ពី​ឥទ្ធិ​ពល​អ្នក​នយោបាយ ​ឬ​ក្រុម​ណា​មួយ​ដែល​មិន​តំណាង​ប្រជាជន​​, មិន​ឱយ​បង្ក្រាបឬ​សូម្បី​តែ​កាន់​អាវុធដែល​ប៉ះ​ពាល់​ខ្លាំង​ដល់​សុវត្ថិ​ភាព​​​របស់​បាតុករ​អហិង្សា​ ​ពេលកង​កម្លាំង​​ប្រឈម​​នឹង​ការ​តវ៉ា​របស់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​, បង្ឃាំង​រដ្ឋ​ប្រហារ​ ឬ​ជន​ណា​មួយ​ដែល​ប៉ង​យក​កង​យោធា​ជា​កម្ម​សិទ្ធិ, ជា​ពិសេស​បំផុត​ គឺ​បញ្ចូល​ចំពូក​ថ្មី​ដាច់​ដោយ​ឡែកលំអិត​និង​មធ្យ័ត​បំផុតក្នុង​ច្បាប់​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​​ជាតិ​ ​អំពី​សិទ្ធិ​និង​អំនាច​ដាច់​មុខ​របស់​ប្រជាជន​ក្នុង​ការធ្វើ​​បាតុកម្មដោយ​សន្តិ​វិធី​ គ្មាន​នរណា​ម្នាក់​អាច​ពាល់បំពាន​​បាន​។ ទោះ​អាច​មាន​ស្រាប់ក្នុង​ច្បាប់​កំពូល​​ហើយ​ក៏​ដោយ​ ក៏​គេ​ត្រូវ​លំអិត​និង​ចែងដោយ​​ឡែក​ ធ្វើ​ឱយ​អំពើ​អហិង្សា​ក្លាយ​ជា​រចនាសម្ពន្ធ​​ រាល់​អ្នក​បំពាន​អំនាច​ប្រជាជន​ត្រូវ​ផ្តន្ទា​ទោស​ធ្ងន់​បំផុត​។ ​ដើម្បី​ធានា​ពី​​អំនាច​ប្រជាជន​នៅ​ថ្ងៃ​មុខ​ រដ្ឋ​គួររួម​ដៃ​នឹង​​អង្គ​ការ​ពាក់​ពាន់ទាំង​ឡាយ​ ពិសេស​អង្គ​ការ​ដែល​ធ្វើ​ការ​ទាក់​ទង​នឹង​សកម្ម​ភាព​អហិង្សា​ បង្កើតស្ថាប័ន​ឯករាជ្យ​សំរាប់​​បណ្តុះ​បណ្តាល​ប្រជាជន​គ្រប់​ជាន់​ថ្នាក់​​​អំពី​បាតុកម្ម​អហិង្សានិង​ដំណើរ​ការ​នយោបាយ​​ ​និងបញ្ចូល​មេរៀន​ចលនា​ប្រជាជន​ក្នុង​កម្ម​វិធី​សិក្សា​គ្រប់​កំរិត​ ឈប់​បន្ត​លើក​តម្កើង​វប្បធម៌​ហិង្សា​បន្ត​ទៀត​ បែរ​មកជ្រោង​សកម្ម​ភាព​​អហិង្សា​វិញ​ម្តង​។ ​​​គេ​ត្រូវ​ចែង​ច្បាប់​ដូច្នេះ​ ព្រោះ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​គឺ​ជា​អាវុធ​ចុង​ក្រោយ​បង្អស់​​របស់​ប្រជាជន​ពេល​ប្រព័ន្ធ​ប្រជាធិបតេយ្យ​គ្មាន​ការ​ឆ្លើយ​តប​ បោះ​ឆ្នោត​រើស​បាន​អ្នក​ដឹក​នាំ​ខុស​ ត្រូវ​បោះ​ឆ្នោតមុន​អាណត្តិ​ ឬ​ប្រព័ន្ធ​ដឹក​នាំ​ត្រូវ​បាន​គំរាម​កំហែង​ដោយអ្នក​នយោបាយ​​ផ្តាច់​ការថ្មី​​ណា​មួយ។  យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​របស់​ប្រជាជន​ គឺ​ជា​​តួ​នាទី​អមតៈ​ត​ជំនាន់​របស់​ប្រជាជនស៊ីវិល​​ប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​ណា​ដែល​មិន​​​បំរើ​ប្រជាជន ពុំ​មែន​សំរាប់​តែ​ករណី​របប​ផ្តាច់​ការ​ទេ​ តែ​គ្រប់​បញ្ហា​ទាំង​អស់​ដែល​ជា​ទំនួល​ខុស​ត្រូវ​របស់​រដ្ឋ​ចំពោះ​ប្រជាជន។​ ប្រជាជននៅ​​មាន​អាវុធ​ដែល​ខ្លាំង​ជាង​សន្លឹក​ឆ្នោត​មួយ​នេះ​ មិន​មែន​ជា​យុទ្ធោបករណ៍​ចម្បាំង​​ដូចអាវុធ​ដែល​​ជន​ផ្តាច់​ការ​ប្រើ​វាយ​ដណ្តើមនិង​​រក្សា​អំនាចនោះ​ទេ​​​​ តែ​គឺ​ជា​អាវុធ​ប្រជាធិបតេយ្យ​តាម​រយៈ​ចលនា​សង្គម មិន​ចំណុះ​ស្ថាប័ន​នយោបាយ​​ បង្អាក់​ទំនោរ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​ទោរ​រក​ទៅ​អ្នក​មាន​អំនាច​សេដ្ឋកិច្ច​ធំៗ​ទាំង​ឡាយ​​លើ​គោល​នយោបាយ​នា​នា​របស់​ជាតិ​។

ប្រជាធិបតេយ្យ​នៃ​ការ​ចូល​រួម​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​

CNRP Protest

របាំង​ទាំង​បួន​ដែល​តាម​លងកុប​កម្ម​ហិង្សា​ សំរាប់​បាតុកម្ម​អហិង្សាវិញ​ គេ​គ្មាន​ភាព​លំបាក​សោះ​ឡើយ​ក្នុង​ជំនះ​ឧបសគ្គ​ទាំង​នោះ​។ បើ​ពិនិត្យ​អំពី​យុទ្ធនាការ​ធំៗ​ដែល​កែន​បាន​អ្នក​ចូលរួម​ច្រើន​សន្ធឹក​សន្ធាប់​​ចំនួន​២៥​ករណីវិញ ​​គេ​សង្កេត​ថា​ឃើញ​ ២០​ករណីទៅ​ហើយ​​ជា​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា ហើយ​មានតែ​ ៥ករណី​ប៉ុណ្ណោះ​ជា​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​។ ការ​ប្រមូល​ផ្តុំ​គ្នា​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ដោយ​អហិង្សា​ ដោយ​គ្រាន់​តែ​ដើរ​ដង្ហែ​ អង្គុយ​ឬ​ឈរ​មួយ​កន្លែង​ ស្រែក​តវ៉ា​ មិន​ទៅ​ធ្វើ​ការ​ងារ​ បិត​ផ្លូវ​ ឡោម​ពាត់​ទី​តាំង​ណា​មួយ​ លេង​ល្បែង​កំប្លែងស្ងួត​ឌឺ​របប​ដឹក​នាំ​ គេ​មិន​ចាំ​បាច់​ត្រូវ​ការ​បាតុករ​ដែល​ប្រកបដោយ​​កម្លាំងពលំ​មាំ​មួន​ កាយ​សម្ពន្ធ​ជា​កីឡាករ​ប្រដាល់​អ្វី​ឡើយ​។ នរណា​ក៏​ដោយ​ ទោះ​ស្រី​ប្រុស​ ចាស់​ក្មេង​ ពិការ ​មាន​ឋានៈ​សង្គម​អ្វី​ ក៏​ចេះ​និង​អាច​ជំទាស់​ដោយ​អហិង្សា​ដូច​ៗ​គ្នា​​។ ​គេ​អាច​បដិសេធអំពី​ភាព​លំបាក​ខាង​ទំនាក់​ទំនង​ ​ដោយ​ឈរ​លើ​បញ្ហា​កង្វះ​ពត៌មាន​ តែ​គេ​ក៏​មាន​វិធី​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​យ៉ាង​សំបូរ​បែប​ដោយ​សារ​ការ​រីក​ចំរើន​នៃ​បច្ចេកវិទ្យា​ដែរ​។​ ចលនា​​ប្រជាជន​ស៊ីវិលទាម​ទារ​ការ​សម្ងាត់​តិច​បំផុត​ គេ​អាច​ប្រកាស​អំពី​ចលនាដោយសេរី​និង​​​បើក​ចំហ​ ចំណែក​​របប​ដឹក​នាំ​ក៏​នៅ​អាច​មាន​ចន្លោះ​ខ្លះ​ដែរ​ក្នុង​ការរិត​ត្បិតសារ​ពត៌មាន​សម្ងាត់​ឬស្ថាប័ន​​ពត៌មាន​ឯករាជ្យ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាលមួយ​ចំនួន​តូច​ដែរ។ ចលនា​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដូចម្តេច​​ មាន​ដំណើរ​ការ​ដល់ណា​ ​មានចំនួន​អ្នក​ចូល​រួម​ប៉ុន្មាន​ ចាប់​ផ្តើម​នៅ​ពេល​ណា​ មាន​កម្ម​វិធី​អ្វី​ខ្លះ​ ប្រជាជន​ពុំ​សូវ​មាន​ការ​លំបាក​ដើម្បី​ដឹង​ពី​ដំណឹង​ទាំង​នេះ​ឡើយ​ សូម្បី​តែ​ឋិត​ក្នុង​សម័យ​បច្ចេកវិទ្យា​ពត៌មាន​មិន​ទាន់​លូត​លាស់​ខ្លាំង​ក៏​ដោយ​ ដូច​សម័យ​គន្ធី​ជា​ដើម។ គេ​អាច​ធ្វើ​ខិត្តបណ្ណ​ចែក​ចាយ​ខ្លីៗ​ក្នុង​ករណី​រដ្ឋ​បិត​ប្រព័ន្ធ​ទំនាក់​ទំនង​ ពលរដ្ឋ​​អាច​ទៅ​មើល​ដោយ​ផ្ទាល់​ ចូល​រួម​ឬ​មិន​ចង់​រួម​ មាន​សេរី​ភាព​សំរេច​​​។ ត្រង់​រឿង​សីលធម៌​ ចលនា​​អហិង្សា​មិន​បាន​តំរូវ​ឱយ​បាតុករ​បង្ក​របួស​ស្នាម​ឬ​សម្លាប់​នរណា​ម្នាក់​ឡើយ​ ទោះ​បី​គេ​នោះ​ឈរ​ខាង​​​រដ្ឋាភិបាល​ក៏​ដោយ​ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញវិន័យ​ចលនា​​បែរ​ជា​ហាម​ប្រាម​ដាច់ហាត​នូវ​អំពើ​ហិង្សា​ទាំង​ឡាយ​ ដែល​ត្រឹម​ត្រូវ​ទាំង​ក្នុង​ក្រឹត្យ​ក្រម​ច្បាប់​ មនុស្ស​ធម៌​ និង​សីលធម៌​សង្គម​។ អំពី​ការ​ប្តេជ្ញា​ចូល​រួម​ចលនា​វិញ​​ បាតុកម្ម​អហិង្សា​ មាន​លក្ខណៈ​បើក​ចំហ​ទ្វារ​ទាំង​ចេញ​ទាំង​ចូល​​ទៅ​គ្រប់​ទិសទី​ គ្រប់បក្ស​សម្ពន្ធ​ ​និង​មាន​ភាព​អនាមិកដោយ​មិន​ចាំ​បាច់​ពាក់​​ក្បាំង​មុខ​។ ​ ​​បាតុករ​ចង់​ចូល​ក៏​ចូល​ ចង់​ចេញ​ក៏​ចេញ​ ​ក្នុង​ពេល​ណា​មួយ​ក៏​បាន​សូម្បី​តែ​ក្នុង​កំលុង​ពេល​ដំណើរ​ការ​ចលនា​។ គេ​មិន​ត្រូវ​ការ​ឱយ​​ស្បថ​បញ្ជាក់​ស្វាមី​ភក្តិ​ ផ្តន្ទា​ទោស​ ធ្វើ​ទារុណ​កម្ម​អ្វី​នោះ​ទេ​ នៅ​ពេល​បាតុករ​ចាក​ចេញ​ពី​ចលនា​ឬ​ឈប់​ចូល​រួម​បន្ត​ទៀត។ ពួក​គេ​នៅ​អាច​បន្ត​រស់​នៅ​តាម​ជីវភាព​ធម្មតា​ ជា​មួយ​ក្រុម​គ្រួសារ​ ញាតិ​សន្តាន​ មិត្រ​ភក្តិ​ដដែល មិន​ចាំ​បាច់​រត់​គេច​ខ្លួន​ ​ទៅ​រក​កន្លែងសម្ងាត់​អ្វី​ទេ​ ទោះ​បី​មាន​ករណី​តាម​ចាប់​ក៏កំរ​និង​ពិបាកធ្វើ​ដែរ​​​ដោយ​សារភាព​អនាមិក​​នៃ​ចំនួន​បាតុករ​ច្រើន​។​ ទាំង​អស់​នេះ​ មាន​ន័យ​ថា​ បាតុកម្ម​អហិង្សា​ពុំ​មែន​ជា​កម្ម​សិទ្ធិ​របស់​នរណា​ម្នាក់​ឡើយ ទោះ​បី​អ្នក​នោះ​ជា​មេ​ដឹក​នាំ​ចលនា​ក៏​ដោយ​​ ខុស​ពី​កុប​កម្ម​ហិង្សា​ដែល​មេ​ចលនា​មាន​សិទ្ធិ​ផ្តាច់​មុខ​បញ្ជាកុប​ករ​​ឱយ​​អនុវត្ត​តាម​ដាច់​ខាត​។ មិន​ដូច​ការ​ចោទ​ប្រកាន់នោះ​ទេ​ដែល​ថា ចលនា​នេះ​ ចលនា​នោះ​កើត​មក​ពី​មេ​របស់​ពួក​គេ​ដឹក​នាំ​ប៉ុណ្ណោះ ដែល​​សម្តី​នេះ​ច្រើន​ចេញ​ពី​មាត់​​​រដ្ឋាភិបាល​។ ពិត​មែនតែ​​មាន​ករណី​ទិញ​ជួល​បាតុករឱយ​មក​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ក៏​ដោយ​ ចលនា​ប្រជាជន​ដែល​ប្រឆាំងនឹង​​របប​ផ្តាច់​ការ​មិន​អាច​ទិញ​ដូរ​ដូច​កុប​កម្ម​ហិង្សា​ឡើយ ព្រោះ​ប្រជាជន​អាច​ចាក​ចេញ​ឈប់​គាំទ្រ​គ្រប់​ពេល​ នៅ​ពេល​​មេ​ដឹក​នាំ​ធ្វើ​អ្វីមួយ​​ផ្តេស​ផ្តាស​ មិន​បំរើ​ប្រយោជន៍​ចលនា​។

រយៈពេលដែលបាតុកម្ម​អហិង្សា​ត្រូវ​ការ ​ដើម្បីទទួល​បាន​​​ជោគ​ជ័យ​​

???????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????

ប្រជាជន​សាក​ល្បង​ប្រើ​វិធី​អហិង្សា​មួយ​សប្តាហ​ ហើយ​នៅ​ពេល​ដែល​មិន​បាន​ផល​ ពួក​គេ​ក៏​ត្រលប់​ទៅ​ជា​ប្រើ​ហិង្សា​ដែល​បាន​បរាជ័យ​ជា​ច្រើន​សតវត្សរ​មក​ហើយ​ —  ធីអូដរ​ រ៉ូសហ្សាក់​​ (Theodore Roszak)

អារីស្តូត្ល ​(Aristotle) បានទស្សន៍​ទាយ​​​ជា​យូរ​មក​ហើយ​​ថា របប​ផ្តាច់​ការនិង​របប​ដឹក​នាំ​ដោយ​មនុស្ស​មួយ​ក្តាប់​តូច​ (Tyranny and Oligrachy) ជា​របប​ដែល​មាន​អាយុ​ខ្លី​ជាង​គេបើ​ធៀប​នឹង​របប​ផ្សេង​ទៀត​​។ ជន​​ផ្តាច់​ការ​តែង​តែក្រាញ​អំនាច​និង​ពូកែ​ខាង​ប្រមូល​អំនាច ដូច្នេះ​គេ​បា្រកដ​ជា​ជឿ​ថា​ ពួក​គេ​អាច​តស៊ូ​នឹង​បាតុកម្ម​អហិង្សា​របស់​ប្រជាជន​បាន​យ៉ាង​យូរ​។ ប៉ុន្តែ​ តាម​ការ​ពិត​ វា​គ្រាន់​តែ​ជា​ប្រកូក​ប្រកាស​បំភ័យ​ប្រជាជនតែ​​ប៉ុណ្ណោះ​ ព្រោះ​បោក​ កុហក ព្រមាន គំរាម​ បង្ក្រាប​ ​​ជា​វិធី​ផ្តាច់​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ដើម្បី​សម្លាប់​​ផ្លូវ​ចិត្តប្រជាជន​​ ហើយ​និង​មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​ជាងវាយ​ប្រហារ​​ផ្លូវ​កាយ​ទៅ​ទៀត​។ ល្បែង​​ហិង្សា​គឺ​ជាល្បែង​ដែល​ជន​ផ្តាច់​ការ​លេង​កំរ​ចាញ់​ មាន​បទ​ពិសោធ​ច្រើន​ក្នុង​ការ​បញ្ជា​ទាប់​ ដូច្នេះ​បើ​​ប្រើ​វិធី​​ហិង្សា​ គេ​កំរ​អាច​យក​ឈ្នះ​ណាស់​ ទោះ​ឈ្នះ​ក៏​ចំណាយពេល​​វេលា​​យូរ​យារ​ដែរ​។​ ​​​​លោក​ ជីន ​សាប ​បាន​បំបែក​ «ការ​ពិត​ក្លែង​ក្លាយ»​ ដែល​តែង​តែ​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ភ្ជាប់​នឹង​​កុប​កម្ម​ហិង្សា​ថា ​លឿន​រហ័ស ​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ខ្លាំង​ជាង​បាតុកម្ម​អហិង្សា​។ ​នេះ​ជា​​ភស្តុតាងដែល​លោកបាន​​លើក​ឡើង​អំពី​រយៈ​វេលា​ដែល​របប​ដឹក​នាំ​ត្រូវ​បាន​ផ្តួល​រំលំ​ដោយ​ចលនា​អំនាច​ប្រជាជន​៖

ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​ទើប​តែ​កន្លង​ហួស​ថ្មីៗ​បាន​បង្ហាញ​ពី​​ភាព​ងាយ​រង​គ្រោះ​របស់​​របប​ផ្តាច់ការ​ បញ្ចេញ​ឱយ​ដឹងថា​ ​ពួក​គេ​អាច​បែក​ខ្ញែក​ចុះ​ទុ្រត​ទ្រោម​នៅ​ក្នុង​រយៈ​វេលា​ខ្លី​ប៉ុណ្ណោះ​។ គេ​ត្រូវ​ការតែ​​រយៈ​កាល​១០ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ​ គឺឆ្នាំ​១៩៨០ ដល់​១៩៩០​ ដើម្បី​ទាញ​ទំលាក់​របប​កម្មុយនីស្ត​ (របប​​សមូហភាព​និយម) នៅ​ប្រទេស​ប៉ូឡូញ​, នៅ​អាល្លឺម៉ង់​ខាងកើត​និង​​ឆេកូស្លូវ៉ាគីវិញ​​ វា​កើត​​​នៅ​ពេល​ប៉ុន្មាន​​សប្តាហ​ប៉ុណ្ណោះ​ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៨៩។ នៅ​ប្រទេស​អេល​សាល់​វ៉ាដូរ (El Salvador) និង​នៅប្រទេស​​ហ្គតាម៉ាឡា (Guatamala) ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៤៤ ការ​តស៊ូ​ប្រឆាំង​នឹង​ជន​ផ្តាច់ការ​យោធា​​និយម​ដ៏​កម្រោល​ ត្រូវ​ការ​តែ​រយៈ​ពេល​ប្រហែល​ពីរ​សប្តាហទេ​ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​នីមួយៗ​។ របប​​យោធា ហ្សា (Shah) ​​ដ៏​មាន​​អំនាចនៅ​អ៊ីរាក់​ត្រូវ​បាន​ផ្ដួល​រំលំ​នៅ​ក្នុង​តែ​ប៉ុន្មាន​ខែ​ប៉ុណ្ណោះ។ របប​ផ្តាច់​ការ​របស់លោក​ប្រធានាធិបតី​​ ហ្វេឌីណេន្ឌ ម៉ារកូស​ នៅ​ប្រទេស​ហ្វី​​​លីពីន បាន​បរាជ័យ​នៅ​មុន​ចលនា​អំនាច​ប្រជាជន​ នៅ​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ប៉ុន្មាន​​សប្តាហប៉ុណ្ណោះ​ ហើយទន្ទឹម​នឹង​ពេលនោះ​រដ្ឋាភិបាល​​សហរដ្ឋ​អាមេរិកក៏​បោះ​បង់​ចោល​ប្រធានាធិបតី​ ម៉ារកូស​ ភ្លាមៗ​ដែរ នៅ​ពេលដែល​អាមេរិកមើល​​ឃើញ​​កម្លាំង​ខាង​​ភាគី​ប្រជាជនច្បាស់​ក្រលែត​​​​។ ការ​ប៉ុន​ប៉ង​ធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារដ៏​​ម៉ឺង​ម៉ាត់​​ (Hard-line Coup) ​​នៅ​សហ​ភាព​សូវៀត​នៅ​ក្នុង​ខែ​សីហា​ ឆ្នាំ​១៩៩១ ត្រូវ​បាន​រារាំង​ដោយការ​រឹងទទឹង​​ខាង​ផ្នែក​​នយោបាយ​របស់​​ប្រជាជន​ (Political Defiance)។​ តាំង​ពី​ពេល​ក្រោយនោះ​​មក​ ប្រជាជាតិ​ដែលមាន​ពលរដ្ឋ​ (​Constituent) ​​ធ្លាប់​តែត្រូវ​គេ​​ត្រួ​ត​ត្រា​មក​ជា​យូរ​មក​ហើយ​នោះ​ ក៏​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​សា​ជា​ថ្មីនៅ​ក្នុង​តែ​រយៈ​ពេលគិត​​ជា​ថ្ងៃ សប្តាហ​ ខែ​ ប៉ុណ្ណោះ​។ (សាប, ២០១០, ទំ. ១៥)

ភស្តុតាង​ដែល​លោក​ ជីន សាប​ លើក​ឡើង​អាច​ឱយ​យើង​ជឿ​បាន​ហើយ​ពី​ភាព​លឿន​រហ័ស​នៃ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​ ប៉ុន្តែការ​សិក្សា​ពិសោធ​របស់​គាត់​មិនទាន់ទូលាយ​​​គ្រប់​គ្រាន់ ដើម្បី​ឱប​ក្រសោបបាននូវ​​បាតកម្ម​​អហិង្សា​ទាំង​អស់ដែល​បាន​កើត​ឡើង​​នៅ​​ឡើយ​។ នេះ​ហើយ​ជា​កិច្ច​ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​ដែល​លោក​ស្រី​ ឆេណូវេថ និង​លោក​ស្រី​ ស្ទីហឹន ​សំរេច​បាន។ តាម​រយៈ​ទិន្នន័យ​របស់​លោក​ស្រី​ទាំង​ពីរ​​ ក្នុង​ចំណោម​បាតុកម្ម​អហិង្សា​​សរុប ១០៦​ មាន​ចំនួន​ដល់​ទៅ ​៥៦ ឯណោះ​ជោគ​ជ័យ​ ហើយ​ពិសេស​បំផុត​គឺ​ក្នុងយុទ្ធនាការជោគ​ជ័យ​ ​៥៦ករណី​​នោះ ​មាន​២៦ទៅ​ហើយ​ ​ ចំណាយ​ពេលមិន​ដល់​​មួយ​ឆ្នាំឡើយ។​ សូម្បី​តែ​ក្នុង​ករណី​ ​ជោគ​ជ័យ​តែ​ពាក់​កណ្តាលនៃ​យុទ្ធនាការ​​ចំនួន ​២៦ករណី​ ក៏​នៅ​តែ​រក្សាកំរិត​​មធ្យម​ដដែល​គឺ​ ២៣នៃ​បាតុកម្ម​នោះ​ទទួល​បាន​ជ័យ​ជំនះពាក់​កណ្តាល​នោះ​​ក្រោម​រយៈ​ពេល​មួយ​ឆ្នាំ​។ ចលនា​​អហិង្សា​ដែលចំណាយ​ពេល​យូរ​ជាងគេ​​គឺចលនា​ទាម​ទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អាណានិគម​អង្លេស​នៅ​ឥណ្ឌា​ដឹក​នាំ​ដោយ​ គន្ធី​ ដែល​មាន​រយៈ​ពេល​រហូត​ដល់​ ២៦ឆ្នាំ (១៩១៩-១៩៤៥)​។ នៅ​ម៉ិកស៊ីកូ​វិញ​ បដិវត្តន៍​ទឹក​ក្រូចទម្លាក់​រដ្ឋាភិបាល​ពុក​រលួយ​​ មាន​រយៈ​វេលា​​​ ១៣ឆ្នាំ​ ឯការ​តវ៉ា​ជំទាស់ទាម​ទារ​ឯក​រាជ្យ​​ពី​ប្រជាជន​ទី​ម័រ​​​នៅប្រទេស​​ទី​ម័រ​ខាង​កើត​​ប្រឆាំងនឹង​​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី​ ចំណាយ​រយៈ​ពេល​១១ឆ្នាំ​។

ទិន្នន័យ​​របស់​លោក​ស្រី​ ឆេណូវេថ​ ជា​ភស្តុតាង​ដ៏​មាំ​ទាំ បូក​ផ្សំ​នឹង​សេចក្តី​ពន្យល់​ប្រកប​ដោយ​ភាព​សម​​ហេតុផលនៃ​សកម្ម​ភាព​អហិង្សា​​ទាំង​ប៉ុន្មាន​របស់​លោក​ ជីន សាប​​​ ស​ឱយ​​ឃើញ​ថា ជោគ​ជ័យនៃ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​​ទាំ​ងអស់​នេះ​ មិន​មែន​ជា​ការ​ចៃដន់រង់​ចាំ​វាសនា​ឬ​ការ​ដួល​រំលំ​ដោយ​ឯក​ឯង​របស់​របប​ផ្តាច់​ការ​​នោះ​ឡើយ​ តែ​ជា​ការ​​ចូល​រួមសកម្មប្រើ​​​កម្លាំង​អហិង្សា​ពី​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ រំដោះ​បណ្តាច់​ខ្លួន​ឯង​ពី​ច្រវាក់​ហិង្សានៃ​របប​នោះ​ នៅ​ក្នុង​ថេរ​​វេលា​យ៉ាង​ខ្លី​ ដរាប​ណា​ប្រជាជន​អាច​ក្រាញ​អត់​ធ្មត់​បាន​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ខ្លី​នោះ​។ ល្បែង​នេះ​ នរណា​ទ្រាំ​បាន​យូរ​ជាង ​អ្នក​នោះ​គឺ​ជា​អ្នក​ឈ្នះ​។ ការ​ដែល​បាតុកម្ម​អហិង្សា​គឺ​ជា​វិធី​ខ្លី​ជាង​កុប​កម្ម​ហិង្សា​ ប៉ុន្តែ​គេ​បែរ​ជា​គ្មានភាព​​អត់​ធ្មត់​ក្នុង​កំលុង​ពេល​ដ៏​ខ្លី​នោះ​ បែរ​ទៅ​ប្រើ​វិធី​ហិង្សា​វិញនោះ​​ គឺ​ជាការ​​ជឿ​ជាក់​លើ​ប្រសិទ្ធ​ភាព​និង​ល្បឿន​នៃ​អំពើ​ហិង្សា​ហួស​ហេតុ​និង​ដោយ​គ្មាន​ភស្តុតាងបញ្ជាក់​​នោះ​ឡើយ​៕

អាន​បន្ថែម​៖

៙ជីន សាប (Gene Sharp). ២០១០. «ពី​​របប​ផ្តាច់​ការ​ទៅ​ប្រជាធិបតេយ្យ​​: គម្រោង​គោលការណ៍​​សំរាប់​ការ​ទាម​ទារ​សេរីភាព» (From Dictatorship to Democracy: A Conceptual Framework for Liberation). បោះ​ពុម្ព​លើក​ទី​៤. សហរដ្ឋ​អាមេរិច:​ វិទ្យាស្ថាន​អាល់​បឺត​ អាញស្តាញ (The United State of America: The Albert Einstein Institute)។

៙អេរិខា ឆេណូវេថ​​ (Erica Chenoweth) និង​​ ម៉ារៀ ស្ទីហ្វឹន​ (Maria J. Stephan). ២០១១. «​ហេតុ​ដែល​បាតុកម្ម​តវ៉ា​របស់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ដើរ​: ភាព​សម​ហេតុ​ផល​ផ្នែក​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​នៃ​ទំនាស់​ដោយ​អហិង្សា​​» (Why Civil Resistance Work: The Stratigic Logic of Nonviolent Conflict). ញ៉ូវយ៉ក​: រោងពុម្ព​​សាកល​វិទ្យាល័យ​កូលុំបៀ (New York: Columbia University Press)​។

សម្តី​របស់​អ្នកប្រាជ្ញ​ខាង​សកម្ម​ភាព​អហិង្សា​​ (Gene Sharp’s Quote)

Gene Sharp  High Quality Pic សម្តី​របស់​អ្នកប្រឆាំងជន​ផ្តាច់​ការ​ដែល​យើងរាល់គ្នាគួរ​ពិចារណា​. លោក​ ជីន​ សាប​ (Gene Sharp) ជា​អ្នក​ឯក​ទេសម្នាក់​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​ដែល​បាន​សរសេរ​ស្នាដៃ​ជា​ច្រើន​អំពី​​បាតុកម្ម​អហិង្សា​​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់​ការ​។ ​យើង​អាច​ដាក់​រហស្សនាម​ឱយគាត់​​ថា​ «សត្រូវ​របស់​ជន​ផ្តាច់​ការ»​ គឺ​ពី​ព្រោះ​តែ​សំនេរ​របស់​​គាត់​ធ្វើ​ឱយ​របប​ផ្តាច់​ការ​ជា​ច្រើន​ដួល​រលំ​នៅ​លើ​ពិភព​លោកដោយ​វិធី​អហិង្សា តាម​រយៈ​ចលនា​ប្រជាជន​​​។ នៅ​ក្នុង​ខ្សែ​ភាព​យន្ត​វីឌីអូ​ឯកសារ​អំពី​រូប​លោក​ មាន​ចំណង​ជើង​ថា​ «វិធី​ចាប់​ផ្តើមធ្វើ​បដិវត្តន៍​» (How to Start a Revolution) ផ្សាយ​នៅ​ឆ្នាំ​ ២០១១ បាន​លើក​ឡើង​យ៉ាង​ត្រឹម​ត្រូវ​អំពី​ស្នាដៃ​ដ៏​ថ្លៃ​ថ្លា​របស់​លោក​ថា​​ «នៅ​ពាស​ពេញ​​ពិភព​លោក​ ប្រជាជន​កំពុង​តស៊ូ​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់​ការ​ សំនេរ​របស់​មនុស្ស​ម្នាក់​អាច​ជួយ​សង្គ្រោះ​មនុស្សរាប់​លាននាក់​ឱយ​​ទទួល​បាន​សេរី​ភាព​។» លោក​បាន​អះ​អាងក្នុង​បទ​សម្ភាសន៍​ក្នុង​ខ្សែ​ភាព​យន្ត​ឯកសារនោះ​​​ថា​ «ជន​ផ្តាច់​ការ​មិន​ដែល​ខ្លាំង​ដូច​ដែល​​គេ​ប្រាប់​អ្នក​នោះ​ទេ​។ ប្រជាជន​ក៏​មិន​ដែល​ទន់​ខ្សោយ​ដូច​ដែល​ពួក​គេ​គិត​នោះ​ដែរ​។» ខាង​ក្រោម​សម្តី​ដក​ស្រង់​ចេញ​ស្នាដៃ​ដ៏​ល្បី​ល្បាញ​ជាង​គេ​របស់​លោក​ «ពី​របប​ផ្តាច់​ការ​ទៅ​ប្រជាធិបតេយ្យ​៖ គម្រោង​គោលការណ៍​សំរាប់​ទាម​ទារ​សេរី​ភាព​» (From Dictatorship to Democracy: A Conceptual Framework for Liberation)៖

អំពី​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ទម្លាក់​ជន​ផ្តាច់​ការ

១. ជន​ផ្តាច់​ការគ្មាន​កិច្ច​ការ​អ្វី​ត្រូវ​​អនុញ្ញាត​ឱយ​មាន​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ដែល​អាច​ទាញ​ពួក​គេ​ចេញ​ពី​តំណែង​បាន​នោះ​ទេ​។​

អំពី​ការ​ចរ​ចា​ជា​មួយនឹង​​ជន​ផ្តាច់​ការ​

២. ការ​ចរចា​មិន​មែន​ជា​មធ្យោបាយ​មាន​លក្ខណៈ​ប្រាកដ​ត្រឹម​ត្រូវនោះ​​ទេ​ នៅ​ពេល​ដែល​គ្មានវត្តមាន​​ក្រុម​​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដ៏​មាន​អំនាច​មួយ​។ ៣. តួ​នាទី​សម​ស្រប​នៃ​ការ​ចរចា​គឺ​កើត​ឡើង​នៅ​ពេលការ​សំរេច​ចិត្ត​​ចុង​ក្រោយបង្អស់​នៅ​ទី​បញ្ចប់​នៃ​ការ​តស៊ូ​​ ដែលក្នុង​នោះ​ ​អំនាច​របស់​ជន​ផ្តាច់​ការ​ត្រូវ​បាន​បំផ្លាញ​ដោយមាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព ហើយ​ពួក​គេ​ស្វែង​រក​​សុវត្ថិភាព​ផ្ទាល់​ខ្លួន ធ្វើ​ដំណើរ​ចាក​ចេញ​ទៅ​កាន់ព្រលាន​យន្ត​ហោះ​អន្តរជាតិ​​​​​។ ៤. ជន​ផ្តាច់​ការ​សន្យា​អ្វី​ក៏​ដោយ​នៅ​ក្នុង​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀងដែល​បាន​​​ចរចា​ គ្មាន​នរណា​អាច​បំភ្លេច​បាន​ទេ​ថា​ ជន​ផ្តាច់​ការ​អាច​សន្យា​អ្វី​គ្រប់​យ៉ាង​ដើម្បី​រក្សា​ការ​ព្រម​ចំណុះ​ពី​ក្រុម​​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដែល​ជា​គូ​ប្រជែង​ ហើយ​ក្រោយ​មក​រំលោភ​បំពាន​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​ដោយ​គ្មានការ​​អៀន​ខ្មាស​។

អំពី​បរាជ័យ​នៃ​ចលនា​ប្រឆាំងរបប​ផ្តាច់​ការ​​

៥. នៅ​ពេល​កម្លាំង​ប្រឆាំង​ខាង​ក្នុង​ស្រុក​និងអន្តរជាតិដែល​​ដាក់​សម្ពាធ​លើ​រដ្ឋាភិបាល​ត្រូវ​បាន​ដក​ចេញ​ ជន​ផ្តាច់​ការ​អាច​នឹង​កាន់​តែ​គាប​សង្កត់​និង​ប្រើ​ហិង្សា​ឃោរ​ឃៅ​ជាង​ពី​មុន​ទៅ​ទៀត​។​

អំពី​រដ្ឋ​ប្រហារ​និង​ការ​ប្រើ​ហិង្សា​ប្រឆាំង​របប​ផ្តាច់​ការ​

៦. ការ​ទាញ​បុគ្គល​ណា​ម្នាក់​និង​បក្ស​ពួករបស់​គេ​​ពី​តំណែង​ដែល​ពួក​គេ​កាន់​កាប់​ វា​ទំនង​គ្រាន់​តែជា​ការ​​បើក​ទ្វារ​ឱយ​ក្រុម​មួយ​ទៀត ឱយ​​មក​អង្គុយ​កន្លែង​ពួក​គេ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​។ ៧. កុប​កម្ម​តវ៉ា​​ដោយ​​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​យោធា​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់​ការ​ មិន​មែន​វាយ​ចំ​ចំណុច​ខ្សោយ​បំផុត​នៃ​របប​ផ្តាច់​ការ​ទេ​ តែ​បែរ​ជា​វាយ​ប្រហារត្រូវ​ចំណុច​ដែល​របប​ផ្តាច់​ការ​ខ្លាំង​បំផុតទៅ​វិញ​​។

អំពី​អន្តរាគមន៍​បរទេស​ឬ​អន្តរជាតិ​

៨. រដ្ឋ​បរទេស​មួយចំនួន​នឹង​ធ្វើ​សកម្មភាព​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ផ្តាច់​ការ គ្រាន់​តែ​ដើម្បី​ចង់​ត្រួត​ត្រា​​សេដ្ឋកិច្ច​ នយោបាយ​ យោធា​របស់​​ប្រទេស​នោះ​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​។ ៩. រដ្ឋ​បរទេស​អាច​នឹង​ចូល​រួម​ជួយយ៉ាង​​សកម្ម​ក្នុង​បំណង​ល្អ​ តែ​នៅ​ពេល​ការ​តវ៉ា​នៅ​ខាង​ក្នុង​ប្រទេសបាន​ចាប់​ផ្តើម​ពុះ​ពោរ​អង្រន់​របប​ផ្តាច់​ការ​ហើយ​នោះ​ទេ​។ ជា​លទ្ធផល​នៃ​ស្ថាន​ភាព​នេះ​​​ ទើប​មាន​ការ​ចាប់​អារម្ម​ពី​អន្តរជាតិ​ចំពោះ​​សារ​ជាតិ​ឃោរឃៅ​នៃ​របប​​​ផ្តាច់​ការ​នោះ​​។ ​​១០. ទោះ​បី​របប​ផ្តាច់​ការ​អាច​ទទួល​បាន​ផល​ប្រយោជន៍​ ឬ​ក៏​ក្នុង​កំរិត​ខ្លះ​ត្រូវ​បាន​កាត់​បន្ថយ​ដោយ​សកម្ម​ភាព​របស់​អន្តរជាតិក៏ដោយ​​ ដំណើរ​បន្ត​នៃ​របប​នោះ​នៅ​តែ​ពឹង​អាស្រ័យ​ជា​ចំបង​លើ​កត្តា​ខាង​ក្នុង​ដដែល​។

អំពី​អំនាច​ប្រជាជន​និង​ការ​តស៊ូ​អហិង្សា

​១១. ការ​រំដោះ​ខ្លួន​ពី​របប​ផ្តាច់​ការ​ បំផុត​គឺ​ផ្អែក​លើ​សមត្ថភាព​របស់​ប្រជាជន​ក្នុង​ការ​រំដោះ​ខ្លួន​ឯង​។ ១២. ការ​តស៊ូ​ដោយ​អហិង្សា​ប្រតិបត្តិ​ការ​ដោយ​កែ​ប្រែ​ស្ថាន​ភាព​ទំនាស់និង​សង្គម​​ដើម្បីកុំ​​ឱយ​សត្រូវ​​ធ្វើ​​តាម​អំពើ​ចិត្ត​បាន​។

អំពី​ប្រភព​អំនាច​របស់​ជន​ផ្តាច់​ការ​

១៣. ប្រភព​អំនាច​ទាំង​អស់​នេះ (អំនាច​ស្រប​ច្បាប់​, ធន​ធាន​មនុស្ស, ជំនាញ​និង​ចំណេះ​, ​កត្តា​អរូបិយ​ដូច​ជា​មនោគមវិជ្ជានិង​ចិត្ត​សាស្ត្រ​​, ធន​ធាន​សម្ភារៈ​ និង​ទណ្ឌកម្ម​)​ នៅ​តែ​អាស្រ័យ​លើ​ការ​ទទួល​ស្គាល់​របប​នោះ​ ការ​ព្រម​ចំណុះ​ និង​ការ​គោរព​ពីប្រជា​​ពលរដ្ឋ​​ទាំង​មូល​ ហើយ​និង​ផ្អែក​លើ​ការ​សហការ​ឥត​គណនា​ពី​ប្រជាជន​និងស្ថាប័ន​ទាំង​ឡាយ​​នៃ​សង្គម​។

អំពី​រក្សា​វិន័យអហិង្សា​ក្នុង​ពេល​ធ្វើ​យុទ្ធនាការ​

១៤. វិន័យ​អហិង្សា​គឺ​ជា​គន្លឹះ​ជោគ​ជ័យ​និង​ត្រូវ​តែ​រក្សា​ឱយ​បាន​ ទោះ​បី​ជន​ផ្តាច់​ការ​ព្យាយាម​បង្កប់​រនុក​ក្នុងមក​បង្ក​រឿង​​និង​ប្រើ​ហិង្សា​ឃោរ​ឃៅ​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​។

អំពី​ការ​គោរព​តាម​បញ្ជា​របស់​ភ្នាក់​ងារ​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​យល់​ស្រប​នឹង​បាតុកម្ម​របស់​ប្រជាជន​

១៥. ភាព​គ្មាន​ភក្តី​ភាព​​និង​ការ​មិន​គោរព​តាមបទ​បញ្ជា​​របស់​កម្លាំង​កង​ទាប់​និង​ប៉ូលីស​អាច​នឹង​នាំ​​គ្រោះ​ថ្នាក់​បំផុត​ដល់​​សមាជិក​នៃ​ក្រុម​នោះ​។ គេ​អាច​រំពឹង​ទុក​បាន​ថា ​កង​ទាហាន​និង​ប៉ូលីស​នឹង​ទទួល​រង​ការ​ដាក់​ទោស​ធ្ងន់​សំរាប់​អំពើ​មិន​គោរព​តាមបញ្ជា​និង​ទោស​ប្រហារ​ជីវិត​ចំពោះ​ការ​នាំ​គ្នា​​បះ​បោរ​​។ ហេតុ​នេះ​ កម្លាំង​ប្រជាធិបតេយ្យ​​​ពុំ​គួរស្នើ​ឱយ​កង​ទាហាន​និង​អ្នក​រដ្ឋការ​ឱយ​ចូល​រួម​ធ្វើ​សកម្មភាព​ប្រឆាំង​​ភ្លាម​ៗឡើយ​។ ជំនួស​មក​វិញ​ នៅ​ពេល​ទំនាក់ទំនង​អាចធ្វើ​ទៅ​បាន​ គួរតែ​ត្រូវ​​បញ្ជាក់​ឱយ​ច្បាស់​​ផង​ដែរថា​ នៅ​មាន​​ទំរង់​មាន​សុវត្ថិ​ភាព​ជា​ច្រើន​ទៀត​នៃ​ការធ្វើ​ជា​​​គោរព​តាម ​ពោល​គឺ​ការ​គោរព​តាម​ក្លាយ​ក្លែងដែល​ពួក​គេ​​​អាច​អនុវត្តនៅ​ជំហាន​ដំបូង​​បាន (ធ្វើ​ជា​បរាជ័យ​ពេល​ប្រតិបត្តិ​ការ​ រាយ​ការណ៍​ពត៌មាន​ខុស​ខ្វះ​ចន្លោះ បង្ក្រាប​ក្នុង​កំរិត​ស្រាល​​​​)​។​​​

អំពី​យុទ្ធសាស្ត្រ​ធំ​គោល​រយៈ​ពេលវែង​​ប្រឆាំងនឹង​​របប​ផ្តាច់​ការ​

១៦. ប្រឈម​មុខ​នឹង​របប​ផ្តាច់​ការ​ គោល​ដៅ​នៃ​មហា​យុទ្ធសាស្ត្រ​ពុំ​មែន​គ្រាន់​តែ​ទាញ​ពួក​​ផ្តាច់​ការ​ចេញ​ពី​អំនាច​នោះ​ឡើយ​ ប៉ុន្តែ​ព្រម​ទាំង​ដំឡើងមក​វិញ​នូវ​​ប្រព័ន្ធ​ប្រជាធិបតេយ្យ​និង​បង្ក​លក្ខណៈ​មិន​ឱយ​ជន​ផ្តាច់​ការ​ថ្មី​ឡើង​មក​ដែរ​។ ១៧. ​ប្រជាជន​មួយ​ចំនួន​ធំទំនង​ជា​​មាន​បំណង​ចង់ចូល​រួមជាង​មុន​និង​អាច​ធ្វើ​សកម្មភាពបាន​​ បើ​សិន​ពួក​គេ​យល់​ពី​បញ្ញត្តិកម្ម​ទួទៅ​ ព្រម​ទាំង​សេចក្តីណែនាំ​ជាក់​លាក់​ច្បាស់​​​។ ១៨. នៅ​ក្នុង​កាលៈ​ទេសៈកំរ​បំផុត​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​ការ​តស៊ូ​គួរ​តែ​ឃ្លាត​ចេញ​ពី​មហា​យុទ្ធសាស្ត្រ​ដើម​។

អំពី​ររបប​ប្រជាធិបតេយ្យ​​ក្រោយ​ពេល​របប​ផ្តាច់​ការ​ដួ​ល​រំលំ​

១៩. ឥទ្ធិពល​នៃ​ការ​តស៊ូ​ដោយ​អហិង្សា​ពុំ​មែន​ត្រឹម​តែ​បន្ថយ​កម្លាំងរបស់​ជន​ផ្តាច់​ការ​​និង​ទាញ​ពួក​គេ​ចេញ​​ពី​អំនាច​នោះ​ទេ​ តែ​ក៏​បង្កើន​អំនាច​ប្រជាជន​ដែលត្រូវ​​គេ​ជិះ​ជាន់​ផង​ដែរ​។ ​២០. ការ​ដួល​រលំ​នៃ​របប​ដែល​ជិះ​ជាន់​ប្រជាជនមួយ​ សំរាប់​បុគ្គល​និង​ក្រុម​​មាន​អំនាច​មួយ​ចំនួន​ វា​គ្រាន់​តែ​ជា​ឱកាស​របស់ពួក​គេក្នុង​ការ​ឡើង​ទៅ​ធ្វើ​ជា​ម្ចាស់ថ្មី​ប៉ុណ្ណោះ​​។​​ ២១. ប្រទេស​ដែល​ទើប​តែ​រំដោះ​ខ្លួន​រួច​អាច​ចួប​ប្រទះ​​នូវ​ការ​គំរាម​កំហែង​ពី​បរទេស​ ដែលប្រទេស​នោះ​​ត្រូវ​ការសមត្ថភាព​ការ​ពារ​ជាតិ​​។ បរទេស​នឹងមាន​បំណង​​គំរាម​កំហែង​ប្រទេស​នោះ​ ដើម្បី​ត្រួត​ត្រា​សេដ្ឋកិច្ច​ នយោបាយ​ យោធា​របស់​ប្រទេស​នោះ​។ […] ដោយ​ប្រគល់​​​សមត្ថភាព​តវ៉ាដោយ​ផ្ទាល់​ទៅ​ឱយ​ប្រជាពលរដ្ឋ​​ប្រទេស​ដែល​ទើបបាន​​សេរីភាព​ថ្មី​ៗគួរចៀស​វាង​ពី​តំរូវ​ការស្ថាបនា​សមត្ថភាព​យោធា​រឹង​មាំ​​ ដែលតំរូវ​​ការ​យោធានេះឯង​គំរាម​កំហែង​ដល់ប្រជាធិបតេយ្យ​ [ក្នុង​ប្រទេស​ជា​ជាង​ការ​ពារ​ការ​ឈ្លាន​ពាន​របស់​បរទេស​] និង​ត្រូវ​ការ​ចំណាយធន​ធាន​សេដ្ឋកិច្ច​​យ៉ាង​ច្រើន​សម្បើម​ ដែលគេ​អាច​យក​ទៅ​ប្រើ​ក្នុង​គោល​បំណង​ផ្សេង​ទៀត​។ ​២២. ក្រុមមួយ​ចំនួន​នឹង​ធ្វើ​ភ្លេច​អំពី​ការ​កំណត់​ក្នុង​​ច្បាប់​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ក្នុង​បំណង​កសាង​ខ្លួន​ជា​ជន​ផ្តាច់​ការ​ថ្មី​។ អាស្រ័យ​ហេតុ​នេះ​ តួនាទី​​អចិន្ត្រៃយរបស់​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​ គឺ​អនុវត្ត​ការ​រឹង​ទទឹងមិន​សហការ​​ខាង​នយោបាយ​ជំទាស់​នឹង​អនាគត​ជន​ផ្តាច់​ការ​ទាំង​ឡាយ​និង​រក្សា​ការ​ពារ​រចនាសម្ពន្ធ​ សិទ្ធិ​ ទំរង់​បែប​បទ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ [ពី​ការ​គំរាម​កំហែង​របស់​​របបផ្តាច់​ការ​និង​អ្នក​នយោបាយ​ណា​មួយ​]៕៚

​ជោគ​ជ័យ​នៃ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​​និង​បរាជ័យនៃ​កុប​កម្ម​ហិង្សា​

Success Rates by Decade 1940-2006

ការ​សិក្សារបស់​លោក​ស្រីឆេណូវេថ​ និង​ ស្ទីហ្វឹន​ ​បាន​ពន្លះ​ចេញ​នូវ​ការ​ពិត​ដ៏​គួរ​ឱយ​ភ្ញាក់​ផ្អើលអំពី​ជោគ​ជ័យ​នៃ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​និង​បរាជ័យ​នៃ​កុប​កម្ម​ហិង្សា​។ បាតុកម្ម​អហិង្សាដែល​ផ្អែក​លើ​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​​មាន​អត្រា​សង្ឃឹម​ជោគ​ជ័យ​រហូត​ដល់​ទៅ​ ៥៣ភាគរយឯណោះ​ ពោល​គឺ​មានកម្លាំង​ខ្លាំងជាង​​ទ្វេ​ដង បើ​ប្រៀប​នឹង​កុប​កម្ម​ហិង្សា​គ្រប់​ករណី​ទាំង​អស់ដែល​​មាន​សង្ឃឹម​ជោគ​ជ័យ​តែ​ ២៦ភាគ​រយ​ទេ​​។ ចំពោះយុទ្ធនាការ​ធំៗ​ចំនួន​ ២៥​ករណីវិញ​​ ក្នុង​ចំណោម​ ២០បាតុកម្ម​​ មាន​ ១៤ករណី​ទៅ​ហើយ​ជោគ​ជ័យ​ ពោល​គឺ​មាន​អត្រាជោគ​ជ័យ​ ​៧០ភាគ​រយ ​ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ ៥ករណី​ មាន​តែ​កុប​កម្ម​ ២ ប៉ុណ្ណោះ​​ជោគ​ជ័យ ពោល​គឺ​អត្រា​ជោគ​ជ័យ​តែ​ ៤០ភាគ​រយ​ទេ​​។ នេះ​ស​បញ្ជាក់​ថា​ សូម្បី​តែ​ក្នុង​ករណី​យុទ្ធនាការ​ធំៗ​ ក៏​ចលនា​អហិង្សា​នៅ​មាន​ប្រៀប​ជាង​ចលនា​ហិង្សា​ដដែល​។

​អ្វី​ដែល​រិត​តែ​ចម្លែក​នោះ​គឺ​ថា​ សូម្បី​តែ​ពេល​បាតុកម្ម​អហិង្សា​បរាជ័យក៏​ដោយ​​ ក៏​មាន​គុណ​សម្បត្តិ​និង​មាន​ផល​ប៉ះ​ពាល់​អវិជ្ជមាន​តិច​ជាង​កុប​កម្ម​ហិង្សា​ឆ្ងាយ​ណាស់​។  ប្រទេសដែលត្រឹម​តែ​កើត​​មាន​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​ជា​មធ្យម​មាន​ឱកាស ៣៥ភាគ​រយ​ ​ក្លាយ​ជា​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ ៥ឆ្នាំ​ បន្ទាប់​ទំនាស់​បាន​បញ្ចប់​។ ក្រលេក​មក​មើល​ យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​វិញ​ មាន​ឱកាស​តិច​ជាង ​៤ភាគរយទៅ​ទៀត​ ​ដែល​​ប្រជាធិបតេយ្យ​អាចត្រូវបាន​ដាក់​​បញ្ចូល​ដោយ​​ជោគ​ជ័យ​បាន​។ ​​នៅ​ពេល​ចលនា​អហិង្សា​ត្រូវបាន​រារាំង​ពី​សំណាក់​អាជ្ញាធរ​និង​​បង្អាក់​ដោយ​​ការ​បង្ក្រាប​របស់​កង​កម្លាំង​សន្តិ​សុខ​ ប្រជាជន​ទាំង​អ្នក​ចូល​រួម​និងអ្នក​​ឈ្លប​មើល​បាតុកម្ម​ក្នុង​សង្គម​ទាំង​មូល ​នឹងស្អប់​ខ្ពើម​របប​ដឹក​នាំ ទោះ​ ​ចលនា​នោះ​ជោគ​ជ័យ​ឬ​បរាជ័យ ​ ​ព្រោះ​តែ​ការ​បង្ក្រាបខុស​ច្បាប់​​​លើ​បាតុករដែល​ជា​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​​គ្មាន​ប្រដាប់​អាវុធ​ ​របប​នោះ​រិត​តែ​គ្មាន​សង្ឃឹម​ស្តារ​ប្រជាប្រិយ​ភាព​ឡើង​វិញបាន​​ទៀតដែរ​​​។ ក្រោយ​យុទ្ធនាការអហិង្សា​​បរាជ័យ​ ទោះ​មាន​ការ​តាម​ចាប់ខ្លួន​​បាតុករក៏​មាន​ចំនួន​តិច​ស្តួច​ស្តើង​បើ​ធៀប​នឹង​កុប​កម្ម​ហិង្សា​​ ហើយ​ទោះ​មាន​ទារុណ​កម្ម​ក៏​មិន​ដល់​ថ្នាក់​ស្លាប់ដែរ​។ កុប​កម្ម​ហិង្សាវិញ​ ​ក្រោយពេល​​​បរាជ័យ​ ក្រុម​អាជ្ញាធរ​នឹង​តាម​​ប្រមាញ់​ ​​ ពេល​ចាប់​បាន​គឺ​សម្លាប់​ឬ​ធ្វើ​ទារុណ​កម្ម​ដោយ​គ្មាន​ឆ្លង​កាត់​ការ​កាត់​ទោស​ពី​តុលារ​ការអ្វី​នោះ​ទេ​​ ព្រោះ​ពួក​គេ​ចាត់​ទុកថា​​ជា​អ្នក​គំរាម​កំហែងដល់​អំនាច​របស់​ពួក​គេ​ផង​ ប្រជាជន​ក៏​ខ្លាច​ជាប់​ទាក់​ទង​ផងដែរ​​។​ សំរាប់​ករណី​ប្រទេស​​ប្រជាធិបតេយ្យ​ស្រាប់​ទៅ​ហើយ​វិញ​ រដ្ឋ​យក​ឈ្នះ​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​ហើយ​ ៩៨ភាគ​​រយ​នៅ​តែ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដដែល​ ប៉ុន្តែប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដែល​យក​ឈ្នះ​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​វិញ​ ៧០​ភាគ​រយ​ប៉ុណ្ណោះ​ ដែល​នៅ​តែរក្សា​ប្រជាធិបតេយ្យ​បាន​។​

            យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​ ទោះ​ចាញ់​ឬ​ឈ្នះ​ សុទ្ធ​មាន​បង្កើន​ផល​វិជ្ជមាននិង​ភាព​ឆ្លើយ​តប​របស់​រដ្ឋាភិបាលចំពោះ​ប្រជាជន​​ ពោល​គឺ​​នៅ​តែ​​ផ្តល់​គុណ​ប្រយោជន៍​សំរាប់​ប្រជាធិបតេយ្យ​ តែ​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​វិញ​ មិន​ត្រឹម​តែ​ជួយ​ស្តារ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ពុំ​បាន​នោះ​ទេ​ តែ​ធ្វើ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដើរ​ថយ​ក្រោយ​ទៀត​។

អាន​បន្ថែម​៖

៙អេរិខា ឆេណូវេថ​​ (Erica Chenoweth) និង​​ ម៉ារៀ ស្ទីហ្វឹន​ (Maria J. Stephan). ២០១១. «​ហេតុ​ដែល​បាតុកម្ម​តវ៉ា​របស់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ដើរ​: ភាព​សម​ហេតុ​ផល​ផ្នែក​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​នៃ​ទំនាស់​ដោយ​អហិង្សា​​» (Why Civil Resistance Work: The Stratigic Logic of Nonviolent Conflict). ញ៉ូវយ៉ក​: រោងពុម្ព​​សាកល​វិទ្យាល័យ​កូលុំបៀ (New York: Columbia University Press)​។

សមិទ្ធ​ផល​នៃ​បាតុកម្ម​អហិង្សា៖​ ភាព​គ្មាន​ឥទ្ធិ​ពល​នៃ​ជំនួយ​បរទេសលើ​ចលនា,​ សន្តិ​ភាព និង​ប្រជាធិបតេយ្យក្រោយ​ទំនាស់​​

People Power Result

យុទ្ធនាការ​ហិង្សាដែល​​ទំនង​ជា​ជោគ​ជ័យ ​ទទួល​បាន​ជំនួយ​និង​ការ​គាំទ្រ​​ពីរដ្ឋ​​បរទេស​ ​ដែល​ពង្រឹងកម្លាំង​ចលនាធ្វើ​ឱយ​អ្នក​ចូល​រួមនិង​អ្នក​ចង់​ចូល​រួម​​មានការ​​ជឿ​ទុក​ចិត្តថា​អាច​ឈ្នះ​​, បង្កើន​លទ្ធភាព​ខាង​សម្ភារៈ​​ចម្បាំង​, ព្រម​ទាំង​ផ្តល់​មូលដ្ឋាន​ទាប់​ ​លាក់​បំពួន​និង​គេច​ខ្លួន​ទៅ​បរទេស​ជា​ដើម។ ជោគ​ជ័យនៃ​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​វិញ​ ​ ​ជំនួយ​បរទេស​ឬការ​គាំទ្រ​​អន្តរជាតិ​ជាមិន​ចោទ​ជា​បញ្ហា​​ទេ​។ ចលនា​អំនាច​ប្រជាជន គ្រាន់​តែ​ជា​ការ​ប្រមូល​ផ្តុំគ្នា​មិន​សហការ​នឹង​រដ្ឋ​អំនាច​និង​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​បង្អាក់​របប​ដឹក​នាំ​ ​ធ្វើ​សកម្ម​ភាព​រួមគ្នាទាម​ទារ​ឱយ​សម្រេច​គោល​ដៅ​នយោបាយ​ណា​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ។​​​ គេ​មិន​ត្រូវ​ការ​សព្វាវុធ​ចម្បាំង គេ​មិនត្រូវ​ការ​​បន្ទាយ​ទាប់​ គេ​មិន​ត្រូវ​ការ​ធ្វើ​សម​យុទ្ធ​ឬ​បាញ់​កាំភ្លើង​សាក​ល្បងអ្វី​ទេ​ គេក៏​មិន​ត្រូវការ​​ថវិកា​អ្វី​ធំ​ដុំមក​ចាយ​វាយ​លើ​ចលនាដែរ​​ ត្រឹម​តែ​គ្រឿង​បរិក្ខារ​ទាក់​ទងគ្នា​ ​អាហារ ជំរក​។ល។​ ចលនា​ប្រជាជន​អាច​ទ្រ​ទ្រង់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​បាន​។ ដូច្នេះ​ហើយ​ វា​មិន​ចម្លែក​ដែល​ការ​សិក្សា​បង្ហាញ​ថា​ ​ ​ជំនួយ​បរទេស​គ្មាន​ឥទ្ធិ​ពល​ជា​ដុំ​កំភួន​ឡើយទៅ​លើ​ការ​តវ៉ា​ដោយ​អហិង្សា​របស់​ប្រជាជន​​​ គឺ​ថា​ទោះ​មាន​ឬ​គ្មាន​បរទេស​ឧបត្ថម្ភ​ក៏​ចលនា​នៅ​តែ​អាច​ជោគ​ជ័យ​ ហើយ​បរាជ័យ​របស់​ចលនា​ក៏​មិន​ទាក់​ទង​ជំនួយ​បរទេស​ឡើយ​។ ប៉ុន្តែ​អ្វី​ដែល​ចម្លែក​នោះ​គឺ​ថា​ ចលនា​ប្រជាជន​តែ ​១០ភាគ​រយ​ប៉ុណ្ណោះ​ទទួល​បាន​ការ​គាំទ្រ​ផ្នែក​សម្ភារៈ​ពី​រដ្ឋ​ប្រទេស​។ ការមិន​​សូវ​មានការ​​គាំទ្រ​ខាង​សម្ភារៈ​នេះ​ ប្រហែល​មកពី​​បរទេស​មិន​សូវ​មើល​ឃើញ​ប្រយោជន៍ផ្ទាល់​ខ្លួន​​ពីការ​គាំទ្រ​​ចលនា​ និង​ជា​ពិសេស​គឺ​ពួក​គេ​មិន​អាច​ជះ​​ឥទ្ធិ​ពល​លើ​ចលនា​ដែល​ប្រើ​មធ្យោបាយ​អហិង្សា​បាន​ តាម​រយៈ​ជំនួយ​ដូច​ចលនា​ហិង្សា​ឡើយ​។ យើង​មិន​មែន​ចង់​អះ​អាង​ថា​ យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​មិន​អាច​ទាក់​ទាញ​ការ​គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​អន្តរជាតិ​ឡើយ​ គឺ​ថា​១០ភាគ​រយ​នោះ​សំដៅ​តែ​លើ​ការ​គាំទ្រ​ផ្នែក​សម្ភារៈ​ប៉ុណ្ណោះ​​។ ប្រាកដ​ណាស់​ ចលនា​ប្រជាជន​ងាយ​ទទួល​បាន​ការ​គាំទ្រ​ទាំង​ធន​ធាននិង​ការ​បណ្តុះ​បណ្តាល​ពី​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​អន្តរជាតិនា​នា​នៅ​លើ​ពិភព​លោក​ និង​រដ្ឋ​បរទេស​មួយ​ចំនួន​គាំទ្រ​តាម​រយៈ​ការ​ផ្ដាច់​ចំណង​ការ​ទូត​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​ ដែល​ជា​សម្ពាធ​ការ​ទូត​ឬ​ទណ្ឌ​កម្ម​អន្តរជាតិ​​ដាក់​លើ​របប​ដឹក​នាំ​​ ដែល​​វា​ក៏​អាស្រ័យ​លើ​បរិបទ​នយោបាយ​និង​ស្ថាន​ភាព​ក្នុង​ស្រុក​ដែរ​។

            នៅ​ពេល​ដែល​ទំនាស់​ត្រូវ​បាន​ដោះ​ស្រាយ​ដោយ​​អហិង្សា​ នោះ​សន្តិ​ភាព ប្រទេស​នីតិ​រដ្ឋ​ ស្ថាប័ន​ឯក​រាជ្យ​​ពោល​គឺ​ប្រព័ន្ធ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ក៏ងាយ​​​នឹង​បញ្ជ្រាប​និង​ដុះ​លូតលាស់​ដែរ​។ គិត​ក្នុង​កំរិតមធ្យម​នៃ​គុណ​ភាព​​ប្រជាធិបតេយ្យ ​យុទ្ធ​នាការ​តវ៉ា​ដោយ​ប្រើ​វិធី​អហិង្សា​ធ្វើ​ឱយ​ប្រទេស​នោះ​មាន​លក្ខណៈ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ ៤០ភាគ​រយ​ ក្នុង​រយៈ​ពេល​៥ឆ្នាំ​ ក្រោយ​វិវាទ​បាន​បញ្ចប់​។ រាប់​ត្រឹម​យុទ្ធនាការ​​ដែល​បាន​​សំរេច​ជ័យ​ជំនះ​ គេ​ឃើញថា​ វា​បាន​បង្កើន​លទ្ធ​ភាព​នៃប្រភេទ​​របបប្រជាធិបតេយ្យ​​ ៥០​ភាគ​រយ​ បើ​ធៀប​នឹងកុប​កម្ម​ហិង្សា​។ ​ជោគ​ជ័យ​នៃ​យុទ្ធ​នាការ​អហិង្សា​មិន​មែន​ត្រឹម​តែ​បង្ខំ​រដ្ឋាភិបាល​ឱយ​ធ្វើ​តាម​តំរូវ​ការរបស់​​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ និង​បង្ខំ​ប្រជាជន​ខ្លួន​ឯង​ឱយ​រិត​តែ​ចូល​រួម​និង​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ក្នុង​ដំណើរ​ការ​នយោបាយ​ប៉ុណ្ណោះ​​ទេ​ ហើយ​នៅ​មាន​ការ​លេច​ឡើង​នៃ​ចលនា​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​សំរេច​ខុស​ទំនង​ណា​មួយ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ ពុំ​​មែនធ្វើ​ឱយ​​សង្គ្រាម​ស៊ីវិលលេច​ឡើង​វិញ​ដូច​ករណី​កុប​កម្ម​ហិង្សាឡើយ​។ យុទ្ធនាការ​អហិង្សាមាន​ឱកាស​តែ​ ២៨ភាគ​រយ​ប៉ុណ្ណោះ​ក្នុង​ការ​ចួប​ប្រទះ​នឹង​​​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​​ គិត​ក្នុង​កំលុង​ពេល ​​​១០ឆ្នាំក្រោយ​ទំនាស់​បញ្ចប់​​ តែ​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​វិញ​ មាន​រហូត​ដល់​ទៅ​ ៤២ភាគ​រយ​ឯណោះ​។ ក្នុង​ករណី​យុទ្ធនាការ​មានព្រម​គ្នា​​នឹង​ក្រុម​ប្រដាប់​អាវុធវិញ​ ​ គិត​នៅ​ក្នុង​រយៈ​ពេល​១០ឆាំ្នក្រោយ​ជម្លោះ​បញ្ចប់​​ដដែល​ យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​និង​ហិង្សា​ណា​ដែល​មាន​វត្តមាន​ជា​មួយ​នឹង​ក្រុម​ប្រដាប់​អាវុធ​ មាន​ឱកាស​ ៤៩ភាគ​រយ​ប្រឈម​នឹងការ​ឆេះ​ឡើង​វិញ​នៃ​​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល តែ​បើ​គ្មាន​ក្រុម​ប្រដាប់​ទេ​ ឱកាស​សង្គ្រាម​ស៊ីវិលមាន​តែ​ ២៧ភាគ​រយ​ប៉ុណ្ណោះ​។​​ ដោយ​សារ​ក្រុម​ប្រដាប់​ណា​មួយ​អាច​បំផ្លាញ​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​ដូច្នេះ​ហើយ​ ទើប​អ្នក​ជំនាញ​និង​សកម្ម​ជន​អហិង្សា​ដាស់​តឿនជា​និច្ច​​អំពី​ការ​រក្សា​វិន័យ​អហិង្សា​ឱយ​បាន​ខ្ជាប់​ខ្ជួននិង​បាតុកម្ម​តវ៉ា​នឹង​ក្រុម​ប្រដាប់​អាវុធ​ណា​មួយ​ ទោះ​បី​ប្រម​នឹង​ហានិភ័យ​យ៉ាង​ណា​។

            សរុប​មក​ បាតុកម្ម​អហិង្សា​មាន​ភាព​ឯករាជ្យ​ដោយ​មិន​ពឹង​ផ្អែក​លើ​ជំនួយ​ពី​រដ្ឋ​បរទេស​ បង្កបរិយាកាស​ងាយ​ស្រួល​ជូន​សន្តិភាពក្នុង​ស្រុក​​និង​ប្រជាធិបតេយ្យ​។ ប៉ុន្តែ​ យើង​សូម​បញ្ជាក់​ថា​ សមិទ្ធ​ផល​ទាំង​នេះ​មិន​មែន​អាស្រ័យ​លើ​បាតុកម្ម​តែ​មួយ​មុខ​ទេ​ ពោល​គឺ​មិន​មែន​គ្រាន់​តែ​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ដោយ​អហិង្សា​នឹង​ធានាបាន​សមិទ្ធផល​​ទាំងអស់​នោះ​​ឡើយ​ តែអាស្រ័យ​លើ​​​ផែន​ការម៉ឺង​ម៉ាត់​​របស់​ចលនា​នោះ​ខ្លួន​ឯង ​ក្នុង​ការ​​បង្កើត​ប្រព័ន្ធ​ប្រជាធិបតេយ្យ​និង​ឯក​រាជ្យ​ដែលបាន​​ត្រៀម​រួច​ស្រេចនូវ​​ស្ថាប័ន​មាន​អំនា​ចស្មើ​ដើម្បី​ត្រៀម​បំពេញ​ការ​ងារ​ទាំង​នោះ។ បាតុកម្ម​អហិង្សា​មាន​លក្ខណៈ​សកម្ម​ បើ​ប្រជាជន​មិន​ធ្វើ​និងមិន​​ដាក់​ផែន​ការ​ ទិន្នផល​ក៏​មិន​ទទួល​បាន​ដែរ​​៕

អាន​បន្ថែម​៖ អេរិខា ឆេណូវេថ​​ (Erica Chenoweth) និង​​ ម៉ារៀ ស្ទីហ្វឹន​ (Maria J. Stephan). ២០១១. «​ហេតុ​ដែល​បាតុកម្ម​តវ៉ា​របស់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ដើរ​: ភាព​សម​ហេតុ​ផល​ផ្នែក​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​នៃ​ទំនាស់​ដោយ​អហិង្សា​​» (Why Civil Resistance Work: The Stratigic Logic of Nonviolent Conflict). ញ៉ូវយ៉ក​: រោងពុម្ព​​សាកល​វិទ្យាល័យ​កូលុំបៀ (New York: Columbia University Press)​។

កត្តា​​ជា​សារវន្ត​ទាំង​ឡាយ​ដែលចូល​​រួម​ កំណត់​ជោគ​ជ័យ​របស់​បាតុកម្ម​អហិង្សា​

Violent Repression vs Nonviolent Power Fish Ver.

លោក​ ខឺត​ ហ្ស៊ក់​ (២០០៥, ទំ. ១២) បាន​អះអាង​ពី​ការ​យល់​ច្រលំ​អំពី​ការ​ប្រៀប​ធៀប​ប្រសិទ្ធ​ភាព​របស់​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​និង​អហិង្សា​។ ពេល​ចលនា​យោធា​បរាជ័យ​ គេ​មិន​សន្និដ្ឋាន​ថា​ មធ្យោបាយ​ហិង្សា​គ្មាន​មូលដ្ឋាន​ត្រឹម​ត្រូវ​ មិន​ដំណើរ​ការ​នោះ​ទេ​ ប៉ុន្តែ​គេ​បែរ​ជា​ចាប់​យក​លក្ខណៈ​ដាច់ដោយ​​ឡែក​នៃ​យុទ្ធនាការ​យោធា​នោះ​មក​ពន្យល់ដោះ​សា​ ដូច​ជាមាន​​គោលដៅ​មិន​ច្បាស់​លាស់​ មិន​​រៀប​ចំ​ផែន​ការវាយ​ប្រហារ​​ វាយ​មិន​ចំ​ចំណុច​ខ្សោយ​របស់​សត្រូវ​ ​​បាត់​បង់​ការ​គាំទ្រ​ពី​ប្រជាជន​។ល។ ដល់​​ពេល​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​បរាជ័យ​វិញ​ គេ​ពួយ​ម៉ៃ​តែ​ម្តង​ថា ​យុទ្ធសាស្ត្រ​អហិង្សា​ទាំង​មូល​មិន​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​តែ​ម្តង​។ គេ​មិន​ពន្យល់​ឬ​វិភាគ​ពី​កត្តា​នីមួយ​ៗ​ដែល​កំណត់​ជោគ​ជ័យ​ ដូច​យុទ្ធនាការ​យោធា​ឬ​ហិង្ស​ឡើយ​ ទោះ​បី​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​បរាជ័យ​ប៉ុន្មាន​លើក​ក៏​ដោយ​ ក៏​គេ​មិន​ចាត់​ថា​ជា​តឹក​តាង​អំពី​អប្រសិទ្ធ​ភាពនៃ​ការ​ដោះ​ស្រាយ​ទំនាស់​ដោយ​ហិង្សា​​​ដែរ​​។ ដោយ​សារ​​មាន​សន្មតមតិថា ​ហិង្សា​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ អហិង្សាអប្រសិទ្ធ​ភាព អ៊ីចឹង​ហើយ​ឱយ​តែ​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​ជោគ​ជ័យ​ គេ​តែង​តែ​និយាយ​ពី​លក្ខខណ្ឌ​នេះ​ លក្ខខណ្ឌ​នោះ​ ប៉ុន្តែ​គេ​ពុំ​សង្ស័យ​ឬ​​​ចោទ​សួររឿងលក្ខខណ្ឌ​ដដែល​នេះ​​ចំពោះ​​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​ឡើយ​​។​​​ គេ​ចូល​ចិត្ត​ជ្រើសរើស​​ករណី​ពិសេស​មក​ពន្យល់​ពី​អប្រសិទ្ធ​ភាព​នៃ​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​​ ដូច​ករណី​ចលនា​ប្រជាជន​អហិង្សា​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ណាស៊ី​ដែល​បរាជ័យនៅ​អាល្លឺម៉ង់​​ ប៉ុន្តែ​គេ​មិន​ឆ្លៀត​បញ្ជាក់​​ថា​ ​ចលនា​ដដែល​នោះ​ប្រើ​ហិង្សា​អាច​យក​ឈ្នះ​បាននោះ​ទេ​​។ យើង​អាច​ទស្សន៍​ទាយ​បាន​តាម​រយៈ​ការ​សិក្សា​របស់​លោក​ស្រី ​ឆេណូវេថ ​ថា​ បើ​ចលនា​​ប្រឆាំង​របប​ណា​ស៊ីនោះ​ប្រើ​​ហិង្សា​ ចលនា​នោះ​នឹង​បរាជ័យ​ជាង​មិន​ប្រើ​ហិង្សា​ទៅ​ទៀត​ ព្រោះ​ដូច​​យើងបាន​​ដឹង​ហើយ​ថា​​ យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​មាន​សង្ឃឹម​ជោគ​ជ័យ​ជាង​ហិង្សាលើស​​ជាង​ពី​រ​​ដង​ ពេល​ប្រឈម​នឹង​ការ​បង្ក្រាប។​ ​​​​សំរាប់​លោក​ ខឺត​ ហ្ស៊ក់​ ការ​ពិចារណា​របៀប​នេះ​​គឺ​ជា​ភាព​គ្មាន​តុល្យភាព​ផ្នែក​ហេតុ​ផល​និង​អយុត្តិធម៌​សំរាប់​យុទ្ធនាការ​អហិង្សាសុទ្ធ​សាធ។ យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​ក៏​ដូច​ហិង្សា​ដែរ​ មាន​កត្តា​ជោគជ័យ​និង​បរាជ័យ​ដូច​គ្នា​ ពុំ​មែន​នៅ​ពេល​ដែល​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​បរា​ជ័យ​ គេ​និយាយថា​មក​ពី​ផ្នែក​ណា​មួយ​នៃ​យុទ្ធនាការ​មាន​បញ្ហា​ ប៉ុន្តែ​​នៅ​ពេល​យុទ្ធ​នាការ​​អហិង្សា​ចាញ់​វិញ​ គេ​បែរ​ជា​ថា​ គ្រប់​សកម្ម​ភាព​​អហិង្សា​ទាំង​មូល​​គ្មាន​ប្រសិទ្ធភាព​តែ​ម្តង​​ ជា​ជាង​ស្វែង​រក​កត្តា​មូល​ហេតុ​ណា​មួយ​មក​ពន្យល់ឱយ​បានជាក់​​ច្បាស់​​។ នៅ​ក្នុង​វិទ្យាសាស្ត្រ​​ គេ​ទាត់​ចោល​របៀប​គិត​តែ​មួយ​ផ្លូវ ​ឬ​ថ្លឹង​ថ្លែងពន្យល់​ហេតុ​នៃបាតុភូត​សង្គម​​ដោយ​​​ប្រើ​​មូលហេតុ​តែ​មួយ​អស់​កាល​ដ៏​យូរ​លុង​ហើយ​។ ​មាន​​​កត្តា​ចំបង​មួយ​ចំនួន​​​ដែល​កំណត់ពី​​ជោគ​ជ័យ​របស់​យុទ្ធនាការ​​អហិង្សា​របស់​ប្រជាជន​ ដែល​មានចំនួន​ប្រាំ​មួយ​កត្តា​ដូច​ជា៖​ ​​ក. ជំនឿជាក់​​និង​ការ​យល់​ដឹង​អំពីវិធី​ធ្វើ​​បាតុកម្ម​​, ខ. ការ​ដឹក​នាំ​និង​រៀប​ចំ​គ្រប់​គ្រង​បាតុកម្ម, គ. ទំហំ​និង​ភាព​ចំរុះ​ច្រើន​ស្រទាប់​សង្គម​នៃ​អ្នក​ចូល​រួម​, ឃ. ភាព​ក្រាញ​ននៀល​នៃ​បាតុកម្ម, ង. ភាព​សំបូរ​បែប​នៃ​កល​យុទ្ធ, និង​ចុង​ក្រោយ​ ច.  ស្វ័យ​សំរេច​​ចិត្ត​របស់​ពួក​អ្នក​មាន​​​​អំនាច​។

ក. ជំនឿជាក់​​និង​ការ​យល់​ដឹង​អំពី​វិធី​ធ្វើ​បាតុកម្ម​

ការ​ចូល​រួម​ពី​​ប្រជាជន​ ៣,៥ភាគ​រយ​នៃ​ប្រជា​ជន​ទាំង​មូល​ (បរិមាណ​) ពុំ​មែន​ជា​​កត្តា​សំខាន់​​តែ​មួយ​គត់​កំណត់​ជោគ​ជ័យ​បាតុកម្មនោះ​ទេ​​។ ជា​ការ​ពិត​ ការ​ចូល​រួម​គឺ​ជា​កត្តា​ចាំ​បាច់​ណាស់​​ ប៉ុន្តែ​កត្តា​សំខាន់​មុន​កត្តា​ដំបូង​នេះ​ទៅ​ទៀត​ មិន​មែន​ការ​ចូល​រួម​ពី​ប្រជា​ជន​​​ទេ​ តែគឺ​​​កត្តាអរូបិយ​ទាំង​ឡាយ​​ដែល​ជំរុញ​និង​ផ្លាស់ប្តូរ​ផ្លូវ​ចិត្តគំនិត​របស់​ប្រជាជនឱយចូល​រួម​​​​​ ដូច​ជា​ជំនឿលើ​បាតុកម្មនិង​ចំនេះ​​​អំពី​ការប្រើ​វិធី​អហិង្សាជា​អាទិ​​។​ បើ​​ជំនឿ​ឬ​​ការ​យល់​ដឹង​របស់​បាតុ​ករ​កាន់​តែ​រឹង​មាំ​ នោះ​នឹង​ធ្វើ​ឱយ​ពួក​គេ​មាន​ក្តី​សង្ឃឹម​​ មាន​សា្មរតី​រឹង​មាំ​ មាន​ការ​ទុក​ចិត្ត​លើ​កម្លាំង​បាតុកម្មមិន​សង្ស័យ​​ ហើយ​អាច​ដឹក​នាំ​ខ្លួន​បាន​ទៀត​ផង​ មិន​ចាំ​បាច់​មាន​នរណា​នៅ​ពី​ក្រោយ​ឬ​ដឹក​ច្រមុះ​ទេ​។ លោក វែ​ប៊ើរ​ មាន​ទស្សនៈ​ដ៏​ស៊ី​ជម្រៅ​មួយ​ថា​ «មិន​មែន​គំនិត​​ទេ​ តែ​គឺ​ផល​ប្រយោជន៍​ខាង​ផ្លូវ​ចិត្ត​និងផ្លូវ​​សម្ភារៈ​ ដែល​គ្រប់​គ្រងអាកប្ប​កិរិយា​របស់​មនុស្ស​ដោយ​ផ្ទាល់​​។»  មាន​ន័យ​ថា​ គំនិត​​អាច​ត្រួ​ត​ត្រា​សកម្មភាព​មនុស្ស​បានដោយ​ប្រយោល​ប៉ុណ្ណោះ​ អ្វី​ដែល​អាចរុញ​សកម្ម​ភាពមនុស្ស​ដោយ​ផ្ទាល់​​នោះ​​គឺ​ផល​ប្រយោជន៍​ខាង​ផ្លូវ​ចិត្តនិងខាង​​សម្ភារៈ​របស់​​បុគ្គល​ដែល​ធ្វើ​អំពើនោះ​​​។ ដូច្នេះ​ មនុស្ស​ម្នាក់​ៗ​ត្រូវ​ការ​​​ផល​ប្រយោជន៍​រុញ​ទើប​ពួក​គេអាច​​ចូល​រួម​បាតុកម្ម​​បាន​ ទោះ​បីផល​ប្រយោជន៍នោះ​បំពេញ​តំរូវ​ការ​​​ផ្លូវ​ចិត្ត​​ឬ​ផ្លូវ​​​សម្ភារៈក្តី​ (ផ្លូវ​ចិត្ត​៖ ការ​សរសើរ​ ការ​ទទួល​ស្គាល់​ មោទនភាព​ ជាតិ​និយម​។ល។ ផ្លូវ​សម្ភារៈ លុយ​កាក់​ ទ្រព្យ​សម្បត្តិ។ល។)​ បើ​និយាយ​ឱយ​មែន​ទែន​ទៅ  មិន​មែន​សម្ភារៈ​ លុយ​កាក់​ ទ្រព្យសម្បត្តិ​​​ផ្ទាល់​ទេ តែ​គឺ​ឥទ្ធិពល​នៃ​ផលប្រយោជន៍​​របស់​ពួក​វា​ ដែលធ្វើ​ឱយ​​មនុស្ស​ឱយ​តម្លៃ​និង​ប្រឹង​ប្រែង​ស្វែង​រក​របស់​ទាំង​នេះ​ ពោល​គឺ​មាន​កត្តា​ខាង​ក្រៅ​ដែល​សូន​ចិត្ត​គំនិត​របស់​យើង​ឱយ​ឱយ​តម្លៃ​វត្ថុ​ទាំង​នោះ​។ ត្រង់​នេះ​យើង​ចង់​ទាញ​មក​ពន្យល់​ថា​ បើ​មិន​អាច​ធ្វើ​ឱយ​បាតុករ​រក​ឃើញ​ផល​ប្រយោជន៍​ខាង​ផ្លូវ​ចិត្ត​និង​ខាង​ផ្លូវ​សម្ភារៈ​ដែល​ពួក​គេ​រំពឹង​ថា​នឹង​ទទួល​បាន​ទាំង​អស់​គ្នា​ទេ​ ទោះ​ផ្ទាល់​ឬ​មិន​ផ្ទាល់​ក្តី​ គេ​ពិបាក​នឹង​ជឿ​ថា ​ពួក​គេ​ចូល​រួម​បាតុកម្ម​ណា​ស់ យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ បើ​មិន​អាច​បាន​ផល​វិជ្ជមាន​ទេ​ គឺ​អាច​ទប់​ស្កាត់​ផល​អវិជ្ជមាន​ដែរ​ គឺ​ថា​បើ​មិន​អាច​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​ក្នុង​ប្រទេស​ទេ​ ក៏​អាច​ទប់​ស្កាត់​និង​កាត់​បន្ថយ​ផល​អាក្រក់​ដែរ​។​​ ដូច្នេះ​ហើយ​ ការ​ផ្តល់​ជំនឿ​ជាក់​តាម​រយៈ​ការ​បង្រៀន​ប្រជាជន​ឱយ​ចេះ​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ដោយ​អហិង្សា​ ជា​ជំហាន​ដំបូង​និង​សំខាន់​ខ្វះ​មិន​បាន​ក្នុងការ​​ញ៉ាំង​​កត្តា​ដទៃ​ៗ​ទៀតឱយ​ងាយ​សំរេច​បាន​។ ដរាប​ណា​វប្បធម៌​អហិង្សា​ឬ​គំនិត​អំពី​បាតុកម្ម​អហិង្សា​មិន​អាច​បង្កើត​ឬ​ហូរ​ទៅ​ក្នុង​មនសិការ​របស់​ប្រជាជន​បានទេ​​ យើង​នឹង​ចួប​ការ​លំបាក​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្នុងការ​តស៊ូ​ប្រយុទ្ធ​ដោយ​អហិង្សា​នឹង​របប​ផ្តាច់​ការ​។ ទោះ​ពួក​គេ​បាន​ដឹង​ពី​ប្រយោជន៍​នៃ​បាតុកម្មពេល​ជោគ​ជ័យ​ក៏​ដោយ​ តែ​បើ​គ្មាន​ជំនឿ​ជាក់​ថា​អាច​សំរេច​ជោគ​ជ័យ​ទេ​ ពួក​គេ​ទំនង​ជា​មិន​ហ៊ាន​ប្រថុយ​ប្រថាន​បូជា​កម្លាំង​ពលកម្ម​ឥត​ប្រយោជន៍នោះ​ឡើយ​។ ជំនឿ​ជាក់​នេះ​ក៏​រាប់​ទាំង​នៅ​លើ​មេដឹក​នាំ​បាតុកម្ម​​និងការ​ជឿ​ជាក់​ថា​មាន​ការ​ចូល​រួម​កើន​ឡើង​រហូត​​ដែរ​។​​ បើ​ពួក​គេ​នៅ​តែ​ប្រកាន់​យក​វិធី​ហិង្សា ដើម្បី​​​ទាម​ទារ​តំរូវ​ការ​របស់​​ខ្លួន​​ ​ មិន​អាច​អប់​រុំ​ឱយ​បែរ​មក​រក​មធ្យោបាយ​អហិង្សា​វិញ​បានទេ​​​ បាតុកម្ម​​នៅ​តែ​បរាជ័យ​ របប​ផ្តាច់​ការចាស់​​នៅ​តែ​ឋិត​ថេរ បើ​ឈ្នះ​របប​ផ្តាច់​ការ​ថ្មី​នឹង​លេច​មក​ ឈ្នះ​ដូច​មិន​បាន​ឈ្នះ​ ជ័យ​ជំនះ​សំរាប់​មួយ​ក្រុម​តូច​ តែ​បរាជ័យ​សំរាប់​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​​។


ខ. ការ​ដឹក​នាំ​និង​រៀប​ចំ​គ្រប់​គ្រង​បាតុកម្ម​​​​

បើ​ជំនឿ​និង​ចំណេះ​ដឹង​អំពី​បាតុកម្ម​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ទូលាយល្មម​ហើយ គេ​នឹង​អាច​​បង្កើត​ក្រុម ​ផ្គុំ​ពី​សមាជិក​សកម្ម​មួយ​ចំនួន​តូច​ ​​​ដឹក​នាំ​បាតុកម្ម​អហិង្សា រៀប​ចំ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ ផែន​ការ​ ស្វែង​រក​មធ្យោបាយ​​ផ្សព្វ​ផ្សាយទៅ​ប្រជាជន​ទាំង​អំពី​ចលនា​និង​ចំណេះ​ខាង​បាតុកម្ម​។​  ទោះ​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​មិន​ដែល​យល់​ដឹង​សោះ​ពី​បាតុកម្ម​អហិង្សា ឬក៏​​មាន​កំរិត​អប់​រុំ​ខុស​ៗគ្នា​​ក៏​ដោយ​ ក៏គ្មាន​ទៀន​ណា​ដែល​គេ​មិនអាច​​អុច​​​បំភ្លឺបានដែរ​។ ការ​ប្រមូល​ផ្តុំ​នៃ​ប្រជាជន​ច្រើន​ចូល​គ្នា​ ប្រាកដណាស់​​ថារវាង​បាតុករ​នីមួយ​ៗ គេ​​ពិបាក​ចង​​ពួក​គេ​ឱយ​មូល​មតិ​ មូល​កម្លាំង​ ពង្រឹង​សាមគ្គី​ភាព ចេះ​ជួយ​គ្នា​ មិន​ឱយ​រដ្ឋាភិបាល​បំបែក​បាន​ណាស់​។​ ដូច្នេះ​ វា​ជា​ទំនួល​ខុស​ត្រូវ​និង​កាតព្វកិច្ច​របស់​អ្នក​ដឹក​នាំ​ចលនា​ក្នុងការ​​បំពេញ​កង្វះ​ខាត​ទាំង​ឡាយ​ សំរេច​ចិត្ត​និង​ដឹក​នាំ​ ប្រើ​ប្រាស់​ធន​ធាន​របស់​ចលនា​ឱយ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​។ ការ​ដឹក​នាំ​ខុស​និង​មិនចេះ​គ្រប់​​គ្រង​ បណ្តុះ​បណ្តាល​បាតុករ​អាច​នាំ​ទុក្ខ​ដល់​សមាជិក​​ទាំង​អស់​ ធ្វើ​ឱយ​ចលនា​ទាំង​មូល​ចាញ់​ការ​បង្ក្រាប​របស់​របប​ដឹក​នាំ​បាន​យ៉ាង​ងាយ​។ មិនថា​​យុទ្ធនាការនោះ​ប្រើ​ប្រាស់​វិធី​ហិង្សា​ឬ​អហិង្សា​នោះ​ទេ​ មាន​ការ​រៀប​ចំ​ដឹក​នាំ​ច្បាស់​លាស់​​ទើប​មាន​សង្ឃឹម​ជោគ​ជ័យ​ខ្ពស់​។

គ. ទំហំ​និង​ភាព​ចំរុះ​ច្រើន​ស្រទាប់​សង្គម​នៃ​អ្នក​ចូល​រួម​ ​​​​

យើង​បាន​បង្ហាញដោយទិន្នន័យ​​ពិសោធន៍​​​​រួច​ហើយ​ថា​ គ្មាន​រដ្ឋាភិបាល​ណា​អាច​ប្រឈម​មុខ​ផ្ទាល់​នឹង​ប្រជាពលរដ្ឋតែ​ ​៣,៥ភាគ​រយ​នៃ​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​ឡើយ​។ ត្រូវ​ការ​ចំនួន​ប៉ុន​ហ្នឹង​មែនហើយ​ តែ​បើ​ចំនួននោះ​​គ្រាន់​តែ​ជា​ចំណែក​ស្រទាប់សង្គម​​ណា​មួយ​ ឧទាហរណ៍​ ចំនួន​នោះ​ចេញ​តែ​ពី​កម្មកររោង​ចក្រ​​ ឬ​តែ​ពី​ប្រជាជនឬ​កសិករ​​រង​គ្រោះ​ពី​វិវាទ​ដី​ធ្លី​ឬ​ការ​បណ្តេញ​ចេញ​ វា​មាន​ន័យ​ថា​ប្រជាជន​នៅ​ផ្នែក​ផ្សេង​ទៀត​នៃ​សង្គម​​មិន​ទាន់​បាន​ចូល​រួម​នៅ​ឡើយ​ទេ​ ទោះ​ភាគ​ច្រើន​នៃ​ពួក​គេ​យល់​ស្របនឹង​ការ​តវ៉ា​របស់​ក្រុម​នោះ​ដែរ​​ក៏​ដោយ​។ អ្នក​នៅ​ក្រៅ​ក្រុម​​ក៏​មិន​សូវ​ជា​បាន​គាំទ្រ​ជា​កម្លាំង​បាតុកម្ម​ ឬ​​ជា​ធន​ធាន​អ្វី​ឡើយ​ ព្រោះ​ពួក​គេ​មើល​ឃើញ​ថា​​ខ្លួន​​ពុំ​​បាន​ផលប្រយោជន៍​​ តែ​បើ​​រង​ការ​ឈឺ​ចាប់​ពី​របប​ដឹក​នាំ​ដូច​គ្នា​នោះ​ ឬក៏​​ស្អប់​ខ្ពើម​របប​នោះ​ដូច​គ្នា​ ទទួល​បាន​គុណ​ប្រយោជន៍​រួម​​គ្នា​ ​ពួក​គេ​ទំនង​ជា​​ចូល​រួម​។ បើ​ចំនួន​នោះ​កាន់​តែ​ចំរុះ​ចេញ​ពី​ប្រជាជន​គ្រប់​ស្រទាប់​វណ្ណៈ​ ការ​ងារ​ វ័យ​ ភេទ​ ជាតិ​សាសន៍ សាសនា​ គណបក្ស​​ មនោគមវិជ្ជា​ នោះ​គឺ​អាច​ជា​​ប៉ារ៉ាម៉ែត្រឬ​ចំនួន​តំណាង​ជាក់​លាក់​នៃ​ប្រជា​ជន​ទាំង​មូល​បាន​ហើយ​ គឺ​ថា​​កម្លាំង​បាតុកម្ម​អាច​ឡើង​ដល់​ចំណុច​អតិបរមា​ ​នាំ​ឱយ​មាន​ចំណងសង្គម​កើត​មានច្រើន​នៅ​ចន្លោះ​​​​របប​ដឹក​នាំ​និង​ប្រជាជនទាំង​មូល។​​ ​ឧ. គ្រួសារ​ ញាតិ​សន្តាន​ ​មិត្រ​ភក្តិ​ អ្នក​ជិត​ខាង​ អ្នក​ស្គាល់​គ្នា។ល។ ដែល​ធ្វើ​ឱយ​អ្នក​បង្ក្រាប​បង្ខំ​ចិត្ត​មិន​ធ្វើ​តាម​បញ្ជា​ថ្នាក់​លើ​ (ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ស្វាមីភក្តិ​)។​ បាតុភូត​នេះ​កើន​ឡើង​ស្រប​ទៅ​តាម​ចំនួន​សមាជិក​ចលនា ​សមាជិក​​កាន់​តែ​កើន​ឡើង​ ការ​បោះ​បង់​ការ​បង្ក្រាប​របស់​កង​សន្តិសុខ​កាន់​តែ​ងាយ​​កើត​មាន​។ ការ​បោះ​បង់​កា​រ​ងារ​របស់​អ្នក​បង្ក្រាប​បង្កើន​លទ្ធ​ភាព​ជោគ​ជ័យ​របស់​ចលនា​ ៦០​ភាគ​រយ​។ ចំពោះ​បរិមាណ​អ្នកចូល​រួម​វិញ​ មួយ​ឯកតា​កើន​ឡើង​ អត្រា​ជោគ​ជ័យ​កើន​ដំណាល​គ្នានោះ​គឺ​​ ១០ភាគ​រយ​ដែរ​។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ ចំនួន​អ្នក​ចូល​រួម​ច្រើនក៏​បាន​ផ្តល់​សុវត្ថិភាព​ដល់​បាតុករ​ខ្លួន​ឯង​ ហើយ​​ក៏​ធ្វើឱយ​ពិបាក​​បង្ក្រាប​ទៀត​​​ ដូច​លោក​ស្រី​ ឆេណូវេថ​ បាន​និយាយ​ការ​ពារ​ថា​ «នៅ​ពេល​ដែល​កង​កម្លាំង​រក្សា​សន្តិសុខ​មក​បង្ក្រាប​ ចាប់ខ្លួន​ ឬ​ក៏​បាញ់​បោះ​សកម្មជន​ដែល​មាន​តែ​ដៃ​ទទេ​នោះ​ ច្បាស់​ណាស់​ថា​មាន​ចំនួន​មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​បរិមាណ​ល្មម​មួយ​​ដែល​នាំ​ឱយ​មាន​សុវត្ថិភាព​» ពោល​គឺ​គ្នាកាន់​តែ​​ច្រើន កាន់​តែ​មាន​សុវត្ថិភាព​​។​ ចំនួន​អ្នក​ចូល​រួ​មធ្វើ​​​​ឱយ​ការ​បង្ក្រាបមិន​ទំនង​ជា​កើត​ឡើង​ អ្នក​បង្ក្រាប​មិន​ដាច់​ចិត្ត​ មិន​ស្តាប់​បញ្ជា​ថ្នាក់​លើ​ ទោះពួក​គេ​ព្រម​​បង្ក្រាប​ក៏​ដោយ ក៏​​គ្មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ដែរ​ ព្រោះ​អាច​បំបែក​បាតុកម្ម​បាន​តែ​រយៈ​ពេល​ខ្លី​ប៉ុណ្ណោះ​ ហើយ​បែរ​ជា​ជួយ​​កៀង​គរ​បាតុករ​ថ្មី​បន្ថែម​ទៀត​ទៅ​វិញ​ (បដិផល​នៃ​ការ​បង្ក្រាប​)។ យុទ្ធនាការ​អហិង្សាអាច​បំបែកសត្រូវ ដោយ​មិន​វាយ​ប្រហារ​បង្ក​របួសផ្លូវ​កាយ​របស់​ពួក​គេ​ទេ​ ​តែ​ដោយ​បញ្ចូល​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​ពី​ការ​រីក​រាល​នៃ​ចលនា​ប្រជាជន​ទៅ​ក្នុង​ចិត្ត​របស់​ពួក​អ្នក​គាំទ្រ​របប​ដឹក​នាំ​ទាំង​ឡាយ​ឱយ​រេរា​គោល​ជំហរ ខ្លាច​របប​ដឹក​នាំ​ទប់​ទល់​លែង​បាន​ ដែលចំណុច​នេះ​ ​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​កំរ​អាច​ធ្វើ​បាន​ណាស់​ ហើយ​បែរ​ជា​ជំរុញ​ឱយ​​សត្រូវ​រិត​តែ​រួប​រួម​​គ្នា​ទៅ​ទៀត​។ ​​​ហេតុ​នេះ​ហើយ​ ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ស្វាមីភក្តិ​និង​បដិផល​នៃ​ការ​បង្ក្រាប​ គឺ​ជា​យន្តការ​ដ៏​ចាំ​បាច់​មួយ​មិន​អាច​ខ្វះ​បាន​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ឱយ​ចលនា​ប្រជាជន​សំរេច​ជោគ​ជ័យ។ ​​ចំនួន​ច្រើនចំរុះនៃ​សមាជិកចលនាពិសេស​ អ្នក​មាន​ទំនាក់​ទំនង​នឹង​ភ្នាក់​ងារ​បង្ក្រាប​​គឺ​​ជា​កត្តា​ជំរុញ​យន្ត​ការមួយ​​នេះ​​​។

ឃ. ភាព​ក្រាញ​ននៀល​នៃ​បាតុកម្ម

(Resilience or Staying Power)

ការ​តស៊ូ​អត់​ធ្មត់​និង​ជំនះ​ការ​លំបាក​ប្រឆាំង​នឹង​​ការ​បង្ក្រាប​ដោយ​ហិង្សា​គឺ​ជា​ម៉ែត្រ​ដ៏​សំខាន់​វាស់​ពី​កម្លាំង​របស​ចលនា​​។ ​ភាព​ក្រាញ​នៀល​នេះ​ គឺ​ស្តែង​ចេញ​តាម​រយៈ​ចំនួន​​បាតុករ​នៅ​តែ​មិន​ស្រាក​មិន​បាត់​បង់​ បន្ត​កើន​សមាជិកថ្មី​​ បូក​ទាំង​អ្នក​ជួយ​​ឧបត្ថម្ភ​​ ពិសេស​បំផុត​គឺ​ពេល​សមត្ថកិច្ច​បង្ក្រាប​នៅ​តែ​អាច​ស៊ូ​ទ្រាំ​បាន​ ហ៊ាន​ឱយ​ចាប់​ បំបែក​ប៉ុន្មាន​ដងក៏​នៅ​តែ​​​អាច​ផ្តុំ​គ្នា​វិញ​ជា​ធម្មតា​​​។ ប៉ុន្តែ​ការ​តស៊ូ​ក្រាញ​ននៀល​មិន​គ្រប់​គ្រាន់​ដើម្បី​សំរេច​ជោគ​ជ័យ​ទេ​ ទោះ​បី​វា​ជា​កត្តា​សំខាន់​មួយ​​នៃ​ជោគជ័យ​ដែរ​ក៏​ដោយ​។ ជ័យ​ជំនះ​អាច​ទៅ​រួច​ លុះណា​​តែ​មាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​ទំនាក់​ទំនង​អំនាច​រវាង​ចលនា​និង​គូ​បដិបក្ស​។ ភាព​ក្រាញ​ននៀល​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​កៀង​គរ​សមាជិក​បន្ថែម​និង​បង្កើន​សកម្ម​ភាព​ រក្សា​ធន​ធាន​និង​សម្ភារៈ​ដែល​មាន​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ ព្រម​ទាំង​ធ្វើ​​ឱយ​ចំនួន​ធន​ធានកើន​​ឡើង​​និង​រៀន​សូត្រ​បន្ថែម​ពី​កល​យុទ្ធ​ផ្សេងៗ​ទៀត ដើម្បី​ទប់​ទល់​នឹង​សត្រូវផង​ដែរ​​ ទោះ​បី​​​សត្រូវ​មានឬ​មិន​មាន​​កម្លាំងនិង​​​ធន​ធានច្រើន​ជាង​ក៏​ដោយ​។​ ​យុទ្ធនាការ​ជោគ​ជ័យ​ពុំ​ត្រឹម​តែ​មិន​រា​រែក​បញ្ឈប់​ចលនា​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ការ​បង្ក្រាបនោះ​​ទេ​ តែ​គឺ​នៅ​តែ​សំរេច​បាន​គោល​ដៅ​នី​មួយ​ៗដែល​ចលនា​បាន​គ្រោង​​ទុកបន្តិច​ម្តងៗ​ ទោះ​បី​ជា​មាន​គោល​ដៅ​តូចៗ​ខុស​ៗគ្នា​​ជា​ច្រើន​ដែល​ប្រែ​ប្រួល​ទៅ​តាម​កាលៈ​ទេសៈ ប្រតិកម្ម​របស់​គូ​បដិបក្ស​ និង​យន្តការ​ទាំង​ឡាយ​ដែល​​ចលនា​ធ្វើ​ឱយ​សកម្ម​ក៏​ដោយ​​​​។ ភាព​ក្រាញ​ននៀល​ថ្វី​បើ​ពិបាក​សំរាប់​ចលនា​ បើ​ប្រៀប​នឹង​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​ ចលនា​ប្រជាជន​នៅ​តែ​ងាយ​ធ្វើ​បា​ន​ជាង​ ដោយ​សារ​មាន​អ្នក​ចូល​រួម​ច្រើន​និង​ចំរុះ​ ទោះ​បី​រដ្ឋ​អំនាច​បង្ក្រាប​​​ចលនា​ក៏​ដោយ។ ទោះ​បី​កា​រ​បង្ក្រាប​ដោយ​ហិង្សា​អាច​កាត់​បន្ថយ​កម្លាំង​របស់​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​ ដូច​គ្នា​នឹង​​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​ដែរ​ក៏​ដោយ​ ក៏​ចំនួន​ច្រើន​ជាង​នៃ​ធន​ធាន​និង​អាវុធ​អហិង្សា នៅ​តែ​ឋិត​នៅ​តែ​ខាង​ប្រជាជន​។​


ង.   ភាព​សំបូរ​បែប​នៃ​កល​យុទ្ធ

ភាព​ច្នៃ​ប្រតិដ្ឋ​ក្នុង​ការ​ប្រើ​វិធី​អហិង្សា​គឺ​ជា​កត្តា​សំខាន់​ក្នុង​ការ​បត់​បែន​តាម​ស្ថានការណ៍​ជាក់​ស្តែង ហើយ​​និង​ទប់​ទល់នឹង​​សត្រូវ​ ពិសេស​គឺ​ការ​បង្ក្រាប​។ បើ​បាតុករ​ទៅ​តែ​កន្លែង​ដដែលៗ​ ប្រើ​វិធី​ប្រមូល​ផ្តុំ​គ្នា​ដដែល​ អ្នក​បង្ក្រាប​នឹង​ងាយ​ចាត់​ការ​ រារាំង​ ឃាត់​ខ្លួន។ ​លោក​ស្រី​ ឆេណូវេថ​ បាន​កត់​សម្គាល់​ឃើញថា​​ «យុទ្ធនាការ​ដែល​មាន​ទំហំ​ធំ​និង​មាន​របៀប​រៀប​រយ​ អាច​ប្តូរ​ពី​វិធី​ប្រមូល​ផ្តុំ​ (ប្រជុំ​គ្នា​​តវ៉ា​) ទៅ​ជា​វិធី​បំបែក​គ្នាឱយ​រប៉ាត់​រប៉ាយ​​វិញ​ ដែល​បាតុករ​អាចគេច​ចេញ​ទៅ​​នៅ​ឱយ​ឆ្ងាយ​ពី​ទី​កន្លែង​ដែល​ពួក​គេ​គ្រោង​នឹង​ទៅ​។» ការ​ប្រើ​តែ​វិធី​បាតុកម្មតវ៉ា​​និង​បញ្ចុះ​បញ្ចូល​គ្រាន់​តែ​អាច​ទាក់​ទាញ​ការ​ចាប់​អារម្ម​ ការ​ចូល​រួម ការ​គាំទ្រ​ និង​ការ​បង្ហាញ​បញ្ហានា​នា​ ​ទាម​ទារ​ដំណោះ​ស្រាយ​​ប៉ុណ្ណោះ​ អានុ​ភាព​បាតុកម្ម​មិន​អាច​សកម្ម​ឡើង​បាន​ឡើយ​ បើ​អ្នក​ដឹក​នាំ​ចលនា​មិន​ចេះ​ប្រើ​វិធី​មិន​សហការ​និង​អន្តរាគមន៍​បន្ថែម​ពី​លើ​ទៀត​។ មូល​ហេតុ​នេះ​​ហើយ​ដែល​គេ​ច្រលំ​ថា​បាតុកម្ម​អហិង្សា​​គ្មាន​ប្រសិទ្ធភាព​និង​គ្មាន​បាន​ការ​ដោយ​សារ​បាន​តែ​តវ៉ា​ តែ​ធ្វើ​អ្វី​រដ្ឋ​អំនាច​ពុំ​បាន​។​ ពិត​ណាស់​ វិធី​មិន​សហការ​ធ្វើ​រដ្ឋ​អំនាច​ពិបាក​ដើរ​ទៅ​មុខ​ ឯ​វិធី​អន្ត​រាគមន៍វិញ​គឺ​បង្កើត​បញ្ហា​ប្រឈម​ខ្លាំង​ដល់​រដ្ឋ​អំនាច​តែ​ម្តង​។​ មាន​ទំនាក់​ទំនង​គ្នា​រវាង​ការ​ចេះ​ប្រើ​វិធី​ធ្វើ​បាតុកម្ម​និង​ចំនួន​អ្នក​ចូល​រួម​។ ការ​សិក្សា​របស់​លោកស្រី​ បង្ហាញ​ថា​ ចំនួន​អ្នក​ចូល​រួម​យុទ្ធនាការ​កាន់​តែ​ច្រើន​ចេញ​មក​ពីច្រើន​​ស្រទាប់​សង្គម​ផ្សេងៗ​គ្នា​ នោះទំនង​ជាភាព​ច្នៃ​ប្រតិដ្ឋ​ខាង​វិធី​បាតុកម្ម​កើត​​មាន។​ វិធី​បាតុកម្ម​ថ្មី​ៗ​ទទួល​បាន​ពី​អ្នក​ចេះ​ដឹង​ច្រើន​ដែល​ចេញ​ពី​ស្រទាប់​ដែល​ដាច់​ឆ្ងាយ​ពី​ក្រុម​សង្គមដទៃ​ទៀត​​ បើ​ចលនា​កាន់​​តែ​​លាត​សន្ធឹង​ទៅ​គ្រប់​​ដណ្តប់លើ​ស្រទាប់​សង្គ​ម​​ដាច់​ឆ្ងាយ​ទាំង​នោះ​ កល​យុទ្ធនិង​ចំនេះ​​ថ្មី​ៗ​នឹងនាំ​​​ផល​ល្អ​ដល់​ចលនា ធ្វើ​ចលនា​កាន់​តែ​ខ្លាំង​​។

ច.  ស្វ័យ​សំរេច​ចិត្ត​របស់​ពួក​អ្នក​មាន​អំនាច​ ឬ​ការមិន​ចុះ​សំរុង​គ្នា​ផ្ទៃ​ក្នុង​

(Co-option of Opposing Elites)

នៅ​ពេលកុង​តាក់​អ្នក​ចូល​រួម​ ភាព​ក្រាញ​តស៊ូ​ ភាព​ច្នៃប្រតិដ្ឋ​ខាង​កល​យុទ្ធ​ ត្រូវ​បាន​បើក​ហើយ​ គេ​នៅ​​សល់​តែ​គន្លឹះ​​​មួយ​ចុង​ក្រោយប៉ុណ្ណោះ​ដែល​គេ​ត្រូវ​ដោះ​ ពោល​គឺ​ការ​សំរេច​ចិត្ត​របស់​ពួក​វរជន​ទាំង​ឡាយ​ដែល​គាំទ្រ​របប​ដឹក​នាំ​ ថា​តើ​នៅ​រក្សា​ជំហរកាន់​ជើង​រដ្ឋាភិបាល​ឬ​ឈរ​ខាងចលនា​​ប្រជាជន​។ ​ចលនាប្រជាជន​​​បាន​ជំរុញ​ឱយ​មាន​ការ​បែក​ខ្ញែក​នៅ​​ក្នុងក្រុមវណ្ណៈ​​​អ្នក​ដឹក​នាំ​នៅ​ក្នុង​​រដ្ឋាភិបាល​និង​សង្គម​ដែល​ពួក​គេ​កំពុង​តែ​ប្រឆាំង​នោះ​ ដែល​វា​គឺ​ជា​កត្តា​ចាំបាច់​ណាស់​ ដើម្បី​បំបាក់​និង​បំផ្លាញ​រចនាសម្ពន្ធ​ដឹក​នាំ​ចាស់​របស់​របប​ដឹក​នាំ​។ នៅ​ពេល​​ចលនា​កាន់​តែ​ធំ​ ប្រជាជន​គាំទ្រ​និង​ចូល​រួម​ចលនាកាន់​តែ​ច្រើន​ នាំ​ឱយអ្នក​គាំទ្រ​របប​ដឹក​នាំ​ឯកា​ ទៅ​ជា​ក្រុម​ភាគ​តិច មិន​ហ៊ាន​ចេញ​មុខ​ថា​ខ្លួន​នៅ​ខាង​រដ្ឋាភិបាល​ ផ្ទៃ​ក្នុង​រដ្ឋាភិបាល​ចាប់​ផ្តើម​រង្គោះ​រង្គើ​។ អ្នកគាំទ្រ​របប​ដឹក​នាំ​នោះ​មានតាំង​ពី​ថ្នាក់​ធំ​រហូត​ដល់​តូចៗ​ ​ដូច​ជា​សមាជិក​បក្ស​ ម្ចាស់​ក្រុម​ហ៊ុន​ធំ​ៗ មន្រ្តី​រាជ​ការ​ ពួក​អ្នក​បច្ចេក​ទេស​ អ្នករដ្ឋ​បាល​​ការិយាធិបតេយ្យ​​ អាជ្ញាធរ​ យោធា​ ប៉ូលីស​ កង​រក្សា​សន្តិ​សុខ។ល។​ ដែល​ពួក​គេ​ទាំង​នោះ​​ជា​សសរ​ទ្រ​​របបដឹក​នាំ។ ពួក​គេ​​នឹង​​​មិនអាច​នៅ​​ស្ងៀមឡើយ​​​ នៅ​ពេល​ដឹង​ថា​​របប​ជិត​រលំ​ និង​​​ព្រួយ​បារម្ភពី​តំណែង​ ការ​ងារ​ ​​និង​ផល​ប្រយោជន៍​។ល។ ពិសេស​គឺ​​ខ្លាច​​ត្រូវតុលាការ​​ផ្តន្ទា​ទោស​ពី​បទ​ឃិត​ឃុប​នឹង​របប​ដឹក​នាំ​។ ​​វិធី​​មិន​សហការ​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច​និង​នយោបាយ​ធ្វើ​ឱយ​របប​ដឹក​នាំ​ពិបាក​ដើរ​ទៅ​មុខ​ផង​ ធ្វើ​ឱយ​ឈ្មួញ​ធំៗ​សិ្នទ្ធនឹង​​រដ្ឋាភិបាល​ខាត​បង់​ច្រើន​ ជំរុញ​ឱយ​​ពួក​គេ​ដាក់​សម្ពាធ​លើ​រដ្ឋាភិបាលផង​​ ដើម្បី​ព្រម​​យល់​ស្រប​តាម​តំរូវ​ការ​របស់​ប្រជាជន​។ វិធី​អន្តរាគមន៍​ខាង​សេដ្ឋកិច្ច​និង​នយោបាយ​វិញ​បង្ក​បញ្ហា​ប្រឈម​ផ្ទាល់​តែ​ម្តង​ ព្រោះ​របប​ដឹក​នាំ​មិន​អាច​បន្ត​ទៅ​មុខ​បាន​ហើយ​ នៅ​មាន​ស្ថាប័ន​សេដ្ឋកិច្ច​និង​នយោបាយ​ឯករាជ្យ​ថ្មី​បង្កើត​ដោយ​អ្នក​ដឹកនាំ​ប្រជាជន​​ទៀត​។ យន្តការ​កើត​ឡើង​ដោយ​វិធី​អហិង្សា​ទាំង​នេះ នាំ​ឱយ​របប​ដឹក​នាំ​ត្រូវ​តែ​បង្ខំ​ចិត្ត​ចុះ​ចាញ់​និង​ដើរ​ចេញ​ នៅ​ពេល​ដែល​ពួក​គេ​​បញ្ឈប់​ចលនា​ក៏មិន​​បាន​ បង្ក្រាប​ក៏​គ្មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព សម្ពាធក៏​មាន​​ពី​គ្រប់​កន្លែង​​។​

កត្តា​ទាំង​៦នេះ​ សុទ្ធ​តែ​ពាក់​ពាន់​គ្នា​ មិន​អាច​ពន្យល់​ដាច់​ដោយ​ឡែក​យក​​កត្តា​ណា​មួយ​កំណត់​ភាព​សំខាន់ផ្តាច់​មុខ​​នៃ​បាតុកម្ម​បាន​ឡើយ​។ គួរ​ចាប់​អារម្ម​ផង​ដែរ​ថា​ មាន​តែ​កត្តា​ទី​៦ទេ​ដែល​ផ្អែក​លើភាគី​រដ្ឋ​អំនាច​​។ កត្តា​ទាំង​៥ខាង​ដើម​សុទ្ធ​ជា​កត្តា​ក្នុង​ស្រុក​ក្នុង​ចលនា​ខ្លួនឯង​ និង​​អាច​ធ្វើ​ឱយ​កត្តា​ទី​៦រង្គោះ​រង្គើ​បាន។ កត្តា​មូល​ដ្ឋាន​ដែល​កំណត់​ជោគ​ជ័យ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​ទាំង​នេះ​ លោក​ស្រី​ អេរិខា​ ឆេណូវេថ​ បាន​ចែង​តែ​បួន​ប៉ុណ្ណោះ​ ពោល​គឺ​គ្មាន​ចំណុច​ទី​១ និង​ទី​២ ឡើយ​។ ហេតុ​ដែល​លោក​ស្រី​ពុំ​បាន​រាប់​បញ្ចូល​ ពុំ​មែន​មក​ពី​លោក​ស្រី​បដិសេធ​កត្តា​ទាំង​នេះ​ទេ​ ប៉ុន្តែ​ដោយ​សារ​មាន​ពិបាក​វាស់​ស្ទង់​តាម​បែប​ពិសោធ​ថា​តើ​យុទ្ធនាការ​មាន​ការ​ដឹក​នាំ​និង​រៀប​ចំ​បែប​ណា​ ព្រម​ទាំង​មេ​ដឹក​នាំ​និង​បាតុករ​មាន​ជំនឿ​មុត​មាំ​និង​ចំណេះ​ដឹង​ខាង​បាតុកម្ម​អហិង្សា​កំរិត​ណា​។ ប្រាកដ​ណាស់​ថា​ ​កត្តា​ចំណេះ​ដឹង​និង​ការ​ដឹក​នាំគឺជា​ចំណុច​ចាំ​បាច់​ណាស់​​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ឱយ​បាតុកម្ម​អាច​តស៊ូ​បាន​ក្នុង​រយៈ​ពេល​យូរ​ ​ទោះ​មិន​ចាំ​បាច់​ជា​អ្នក​មាន​ឥទ្ធិ​ពល​ឬ​ល្បី​ល្បាញ​ក៏​ដោយ​ ក៏​គេ​ត្រូវការ​​អ្នក​ដឹក​នាំ​ចលនា​ប្រកប​ដោយ​ចក្ខុវិស័យ​វែង​ឆ្ងាយ​ ​មាន​វិធីសាស្ត្រ​ច្រើន​បែបយ៉ាង​ក្នុង​​ការ​ប្រមូល​និង​ទាក់​ទាញ​អ្នក​ចូល​រួម ពោរ​ពេញ​ដោយភាព​បែត​បន់​​ ស្គាល់​ស្ថាន​ភាព​សង្គមនិង​នយោបាយ​​ច្បាស់លាស់​​​ ដឹង​ពី​ចំណុច​ខ្សោយ​របស់​របប​ដឹក​នាំ​​ ផ្តល់​គំរូ​ល្អ​ដល់​សមាជិក ចេះ​ដឹក​នាំ​បាតុកម្ម​ឱយវៀរ​ចាក​ការ​បង្ក្រាប​ បន្ថេរ​អំនាច​បាតុកម្ម​។ល។ ទាំង​អស់​នេះ​ទាម​ទារ​ទាំង​អ្នក​ដឹក​នាំ​ល្អ​និងបាតុករ​មាន​ផ្លូវ​ចិត្ត​រឹង​មាំ​ដែល​មាន​​ចំណេះ​ដឹង​គ្រប់​គ្រាន់​​អំពី​បាតុកម្ម។ ទោះ​បី​យ៉ាង​ណា​ យើង​អាច​សរុប​កត្តា​ទាំង​ប្រាំ​​ថា​ជា​កត្តា​ប្រជាជន ព្រោះ​​វា​បង្កើត​ដោយ​ប្រជាជន​ ចូល​រួម​ដោយ​ប្រជាជន​ តំណាង​ប្រជាជន​និង​ដើម្បី​ប្រជាជន​​​។ អាស្រ័យ​​​លើ​កត្តា​​ប្រជាជន​ទាំង​ប្រាំ​នេះ​ជា​កត្តា​ជ័យ​ជំនះ​ធំ​បំផុតដូច​បាន​ជំរាប​ជូន​រួច​ហើយ​​​ ប្រជាជន​ត្រូវ​​ធ្វើជា​ម្ចាស់​ការ​ខ្លួន​ឯង​ គ្មាន​ហេតុ​ផល​ត្រូវ​ចាំ​គេ​ជួយ​ ​​ទុក​ចិត្ត​អ្នក​នយោបាយ​ឬ​រំពឹង​​បរទេស​នោះ​ទេ​៕

ប្រភព៖

៙ខឺត ហ្ស៊ក់ ​(Kurt Schock). ២០០៥. «កុប​កម្ម​ដោយ​គ្មាន​ប្រដាប់​អាវុធ​: ចលនា​អំនាច​ប្រជាជន​នៅ​តាម​ប្រទេស​មិន​កាន់​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ​» (Unarmed Insurrections: People Power Movements In Nondemocracies). ឡុងដុន: រោង​ពុម្ពសាកល​វិទ្យាល័យ​មីនេសូតា ​(London: University of Minnesota Press)។

៙អេរិខា ឆេណូវេថ​​ (Erica Chenoweth) និង​​ ម៉ារៀ ស្ទីហ្វឹន​ (Maria J. Stephan). ២០១១. «​ហេតុ​ដែល​បាតុកម្ម​តវ៉ា​របស់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ដើរ​: ភាព​សម​ហេតុ​ផល​ផ្នែក​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​នៃ​ទំនាស់​ដោយ​អហិង្សា​​» (Why Civil Resistance Work: The Stratigic Logic of Nonviolent Conflict). ញ៉ូវយ៉ក​: រោងពុម្ព​​សាកល​វិទ្យាល័យ​កូលុំបៀ (New York: Columbia University Press)​។

An expert explains how Hong Kong’s protesters could actually win. From http://www.vox.com/2014/10/2/6883313/hong-kong-protest-win

ចលនា​​ប្រជាជនដែល​មាន​ចំនួន​អ្នក​ចូល​រួម​តែ​​ ​៣,៥​ភាគ​រយ​នៃ​ប្រជាជន​សរុប​ប៉ុណ្ណោះ​អាច​យក​ឈ្នះ​រដ្ឋាភិបាល​បាន​ហើយ​

ចលនា​តវ៉ា​​ដោយ​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ដែល​ជោគ​ជ័យ​ មិន​មែន​ត្រូវ​ការ​ចំនួន​អ្នក​ចូល​រួម​ដល់​ថ្នាក់​ទួទាំង​ប្រទេស​ឬ​ពាក់​កណ្តាល​ប្រទេស​នោះ​ទេ​។ អ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវ​មុន​គឺ​លោក​ ម៉ាក ​លីចបាក​​ (Mark Lichbach) នៅ​ក្នុង​សា្នរដៃ​ «ជំរើសទ្វេ​គ្រោះ​​របស់​ពួក​ឧទ្ទាម​​» (The Rebel’s Dilemma) ធ្លាប់បាន​​អះ​អាង​ថា​ គ្មាន​រដ្ឋាភិបាល​ណា​​អាច​ទប់​ទល់​បាន​នឹង​​ចំនួន​​ ៥ភាគ​រយ​នៃប្រជាជន​សរុប​របស់​ខ្លួន​នោះ​ទេ ដែល​លោក​ហៅ​ថា​ វិធាន​ ៥ភាគ​រយ​​។ ​ប៉ុន្តែ​​ ការ​សិក្សា​របស់​លោក​ស្រី​ ឆេណូវេថ បាន​បដិសេធ​សម្មតិកម្ម​ចាស់នេះ​ ដោយ​បាន​វាស់​ស្ទង់ឃើញ​ថា ​​ចំនួននោះ​​តិច​ជាង​នេះ​ ពោល​គឺ​ ​​​ចលនា​ប្រជាជន​​ត្រូវ​ការ​​​​​ត្រឹម​តែ​​ ៣,៥ភាគ​រយប៉ុណ្ណោះ​ ​(3.5% Rule)។ ​​ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​បាឋកថា​របស់​លោក​ស្រី​ដែល​​បានមាន​​ប្រសាសន៍​នៅឱកាស​ព្រឹត្តិការណ៍កម្ម​វិធី​ «ថេដ​អ៊ិច​បូល្ឌើរ» (TEDxBoulder) អំពី​ «ជោគ​ជ័យ​នៃ​ការ​តវ៉ា​ដោយ​អហិង្សា​របស់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​» បង្ហាញ​នៅថ្ងៃ​ទី​២១ ខែ​កញ្ញា​ ឆ្នាំ​២០១៣ មាន​សេចក្តី​ដូច​ត​ទៅនេះ​​៖

ពី​ឆ្នាំ​១៩០០ ដល់​ ២០០៦ យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​នៅ​ទួទាំង​សាកល​លោក​បានសំរេច​បាន​​ជ័យ​ជំនះ​ទាំង​សុ្រង ទ្វេ​ដង​​បើ​ប្រៀប​នឹង​កុប​កម្ម​ហិង្សា​ ហើយ​នៅ​មាន​ច្រើន​បន្ត​ទៀត​។ លំហូរ​អហិង្សា​នេះថែម​ទាំង​​បន្ត​កើន​ឡើង​ទៅ​តាម​ពេល​វេលា​ផង​ដែរ​។ នៅ​ហាសិប​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ​ ការ​តស៊ូ​របស់​ប្រជា​​ជន​ស៊ីវិល​រឹង​រិត​តែ​ញឹក​ញាប់​ឡើង​ ហើយ​ប្រកបដោយ​​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ ខុស​ស្រលះ​ពី​កុប​កម្ម​ហិង្សា​ដែល​កាន់តែ​ថម​ថយ​ចុះ ​ហើយ​មិន​ទទួល​បាន​ជោគ​ជ័យ​ថែម​ទៀត​ផង​។ នេះ​គឺ​ជា​ការ​ពិត​ សូម្បី​តែ​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ស្ថាន​ភាព​​គាប​សង្កត់​ផ្តាច់​ការខ្លាំង​​ ដែលជា​កន្លែងដែល​​​​យើង​តែង​តែ​រំពឹងទុក​​ថា ​ការ​តស៊ូ​ដោយ​អហិង្សា ​មិន​អាច​ទៅ​រួច​។ […] គ្មាន​យុទ្ធនា​ការ​ណា​បរាជ័យនោះ​ទេ​​ ​គ្មាន​​សូម្បី​តែ​មួយ​ករណី​នៅ​ពេល​ដែល​ពួក​គេ​អាច​សំរេច​បាន​ការ​ចូល​រួម​ដោយ​សកម្ម​និង​បន្តបន្ទាប់​​ពីចំនួន​​ត្រឹម​តែ ៣,៥ភាគ​រយ​នៃ​ប្រជា​ជន​សរុប​ប៉ុណ្ណោះ​ ហើយ​ភាគ​ច្រើន​នៃ​ចលនា​ទាំង​នោះ​ ទទួល​បាន​ជ័យ​ជំនះ​ដោយ​មាន​ចំនួនអ្នក​ចូល​រួម​​តិច​ជាង​ឆ្ងាយពី​ចំនួន​ភាគ​រយ​នេះ​​។​​​ […] តួលេខ​នេះផ្អែក​​លើ​ចំនួន​ច្រើន​បំផុត​នៃ​អ្នក​ចួល​រួម​យុទ្ធនាការ​ដោយ​ផ្ទាល់​ (​អ្នក​អង្កេត​ការណ៍​បាន​រាប់និង​គិត​ជា​ភាគ​រយ​ធៀប​នឹង​ចំនួន​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​) ដែល​ប្រឈម​មុខ​នឹង​ភាគី​រារាំង [កង​កម្លាំង​រដ្ឋាភិបាល​] ​នៅ​កំលុង​ពេលដែល​​ធ្វើ​យុទ្ធនាការ​​ប៉ុណ្ណោះ​។ ដូច្នេះ​ វា​ពុំ​មែន​ជា​ចំនួន​សរុបនៃ​អ្នក​ចូល​រួម​ទាំង​អស់​ឡើយ​ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​​គឺ​ជាចំនួន​អតិបរមា​នៃ​ប្រជាជន​ដែលបាន​​ប្រលូកផ្ទាល់​​ក្នុង​យុទ្ធនាការ​នោះ ​នៅ​ពេលព្រឹត្តិការណ៍​ឡើង​​កំដៅ​ដល់​ចំណុច​​កំពូល​។​​​ […] ឯយុទ្ធនាការ​ដាច់​ដោយ​ឡែកណា​មួយ​ដែលមាន​ចំនួន​លើស​ពី​កំរិត​កំណត់​ ៣,៥ភាគ​រយ​នោះ​ ក៏​គឺ​ជា​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​ដែរ​។ ជា​ការណ៍ពិត​​ យុទ្ធនាការ​ដែល​ពឹង​លើ​តែ​វិធី​អហិង្សា​មាន​ចំនួន​ជា​មធ្យម​ធំ​ជាង​បួន​ដង​នៃ​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​គិត​ជា​មធ្យម​។ […] តែ​អ្វី​ដែល​ចម្លែក​គួរ​ឱយ​ចាប់​អារម្ម​នោះ​គឺ​ថា​ យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​​បើក​ចំហ​ទ្វារឱយស្ថាប័ន​ប្រជាធិបតេយ្យ​​​ធំ​ជាងកុប​កម្ម​ហិង្សាឆ្ងាយ​។ ប្រទេសដែល​ធ្វើ​ការ​តស៊ូ​ដោយ​អហិង្សា​​អាច​កាត់​បន្ថយអត្រា​នៃ​ការ​វិល​ត្រលប់​ទៅ​រក​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​បាន ​១៥ភាគ​រយ​ថែម​ទៀត​ផង​។

តាម​រយៈបទ​បង្ហាញ​​ដក​ស្រង់​ខ្លី​នេះ​ លោក​ស្រីបាន​​បង្ហាញ​ប្រាប់​យើង​ថា ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​មិន​ត្រឹម​តែ​ជោគ​ជ័យ​ទេ​ តែ​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ជាង​កុប​កម្ម​ហិង្សា​ទេ្វ​ដង​ និង​រុញ​ប្រទេស​ដែល​ប្រើ​មធ្យោបាយអហិង្សា​​នោះ​ទៅ​រករបប​​ប្រជាធិប​តេយ្យ​រយៈ​ពេល​វែង​ ព្រម​ទាំង​​បន្ទាប​អត្រា​វិល​ទៅ​រក​សង្គ្រាម​ស៊ីវិលថែម​​ទៀត​ផង​។ ​យើង​នឹង​អធិប្បាយ​អំពី​រឿង​នេះ​លំអិត​ខាង​ក្រោម​ តែ​អ្វីដែល​​យើង​ចង់​ផ្តោតដំបូង​​​គឺ​ពលរដ្ឋ​ចំរុះ​​តែ​ចំនួន ​៣,៥ភាគ​រយ​នៃ​ប្រជាជន​សរុប​ប៉ុណ្ណោះ​អាច​រំដោះ​ប្រទេស​របស់​ពួកគេ​ពី​របប​ផ្តាច់​ការ​បានហើយ​​។ គ្មាន​រដ្ឋាភិបាល​ណា​មួយ​អាចទប់​ទល់​នឹង​ចំនួន ​៣,៥ភាគ​រយ​នៃ​ប្រជាជន​សរុបរបស់​ខ្លួន​ឯងដោយ​មិន​​​សំរប​តាម​តំរូវការ​របស់​​បាតុកម្ម​​​​​​នោះ​ទេ។ ចំនួន​នេះ​​ពិត​ជា​តិច​ខ្លាំង​ណាស់​ មិន​សមទំនង​​ថា ​រដ្ឋ​ទន់​ខ្សោយ​ដល់​ម្លឹងឡើយ​​​​។ តែ​នេះ​ជា​ការ​ពិត​ ហើយ​អាច​ទៅ​រួច​យ៉ាង​ប្រាកដ​ ព្រោះ​សត្រូវ​របស់​រដ្ឋ​នៅ​ទី​នេះមិន​មែនជា​​រដ្ឋ​ដទៃ​ឯណា​ទេ​ តែ​​គឺ​ជា​ប្រជាជន​ខ្លួន​ឯង​ដែល​ជា​អ្នក​​ផ្តល់​ទំនុក​បំរុងផ្គត់​ផ្គង់​​សម​បែប​យ៉ាងដល់​រដ្ឋ​។ ​លោក​ស្រី ឆេណូវេថ​ ​និង ​ស្ទីហ្វឹន​​ បាន​ប្រមូល​ទិន្នន័យ​និង​វាស់​ស្ទង់បរិមាណ​នៃ​អ្នក​​​ចូល​រួម​​បាតុកម្ម​រហូត​ដល់​ទៅ​ ២៥៩ករណី​ ​ក្នុង​ចំណោម​​ ៣២៣ករណី​ ពោល​គឺ​ ២៥៩​ករណី​ដែល​អ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវបាន​​អង្កេត​ការណ៍និង​​​​ប្រមូល​ទិន្នន័យ​បាន​ច្បាស់​លាស់​គួរ​ឱយ​ជឿ​ទុក​ចិត្ត​បាន​អំពី​សមាជិក​ភាពនៃ​ចលនា ​ដែល​ក្នុង​នោះ​ ៨០ករណី​ជា​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​ និង ១៧៩ករណី​ជា​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​​។ គួរ​កត់​សម្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​ យុទ្ធ​នាការដែល​អាច​មាន​ចំនួនអ្នក​ចូល​រួម​​កើន​ឡើង​ដល់​កំរិតបរិមាណ​​ ៣,៥ភាគ​រយ ​ឬ​លើស​ពី​ចំនួននេះ​​មាន​តែ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​​ ​ រីឯ​កុប​កម្ម​ហិង្សា​អាច​ទៅ​​ដល់​អស់​ធំ​ត្រឹម​​​ចំនួន​ ១,៩ភាគ​រយ​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​ជា​ករណី​កំរ​ទៀត​ផង​។​ អំពី​បរិមាណ​នេះ​ សូម​បញ្ជាក់​បន្តិច​ថា​ ចំនួន​នៃ​អ្នក​ចូល​រួម​ពុំ​អាច​នាំ​ទៅ​រក​ជ័យ​ជំនះ​ដោយ​ស្វ័យ​ប្រវត្តិ​នោះ​ទេ​ ​ តែ​គុណ​ភាព​ ពោលគឺ​ភាព​ចំរុះនៃ​បាតុករ​​ដែល​​មក​ពី​គ្រប់​​ស្រទាប់​សង្គម​​ក៏មាន​​សារៈ​សំខាន់​ស្មើ​គ្នា​នឹង​បរិមាណ​ដែរ​​។ ភាព​ចំរុះ​​ស្រទាប់​សង្គមនោះ​​​មាន​ដូច​ជា ភេទ​ អាយុ​ វណ្ណៈ​សង្គម​ ការ​ងារ​ ឋានៈ​ ទី​ក្រុង​ជន​បទ ជាតិ​សាសន៍ មនោគមវិជ្ជា​​ និង​​​គណបក្ស​នយោបាយ។ ​ ​ភាព​ចំរុះ​នៃអ្នក​ចូល​រួមមាន​សារៈ​សំខាន់​ពិសេសមួយ​ដែលគេ​​មិន​គួរ​​មើល​រំលង​​គឺថា​វា​​​អាច​​តំណាង​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​និង​កាន់​តែ​មាន​លក្ខណៈ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ ទោះ​បី​ចលនានោះ​​បរាជ័យ​ក៏​បង្ហាញ​ថា​ ប្រជាជន​បាន​ប្រលូកក្នុង​វិស័យ​សង្គម​ស៊ីវិល ចូល​​រួម​ទាម​ទារ​ដំណោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​សង្គម​ នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច​ របស់​ពួក​គេ​​​​ដែរ ពោល​គឺ​ បាតុកម្ម​អហិង្សា​របស់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​គឺ​ជា​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ដោយ​គ្មាន​សន្លឹក​ឆ្នោត​​ ឋិត​នៅ​ក្រៅ​​ស្ថាប័ន​នយោបាយ ធ្វើ​ឡើង​តាម​រយៈ​ចលនា​សង្គម​​។ ក្នុង​ស្នារដៃ «ធ្វើ​ឱយ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដើរ​» (Making Democracy Work) លោក​ រ៉ូបឺត​ ផាត់នេម​ (Robert D. Putnam) អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​នយោបាយជាតិ​អាមេរិកាំង​ដ៏ឈ្លាស​វៃ​​ម្នាក់​បាន​​អះ​អាង​​ថា​ ប្រជាជន​ស៊ីវិល​កាន់​តែ​ច្រើន​រួម​ចំណែក​ក្នុង​សកម្មភាព​សង្គម​ ដូច​ជា ​ផ្តុំ​គ្នា​ធ្វើ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​ ប្រលូក​ដោយ​ផ្ទាល់​ឬ​មិន​ផ្ទាល់​ក្នុង​វិស័យ​នយោបាយ​ ធ្វើ​ការ​ងារ​សង្គម​។ល។ សង្គមនោះ​កាន់​តែ​​ប្រជាធិបតេយ្យ​ ​ព្រោះ​​រដ្ឋាភិបាល​នឹង​ពង្រឹង​​ទំនួល​ខុស​ត្រូវ​និង​ភាព​ឆ្លើយ​តប​របស់​ខ្លួន​ទៅ​កាន់​ប្រជាជន​ ហើយ​ប្រជាជនខ្លួន​ឯង​​ទៀត​សោត​ក៏​កាន់តែ​​យល់​ដឹង​ពី​បញ្ហា​សង្គម ដំណើរ​ការ​នយោបាយ​​​និង​តម្លៃ​នៃ​ចូល​រួមរបស់​ខ្លួន​ផង​ដែរ។​​ គុណ​តម្លៃ​នៃ​បណ្តាញ​ទំនាក់​ទំនង​នោះ​​នឹង​ស​ឱយ​ឃើញ​ច្បាស់​ជាង​នេះ​ នៅ​ពេល​​បោះ​ឆ្នោត​ ពួក​គេ​អាច​​យក​បទ​ពិសោធ​​នៃ​ការ​ចូល​រួម​ទាំង​នោះ​ធ្វើ​ជាមូល​ដ្ឋាន​ក្នុង​ការ​សំរេច​ចិត្តបាន​​​។ ក្រៅ​ពី​កត្តា​ការ​ចូល​រួម​ដ៏​ចាំ​បាច់​នេះ​ ​​នៅ​មាន​កត្តា​ភាព​ក្រាញ​ននៀល​នៃយុទ្ធនាការ​​ ពោល​គឺ​ការ​ស៊ូ​ទ្រាំអត់​ធ្មត់​របស់សមាជិក​ទប់​ទល់​នឹង​ការ​បង្ក្រាប​ កល​យុទ្ធ​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ ការ​បោះ​បង់​ភារកិច្ច​របស់កង​សន្តិ​សុខ​ប៉ូលីស​ ​និង​ការ​សំរេច​ចិត្ត​របស់​ក្រុម​វរជន​ដែល​ធ្លាប់​តែ​គាំទ្រ​របប​ដឹក​នាំ​​ ដែល​កត្តា​ទាំង​នេះ​ក៏​អាច​នឹង​ងាយ​មាន​ឡើង​នៅពេល​ចលនា​រីកដាល​ធំ​ដល់​ចំនួន​ ៣, ៥ភាគ​រយ​នៃ​ប្រជាជន​សរុប​​​​។ អំពី​វិធាន​​ ៣,៥ភាគ​រយ​ យើង​ក៏​ពុំ​មែន​កំណត់​ថា​ ប្រជា​ជន​គួរ​ចូល​​រួមបង្គ្រប់​​​ត្រឹមតែ​ចំនួន​ ​៣,៥ភាគ​រយ​នោះ​ដែរ​។ ការ​ចូល​រួម​កាន់​តែ​ច្រើន​ ធ្វើ​ឱយ​យុទ្ធនាការ​នោះ​កាន់​តែ​មាន​អំនាច​និង​ឥទ្ធិពល​ បង្កើន​ល្បឿន​ជោគ​ជ័យ​ នឹង​រិត​​តែ​ជាកម្លាំង​ប្រជាធិបតេយ្យ​ពិត​ប្រាកដ។ ចំនួន​អ្នក​ចូល​រួម​អតិបរមា​​ដែល​ធ្លាប់​មាននៅ​ក្នុង​កំណត់​ត្រា​យុទ្ធនាការ​​អហិង្សា​គឺ​​មាន​រហូត​ដល់​ ១០ភាគ​រយនៃ​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​ គឺ​ជាចំនួន​ច្រើន​បំផុត​ ជា​​ករណី​បដិវត្តន៍​ដោយ​ប្រជាជន​អ៊ីរ៉ង់ជា​​ច្រើន​ស្រទាប់​​ ដែល​គេនិយម​​ស្គាល់​ថា ​«បដិវត្តន៍​ឥស្លាម» នៅ​ចន្លោះ​ឆ្នាំ​១៩៧៧ ដល់ឆ្នាំ​១៩៧៩​។ ជា​មធ្យម​ យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​មាន​ទំហំ​លើស​ពី ​២០០០០០សមាជិក ដែល​ក្នុង​នោះមាន​សមាជិកសកម្ម​​ ​១៥០០០០នាក់​​ទៅ​ហើយ​ ពោល​គឺពួក​គេ​​សកម្ម​ជាង​សមាជិក​ក្នុង​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា គិត​​ជា​មធ្យម​។

មាន​​យន្តការ​មួយ​ចំនួន​ដែល​ចាំ​បាច់​ក្នុង​ការ​សំរេច​បាន​ជោគ​ជ័យ ដែល​ចំនួន​អ្នក​ចូល​រួម​បាន​​​រួម​ចំណែក​​ ​ដូច​ជា​៖​ សមត្ថភាព​ក្នុង​ការ​ឆាប់​ក្រោកឈរ​ឡើង​វិញ​​ក្រោយ​ពេល​មាន​ការ​រំខាន​ដោយ​ការ​បង្ក្រាប​, លទ្ធ​ភាព​​ក្នុង​ការ​បង្កើត​កល​យុទ្ធ​ថ្មីៗ​, ​ពង្រីក​ការ​អុក​ឡុក​របប​ដឹក​នាំ​ដោយ​​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ នាំ​ឱយ​របប​នោះ​ពិបាកនិងចំណាយ​ថ្លៃ​ច្រើន​បង់​ជូន​កង​សន្តិ​សុខ​ក្នុង​ការ​រក្សានិង​ស្តារ​​ស្ថាន​ភាព​ដើម​វិញ​, ធ្វើ​ឱយ​អ្នកដែល​ធ្លាប់​តែ​​គាំទ្រ​និង​ស្មោះ​ត្រង់​នឹង​របប​ដឹក​នាំ​ ដូច​ជា​យោធា ប៉ូលីស​និង​កង​កម្លាំង​សន្តិ​សុខជា​អាទិ​ រេ​រា​គោល​​ជំហរប្តូរ​​ទៅ​គាំទ្រ​ប្រជាជន​​វិញ។ យោលតាម​យន្ត​ការ​ទាំង​នេះ​ ការ​គាំទ្រ​ផ្ទាល់​និង​ចូល​រួមមាន​ការ​ចាំ​បាច់​​ណាស់​ក្នុង​ការ​កំណត់​លទ្ធ​ផល​របស់​យុទ្ធនាការ​ មិន​ថា​ហិង្សា​និង​អហិង្សា​នោះ​ទេ​ ព្រោះ​ចំនួន​នោះ​មិន​មែន​ត្រឹម​តែ​ជា​ប្រភព​នៃ​ពលកម្ម​ ​ធន​ធាន​គាំទ្រ​ចលនា​ និង​ប្រជាប្រិយ​ភាព​នោះ​ទេ​ តែក៏​​ជា​អំនាច​ក្នុងការ​​បង្កើត​រចនាសម្ពន្ធ​ទ្រង់​ទ្រាយ​ធំ​ ក្រោយ​ពេល​ចលនា​នោះ​ទទួល​បាន​ជោគ​ជ័យ​ផង​ដែរ​។​ យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​មានលក្ខណៈ​ប្រជាធិបតេយ្យ​និង​សេរី​ភាព​ មេ​ដឹកនាំ​ចលនា​ពុំ​អាច​យក​បាតុករ​ធ្វើ​ជា​កម្ម​សិទ្ធិ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ អំនាច​ប្រមូល​ផ្តុំ​លើ​មេ​ដឹក​នាំ​មាន​កំរិត​ទាប​ ​របាំង​រារាំង​អ្នក​ចូល​រួម​តិច​ណាស់​ ដូច្នេះ​វា​ទំនង​ទៅ​រក​ការ​តំណាងផល​ប្រយោជន៍​​ប្រជាជនជាង​កុប​កម្ម​ហិង្សា​។

ប្រភព​៖

៙ម៉ាក ​លីចបាក​​ (Mark Irving Lichbach). ១៩៩៥. «ជំរើសទ្វេ​គ្រោះ​​របស់​ពួក​ឧទ្ទាម​​» (The Rebel’s Dilemma). អាន​ អាបរ​, មីឆីហ្គេន:​ រោង​ពុម្ព​សាកល​វិទ្យាល័យមីឆីហ្គេន (Ann Arbor, Michigan: Univeristy of Michigam Press)។​​

៙​Erica Chenoweth. My Talk at TEDxBoulder: Civil Resistance and the “3.5% Rule”. Retrieved 06/12/2014. From http://rationalinsurgent.com/2013/11/04/my-talk-at-tedxboulder-civil-resistance-and-the-3-5-rule/

៙អេរិខា ឆេណូវេថ​​ (Erica Chenoweth) និង​​ ម៉ារៀ ស្ទីហ្វឹន​ (Maria J. Stephan). ២០១១. «​ហេតុ​ដែល​បាតុកម្ម​តវ៉ា​របស់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ដើរ​: ភាព​សម​ហេតុ​ផល​ផ្នែក​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​នៃ​ទំនាស់​ដោយ​អហិង្សា​​» (Why Civil Resistance Work: The Stratigic Logic of Nonviolent Conflict). ញ៉ូវយ៉ក​: រោងពុម្ព​​សាកល​វិទ្យាល័យ​កូលុំបៀ (New York: Columbia University Press)​។

អប្រសិទ្ធភាព​នៃ​ការ​បង្ក្រាប​បាតុកម្ម​អហិង្សា​

Repression Painting

នៅ​ពេល​ប្រឈម​មុខ​នឹង​ការ​បង្ក្រា​ប អំពើហិង្សា​មិន​មែន​ជា​ជំរើស​ចុង​ក្រោយ​ឡើយ​។ ​​ វិធី​អហិង្សា​នៅ​តែអាច​​ប្រើ​បាន​និង​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ បើ​វិធី​មួយ​ទៅ​មិន​រួច​ គេ​នៅ​សល់​វិធី​ជា​ច្រើន​ទៀតដែល​​ទៅ​រួច​។ ​គេ​អាច​យក​​ទៅ​ប្រើ​បាន​ទៅ​តាម​កាលៈ​ទេសៈ​ ស្ថាន​ភាព​ជាក់​ស្តែង​ ​​ថ្លឹង​ថ្លែង​ទៅ​តាម​​ការ​សំរេច​ចិត្ត​និង​ប្រតិកម្ម​របស់​ជន​ផ្តាច់​ការ​។ ជំនឿ​ដែល​ថា ​នៅ​ពេល​មាន​ការ​បង្ក្រាប ​បាតុករ​ឈប់​គាំទ្រ​និង​មិន​ចូល​រួមបាតុកម្មទៀតនោះ​​​​ គ្រាន់​តែ​ជា​ការ​ពិត​ក្លែង​ក្លាយ​ប៉ុណ្ណោះ​។​​ពេល​ចួបប្រទះ​​នឹង​ការបង្ក្រាប បាតុកម្ម​អហិង្សា​មាន​សង្ឃឹម​ជោគ​ជ័យ​ដល់ទៅ​ ​៤៦ភាគ​រយឯ​ណោះ​​ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ កុប​កម្ម​ហិង្សា​មាន​សង្ឃឹម​តែ​ ២០ភាគ​រយ​ទេ​​ ពោល​គឺ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​ទំនង​ជា​អាច​ជោគ​ជ័យ​ជាងកុប​កម្ម​ហិង្សា​​លើស​ពី​ពីរ​ដង​។ ​​បាតុកម្ម​អាច​ឈ្នះ​និង​ទាញ​យក​ប្រយោជន៍​ពី​ការ​បង្ក្រាប​បាន​ យោល​តាម​លោក​ស្រី​ ឆេណូវេថ​ ពី​ព្រោះ​មាន​​ហេតុ​ផលចំបង​​ពីរ​៖

១. ​ការ​បង្ក្រាបដែល​មាន​ចេតនា​ចង់​បំបែក​បាតុកម្ម​មិន​បាន​ធ្វើ​ឱយ​បាតុកម្ម​ចុះ​ខ្សោយ​ទេបែរ​ជា​ធ្វើ​ឱយ​​បាតុកម្មកាន់​តែ​​ខ្លាំង​ទៅ​វិញ​ ពោល​គឺ​ការ​បង្ក្រាប​បាន​​​​បង្កើន​កំរិតនៃ​​ការកៀង​គរ​​បាតុករ​ឱយ​ចូល​រួម​បន្ថែម​ទៀត​ (Mobilization)​។ លោក​ស្រី​ ឆេណូវេថ​ មិន​បាន​រក​ឃើញថា​​ ការ​បង្ក្រាប​ធ្វើ​ឱយ​បាតុកម្ម​ចុះ​ខ្សោយ​ឡើយ​ វា​អាច​បន្ថយ​កំរិត​សកម្ម​ភាព​បាតុកម្ម​ក្នុង​រយៈ​ខ្លី​ ប៉ុន្តែ​ក្នុង​រយៈពេល​​វែង​ វា​ជំរុញ​ឱយ​មាន​ការ​កៀង​គរ​ប្រជាជន​ឱយ​ចូល​រួម​ចលនា​ក្នុង​ទ្រង់​ទ្រាយ​ធំ​ទៅ​វិញ​។​ បាតុកម្ម​អហិង្សា​មិន​ត្រឹម​តែ​អាច​ជោគ​ជ័យ​ពេល​ប្រឈម​ដោយ​ផ្ទាល់​​នឹង​ការ​បង្ក្រាបនោះ​ទេ​ ប៉ុន្តែ​របប​ដឹក​នាំ​បើក​ការ​បង្ក្រាបដោយ​ហិង្សា​​បែរ​ជាបង្កើន​ឱកាស​ជោគ​ជ័យ​ឱយ​ចលនា​ ២២ភាគ​រយ​ថែម​ទៀត​។ លោក​ ប៊្រៀន​ ម៉ារទីន​ (Brian Martin)​ ជា​​អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​ម្នាក់​ដែល​បានចំណាយ​ពេល​​សិក្សា​អំពី​ដំណើរការ​​នេះ ហើយ​លោកបានហៅ​បាតុភូត​នេះ​​ថា​​ Backfire យើង​សូម​ប្រែ​នៅ​ទី​នេះ​បណ្តោះ​អាសន្ន​ថា​​ «បដិផល​ឬ​ប្រតិ​ផល​» ពោល​គឺ ​​​ជា​​លទ្ធ​ផល​ផ្ទុយ​ពីការ​រំពឹង​ទុកដែល​អ្នកប្រពឹត្ត​មាន​ចេតនា​ចង់​បាន​។ យោល​តាម​លោក ​ការ​បង្ក្រាប​របស់​របប​ដឹក​នាំ​អាច​ទទួល​បាន​បដិផល​ ល្គឹក​ណា​អំពើ​អយុត្តិធម៌​ ជា​រឿយ​ៗគឺ​ការ​វាយ​បង្ក្រាប​ដោយ​ហិង្សា​ហុច​ផល​អវិជ្ជមាន មក​​​ផ្លាត​ត្រូវ​អ្នក​បង្ក​ឡើង​ទៅ​វិញ៖ ក. ធ្វើ​ឱយ​មាន​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ទំនាក់​ទំនង​អំនាច​ដោយ​ពង្រឹង​សាមគ្គី​ភាព​ក្នុង​ចលនា​តវ៉ា ​​ ខ. ប្រជាជន​គាំទ្រ​និង​ចូល​រួម​កាន់តែ​​ច្រើន​ គ. បង្កើត​ឱយ​មានការ​ខ្វែង​គំនិត​និង​ទំនាស់​ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​គាំទ្រ​ភាគី​រដ្ឋាភិបាល​ ឃ. ការ​គាំទ្រ​ពី​ខាង​ក្រៅ​​រួម​មាន​​ភាគី​​អន្តរជាតិ​ដែល​ធ្លាប់​តែ​គាំទ្រ​រដ្ឋាភិបាល​បែរប្តូរមក​​​គាំទ្រ​ចលនា​ប្រឆាំង​វិញ​​​។

២.​ ការ​បង្ក្រាប​មិន​អាចប្រព្រឹត្ត​ទៅ​​បាន​ឋិត​ថេរ​យូរ​អង្វែង​​ឡើយ​​ ពោល​គឺ​ គេ​មិន​អាច​បង្ក្រាប​គ្រប់​ប្រជាជន​ គ្រប់ពេល​វេលា​ គ្រប់ទីកន្លែង​បាន​ទេ​។ ​​​បើ​បាតករ​នៅ​តែ​ចួប​គ្នាជា​ថ្មី​ ចលនា​នៅ​តែ​បន្ត​ នឹង​នៅ​តែ​​​កើន​សមាជិក។ ម្យ៉ាងទៀត ​ចលនា​អាច​ផ្លាស់​ប្តូរ​ទី​តាំង​ធ្វើ​បាតុកម្ម​មិន​ឱយ​អ្នក​បង្ក្រាប​ដឹង​ បាតុកម្ម​នៅ​ច្រើន​កន្លែង​ផ្សេង​គ្នា​ ប្រើ​វិធី​បាតុ​កម្ម​ដោយ​មិន​ចេញ​មុខ​ផ្ទាល់​នៅ​ទី​សាធារណៈ​ ឧ. ​វិធី​បំបែក​គ្នា​ទៅរក​​ទី​មាន​សុវត្ថិភាពពេល​មាន​ការ​បង្ក្រាប​ (Dispersion)​,​ វិធី​នៅ​ឱយ​ឆ្ងាយ​ពី​កន្លែង​គ្រោះ​ថ្នាក់​ (Stay away),​ ឬ​ការ​តវ៉ា​នៅ​ផ្ទះ សំងំ​មិន​ចេញ​ទៅ​ចួប​ជុំ​គ្នា (Stay at home protest),​​កូដកម្ម​ឈប់​សំរាក​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ មិន​ព្រម​ទៅ​ធ្វើ​ការ​ ឬ​ទៅ​ធ្វើ​ការ​តែ​ធ្វើ​យឺត (Go slow)​។ល។ អ្នក​បង្ក្រាបមិន​អាច​ដើរ​តាម​បង្ក្រាប​គ្រប់​ប្រជាជន​ដែល​មាន​ចំនួន​ច្រើន​ជាង​ខ្លួនឡើយ​ ហើយ​ទោះ​បង្ក្រាប​បានក៏​បាន​​តិចនិង​​ធ្វើ​មិន​បាន​យូរ​​​​​ដែរ​​។​ នៅ​ពេល​មាន​ការ​លំបាក​បែប​នេះ​ ភ្នាក់​ងារ​បង្ក្រាប​អាចអស់​កម្លាំងធ្វើ​ការ​​ ដូច្នេះ​រដ្ឋាភិបាល​ត្រូវ​ផ្តល់​លុយ​បន្ថែម​ច្រើន​ឡើង​រហូត​ ដើម្បី​លើក​ទឹក​ចិត្ត​ឱយ​ពួក​គេ​ព្រម​មក​បំពេញ​ភារកិច្ច​បន្ត​ ស្រប​ពេល​ប្រជាជនកាន់​តែ​ច្រើន​​ពន្យារ​ពេល​ធ្វើ​កូដកម្ម​ទៀត​ ប្រព័ន្ធ​សេដ្ឋកិច្ច​គាំង​ធ្វើ​ឱយ​រដ្ឋាភិបាល​ពុំ​អាច​ស៊ូ​បាន​យូរ​ឡើយ​។ ក្រុម​ហ៊ុន​នា​នា​ក៏​រង​ការ​ខូច​ខាត​ខ្លាំង​ពី​កូដកម្ម​ដែរ​ ជា​ហេតុ​​ជំរុញ​ឱយ​​ពួក​គេ​ដាក់​សម្ពាធ​លើ​រដ្ឋាភិបាល​និង​គ្មាន​លុយ​ច្រើនទៅ​​ជួល​កង​សន្តិ​សុខ​ឱយ​ទៅ​បង្ខំ​បាតុករ​នោះ​ទេ​​​។ នៅ​ពេល​វិធី​បំបែក​គ្នាត្រូវ​បាន​ប្រើ​ដើម្បី​​គេច​ពី​ការ​បង្ក្រាប​ វា​នាំ​ឱយ​កង​កម្លាំង​សន្តិ​សុខ​ អាជ្ញាធរ​ ប៉ូលីស​ យោធា​ទាហាន​ មាន​ការ​លំបាក​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្នុង​ការ​តាម​បង្ក្រាប​និង​​ចាប់​ខ្លួន​ ពី​ព្រោះ​ក្រុម​បាតុករ​ដើរ​ខ្សែលើ​​ក្រុម​អាជ្ញាធរ​ត្រង់​មាន​គ្នី​គ្នា​ច្រើន​ទាំង​ពេល​បំបែក​គ្នា​ប្រសេច​ប្រសាច​និង​ពេល​ពួក​គេ​ធ្វើ​កូដកម្ម​នៅ​ផ្ទះ​ មិន​ទៅ​ធ្វើ​ការ​។ ​ការ​ដែល​បាតុករ​ពួន​សំងំនៅ​​ផ្ទះ​ក្នុង​តំបន់ដែល​មាន​ការ​ប្រទូស​សារាយ​​ ​មិន​ចេញ​ឱយ​ពួក​គេ​វាយ​នៅ​ទី​សារធារណៈ​ ពួក​គេ​ត្រូវ​ដើរ​ឆែក​ឆេរ​ពី​ផ្ទះ​មួយ​ទៅ​ផ្ទះមួយ​​ ដើម្បី​បង្ខំ​ឱយ​បាតុករ​ចូល​ទៅ​ធ្វើ​ការ​វិញ​។ ទោះ​បី​បាតុករ​គ្មាន​ពាក់​ម៉ាស់​បិត​មុខ​ក៏​ដោយ​ ក៏​ចំនួន​ច្រើន​នៃ​បាតុករ​បានបង្កើន​​ភាព​​អនាមិក​ដោយ​ស្វ័យ​ប្រវត្តិ​ ដូច្នេះ​អាជ្ញាធរ​ពិបាក​ចំណាំ​អត្តសញ្ញាណបាតុករ​ណាស់​។ ពួក​គេ​មាន​តែវាយ​ឬ​សម្លុត​ពី​ផ្ទះ​មួយ​ទៅ​ផ្ទះ​មួយ ដោយ​​មិន​ខ្វល់ថា ​​អ្នក​នោះ​បាន​ចូល​រួម​បាតុកម្ម​ឬ​អត់ទេ​​​​។ ការ​ដើរ​បង្ក្រាបតាម​​​ផ្ទះ ​គ្មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ផង​និង​មិន​អាច​ធ្វើបាន​រហូតផង​។​​ យើង​ដឹង​ហើយ​ថា ​បាតុករ​ទាំង​អស់​ ពុំ​មែននៅ​កន្លែង​តែ​មួយ ដូច​ជា​នៅ​ទី​សាធារណៈ​ ឬ​តាម​ផ្លូវ​ដូច​កាល​ដែល​ដើរ​ហែ​ក្បួន​​ផ្តុំ​គ្នា​តវ៉ា​នោះ​ទេ​។ ​​​​បាតុករ​មាន​ទី​លំនៅ​ចួន​ក្បែរគ្នា​​ ចួន​ឆ្ងាយ​ពី​គ្នា​​ គេ​ពិត​ជា​ត្រូវ​ការ​កង​សន្តិសុខ​ច្រើន​ដើម្បី​ដើរ​បង្ក្រាប​តាម​ផ្ទះ​។ ការ​វាយ​បង្ក្រាប​តាម​ផ្ទះបញ្ឈប់​បាតុកម្ម​មិនបាន​ហើយ​ នៅ​ជំរុញ​ឱយ​ពួក​គេ​ផ្តុំ​គ្នា​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ជា​ថ្មី​ទៀត​ ព្រោះ​​នៅ​ពេលដែល​​ពួក​គេ​ចេញ​ទៅ​ផ្តុំ​គ្នា​ក៏​វាយ​ ពួន​សំងំ​នៅ​ផ្ទះ​សោះ​ក៏​វាយ​ គឺ​ជំរុញ​ឱយពួក​គេ​ចាក​ចេញ​ពី​ផ្ទះ​ទៅ​ស្រុក​កំណើត កម្លាំង​ពល​កម្ម​រិត​​តែ​បាត់បង់​ពី​កន្លែង​ធ្វើ​ការ​ ដោយ​ហេតុ​ថា​ពួក​គេ​មិន​នៅ​ផ្ទះ​ផង​ ចង់​​បង្ខំ​ពួក​គេ​ឱយ​ទៅ​ធ្វើ​ការ​វិញ ក៏​មិន​ដឹង​ថា​ទៅតាម​រក​​ពួក​គេ​នៅ​ឯ​ណា​ដែរ​​។ នៅ​ពេល​គេ​ដើរ​បង្ក្រាប​តាម​ផ្ទះ​ នាំ​ឱយ​ប្រជាជន​បិតទ្វារ​​ផ្ទះ​ចាក់​ចោរ​ចាក​ចេញ​ពី​​កន្លែង​ទៅ​ផ្តុំ​គ្នា​ដដែល មិន​នៅ​ផ្ទះ​ឱយ​ភ្នាក់​ងារ​បង្ក្រាប​វាយ​ដោយ​ងាយៗនោះ​​ទេ​ ព្រោះ​មាន​គ្នា​កាន់​តែ​ច្រើន​ កាន់​តែ​មាន​ភាព​កក់​ក្តៅ​និង​សុវត្ថិភាព​ ហេតុ​នេះ​ហើយ​ទើប​​ពួក​គេ​​ផ្តុំ​គ្នា​ឡើង​វិញ​​។ ការដើរ​​បង្ក្រាបតាម​ផ្ទះ​នៅ​តំបន់​បាតុកម្ម​ធ្វើ​ឱយ​ផ្ទះ​​ដែល​ធ្លាប់​តែ​ជា​កន្លែង​មាន​សុវត្ថិភាព​បំផុត ​ក្លាយ​ជាទី​អសុវត្ថិភាព​បំផុត​ទៅវិញ​។ ដរាប​ណា​​បាតុករ​ចេះ​តែ​គេច​វេះ​ មិនទៅ​បំពេញ​​​ពល​កម្ម​បំរើ​ការ​ងារឱយ​ស្ថាប័ន​របស់​ពួក​គេ​ ​ស្ថាប័ន​ទាំង​នោះ​នៅ​តែ​គាំង​ដំណើរ​ គេ​ពុំ​អាច​បង្ក្រាប​ប្រជាជន​ដែល​បបួល​គ្នា​ធ្វើ​ជា​ពលរដ្ឋ​អត់​ការ​ងារ​ធ្វើ​ទាំង​អស់​គ្នាបាន​​ដែរ​​។ បាតុករ​នឹង​បង្ខំ​ចិត្ត​ចាក​ចេញ​ពី​ផ្ទះ​ ឬទោះ​​នៅ​ក៏​នៅ​មិន​សុខដែរ​​ ​ជា​ពិសេស ​នៅ​ពេលដែល​​ពួក​គេ​អាច​មើល​តាម​​បង្អួច​ឃើញ​ឆាក​ប្រយុទ្ធ​ផ្ទាល់​នឹង​ភ្នែក ពួក​គេ​រិត​តែ​បារម្ភ​ពី​សុវត្ថិភាព​ផ្ទាល់ខ្លួន​​។ នៅ​ក្នុង​តំបន់​បាតុកម្ម​ ក្រោយ​ពេល​ប្រជាជន​ទៅ​​ធ្វើ​បាតុកម្ម​អស់​ អ្នក​នៅ​ផ្ទះមួយ​ចំនួន​តូច​​ទៅ​ជា​មាន​អារម្ម​ថា​គ្មាន​សុវត្ថិភាព​ទៅ​វិញ​។ គួរ​កត់​សម្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​ កង​កម្លាំងសន្តិ​សុខ​​ទាំង​នោះ​ពូកែ​តែ​ខាង​វាយ​បង្ក្រាបប៉ុណ្ណោះ​​។ នៅ​ពេល​ប្រឈម​នឹង​ភាគី​ម្ខាង​ទៀត​ដែល​មិន​ព្រម​តដៃ​ ​បែរ​ជាធ្វើ​ឱយ​ពួក​គេ​ពិបាក មិន​ងាយ​ស្រួលដូច​ជា​​តតាំង​ជា​មួយ​កុប​ករ​ហិង្សា​ឡើយ​។​ ពេល​ចុះ​ទៅ​បង្ក្រាប​ ពួក​គេ​ត្រូវ​លេង​ល្បែង​ដេញ​ចាប់​ជា​មួយ​បាតុករ​ដដែលៗ​រហូត​ វា​ពិត​​ជា​ហត់​និង​គួរឱយ​​ធុញ​ទ្រាន់​ណាស់​សំរាប់​ពួក​គេ​។

លោក​ ខឺត​ ហ្ស៊ក់​ (២០០៥, ទំ. ១០) បាន​បដិសេធ​មតិ​ទួទៅ​ដែល​ថា​ ការ​បង្ក្រាប​កាត់​បន្ថយ​ប្រសិទ្ធ​ភាពនៃ​វិធី​អហិង្សា​របស់​​ចលនា។ លោក​​អះ​អាង​ថា «យុទ្ធនាការ​ប្រើ​ប្រាស់​សកម្ម​ភាព​អហិង្សា​ធ្លាប់បាន​ជោគ​ជ័យ​រហូត​មក​នៅ​ក្នុង​ស្ថាន​ភាព​គាប​សង្កត់​ ហើយ​ក៏​មាន​ករណី​អប្រសិទ្ធ​ភាព​ក្នុង​ការ​​បើកចំហ​នយោបាយ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដែរ​។ ប្រាកដ​ណាស់​ថា​ ការ​បង្ក្រាប​ដាក់​កំរិត​​​សមត្ថភាព​របស់​គូ​ប្រជែង​ក្នុង​ការ​រៀប​ចំ​ចលនា​ ទាក់​ទងគ្នា​​ កៀង​គរសមាជិក​​ និង​ការ​ចូល​រួម​ក្នុង​សកម្ម​ភាព​​ជា​ក្រុម ព្រម​ទាំង​បង្កើន​ហានិភ័យ​នៃ​ការ​ចូល​រួម​សកម្ម​ភាព​រួមគ្នា​ទៀត​ផង​​​។ តែ​ទោះ​បី​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ ការ​បង្ក្រាប​គ្រាន់​តែ​ជា​កត្តា​មួយ​ក្នុង​ចំណោមកត្តា​​ជា​ច្រើនទៀត​ដែល​ជះ​ឥទ្ធិ​ពល​លើ​ចម្ងាយ​ផ្លូវទៅ​ដល់​គោល​ដៅ​​នៃ​ការ​​តស៊ូដែល​ប្រើ​ប្រាស់​សកម្ម​ភាពអហិង្សា​ប៉ុណ្ណោះ​​ ប៉ុន្តែ​​វា​ពុំ​មែន​ជាគ្រឿង​កំណត់​តែ​មួយ​នៃ​​ទិន្ន​ផល​របស់​យុទ្ធនាការ​នោះ​ទេ។​​​» យើង​តែង​តែ​គិត​ថា​ វិធីតវ៉ា​ដោយ​​អហិង្សា​មិន​តប​ត​នេះ​ពុំ​អាចយក​​ឈ្នះ​ការ​បង្ក្រាប​ដ៏​សាហាវ​របស់​កង​រក្សា​សន្តិ​សុខ​ឡើយ​ វា​មិន​ត្រឹម​តែ​មិន​សម​ទំនង​នឹ​ង​វិចារណញ្ញាណ​ប៉ុណ្ណោះ​ទេ​ តែ​គឺ​ព្រមទាំង​​ផ្ទុយ​ស្រលះ​ពី​សភាវគតិ​ទៀត​ផង​។ ទាំង​អស់​នេះ​កើត​ឡើង​ដោយ​សារ​​ការ​​យល់​ច្រលំ​អំពីពាក្យ​ថា​ «យក​ឈ្នះ​» ក្នុង​បរិបទ​ប្រយុទ្ធ​របស់​កុប​កម្ម​ហិង្សា​។ បាតុកម្ម​អហិង្សា​មិន​មែន​យក​ឈ្នះ​អ្នក​បង្ក្រាប​ដោយ​វាយ​ពួក​គេ​ឱយ​ក្រាប​ចុះ​ចាញ់​នោះ​ទេ តែ​គឺ​ឈ្នះ​ផ្លូវ​ចិត្ត​របស់​ពួក​គេ​ ដោយ​ធ្វើ​ឱយ​ពួក​គេ​ឈប់​បង្ក្រាប​ឬឈប់​ស្តាប់​បញ្ជា​មេ​របស់​ពួក​គេ​។​ លោក​ ខឺត​ ហ្ស៊ក់​ (២០០៥, ទំ. ៤២-៤៣) ឱយ​ហេតុ​ផល​ចំនួន​បួន​អំពី​អប្រសិទ្ធ​ភាព​នៃ​ការ​បង្ក្រាប​៖

១. ការ​បង្ក្រាប​បង្កើន​សាមគ្គី​ភាព​និង​ការ​ប្តេជ្ញា​របស់​បាតុករ​ចំពោះ​យុទ្ធនា​ការ​​ ហើយ​ប្រសិន​បើ​ពួក​គេ​នៅ​តែ​បន្ត​សកម្ម​ភាព​ជា​ក្រុម​និង​រក្សា​វិន័យ​អហិង្សា​របស់​ខ្លួន​ ទោះ​បី​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ការ​បង្ក្រាប​ ក៏​ចំនួន​សមាជិក​ថ្មីនឹង​កើន​ឡើង​ជា​បន្ត​បន្ទាប់ដែរ​ គឺ​សមាជិក​ថ្មី​​ដែល​​​បាន​មក​ពី​​ក្រុម​ជំទាស់​ដែល​រង​អំពើ​អយុត្តិធម៌​របស់​រដ្ឋាភិបាល​​នោះ​។

២. ការ​បង្ក្រាប​ដោយ​ហិង្សា​ទៅ​លើ​ពលរដ្ឋ​ដែល​គ្មានអាវុធ​នៅ​នឹង​ដៃ​នឹង​នាំ​ឱយ​មាន​ការ​ចោទ​សួរ​ងឿង​ឆ្ងល់​​យ៉ាង​ខ្លាំង​ពី​ភាព​ស្រប​ច្បាប់​របស់អាជ្ញាធរ​​រដ្ឋាភិបាល​ ក្នុង​ចំណោម​ក្រុម​​វរ​ជន​នយោបាយ ដែលបាតុភូត​នេះ​មិន​ងាយ​កើត​ឡើង​ឡើយ​​ក្នុង​​ការ​បង្ក្រាបកុប​កម្ម​ហិង្សា​​។ ​បើ​ការ​បែក​ខ្ញែក​ខ្វែង​មតិ​រវាង​វរជន​ទាំង​នោះ​កើត​មាន​​​​ នោះ​ការ​បង្ក្រាប​នឹងបំណែក​បង្កើត​បាន​នូវ​​ចំណែក​ក្រុម​វរជនស្រប​ចលនា​ទៅ​តទល់​មតិ​នឹង​ក្រុម​វរជន​ប្រឆាំង​ចលនា​។ ប៉ុន្តែ​ទោះ​បី​មិន​ទាន់​មាន​ការ​បែក​ខ្ញែក​នោះ​កើត​ឡើងក៏​ដោយ​​ ក៏​ការ​បង្ក្រាប​នៅ​តែ​ជំរុញ​ឱយ​ការ​បែក​ខ្ញែក​នោះ​កកើត​ឡើង​ដែរ​ វា​គ្រាន់​តែ​ជា​បញ្ហា​វេលា​មុន​និង​ក្រោយ​ប៉ុណ្ណោះ​។

៣.​ ការ​បែង​ខ្ញែក​នេះ​ក៏​អាច​កើត​មាន​ក្នុង​ចំណោម​កង​កម្លាំង​ការ​ពារ​សន្តិ​សុខ​និង​យោធាដែរ​ ដោយ​មាន​ក្រុម​ស្រប​នឹង​ចលនា​បដិសេធ​មិន​គោរព​តាមបទ​បញ្ជា​ថ្នាក់​លើ​ ក្នុង​នោះ​លេច​រូប​ភាព​ចេញ​ជា​​​ការចាក​ចេញ​បោះ​បង់​ការងារ​​ឬ​សុំ​ច្បាប់​ឈប់​សំរាក​ ការ​មិន​គោរព​ឬ​មិន​ធ្វើ​តាមសេចក្តី​បង្គាប់​របស់​មេ​ជា​ដើម​។ ប្រតិ​កម្ម​របស់​ពួក​គេ​​ចំពោះ​បាតុករ​អហិង្សា​អាច​មាន​ជា​សមាន​ចិត្ត​ ​ទោះ​ខ្លះ​មាន​តិច​ឬខ្លះ​មាន​​ច្រើន ​ប៉ុន្តែក្នុង​ករណី​កុប​កម្ម​ហិង្សា​វិញ​ វាជា​​បាតុកភូតដ៏​​​កំរ​ ពី​ព្រោះ​ជីវិត​បុគ្គល​ផ្ទាល់របស់​អ្នក​បង្ក្រាប​​​រង​ការគំរាម​កំហែង​ពីអំពើ​ហិង្សា​របស់​កុប​ករ​។

៤. ​ភាគី​ទី​បី​និងក្រុម​​សាធារណៈ​​​ មាន​ដូច​ជា​មហាជន​ទួទៅ​ ចលនា​សង្គម​ឆ្លង​ប្រទេស​ អង្គការ​អន្តរ​ជាតិ​ រដ្ឋាភិបាល​បរទេស​ ទំនង​ជាបញ្ចេញ​សកម្ម​ភាព​ជំទាស់​ទៅ​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​​ ឬ​ផ្តល់​ជា​ការ​គាំទ្រ​ដល់​ភាគី​ប្រឆាំង​រដ្ឋាភិបាល​ក្នុង​ស្ថាន​ភាព​ដែល​មានការ​បង្ក្រាប​ពលរដ្ឋ​គ្មាន​ប្រដាប់​អាវុធ ​ព្រោះ​អំពើព្រៃ​ផ្សៃ​បង្ក្រាបដោយ​​ហិង្សាពន្លេច​ចេញ​នូវ​ភាព​មិន​ស្រប​ច្បាប់​​របស់​រដ្ឋាភិបាលថា ​ពួក​គេ​កាន់​អំនាច​ដោយ​អាស្រ័យ​លើ​កម្លាំង​ជា​ជាង​ភាព​ស្រប​ច្បាប់​។​​ ដំណើរ​ការ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នេះ​អាច​កើត​ឡើង​តាម​រយៈ​ក្រុម​ទី​បី កាល​ណា​ពួក​គេ​​​បាន​ដឹង​ឮ​អំពី​ព្រឹត្តិការណ៍​បង្ក្រាប ​និង​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ខ្វាយ​ខ្វល់​អំពី​ផល​វិបាក​អវិជ្ជមាន​​​នោះ។ ការ​ប្រឈម​មុខ​គ្នា​តទល់​មិន​ស្មើ​ភាព​រវាង​​កង​កម្លាំងសន្តិសុខ​របស់​រដ្ឋដោយ​​​មាន​ប្រដាប់​អាវុធនិង​បាតុករ​តវ៉ា​ដោយ​ដៃ​ទទេ នឹង​នាំ​ឱយ​មាន​ការ​រីក​រាលនូវ​ទំហំ​​​ភាព​តាន​តឹង​​​​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ មាន​ប៉ះ​ពាល់អាក្រក់​​យ៉ាង​ខ្លាំងទៅ​លើ​ជំហរ​របស់​រដ្ឋក្នុង​ការ​បន្ត​ការ​បង្ក្រាប​និង​ជំរុញ​ឱយ​ភាគី​ទី​បី​ចូល​រួម​ដែរ​។

អាស្រ័យ​លើ​ហេតុ​ទាំង​បួន​នេះ​ហើយ​ លោក​ ខឺត​ ហ្ស៊ក់​ ​​សន្និដ្ឋាន​​ថា​ «ចលនា​អហិង្សា​នៅ​តែ​ឋិត​ថេរ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ការ​បង្ក្រាប​ ដំណើរ​ការ​ទាំង​នេះ​កាន់តែសកម្មឡើង​​។ រដ្ឋ​បញ្ចេញឱយ​ឃើញ​នូវ​​អំពើ​ហិង្សា​​របស់​ខ្លួន​ ផ្ទុយ​ពី​អំពើ​អហិង្សារបស់​បាតុករ វា​​ហុច​ផល​អវិជ្ជមាន​ទៅ​លើ​រដ្ឋ​ខ្លួន​ឯង​និង​នាំ​ឱយ​មាន​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​មតិ​ [ចំពោះ​រដ្ឋាភិបាល]​ ដែល​កែ​ប្រែ​ទំនាក់​ទំនង​អំនាច​។ ប៉ុន្តែ​ ឋិត​នៅ​ក្នុង​ស្ថាន​ភាព​ដែល​គូ​ប្រជែង​​រដ្ឋាភិបាល (កុប​ករ​) ​​ប្រើប្រាស់​ហិង្សា​វិញ​ ការ​បង្ក្រាប​របស់​រដ្ឋ​នឹង​ត្រូវ​បាន​គេ​មើល​ឃើញ​ថា​ត្រឹម​ត្រូវ​អាច​ទទួល​យក​បានទៅ​វិញ​​។​»

​            ចំណុច​ដ៏​​សំខាន់​បំផុត​ដែល​ជា​លទ្ធផល​គួរ​ជា​ទី​គាប់​ចិត្ត​ចំពោះ​ចលនាប្រជាជន​ ​គឺ​​​ការ​បែក​ខ្ញែក​ឬ​ខ្វែង​ទស្សនៈគ្នា​​ក្នុង​ចំណោម​ពួក​អ្នក​គាំទ្រ​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​កើត​ចេញ​មក​ពី​​ការ​បង្ក្រាប​​។ ​លោក​ស្រី​ ឆេណូវេថ​ បាន​បន្ត​ពិសោធ​បន្ថែម​លើចំណុច​​នេះ ដោយ​ពង្រីក​ករណី​សិក្សា​ ​និង​តេស្តឃើញ​​ថា​សមត្មិកម្ម​នេះ​​ត្រឹម​ត្រូវ​ប្រាកដមែន​​​។ ​លោក​ស្រី​បាន​ហៅចំណុច​នេះ​​ថា​ «ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ម្ចាស់​ឬ​ភក្តី​ភាព​» (Loyalty Shift)​​។ លោក​ស្រីបាន​កំណត់​យក​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ភក្តី​ភាព​នេះ​តែ​ក្នុង​ចំណោម​កង​​​សន្តិ​សុខប៉ុណ្ណោះ​​និង​គិត​តាំង​ពី​យុទ្ធនាការ​ផ្តើម​រហូត​ដល់បញ្ចប់​ ព្រោះការ​កំណត់​បែប​នេះ​​ជា​រង្វាស់​ម៉ត់​ចត់​ជាង​គេ​​ ដោយ​ភ្នាក់​ងារ​បង្ក្រាប​ជា​ឧបករណ៍​ប្រឆាំង​នឹង​បាតុករ​សំខាន់​ជាង​គេ​ ទោះ​បី​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ភក្តី​ភាព​នេះ​ក៏​កើត​មាន​ក្នុង​ចំណោម​ក្រុម​គាំទ្រ​រដ្ឋាភិបាលលផ្សេង​ទៀត​ក៏​ដោយ​ ដូច​ជា​ពួក​អ្នក​រដ្ឋ​ការ​ជា​អាទិ​។ លទ្ធ​ផល​នៃ​ការ​សិក្សា​​បាន​រក​ឃើញ​ថា​ យុទ្ធនាការ​ដែល​មាន​ការ​ចូល​រួម​ទូលំ​ទូលាយ​ទំនង​ជា​នាំទៅ​​រក​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ភក្តី​ភាព​នេះ​​​​​​ គឺ​ថា​ការ​ចូល​រួម​ឬ​ចំនួន​សមាជិក​របស់​យុទ្ធនាការ​កាន់​តែ​កើន​ឡើង​ ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ភក្តី​ភាព​កាន់​តែ​ទំនង​ជា​កើត​មាន​​និង​រីក​រាល​ដាល​ នាំ​ឱយ​ការ​បង្ក្រាបកាន់​តែ​​មិន​ងាយ​​កើត​ឡើង​។ យុទ្ធនាការ​ធំៗ​ដែល​មានការ​​ប្តេជ្ញា​ប្រកាន់ខ្ជាប់​នូវ​ការ​តវ៉ា​ដោយ​អហិង្សា​ ជា​ជាង​ធ្វើ​កុប​កម្ម​ដោយ​ហិង្សា​​ ទំនង​ជាជំរុញ​ឱយ​មាន​​ការ​បោះ​បង់​ការ​បង្ក្រាប​របស់កង​សន្តិ​សុខ​​។ យុទ្ធនាការធ្វើ​ឡើង​ក្នុង​ទ្រង់​ទ្រាយ​ធំមាន​សមាជិក​ច្រើន​ ​ មាន​ឱកាស​ ៦០​ភាគ​រយក្នុង​ការ​ជះ​ឥទ្ធិ​ពល​លើ​​កង​សន្តិ​សុខឱយ​​​បោះ​​បង់​ភារកិច្ច​ និង​មាន​ការ​កើន​ឡើងមក​​ពី​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​តូចបំផុត​លើស​ពី​ ៥០​ភាគ​រយ​។ ចំណែក​កុប​កម្ម​ហិង្សា​វិញ​ ​ជ័យ​ជំនះ​ដោយ​ឡែក​ចំពោះ​ការ​ទាញ​យក​កង​យោធា​មក​នៅ​ខាង​ខ្លួន​វិញ​ គឺ​នៅ​ចន្លោះ​ពី​ ១០ភាគ​រយ​ទៅ​ ៤០ភាគ​រយ​ ហើយក៏​​អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​​ចំនួន​សមាជិក​កុប​កម្ម​កើន​ឡើង​ដែរ​។ តែ​មាន​រឿង​​មិន​ល្អ​មួយ​ត្រង់​ថា​ ​តទល់​នឹង​កុប​កម្ម​ហិង្សា​ កង​សន្តិ​សុខ​មាន​តែ​រួប​រួម​ឯក​ភាព​នៅ​ពី​ក្រោយ​របប​ដឹក​នាំ​ ​ធ្វើ​ឱយ​ពួក​គេ​រឹត​​តែ​ប្រយុទ្ធ​ស្លាប់​រស់​ស្មោះ​ស្មគ្រ​នឹង​របប​ដឹក​នាំ ហើយ​​របប​ដឹកនាំ​ក៏​នឹង​សម្អាត​ក្រុម​អ្នក​មាន​គំនិត​ប្រឆាំងចេញ​​ពីជួរ​ទាប់​ដែរ​។ រឿង​ដ៏​សំខាន់ជាក់​ស្តែង​​ដែល​ជំរុញ​ឱយ​​កង​សន្តិ​សុខ​បោះ​បង់​ការ​ងារ​បង្ក្រាប​របស់​ខ្លួន ​គឺ​មកពី​​ចំណង​ខ្សែ​ស្រលាយ​ញាតិ​សន្តាន​​​និង​បណ្តាញ​ទំនាក់​ទំនង​សង្គម​ ដែល​ចង​ភ្ជាប់​សមាជិក​ខាង​វរជន​ទៅ​នឹង​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ទាំង​មូល​ដែល​បាន​កើន​ឡើង​។ ប្រសិន​បើ​មាន​គេសុំ​សម្ភាសន៍​​​​អំពី​ការ​មិន​បង្ក្រាប​ ពួក​កង​សន្តិ​សុខ​នឹង​ប​ន្លឺ​យ៉ាង​សាមញ្ញថា​​ «ខ្ញុំ​ឃើញ​កូន​របស់​ខ្ញុំ​នៅ​ក្នុង​ហ្វូង​បាតុករ​» ​«ពួក​ម៉ាក​របស់​ខ្ញុំ​នៅ​ក្នុង​នោះ​» ឬ «មាន​អ្នក​ជិត​ខ្ញុំ​នៅ​​ក្នុង​ចំណោម​បាតុករ​។»​ បណ្តាញ​សង្គមគ្រួសារ​ទាំង​អស់នេះ​​នឹង​កាន់​តែ​អាច​មាន​ច្រើន​ឡើង​ នៅ​ពេល​ដែល​អ្នក​ចូល​រួម​យុទ្ធនាការកើន​ឡើង​ដែរ​។ នេះ​ក៏​បង្ហាញពី​​ហេតុ​ផល​មួយ​ដែល​ក្រុម​កង​សន្តិ​សុខមាន​ទំនោរ​អារម្ម​មួយ​គិត​ថា​មិន​ល្អ​ឬ​មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​ ដែល​វា​ជាឧបករណ៍​វាស់​ស្ទង់​សមត្ថ​ភាព​របស់ចលនា​ប្រឆាំង​។ ​តំរូវ​ការ​កញ្ចប់​ថវិកា​រដ្ឋ​​របស់​ទាហាន​ ប៉ូលីស​ ថ្នាក់​លើ​​របស់​ពួក​រដ្ឋ​ការ នាំ​ឱយ​ពួក​គេ​ពិចារណា​ចោទសួរ​​អំពី​ជីវភាព​រស់​នៅ​ថ្ងៃ​ក្រោយ​ ហានិភ័យ​ និង​ថ្លៃ​ខូច​ខាត​ជា​ច្រើន​ដែល​អាច​កើត​មាន​ចំពោះ​ពួក​គេ ​នៅ​ពេល​ដែល​ប្រើ​សកម្ម​ភាព​ហិង្សា​​ទៅ​លើ​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​។ ​​ករណី​កុប​កម្ម​ហិង្សា​វិញ​ ពួក​គេ​មិន​ចាំ​បាច់​គិត​គូរ​ពិចារណា​ច្រើន​អំពី​ប្រការ​ខាងលើ​នេះ​ទេ​ ​ ព្រោះ​​បង្ក្រាប​ក្រុម​កុប​ករ​គឺ​ជា​ជំរើស​តែ​មួយ​គត់​ដើម្បី​បំបាត់​ការ​​គំរាម​កំហែង​សុវត្ថិភាព​ផ្លូវ​កាយ​របស់​ពួក​គេ​ ​​ម្យ៉ាង​កុប​ករ​គ្រាន់​តែ​ជា​ក្រុម​ភាគ​តិច​ចេញមក​ពី​ចំនួន​​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​ប៉ុណ្ណោះ​ ដូច្នេះ​កំរ​មាន​អ្នក​ស្គាល់​​គ្នាក្នុង​នោះ​ដែល​អាច​នាំ​ឱយ​មាន​សមាន​ចិត្ត​កើត​ឡើង​ណាស់​​។ យ៉ាង​ណា​មិញ​ ក្នុង​ចំណោម​អ្នក​រក​ស៊ី​ធំៗ​ដែល​ស្និទ្ធ​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​វិញ​ ការ​បន្ត​ទំនាស់​រវាង​រដ្ឋាភិបាល​និង​ក្រុម​​បាតុករ​បង្ក​ការ​​ខាតបង់​​ខាង​សេដ្ឋកិច្ច​ខ្លាំង​ដែល​ជំរុញ​ឱយ​ពួក​គេ ដាក់​សម្ពាធ​​បង្ខំរដ្ឋាភិបាលឱយ​សំរុះ​សំរួល​ផ្សះ​ផ្សារ​ធ្វើ​តាម​ការ​ទារ​ទាម​របស់​បាតុករដែរ​។

បាតុកម្ម​អហិង្សា​អាច​បង្ក​បង្កើត​បាតុភូត​វិជ្ជមាន​ចំពោះ​ចលនា​របស់​ខ្លួន​ និង​អវិជ្ជមាន​ចំពោះ​របប​ដឹក​នាំ​បាន​ លុះ​ត្រា​តែ​បាតុកម្ម​នោះ​អហិង្សា​ ពោល​គឺ​វិន័យ​អហិង្សា​គឺ​ជា​កត្តា​ចាំ​បាច់​ណាស់​ក្នុងការ​កំណត់​វាសនា​បាតុករ​ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ បើ​បាតុករ​ប្រែ​ទៅ​​ប្រើ​កម្លាំង​ហិង្សា​និង​អាវុធ​ នោះ​បាតុភូត​វិជ្ជមានដែល​បំរុង​នឹង​កើត​ឡើង​​​នឹង​បាត់​បង់ អ្នក​ទទួល​ផល​គឺ​ភាគី​រដ្ឋាភិបាល​។ ហេតុ​នេះ​ហើយ​ទើប​ភាគី​រដ្ឋាភិបាល​ប្រឹង​បញ្ចូល​ជន​បង្កប់​ទៅ​​បំប្លែង​ចលនា​ឱយ​ប្រែ​ជា​ហិង្សា​ ព្រោះ​ពួក​គេ​ខ្លាច​ពី​ឥទ្ធិពល​នៃ​អំនាច​អហិង្សា​របស់​ប្រជាជន​នេះ​ឯង​។ លោក​ ជីន​ សាប​ បាន​រំឭក​ថា​ «វិន័យ​អហិង្សា​គឺ​ជា​គន្លឹះ​ជោគ​ជ័យ​និង​ត្រូវ​តែ​រក្សា​ឱយ​បាន​ ទោះ​បី​ជន​ផ្តាច់​ការ​ព្យាយាម​បង្កប់​រនុក​ក្នុងមក​បង្ក​រឿង​​និង​ប្រើ​ហិង្សា​ឃោរ​ឃៅ​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​។» បើ​គិត​ពីរឿង​សីលធម៌​ អហិង្សា​គោល​ការណ៍​គឺជា​អំពើ​ដ៏​គួរ​ឱយ​សរសើរ​និង​គួរ​ឱយ​គោរព​ ដោយ​សុខ​ចិត្ត​គេច​វេះ​មិន​ប្រយុទ្ធ​ ឬបើ​ចៀសមិន​​ផុត​ សុខ​ចិត្ត​​ឱយ​គេ​វាយមិន​ត​ដៃ​​ ​ជា​ជាង​ដូច​មនុស្ស​មួយ​ចំនួន​យល់​ថា​ទន់​ជ្រាយ​និង​គ្មាន​បាន​ការ​។ ​លោក​ ខឺត​ ហ្ស៊ក់​ បាន​ពន្លះ​ចេញ​នូវ​សារៈ​សំខាន់​ខាង​យុទ្ធ​សាស្ត្រនៃ​សកម្ម​ភាព​អហិង្សា​ដោយ​លើក​ឡើង​ថា «សំរាប់​ការ​អនុវត្តជាក់​ស្តែង​ វិន័យ​អហិង្សា​គ្មាន​ទាក់​ទង​អ្វីទាល់​តែ​សោះ​​នឹង​សីល​ធម៌​ ប៉ុន្តែអ្វី​ទាំង​អស់​គឺ​ជា​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​។  វា​ពាក់​ពាន់នឹង​ការ​អប់​រុំ​អ្នក​ចូល​រួមអំពី​អំនាច​នៃ​សកម្ម​ភាព​អហិង្សា​ ផល​វិបាក​អវិជ្ជមានទៅ​ថ្ងៃ​ក្រោយ​នៃ​អំពើ​ហិង្សា​ និង​ការ​បង្កប់​រនុង​ក្នុង​របស់​រដ្ឋដែល​អាច​​អុច​អាល​ឱយ [បាតុករ] ​​មាន​ប្រតិកម្ម​ហិង្សា [ទៅ​នឹង​ការ​បង្ក្រាប]​ ដើម្បី​រដ្ឋ​អាចធ្វើ​ឱយ​ការ​​បង្ក្រាប​ដោយ​ហិង្សា​របស់​ខ្លួន​ត្រឹម​ត្រូវ​ស្រប​ច្បាប់​និង​​សម​ហេតុ​ផល​។​​​​​​​» អំពើ​ហិង្សា​មិន​ត្រឹម​តែសង្គ្រោះ​ចលនា​មិនបាន​ទេ​ តែ​ជួយ​ឱយ​គំរោង​ការ​បំផ្លាញ​ចលនា​របស់​រដ្ឋាភិបាល​សំរេច​ទៅ​វិញ​។ ដូច្នេះ​ តើ​បាតុករ​មិន​ត្រូវ​​សូម្បី​តែ​វាយ​ការពារ​ខ្លួន​មែន​ទេ​​​​? ត្រង់​ចំណុច​នេះ​ហើយ​ដែល​លោក​ ម៉េលខូម​ អ៊ីច (Malcolm X)​​ ​អ្នក​រិះ​គន់​ការ​តវ៉ា​ដោយ​អហិង្សារបស់​លោក​ ម៉ារទីន​ លូធើរ​ ឃីង​ ថ្លែងជំទាស់​​​ថា​ «វាជា​​ទង្វើ​ឧក្រិដ្ឋ​ដែល​បង្រៀន​មនុស្ស​មិន​ឱយ​វាយ​ការ​ពារ​ខ្លួន​​ នៅ​ពេល​ដែល​ពួក​គេ​តែង​តែ​​ជា​ជន​រង​គ្រោះ​ពី​​ការ​វាយ​ប្រហារ​ឃោរ​ឃៅ​នោះ​។» លោក​ ជីន​ សាប​ ក៏​បាន​និយាយ​ដែល​ថា​ ហិង្សា​បន្តិច​បន្តួច​ការ​ពារ​ខ្លួនគឺជា​រឿង​ដែល​​ពុំ​ចៀស​រួច​ ឬ​ហិង្សា​តិច​តួច​ ដើម្បី​រំដោះ​ខ្លួន​រត់​គេចគឺ​អាច​ទទួល​យក​បាន​ ប៉ុន្តែ​គេ​ពុំ​អាច​យក​មក​លាយ​ឡំ​​នឹង​ហិង្សា​ចេតនា​របស់​បាតុករ​ទៅ​លើ​ភ្នាក់​ងារ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​នោះ​ទេ ទោះ​បី​ពួក​គេ​មិន​មែន​ជា​ជន​បង្កប់​ក៏​ដោយ​។​​​​ ​ ​លោក​ក៏​បាន​ផ្តល់​យោបល់ឱយ​​​កែន​បាតុករ​ចេញ​ឱយ​ឆ្ងាយ​ពី​ក្រុម​​ដែល​ប្រើ​ហិង្សា​ទាំង​នោះ​ដែរ​។ លោក​ ខឺត​ ហ្ស៊ក់​ (២០០៥, ទំ. ៤៤) បាន​ពន្យល់​ហេតុ​ផល​យ៉ាង​ល្អ​អំពីភាព​ចាំ​បាច់​​នៃ​ការមិន​ព្រម​ប្រើ​ហិង្សា​របស់​បាតុករ​​ ឬ​ផល​អាក្រក់​នៃ​អំពើ​ហិង្សារបស់​បាតុករ​ទៅ​លើ​បាតុកម្ម​ខ្លួន​ឯង​​​៖

១.​ ការ​ឈឺ​ចាប់​និង​បញ្ហា​របស់បាតុករ​នឹង​ត្រូវ​បាន​រដ្ឋាភិបាល​បង្វែរ​បន្លំ​ទៅ​រក​អំពើ​ហិង្សា​របស់​​បាតុករ​វិញ​​​។

២. ចលនា​ប្រើ​មធ្យោបាយ​​ហិង្សាដែល​​ជា​ចំណុច​​ខ្សោយ​បំផុត​របស់ចលនារបស់​ខ្លួន​ទៅ​វាយ​ក្រុម​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​មាន​កម្លាំង​​ខ្លាំង​បំផុត​ខាង​ប្រើ​ហិង្សា​​ ជាលទ្ធ​ផល​​នាំ​ឱយ​​ឱកាស​ដើរ​​ខ្សែ​លើ​របស់​ចលនាត្រូវ​បាន​យក​ចេញ​ទៅ​បាត់​និង​បាន​ទៅ​លើ​រដ្ឋាភិបាល​វិញ​​​។

៣. ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ហិង្សា​ក្នុងចលនា​បង្កើត​ឱយ​មាន​ផល​ប៉ះ​ពាល់អាក្រក់​​ផ្ទុយ​ពី​ការ​ចង់​បាន​ (បដិផល​) បង្ខំ​ឱយ​ក្រុម​សាធារណៈ​និង​ភាគី​​ទីបីកាន់​ជើង​រដ្ឋាភិបាល​​ ចលនា​នឹងស្រកចុះ​​ការ​គាំទ្រ ​រដ្ឋាភិបាល​នឹង​ចាំ​ត្រង​ប្រយោជន៍។​​ពាក្យ​ចោទ​​ប្រកាន់​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ថា​ចលនា​ប្រជាជន​ប្រើ​ហិង្សា​នឹង​​​​ក្លាយ​ជា​ការ​ពិត​ ជា​ហេតុ​នាំ​ឱយ​​គេ​​ជឿ​រដ្ឋាភិបាលវិញ​ រដ្ឋាភិបាល​ក៏​មិន​ចាំ​បាច់​ហត់ចំណាយ​ប្រាក់​​បញ្ជូន​ជន​បង្កប់ទៅ​បង្ក​រឿង​ដែរ​​។ រដ្ឋាភិបាល​នឹង​រិត​តែ​រឹង​មាំ​ អ្នក​គាំទ្រ​ដ៏ខ្លាំងក្លា​របស់​ចលនា​នឹង​រវាត​ចិត្ត​ ទោះ​បី​ហិង្សា​របស់​បាតុករ​មាន​មូល​ហេតុ​សម​រម្យក៏​ដោយ​។

៤.​ ហិង្សា​របស់បាតុករ​នឹងជួយ​​ផ្តល់​ហេតុផល​ស្រប​ច្បាប់​ត្រឹម​ត្រូវឱយ​​ការ​បង្ក្រាប​របស់​​រដ្ឋាភិបាល​​​ ក្នុង​លេស​រក្សា​សណ្តាប់​ធ្នាប់ ​​អនុវត្ត​ច្បាប់​និង​ការ​ពារ​សន្តិ​សុខ​ជាតិ​។ ទោះ​បី​របប​ដឹក​នាំ​មិន​គោរព​ច្បាប់​ក៏​ដោយ​ បើ​មាន​ច្បាប់​កំពូល​ការ​ពារ​សិទ្ធិ​ធ្វើបាតុកម្ម​ដោយ​សន្តិ​វិធី​និង​ច្បាប់​ព្រហ្មទណ្ឌ​ការ​ពារ​​ជន​ស៊ីវិល​គ្មាន​អាវុធ​នៅ​នឹង​ដៃ​​ រដ្ឋាភិបាល​នឹងទទួល​បាន​ភាព​ស្រប​ច្បាប់​ដែល​​បាត់​បង់​​នោះ​ បើ​សិន​បាតុករ​​ប្រើ​ហិង្សា​។ សរុប​មក​ ដរាប​ណា​ឱយ​តែ​រក្សា​វិន័យ​អហិង្សា​​បាន​ខ្ជាប់​ខ្ជួន​ ទោះ​រដ្ឋ​បង្ក្រាប​ឬ​មិន​បង្ក្រាប​ក៏​ដោយ​ ចលនា​ប្រជាជន​នៅ​តែ​ឈ្នះ​ចិត្តទស្សនិក​ជន​ទាំង​ឡាយ​ ​បាន​ការ​គាំទ្រ​ពី​មជ្ឈ​ដ្ឋាន​សង្គម​ជាតិ​និង​អន្តរជាតិ និង​បំបាក់​ភាព​ស្រប​ច្បាប់​របស់​រដ្ឋាភិបាល​​ បង្ក្រាប​កាន់​តែ​ខ្លាំង​ ចលនា​កាន់​តែ​ចំណេញ​ រដ្ឋាភិបាល​កាន់​តែ​ខាត​។​

លោក​ស្រី​​ ឆេណូវេថ​ (២០១១) តាម​រយៈ​ករណី​សិក្សា​ដោយ​ឡែក​ផ្សេង​ពី​ការ​សិក្សាដែល​ធ្វើ​រួម​នឹងលោក​ស្រី​ ស្ទីហ្វឹន​​ អំពី​បដិផល​នៅ​ក្នុង​ចលនា​ប្រជាជន​នៅតាម​បណ្តា​​ប្រទេស​នៃ​តំបន់​អារ៉ាប់​ (Backfire in Arap Spring) មាន​ដូច​ជា​ ទុយនេស៊ី ដែល​មានលោក​​ បេន​ អាលី (Ben Ali)  ជា​ជន​ផ្តាច់​ការ​,​ អេហ្ស៊ីប មានលោក​ ​ហូស្ន៊ី មូបារ៉ាក់ (Husni Mubarak),​ លីប៊ី មានលោក​ មូអាមម៉ារ ​ហ្គាដាហ្វ៊ី​ (Muammar al-Qadhafi)  និង​បារ៉ែន មានលោក​​​ ហាម៉ាត់​ អាល់​ ខាលីហ្វា​ (Hamad Al Khalifa) ដែល​គេនិយម​​ស្គាល់​ថា​ជា​ «និទាឃរដូវ​អារ៉ាប់»។  លោក​ស្រី​បាន​អះ​អាង​ថា​ «អ្នក​កាន់​អំនាច​ពឹង​ផ្អែក​លើ​ការ​បង្ក្រាបក៏​អាច​ជា​ប្រភព​នៃ​ចំណុច​ខ្សោយធំ​​បំផុត​របស់​របប​ដឹក​នាំ​ដែរ។ របប​ដឹក​នាំ​ត្រូវ​ឱយ​លុយ​ប៉ូលីស​និង​ទាហាន​ដើម្បី​បំពេញ​ការ​ងារ​របស់​ពួក​គេ​។ ហានិភ័យ​ការ​ងារ​កើន​ឡើង​ ថ្លៃ​ចំណាយ​ក៏​ត្រូវ​កើន​ឡើងទៅ​តាម​នោះ​ដែរ​ ដើម្បី​ឱយ​ពួក​គេ​មក​ធ្វើ​ការ​បន្ត​។ ​គិត​​តាមដំណើរ​​នយោបាយ​ ការ​បង្ក្រាប​បាន​បំបាក់​ភាព​ស្រប​ច្បាប់​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ នៅ​ពេល​ដំណាល​គ្នា​នោះ​​ដែរ​ វា​ក៏​បង្កឱយ​មាន​​ការ​ឈឺ​ចាប់​តវ៉ាប្រឆាំង​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​វិញដែរ​​​​។ ការ​ឈឺ​ចាប់​នេះ​បើ​ត្រូវ​បាន​គេ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ទូលំ​ទូលាយ​អាចធ្វើ​ឱយ​​ជន​ផ្តាច់​ការធ្លាក់ជ្រុះ​​ចេញ​ពីកៅអី​​អំនាចរបស់​ពួក​គេ​បាន​​។» ដើម្បី​ធ្វើឱយ​​ការ​បង្ក្រាប​ផ្លាត​មក​ត្រូវ​ជន​ផ្តាច់​ការ​វិញ​ មាន​កត្តា​ចាំ​បាច់​មួយ​ចំនួន​ដែល​លោក​ស្រី​បាន​ពន្លះ​ចេញ​ពី​ករណី​សិក្សាដោយ​ឡែក​​នេះ​៖

១. ​វិន័យ​អហិង្សា: ចលនា​នៅ​តែ​តវ៉ា​ដោយ​អហិង្សា​ រក្សា​វិន័យ​អហិង្សា​ និង​ប្រើ​ប្រាស់​វិធី​គេច​វេះ​បញ្ចៀស​ពីការ​​បង្ក្រាប​ ទោះ​បី​រដ្ឋាភិបាល​នៅ​តែ​ចាត់​វិធាន​តឹង​រឹង​យង់​ឃ្នង​ និង​បញ្ចូល​ជន​បង្កប់​មក​បំប្លែង​អុច​អាល​ឱយ​មាន​អំពើ​ហិង្សា​កើត​ឡើង​ក៏​ដោយ​។

២. ការ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ជា​សាធារណៈអំពី​ការ​បង្ក្រាប: បើ​ព្រឹត្តិការណ៍​បង្ក្រាប​មិន​ត្រូវ​បាន​ចែក​ចាយ​ឱយ​សាធារណជន​ដឹង​ទេ​ នោះ​ការ​បង្ក្រាប​ហាក់​ដូច​ជា​មិន​បាន​កើតឡើង​​​តែ​ម្តង​ ​រដ្ឋាភិបាល​ក៏​ងាយនឹង​​បោក​ប្រជាជន​ ព្រមទាំង​​​បដិសេធ​រាល់​ការ​ទាក់​ទង​ទាំង​ឡាយ​នឹង​ការ​បញ្ជា​ឱយ​បង្ក្រាប​ទៅ​លើ​ប្រជាជន​​នោះ​ដែរ​។ ដើម្បី​ទប់​ស្កាត់​ការ​ទម្លាយចេញ​នូវ​​អំពើ​ឧក្រិដ្ឋ​របស់ខ្លួន​ ​រដ្ឋាភិបាល​បានចាប់​ខ្លួន​​​អ្នក​សារពត៌មាន​ក្នុង​ស្រុក បណ្តេញ​អ្នក​សារពត៌មាន​បរទេស​ បិត​បណ្តាញ​អគ្គិសនី​និង​ប្រព័ន្ធ​អ៊ីនធើរ​នេត​ រិត​ត្បិត​អ្នក​​ប្រើ​ទូរសព្ទ​និង​បច្ចេកវិទ្យា​ពត៌មាន​ចល័ត​ដទៃ​ទៀត។ ប៉ុន្តែ​សកម្ម​ជន​នៅ​តែ​អាច​ទាក់​ទង​គ្នា​ដោយផ្ទាល់​ ចែក​ចាយ​ពត៌មានឱយ​គ្នា​​ពី​​កុំព្យូទ័រ​​​មួយ​ទៅ​មួយ​ បង្កើត​ខិត្ត​បណ្ណ​ សំនេរ​ខ្លីៗ​​ ភ្ជាប់​ដោយ​រូប​ភាព​ជា​ដើម​។ ​ទោះ​បីរដ្ឋាភិបាល​កាត់​ផ្តាច់​បណ្តាញ​ទំនាក់​ទំនង​ក៏​ដោយ គេ​នៅ​តែ​អាច​ផ្ទេរ​ពត៌មាន​ទៅ​សាធារណជន​បាន​​ឱយ​តែ​មាន​ភាព​ច្នៃ​ប្រតិដ្ឋ​ ទង្វើ​រាំង​ខ្ទប់​ពត៌មាន​របស់​រដ្ឋាភិបាល​នោះ​​មាន​តែ​រុញ​ប្រជាជន​ឱយ​ទៅ​ចូល​រួម​ចលនា​ ដើម្បី​ទទួល​បាន​ពត៌មានទៅ​វិញ​​​។ ​​

៣. ភក្តី​ភាព​របស់​កង​សន្តិសុខ: កង​សន្តិសុខនឹង​មាន​ជំហរ​រេ​រា បង្វែរ​ភក្តី​ភាព​របស់​ខ្លួន​ពី​របប​ដឹក​នាំ​មក​ចលនា​ប្រជាជន​វិញ​ ពី​ព្រោះ​ពួក​គេ​ជាប់ពាក់​ពាន់​នឹង​មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​ចលនា​ប្រជាជន​​។ ​ចួន​កាល​ ពួក​គេ​មិន​ធ្វើ​តាម​បញ្ជាឱយ​​​បង្ក្រាប ហើយ​ក៏​មិន​ចូល​រួម​បាតុកម្ម​ជា​មួយ​ប្រជាជនដែរ​​ គឺ​នៅ​រក្សា​ជំហរ​អព្យាក្រឹត​ ដែល​ទង្វើ​នេះ​ធ្វើ​ឱយ​រដ្ឋាភិបាល​​បាត់​បង់​សសរ​ស្តម្ភ​គាំទ្រ​ដ៏​សំខាន់​របស់​ខ្លួន​ ​ប្រជាជនក៏​គ្មាន​ឧបសគ្គ​រារាំងចលនា​​បន្ត​ទៀតដែរ​​។ ដើម្បី​ផ្តាច់​ចំណង​សង្គម​រវាង​កង​កម្លាំង​សន្តិ​សុខ​នៅ​តាម​មូលដ្ឋាន​និង​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​​ ជន​ផ្តាច់ការ​បានប្រើ​​​​យោធាស៊ី​​ឈ្នួល​ពី​បរទេស​មក​បង្ក្រាប​ប្រជាជន​​។ មើល​ឃើញ​ថា​ពិបាក​ធ្វើ​ឱយ​ទាហាន​បរទេស​បោះ​បង់​ការ​ងារ​បង្ក្រាបរបស់​ខ្លួន​​​ ចលនាប្រជាជន​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​វិធី​ផ្តុំ​គ្នា​មក​វិធី​បំបែក​គ្នា​​​​ មិន​ប្រឈម​មុខ​នឹង​កង​កម្លាំង​​បរទេស​ ​ និង​ប្តូរ​មុខ​សញ្ញា​ពី​កង​កម្លាំង​ទាហាន​​មក​លើ​អ្នក​រដ្ឋការ​និង​អ្នករក​ស៊ី​ធំ​ៗវិញ​ ដោយ​​​​ធ្វើ​កូដកម្ម​មិន​ទៅ​ធ្វើ​ការ​ធ្វើ​ឱយ​ប្រព័ន្ធ​សេដ្ឋកិច្ច​ជាប់គាំង​។​ ដោយ​ទាហាន​ស៊ី​ឈ្នួល​មាន​តម្លៃ​ថ្លៃ​ រដ្ឋ​មិន​អាច​ទ្រទ្រង់បាន​យូរ​ឡើយ​ ជា​ពិសេស នៅ​ពេល​ទាហានបរទេស​ទាំង​នោះ​​ក៏​​បង្ក្រាប​បាតុករមិន​បាន​​ ​​​ ​បាតុករ​​ក៏​នៅ​តែ​ធ្វើ​កូដ​កម្ម​ពលិការ​សេដ្ឋកិច្ច​បន្ថែម​ទៀត​។ បាតុករ​នៅ​​តែ​អាចដក​ថយ​មួយ​រយៈ​ រង់​ចាំក្រោយ​ពេល​ទាហាន​បរទេស​ទៅ​ផុត​ ចាក​ចេញពី​ប្រទេស​​ រួច​ហើយ​ប្រមូល​​ផ្តុំ​ក្រុម​​ជា​ថ្មី ​ធ្វើ​បាតុកម្ម​បន្ត​។​​

ក្នុង​ករណី​ដែល​ការ​បង្ក្រាប​អាច​បំបែក​បាតុកម្ម​បាន​ដោយ​ជោគ​ជ័យ​ គឺបណ្តាល​មក​ពីភាព​ទន់ជ្រាយ​​និង​អសមត្ថភាព​របស់​មេ​ដឹក​នាំចលនា​​ដែល​គ្មាន​កលយុទ្ធ​គ្រប់​គ្រាន់​ក្នុង​ការ​ទប់​ស្កាត់​ការ​បង្ក្រាប​​ និង​ពុំ​​អាច​បណ្តុះ​បណ្តាល​​​បាតុករឱយ​​ខ្លាំង​ក្លា​រឹង​មាំ​ឥត​ភ័យ​ខ្លាចបាន​​​។ ​មិន​មែន​មក​ពី​ការ​បង្ក្រាប​នោះ​ទេដែល​បញ្ឈប់​បាតុកម្ម​ តែ​គឺ​​​កត្តា​ផ្លូវ​ចិត្តរបស់​បាតុករ​ខ្លួនឯង​​ ដូច​ជា​​ការ​ភ័យ​ខ្លាច​ ឥត​​មាន​ភាព​អំណត់​អត់​ធ្មត់ ខ្វះ​ភាព​ច្នៃ​ប្រតិដ្ឋ​ខាង​កល​យុទ្ធ​អហិង្សា​​របស់​បាតុករ​ ដែលធ្វើ​ឱយ​ពួក​គេ​បញ្ឈប់​បាតុកម្ម​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ រួច​ហើយ​ចូល​ទៅ​បំរើ​ប្រព័ន្ធ​ដឹក​នាំ​វិញ​ដដែល​។​ មិន​មែន​ការ​បង្ក្រាប​បំបែក​បាតុកម្ម​ដោយ​ផ្ទាល់​​ទេ​ តែ​គឺ​​ដោយ​ប្រយោល តាម​រយៈ​ការ​​ផ្តល់​ជា​គំរូ​គំរាម​ដល់​អ្នក​ដែល​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ទាំង​ឡាយ​ថា​នឹង​ទទួល​រង​លទ្ធផល​ដូច​គ្នា​បើ​ពួក​គេ​​នៅ​តែ​បន្ត​។​ បើដរាប​ណា​បាតុករ​នៅ​តែ​មាន​កម្លាំង​ចិត្ត​រឹង​មាំ​ មាន​ឯក​ភាព​និង​សាមគ្គី​ភាព​ គេ​ពិបាក​បំបែក​បាតុកម្ម​ណាស់​ ទោះ​សម្លាប់ឬ​ចាប់​ញាត់​គុក​​ប៉ុន្មាននាក់​​ក៏​ដោយ​។ ប្រសិន​បើ​ពួក​គេ​កាន់​តែ​រួម​គ្នា​​ក្លាហាន​ឱយចាប់​ខ្លួន​ ​អាជ្ញាធរ​ប៉ូលីសកាន់​តែ​មិន​ហ៊ាន​​ចាប់​ខ្លួន​ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ បើ​កាន់​តែ​ខ្លាច​ ភាគី​រដ្ឋាភិបាល​​កាន់​តែ​បាន​ដៃ​។ បើ​​បាតុករ​មាន​កលយុទ្ធ​ច្រើន​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​បាតុកម្ម​​ ពិសេស​វិធី​ទប់​ទល់​បញ្ចៀស​​​​ការ​បង្ក្រាប​ មាន​ការ​គ្រប់​​គ្រង​និង​មានការ​រៀប​ចំ​ផែន​ការ​សកម្ម​​ភាព​ត្រឹម​ត្រូវ​ នោះ​ការ​បង្ក្រាប​គឺ​ជា​រឿង​ដែល​គេ​ងាយ​​រំពឹង​ទុកនិង​អាច​ងាយ​ចៀស​វាងបាន​​។ ប៉ុន្តែ បើ​​បាតុករមិន​នឹក​ឃើញ​វិធី​សាស្ត្រ​អ្វីដើម្បី​គេច​ពី​​​ការ​បង្ក្រាប​ទេនោះ​​ បាតុកម្មងាយ​នឹង​បរាជ័យ​ណាស់​ ​ព្រោះ​ភាព​អស់​សង្ឃឹមនិង​ភាព​គ្មាន​​​ការ​អត់​ធ្មត់​បង្ខំ​ឱយ​ពួក​គេ​បោះ​បង់​គោល​ជំហរ​មិន​អាច​បន្តទៅ​មុខ​​ទៀតបាន​​។ ​ក្នុង​ករណី​នេះ​ បាតុកម្ម​អហិង្សា​មិន​អាច​បង្វិល​ការ​បង្ក្រាប​ឱយ​មក​ពង្រឹង​អំនាច​បាតុកម្ម​ ស្រូប​ទាញ​សមាជិក​ថ្មីនិង​កាត់​បន្ថយ​កម្លាំង​គូ​ប្រកួត​​បាននោះ​​ទេ​​។ ​ការ​បង្ក្រាប​ធ្វើ​ឡើង​ដើម្បី​បំភ័យជា​ជាង​ដើម្បី​បំបែក​​​ តែ​ប្រសិន​បើ​​​បាតុករ​ចេះ​គ្រប់​គ្រង​ភាព​ភ័យ​ខ្លាច​​ មិន​ឱយ​គេ​ត្រួ​តត្រាបាន​​ នៅ​តែ​បន្ត​បាតុកម្ម ​ហើយ​អាច​ចៀស​វាង​ការ​បង្ក្រាប​បាន​រហូត​នោះ​ នឹង​ធ្វើ​ឱយ​កង​​សន្តិ​សុខ​រេ​រា​គោល​ជំហរ​របស់​ខ្លួន​។

សរុប​មក​ ការ​បង្ក្រាប​ទំនង​ជា​គ្មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ក្នុង​ការ​ទប់​ស្កាត់​ចលនា​ប្រជាជន​ដែល​រក្សា​វិន័យអហិង្សា​នោះ​ទេ​ មាន​តែ​ជំរុញ​ឱយ​ការ​ចូល​រួម​ចលនា​កាន់​តែ​ខ្លាំង​ទៅ​ទៀត​។ ​នៅ​ពេល​រដ្ឋ​ពឹង​ផ្អែក​លើ​ប្រជាជន​ខ្លួង​ឯង​ស្ទើរ​តែ​ទាំង​ស្រុង​ ប៉ុន្តែ​បែរ​ជា​​ប្រឹង​បង្ក្រាប​ចលនាប្រជាជន​​​​​​ដែល​ធំ​និង​ចំរុះ​ដោយ​​សមាជិក​គ្រប់​ស្រទាប់​សង្គម​នោះ​ រដ្ឋ​ទំនង​ជា​មិន​អាច​កម្ទេច​ចលនា​នោះ​បាន​ឡើយ ​ហើយ​នឹង​ទទួល​បានបដិផល​ឬ​លទ្ធ​ផល​ផ្ទុយទៅ​វិញ​។​​ ​បាតុកម្ម​អាច​ជោគ​ជ័យ​ដោយ​មិន​ចាំ​បាច់​ត្រូវ​ការ​កត្តា​ខាង​ក្រៅ​​ទេ​ ទោះ​ឋិត​ក្នុង​របប​ផ្តាច់​ការឃោរ​ឃៅ​យ៉ាង​ណា​ ឬ​ទោះ​របប​នោះ​​ពឹង​ពាក់​យោធា​បរទេស​មកបង្ក្រាប​ចលនា​ក៏​ដោយ​។ ដរាប​ណា​ឱយ​តែ​បាតុករនៅ​តែ​រក្សា​វិន័យ​ហិង្សា​ ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ឱយ​បាន​ទូលំ​ទូលាយ​ពី​ការ​បង្ក្រាប​​របស់​រដ្ឋា​ភិបាល ​ទាក់​ទាញ​​ប្រជាជន​ដែល​មាន​ទំនាក់​ទំនង​នឹង​កង​កម្លាំង​សន្តិ​សុខឱយ​ចូល​រួម​បាតុកម្ម​​ និង​មាន​កល​យុទ្ធ​ចៀស​វាង​ពី​ការ​បង្ក្រាប​ ក្រាញ​ននៀល​មិន​ឈប់​តស៊ូ​ ប្រើ​​វិធី​មិន​សហការ​និង​វិធី​អន្តរាគមន៍​​ក្នុង​ទ្រង់​ទ្រាយ​ធំ​​ នោះ​ចលនា​ប្រជាជន​នឹងទទួល​បាន​ជ័យ​ជំនះ​លើ​របប​ដឹក​នាំ​ ដោយ​ដណ្តើម​យក​សសរ​ស្តម្ភ​គាំទ្រ​រដ្ឋាភិបាល​ ដូច​ជា​ភ្នាក់​ងារ​បង្ក្រាប​ ឱយ​មក​ឈរនៅ​​ខាង​ខ្លួន​វិញ​៕

ឯកសារ​យោង​៖

៙ខឺត ហ្ស៊ក់ ​(Kurt Schock). ២០០៥. «កុប​កម្ម​ដោយ​គ្មាន​ប្រដាប់​អាវុធ​: ចលនា​អំនាច​ប្រជាជន​នៅ​តាម​ប្រទេស​មិន​កាន់​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ​» (Unarmed Insurrections: People Power Movements In Nondemocracies). ឡុងដុន: រោង​ពុម្ពសាកល​វិទ្យាល័យ​មីនេសូតា ​(London: University of Minnesota Press)។

៙អេរិខា ឆេណូវេថ​​ (Erica Chenoweth) និង​​ ម៉ារៀ ស្ទីហ្វឹន​ (Maria J. Stephan). ២០១១. «​ហេតុ​ដែល​បាតុកម្ម​តវ៉ា​របស់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ដើរ​: ភាព​សម​ហេតុ​ផល​ផ្នែក​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​នៃ​ទំនាស់​ដោយ​អហិង្សា​​» (Why Civil Resistance Work: The Stratigic Logic of Nonviolent Conflict). ញ៉ូវយ៉ក​: រោងពុម្ព​​សាកល​វិទ្យាល័យ​កូលុំបៀ (New York: Columbia University Press)​។

៙អេរិខា ឆេណូវេថ​. ២០១១. «បដិ​ផល​នៅ​ក្នុង​និទាឃរដូវ​អារ៉ាប់​» (Backfire in Arap Spring). នៅ​ក្នុង​ «បដិវត្តន៍​និង​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ខាង​នយោបាយ​នៅ​មជ្ឈិម​បូព៌ា​» (Revolutiona and Politcal Transformation in Middle East). វ៉ាស៊ីនថុន​ ឌី ស៊ី: វិទ្យាស្ថាន​មជ្ឈិម​បូព៌ា (Washingtone, D. C: Middle East Institute)​។