អំនាច​នយោបាយ​របស់​ជន​ផ្តាច់​ការ

Security Force Main Pillars of Support

កម្លាំង​ហិង្សា​មាន​តែបណ្តុះ​​កម្លាំងហិង្សា​នោះ​​កាន់​តែ​ខ្លាំង​ថែម​ទៀត ដោយ​ចៀស​មិន​រួច​។ ជោគ​ជ័យ​នៃ​កម្លាំង​​គឺ​អាស្រ័យ​ខ្លាំង​បំផុត​លើ​ទំនាក់​ទំនង​អំនាច​។ — ម៉េក​ វែប៊ើរ (Max Weber)

យោល​តាម​លោក​ វែប៊ើរ​ «​​‘‘អំនាច’’ គឺ​ជា​ការ​​ប្រហាក់​ប្រហែល​ (Probability) ដែល​អ្នក​ធ្វើអំពើ​មួយ​រូប​នៅ​ក្នុង​ទំនាក់​ទំនង​សង្គម នឹង​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ទី​តាំង​មួយ​ (ឬ​ឋានៈ​) ក្នុងការ​​​ធ្វើ​តាម​ឆន្ទៈ​របស់​ខ្លួន​ទោះ​បី​មាន​ការ​ជំទាស់ក៏​ដោយ​ ​ ដោយ​មិន​គិតពី​​មូលដ្ឋាន​ដែល​ការ​ប្រហាក់​ប្រហែលនោះ​​​​​ហុច​ផល​ចេញ​មកដូចម្តេច​​​។» ឱយ​ងាយ​យល់ជាង​នេះ​​គឺថា​​ នៅ​ពេល​យើង​ប្រើ​ប្រាស់​អំនាច​ទៅ​លើ​នរណា​ម្នាក់​ គឺ​យើង​បញ្ជា​គេ​ឱយ​ធ្វើ​តាម​បំណង​របស់​យើង​ ទោះ​គេ​យល់​ព្រម​ឬ​ក៏​អត់​ក្តី​ (ទោះ​ប្រ៉ូប៉ាប៊ីលីតេ​ចេញ​លទ្ធផល​ដូច​ម្តេច​)។ ​ដោយ​សារតែ​​អំនាចដែល​បង្កប់​ក្នុង​អន្តរកម្ម​នេះ​ ​ត្រូវ​ចាំ​មើល​ថា​ តើ​អ្នក​ដទៃ​ធ្វើ​​តាម​ឬអត់​​ ដូច្នេះ​វាមិន​​មាន​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​អ្នក​បញ្ជា​ឬ​អ្នក​ធ្វើ​តាម​ឡើយ តែ​វា​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ទំនាក់​ទំនង នៅ​ចន្លោះ​​ភាគីទាំង​ពីរ​​​។ គេ​អាច​បាន​ត្រឹម​តែ​ប្រើ​ប្រាស់​អំនាចប៉ុណ្ណោះ​​ (exercise or exert power) មិន​មែន​យក​​អំនាចជា​កម្ម​សិទ្ធិ​ឡើយ​​។ អំនាច​ឱយ​ផល​ឬ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ មាន​ន័យ​ថា​ អ្នក​ដែល​ត្រូវ​គេ​ត្រួ​តត្រា​អាកប្បកិរិយា​ ព្រម​​ធ្វើ​តាម​បំណងអ្នក​ត្រួត​ត្រា​​។​ ​​ភាសា​​សាមញ្ញ​គេ​​​​និយម​ហៅថា​ «អ្ឋក​មានអំនាច»  ​ ​គឺគេ​​សំដៅ​ដល់​អ្នក​ដែល​មាន​អ្នក​ស្រប​តាម​ ធ្វើ​តាម​ គោរព​ សហការ​ ចូល​រួម​ គាំទ្រ​ ពុំ​មែនខ្លាំង​​អាច​​ធ្វើ​​តែ​​ឯង​ដូច​យើង​គិត​ឡើយ​។ បើ​មាន​ការ​តវ៉ា​ជំទាស់ មាន​ន័យ​ថា ​គ្មាន​អំនាច​ គេ​មិន​អនុវត្ត​តាម​​ គេ​លែង​ចំណុះ​ លែង​គោរព​ លែង​ខ្លាច​។

លោក មីហ្សេល ហ្វ៊ូកូល​ (Michel Foucault) ទស្សនវិទូ​បារាំង ស.វ.ទី២០ ប្រកប​​ដោយ​​ឥទ្ធិពល ​ ដែល​បាន​កែ​ប្រែនិង​ពង្រីក​ការ​យល់​ដឹងរបស់​យើង​អំពី​ «អំនាច»​​ ក៏​បាន​ឱយ​ន័យថ្មី​មួយ​បែប​ទៀត​ ​តែ​ក៏​មិន​ខុសដាច់ស្រលះ​​ពី​លោក​ វែប៊ើរ ​​​ប៉ុន្មាន​ដែរ​ គឺ​ថា​​​​ «ការ​ប្រើ​ប្រាស់​អំនាច​គឺ​ជា​ការ​ដឹក​នាំ​បញ្ជាអាកប្បកិរិយា​ទាំង​ឡាយ (a conduct [leading]   of conducts) ​និង​រៀប​ចំ​គ្រប់​​គ្រង​​ភាព​ដែល​អាច​រួច​​ [នៃ​អាកប្បកិរិយា​ទាំង​ឡាយនោះ​]។» មាន​ភាព​ស៊ីគ្នា​ណាស់​រវាងនិយម​ន័យ​របស់លោក​​ វែប៊ើរ​ និង​​ ហ្វ៊ូកូល​ គឺ​ពួក​គេ​ទាំង​ពីរ​សុទ្ធតែ​​ផ្តោត​លើ​ប្រ៉ូប៉ាប៊ីលីតេឬ​ភាពទៅ​រួច​​ដែល​ភាគី​ដែល​ត្រូវ​គេ​ដឹក​នាំ ​យល់​ស្រប​​ឬ​បដិសេធ​។ ប៉ុន្តែអ្វី​ដែល​ដាច់​ដោយ​ឡែក​ គឺលោក​​​ ​ហ្វ៊ូកូល​ អះ​អាង​ថា​ អំនាច​មិន​ដែល​ចេញ​ពី​ខាង​​លើ​ទៅ​​ក្រោមឡើយ​ វា​តែង​មក​ពី​ខាង​ក្រោម​ [បញ្ជា​ទើប​ចេញ​ពី​លើ​ទៅ​ក្រោម​]។ អំនាចមិន​អាច​ផ្ទេរ​​បាន​ ​មិន​មែន​ទទួល​បាន​ មិន​អាច​រឹប​អូសបាន​​ មិនមែន​ជា​​អ្វី​ដែល​គេ​អាច​កាន់​ ហើយ​រអិល​ធ្លាក់​ពី​ដៃ​នោះ​ទេ​។ អំនាច​​ឋិត​ក្នុង​​សកម្មភាព​ មិន​មែន​ស្ថិត​នៅ​លើ​បុគ្គល​មាន​អំនាច​ណា​ម្នាក់ឬ​រចនាសម្ពន្ធ​សង្គមនោះ​ឡើយ​ (អ្វី​ដែលជះ​ឥទ្ធិពល​ពី​ខាង​ក្រៅ​លើ​ឥរិយាបថ​មនុស្ស​)​​។

យើង​សូម​ចែក​ឱយ​ដាច់បន្តិច​ថា​ និយម​ន័យ​ «អំនាច​» ទាំង​របស់លោក​​ វែប៊ើរ​ និង ​ហ្វ៊ូកូល សុទ្ធ​តែ​មាន​ន័យ​ទួទៅ​ទូលាយ ​ជា​អំនាច​សង្គម​ មិន​សំដៅ​តែ​ខាង​​នយោបាយ​ទេ​។ ដូច​យើង​ដឹង​ទាំង​អស់​គ្នាស្រាប់​ហើយ ​​ទំនាក់​ទំនងសង្គម​ ដូច​ជា​​ ការ​បញ្ជា​ ការ​បង្គាប់​ ការ​ស្នើ​សុំ​ ការ​លួង​លោម​ ការ​ជះ​ឥទ្ធិ​ពល​ ការ​គ្រប់​គ្រង​ ការ​បង្ខំ​​។ល។​ មាននៅ​​គ្រប់​ទី​កន្លែង​នៅ​ក្នុង​ជីវភាពប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​ ឱយ​តែ​មនុស្ស​មាន​អន្តរកម្ម​នឹង​គ្នា​ ​គឺ​មាន​​​អត្ថិភាព​នៃ​អំនាច​។ អ្នក​មាន​អំនាច​មិន​មែន​តែ​អ្នក​នយោបាយ​ឡើយ​! គ្រួសារ​មាន​សិទ្ធិ​ស្រប​ច្បាប់​ប្រើ​ប្រាស់​អំនាចលើ​សមាជិក​ ដើម្បី​គ្រប់​គ្រង​រៀប​ចំ​អាកប្បកិរិយា​របស់​អ្នក​ក្រោម​បន្ទុក​ទៅ​រក​គោលដៅ​នៃ​ជីវិត​ណា​មួយ​។ មនុស្ស​ចាស់​ មនុស្ស​ឈឺ​ មនុស្ស​ពិការ​ ស្រ្តី​មាន​ផ្ទៃ​ពោះ​ ពេទ្យ​ បញ្ញវន្ត​។ល។ ពួក​គេ​ទាំង​អស់​នេះ​មាន​ឋានៈ​សង្គម​នា​នា​ដែលសមាជិក​ទទួល​ស្គាល់​ ដោយ​ពុំ​​ជាប់​ទាក់​ទង​នឹង​វណ្ណៈ​របស់​ពួក​គេ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ឡើយ​​ ​​ ទើប​ពេល​មនុស្ស​ទាំង​ឡាយ​ណា​ដែល​​ជាប់​ដោយ​ឋានៈ​ទាំង​នេះ ​មាន​អំនាច​ប្រើប្រាស់​ អាច​ស្នើ​សុំ​ អាច​បង្គាប់​ អាច​បញ្ជុះ​បញ្ជូល​ឱយ​អ្នក​ដទៃ​ធ្វើ​តាម​ខ្លួន​ដោយ​ងាយ​ គ្មាន​ទាក់​ទង​នឹង​តំណែង​នយោបាយ​និង​មធ្យោបាយ​សេដ្ឋកិច្ច​អ្វី​ឡើយ (Weber’s Status Groups)។

One Percent

ទ្រឹស្តី​របស់​លោក​ កាល់ ម៉ាក​ (Karl Marx) ដែល​សង្កត់​ធ្ងន់​តែ​ទៅ​លើ​សេដ្ឋកិច្ច​ ចែង​​​ថា​ អ្នក​ដែល​គ្រប់​គ្រង​មធ្យោបាយ​ផលិត​កម្ម​ឬ​មូល​ធន​គឺ​ជា​អ្នក​ដែល​មាន​អំនាច​។ ឧ. អ្នក​រក​ស៊ី​ប្រើ​ប្រាស់​អំនាចសេដ្ឋកិច្ចរបស់​ខ្លួន​ដូច​ជា​​ ឱយ​​ថ្លៃ​ឈ្នួល​ឬ​​ប្រាក់​ខែ​ ទើប​អាច​​បញ្ជា​​កូន​ចៅឱយ​ធ្វើ​ការ​ឱយ​ខ្លួន​បាន​។ អ្នក​មាន​អំនាច​សេដ្ឋកិច្ច​នេះ​ក៏​អាច​ជះ​ឥទ្ធិពល​លើស​ពី​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច ដោយ​​​​អាច​ជ្រៀក​ជ្រែក​ឬ​បំពុល​អ្នក​មាន​អំនាច​នយោបាយ​ទៀត​ផង​។ ពួក​គេអាច​​យក​ធន​ធាន​សេដ្ឋកិច្ច​ទៅ​ទិញ​តំណែង​ ដោយ​ផ្លូវ​ទុច្ចរិត​ដូច​ជា​អំពើ​ពុក​រលួយ​ក្តី​ ឬ​ដោយ​ផ្លូវ​ស្រប​ច្បាប់ ​​ដូចជា​​ដាក់​ពាក្យ​សុំ​ចូល​គណបក្ស​នយោបាយ​ ​បង្កើត​គណបក្ស​បាន​យ៉ាងងាយ​​ ឬ​ក៏​ជួយ​ឧបត្ថម្ភ​គណបក្ស​នយោបាយមាន​ស្រាប់​ក៏​បាន​។ បក្ស​ណា​ក៏​ស្វាគម​អ្នកមាន​ដែរ ចំណែក​អ្នក​ក្រវិញ​ ​គេ​ត្រូវ​ការ​តែ​សន្លឹក​ឆ្នោតពួក​គេ​ប៉ុណ្ណោះ​! ​គេអាច​​ប្រើ​លុយ​បង្វិល​សារពត៌មាន​​ដែល​មិន​ឯករាជ្យ​នា​នា​ឱយ​ឃោសនានយោបាយ​​ឱយ​បក្ស​នោះ​ បក្ស​នោះ​ក៏​ងាយ​ឈ្នះឆ្នោត​​ដែរ​។ ​បើ​លួច​ឆ្នោត​បាន​ទៀត​ គេ​រិត​តែ​ពុំ​បាច់​ខ្វល់​ច្រើន​ពី​អ្នក​ក្រ​ឬ​អ្នក​ប្រឆាំង​​​​​​ទៅ​ទៀត​។​ លោក​ ចូសេភ​ ស្ទីកខ្លីត្ស ​ (Joseph E. Stiglitz)​ អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​សេដ្ឋកិច្ចជាតិ​អាមេរិកាំង​ម្នាក់​ដែល​ទទួល​បាន​រង្វាន់​ណូបែល​នៅ​ឆ្នាំ​២០០១​ បាន​រិះ​គន់​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិច​ថា «ជា​របស់​មនុស្ស​ ១ភាគ​រយ​ ​ដោយមនុស្ស​ ១ភាគរយ និង​ដើម្បី​មនុស្ស​ ១ភាគ​រយ» ដែល​គឺ​ជា​ចំណង​ជើង​អត្ថបទ​ដ៏​ល្បី​របស់​លោក​ចុះផ្សាយ​ក្នុង​​ទស្សនាវដ្តី​​ «វេនីធី ហ្វ៊ែរ​» (Vanity Fair) នៅ​ឆ្នាំ​២០១១ គឺ​ថា​ប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​អាមេរិក ​សព្វ​ថ្ងៃ​កំពុង​បំរើ​ប្រយោជន៍​​វរជន​មាន​អំនាច​មួយ​ក្តាប់​តូច​ដែល​មាន​តែ​ ១ភាគ​រយ​ប៉ុណ្ណោះ​នៃ​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​ ឯ​ប្រជាជន​ ៩៩ភាគ​រយ​ទៀត​រង​គ្រោះ​ពី​វិសម​ភាព​​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ក្រុម​អ្នក​នយោបាយ​ មិន​ថា​ជា​បក្ស​ណាទេ​​ សុទ្ធ​តែ​ធ្វើ​អ្វី​ពួក​មូលធន​ធំៗ​ទាំង​នោះ​ពុំ​បាន ហើយ​នៅ​ជួយ​ពួក​គេ​ទៀត​​​។​ នៅ​ពេល​អ្នក​នយោបាយ​ទោរ​ទៅ​រក​ឈ្មួញ​ធំៗ​ នោះ​រដ្ឋ​ក្លាយ​ជា​ឧបករណ៍​រក​លុយ​ឱយ​ពួក​អ្នក​មាន​ អ្នក​នយោបាយ​និង​គណបក្ស​របស់​ពួក​គេ​គ្រាន់​តែ​កូន​ជ្រូក​ដែល​ពួក​អ្នក​មាន​ញាត់​លុយ​ចិញ្ចឹម​ ដើម្បី​ធ្វើ​គោល​នយោបាយ​ឱយ​បំរើ​ប្រយោជន៍​ពួក​គេ​ប៉ុណ្ណោះ​។ សម្តី​ព្រមាន​ចុង​ក្រោយ​របស់​លោកចំពោះ​អ្នក​មាន​ ១ភាគ​រយ​នោះ​គឺថា​​ «ពួក​ថ្នាក់​ខ្ពស់​ ១ភាគ​រយ​ មាន​គេហដ្ឋាន​ល្អ​បំផុត​ ការ​អប់​រុំ​ល្អ​បំផុត​ វេជ្ជបណ្ឌិត​ល្អ​បំផុត​ និង​របៀប​រស់​នៅ​ល្អ​បំផុត ប៉ុន្តែ​មាន​របស់​​មួយ​ដែល​លុយ​ហាក់​ដូច​ជា​​ទិញមិន​​បាន​គឺ​ ការ​យល់ដឹង​ថា​ វាសនា​របស់​​ពួក​គេ​ជាប់​ស្អិត​នឹង​​របៀប​ដែល​មនុស្ស​ ៩៩ភាគ​រយ​ទៀតរស់​នៅ​​​» អ្នក​​តវ៉ា​នៅ​សហ​អាមេរិកអំពី​បញ្ហា​វិសម​ភាព​សេដ្ឋកិច្ចសង្គមបាន​យក​ពាក្យ​ស្លោក​​​ពី​​អត្ថបទរបស់​លោក​​ថា​ «ពួក​យើង​ជា​ប្រជាជន ​៩៩ភាគ​រយ​» ពោល​គឺ​ជា​​ប្រជាជន ៩៩ភាគ​រយ​​ដែល​រង​គ្រោះ​​ដោយ​សារ​ត្រូវអ្នក​មាន​ប្លន់​​តាម​រយៈ​ការ​​​ស្រូប​យក​ចំណូល​សេដ្ឋកិច្ចជាតិ​និង​បង់​​ពន្ធ​ទាប​នោះ​ឯង​។ លោក​ ហ្វ៊ូកូល​ បាន​ឆ្លើយនឹង​​សំនួរ​​តើសង្គម​លោក​ខាង​លិច​សព្វ​ថ្ងៃ​ ប្រជាធិបតេយ្យ​ហើយ​ឬ​នៅ​ ថា​ «បើ​សិន​គេ​យល់​ថា​ប្រជាធិបតេយ្យ​ជាការ​កាន់​អំនាច​ដ៏​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ដោយ​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​ ​មិនត្រូវ​បាន​​បែង​ចែក​ឬ​ចាត់​ថ្នាក់តាម​ឋានានុក្រម​​ជា​​វណ្ណៈ​នា​នា​នោះ​ ​ច្បាស់​ណាស់​ថា​ ពួក​យើង​ឋិតនៅ​​ឆ្ងាយ​ណាស់​ពី​ប្រជាធិបតេយ្យ។ ​វា​មាន​តែ​​​​ជាក់​ស្តែងខ្លាំងទៅ​ទៀត​​ថា​ ពួក​យើង​កំពុង​រស់​នៅ​ក្រោម​របប​​​ផ្តាច់​ការ​​នៃ​​វណ្ណៈ​ ឬអំនាច​​នៃ​វណ្ណៈ​ ដែល​ដាក់​កំរិត​ខ្លួន​ឯង​ដោយ​អំពើ​ហិង្សា​ សូម្បីតែ​​នៅ​ពេល​ដែល​ឧបករណ៍​ហិង្សា​នោះ​​ត្រូវ​បាន​រៀប​ចំ​គ្រប់​គ្រង​ដោយ​ស្ថាប័ននិងឋិត​​ក្រោម​ច្បាប់​រដ្ឋធម្មនុញ្ញក៏​ដោយ​​។ ឋិតនៅ​ក្នុង​​​កំរិត​នេះ​ មិន​មាន​​សំនួរអ្វី​អំពី​ប្រជាធិបតេយ្យ​សំរាប់​យើង​នោះ​ទេ​។​» នៅ​ពេល​វណ្ណៈ​អ្នក​មាន​សោយ​រាជ្យ​ នោះ​គឺ​វណ្ណាធិបតេយ្យ​ជា​ជាង​ប្រជាធិបតេយ្យ​។​ លោក ចូស៊េភ ស៊ូមភីថើរ​ (Joseph A. Schumpeter) សេដ្ឋកិច្ច​វិទូ​អាមេរិកាំង​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​ម្នាក់​បាន​ចាត់​ទុក​របប​ប្រជា​ធិបតេយ្យ ថាមិន​មែន​កាន់​អំនាច​ដោយ​ប្រជា​ជន​ទេ តែ​គឺ​​ដោយ​អ្នក​នយោបាយ​។ បើ​គ្មាន​ការ​កំហិត​អ្វី​មួយទេ​​ ​អ្នក​នយោបាយ​នឹង​ត្រូវ​អ្នក​មាន​ទិញ​យក​ទៅ​ប្រើ​ ហេតុ​នេះបើ​​គ្មាន​បក្ស​ដែល​ទ្រទ្រង់​ដោយ​ប្រជាជនទេ​​ នោះ​ក៏​គ្មាន​​បក្ស​បំរើ​និង​តំណាង​ប្រជាជនដែរ​​ នាំ​ឱយ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ឱយ​គណបក្ស​ណា​ក៏​គ្មាន​ន័យ គឺ​ថា​យន្ត​ការ​ស្ថាប័ន​ ដូច​ជា​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ ការ​ពឹង​ពាក់​តំណាង​រាស្ត្រ​ ការ​ដាក់​ញត្តិ​ ការ​បោះ​ឆ្នោត​ប្រជាមតិ ត្រូវ​បាន​បង្អាក់​ដោយ​ប្រព័ន្ធ​នយោបាយអំនាច​ប្រមូល​ផ្តុំ​​ផង​​ និង​ជា​ពិសេសគឺ​ដោយ​​អ្នក​មានអំនាច​សេដ្ឋកិច្ចផង​ ទោះ​បី​ប្រព័ន្ធ​នយោបាយ​នោះ​មាន​ការ​បែង​ចែក​អំនាច​​ដាច់ពី​គ្នា​ហើយ​​​ក៏​​ដោយ​​​។ ដូច្នេះ​ ទើប​គេ​ត្រូវ​ការ​យន្ត​ការ​មិន​ចំណុះ​ស្ថាប័ន​នយោបាយ ដូច​ជា​ បាតុកម្មអហិង្សា ដើម្បី​ចៀស​វាង​អន្តរាគមន៍និង​ឥទ្ធិពល​​ពី​អ្នក​មានធំៗ​​និង​អ្នក​នយោបាយ​ផ្តាច់​ការ​ឬ​ប្រជាភិថុតិ​​។​

មាន​អំនាចផ្សេងមួយ​ទៀត​​​ដែលគេ​​មិន​សូវ​ស្គាល់​ឬ​ចាប់​អារម្ម ​នោះ​គឺ​អំនាច​និមិត្ត​រូប (Symbolic Power) គឺ​ជា​ «​​អំនាចក្នុង​ការ​បង្កើត​រូប​ភាព​ពិភព​លោក​» ទាក់​ទង​នឹង​សមត្ថ​ភាព​ក្នុង​ការ​បង្កើត «​របៀប​មើល​ស្រប​ច្បាប់​ទៅ​កាន់​ពិភព​សង្គម​និង​ការ​បែង​​ចែក​របស់​វា»​ នេះ​បើ​យោល​តាម​លោក​ ប៊្យែរ ប៊ួរ​យូ​ (Pierre Bourdieu) សង្គម​វិទូ​បារាំង​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​ម្នាក់ដែល​សិក្សា​ពី​ទំរង់​នៃ​អំនាច​ប្រភេទ​នេះ​។ អំនាច​និមិត្ត​រូប​មិន​ឋិត​ក្នុង​ពាក្យ​ ​រូប​សញ្ញាឬ​និមិត្ត​រូបនោះ​ទេ តែ​ស្ថិត​ក្នុង​ជំនឿ​លើ​ភាព​ស្របច្បាប់​ (ទទួល​ស្គាល់​) នៃ​ពាក្យ​ឬ​សញ្ញា​​និង​ជំនឿ​របស់​អ្នក​ដែល​ប្រើ​អំនាច​នោះ​ ហើយ​ជំនឿឬ​គំនិត​នោះ​​មិន​​សំរាប់​តែ​បុគ្គល​ម្នាក់​ទេ​ តែ​គឺ​ចង​ភ្ជាប់​ទៅ​នឹង​រចនាសម្ពន្ធ​សង្គម​ទាំង​មូល​តែ​ម្តង​។ ប្រព័ន្ធ​និមិត្ត​សញ្ញា (សិល្បៈ​ សាសនា​ វិទ្យាសាស្ត្រ​ វប្បធម៌ ​​ភាសា​)​ ប្រើ​អំនាច​និមិត្ត​រូប​តែ​តាម​រយៈ​ការ​ចូល​រួម​ពី​បុគ្គល​ដែល​មិន​ចង់​ដឹង​ខ្លួន​ថា​​ចំណុះ​នឹង​អំនាច​នោះ​ ឬ​មិន​ចង់​ដឹង​សូម្បី​តែបុគ្គល​​នោះ​ខ្លួនឯង​​ប្រើវាប៉ុណ្ណោះ​​​​។ ការ​ប្រើ​អំនាច​ទាំង​អស់​ មិន​ថា​អំនាចសង្គម​ ​សេដ្ឋកិច្ច​ នយោបាយ​ ​តែង​ត្រូវ​ការ​ភាព​ស្រប​ច្បាប់​និង​ភាព​សម​ហេតុ​ផល​ដើម្បី​បង្កើត​ការ​កត់​សម្គាល់​ខុស​អំពី​លក្ខណៈ​បំពាន​ដោយ​អំនាច​របស់​វា​។ ដោយ​សារ​ពិរោះ​ស្តាប់​ មាន​ន័យ​ល្អ​ ក្លាយ​ជារបប​ដែល​គេ​ទទួល​ស្គាល់និង​អនុវត្ត​ស្ទើរ​​ពាស​ពេញ​ពិភព​លោក​ ពាក្យ «ប្រជាធិបតេយ្យ​» ក៏​ក្លាយ​ជា​ភាសា​​ល្បែង​ដែល​​​តែង​ត្រូវ​អ្នក​នយោបាយ​ប្រើ​លេង​​ដើម្បី​បង្ហាញ​ពី​បំណង​បំរើ​រាស្ត្រ​របស់​ខ្លួន​ ទោះ​ធាតុ​ពិត​គឺ​ដើម្បី​បង្កើត​រូប​ភាពល្អ​ធ្វើ​ឱយ​ប្រជាជន​កត់​សម្គាល់​ខុស​ថា​ខ្លួន​ពិត​ជា​អ្នក​ប្រជាធិបតេយ្យ​មែន​ សូម្បី​​បក្ស​ខ្លួនគ្មាន​រចនាសម្ពន្ធ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ត្រឹម​ត្រូវ​​ សមាជិក​គ្មានអំនាចសំរេច​ចិត្ត​ មេ​បក្ស​អាច​ធ្វើអ្វី​​ដោយ​គ្មានការ​ពិភាក្សា​ជា​មួយ​សមាជិក​ក៏​ដោយ​។ ​​ ពាក្យ​ «ស្រប​ច្បាប់​»​ ក៏​ដូច្នោះ​ដែរ ​ជន​ផ្តាច់ការចូល​ចិត្ត​​​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ​ ​ដើម្បី​បំភាន់បង្កើត​រូប​ភាព​ក្លាយ​ក្លែង​ថា​ខ្លួន​គោរព​ច្បាប់​ ធ្វើ​ត្រូវ​នឹង​ច្បាប់​ ប្រទេស​មាន​នីតិរដ្ឋ​ ដែលក្នុង​ជំនឿ​ឬ​គំនិត​ប្រជាជន​មាន​​ន័យ​​ដូច្នោះ​មែន​ តែមែន​ទែន​វិញ ​ពួក​គេ​កំពុង​បំពាន​ច្បាប់ ដូច​ជា​លួច​ឆ្នោត​ ធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារ​ រំលោភ​បំពាន​អំនាច​តុលាការ​ ​ក៏​ពួក​គេ​នៅ​តែ​ស្រដី​ថា​ខ្លួន​​ស្រប​ច្បាប់ដែរ​​។ (ភាសា​តែង​ជាប់​នឹង​អំនាច ទ្រឹស្តី​របស់ហ្វ៊ូ​កូល។​​) ឈ្មួញ​ធំៗ​វិញ​ក៏​ត្រូវ​ការ​បង្កើត​ពិភព​​ក្លែង​ក្លាយ​​ដែរ គឺ​​​ដើម្បី​បង្ហាញ​រូប​ភាព​បិត​បាំង​ភាព​អាត្មា​និយម​របស់​គេ​ ដោយ​បង្កើត​ស្ថាប័ន​មិន​រក​កំរៃ​ឬ​មូលនិធិ​សប្បុរស​ ឱយ​អ្នក​ផ្សេង​​យល់​ច្រលំ​ថា​ពួក​គេ​គិត​ពី​ប្រយោជន៍​រួម​​ ទោះ​បី​ពួក​គេធ្វើ​ខ្លួនជា​​សប្បុរស​ជន ​ដើម្បី​តែ​មាន​រូប​ភាពសាធារណៈល្អ នឹង​អាច​ពង្រីក​ទំនាក់​ទំនង​និង​មុខ​របររបស់​គេ​​ ឬ​លាង​លុយ​កខ្វក់​តែក៏​ដោយ​​​។ នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​និមិត្ត​រូប​វិញ​ អង្គរក្លាយ​ជា​និមិត្ត​រូប​​អត្តសញ្ញាណ​ជាតិ​ អ្នកដែល​​តាំង​ឬ​ចូល​ចិត្ត​ប្រើ​រូប​ភាព​នេះ​ប្រើ​​ដើម្បីបង្ហាញពី​ស្មារតី​ស្នេហា​ជាតិ​ ស្រឡាញ់​វប្បធម៌​ កេរតិ​តំណែល​ដូន​តា​ជា​ដើម​ សូម្បីតែ​​សេចក្តី​ស្រឡាញ់​របស់​ពួក​គេ​មិន​ត្រូវ​បាន​កត់​សម្គាល់​ថា​ជាសេចក្តី​ស្រឡាញ់​មែន​ក៏​ដោយ។ ឧ. ​ពួក​គេ​ស្រឡាញ់​អង្គរ​ តែ​មិន​ចំណាយ​ពេល​សិក្សា​​ពី​អង្គរ​ សូម្បី​តែ​សូរ្យវម៌​ទី​២ ​ជា​ស្ថាបនិក​ក៏​ពុំ​បាន​ដឹងដែរ​​ ឯ​រដ្ឋាភិបាល​វិញហ៊ានដាក់​​​ប្រាសាទ​អង្គរក្រោម​​វិនិយោគ​បរទេសហើយ​​ មិន​ទៅ​ផ្តន្ទា​​ទោស​​អ្នក​ដាក់​អំពូលភ្លើង​នៅលើ​​ប្រាសាទ​​ បែរ​ជា​​​ទៅ​ចាប់ខ្លួន​​អ្នក​ជួយ​ប្រាប់អំពី​ផល​ប៉ះ​ពាល់​នៃ​អំពូល​នោះ​ទៅ​វិញ​​។​ ក្រណាត់​​ធម្មតា​សោះ​ដោយ​គ្រាន់​តែ​យក​មក​ធ្វើ​ជា​ទង់​ជាតិ​ ក៏​មាន​អំនាចនិមិត្ត​រូប​​យ៉ាង​ចម្លែក​ត្រួត​ត្រា​ឥរិយាបថ​ជន​ជាតិទាំ​ង​មូលបាន​ ស្តែង​ចេញ​តាម​រយៈ​ការ​តាំង​ទង់​ជាតិ​ ការ​គោរពទង់​ជាតិ ​ការ​ច្រៀង​បទ​គោរព​ទង់​ជាតិ​។ល។ អ្នក​ហ៊ាន​ជាន់​​ទង់​ជាតិ​នឹង​ត្រូវ​សង្គម​ឬសមាជិក​នៃ​ប្រជាជាតិ​នោះ​ស្តី​បន្ទោស​ ចាត់​ទុក​ថា​បំពានប្រមាថ​ជាតិ​ ​​នឹង​ហាម​ឃាត់មិនខាន។ អ្នក​ដែល​ប្រើ​និង​ឋិតក្រោម​​អំនាច​នៃ​និមិត្ត​រូប​ សញ្ញា​ ភាសា​ សកម្ម​ភាព​ជា​និមិត្ត​រូបទាំង​នោះ​​ ពុំ​ចង់​ដឹងថា​​ខ្លួន​​ចំណុះ​នឹង​អំនាចនោះ​​ ឬ​ប្រើ​ប្រាស់​វា​ដើម្បី​បង្កើត​ពិភព​សង្គម​ឬ​ការសម្គាល់​ខុស​ណា​មួយ​ឡើយ​។ ​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ដ៏​ពិសេសដែល​មិន​អាច​មើល​ស្រាល​បាន​​នៃអំនាច​​និមិត្ត​រូបនោះ​​គឺ​វា​ធ្វើ​ឱយ​របស់​គ្មាន​តម្លៃ​ មាន​តម្លៃ​ គ្មាន​អំនាច​មកជា​​មាន​អំនាច​។ ដូច្នេះ​ ការ​ប្រើ​​អំនាច​និមិត្ត​រូប​អាចជះ​ឥទ្ធិ​ពល​លើ​ឥរិយាបថមនុស្ស​បាន​ ដោយ​គ្រាន់តែ​​បង្កើត​ជា​និមិត្ត​រូប​ឬ​សកម្មភាព​ដើម្បី​​បង្ហាញ​និមិត្ត​រូបតំណាង​យុទ្ធនាការ​​ឬ​គំនិត​ គោល​ជំហរជំទាស់​​​ណា​​​មួយ គេ​​អាច​ទាម​ទារឱយមាន​​​ការ​ចាប់​អារម្ម​និង​ជំរុញ​ឱយ​មាន​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរបាន​​​​។​ ឧ. ​​បាតុកម្ម​អហិង្សា​អាច​យក​និមិត្ត​សញ្ញា ​«ពស់​លេប​កន្ទុយខ្លួន​ឯង​» ​ទៅ​ជំទាស់​នឹង​របប​ផ្តាច់​ការ​ តំណាង​ការ​ជិះ​ជាន់​និងអប្រសិទ្ធ​ភាព​​នៃ​ការ​បង្ក្រាប​​​។ គេ​អាច​យក​ផ្លាក​បិត​សម្តែង​មតិ​, គូរ​រូប​ សរសេរ​អក្សរ​លើ​ផ្លូវឬ​​លើ​ជញ្ជាំង​។ល។ គ្រាន់​តែ​ឃើញ​ផ្លាក​ឬ​បិត​ផ្លាក​នេះ​លើ​ខ្លួន​ឬ​លើវត្ថុ​សម្ភារៈអ្វី​មួយ​​ភ្លាម​ គេ​អាច​យល់​​បាន​មួយរំពេចថា​ គេ​ចូល​រួម​បាតុកម្ម​ដែរ​​ ពោល​គឺ​បញ្ជូន​សារ​តាម​រយៈ​និមិត្ត​សញ្ញា​​ ប្រើ​ប្រាស់​អំនាច​និមិត្ត​រូប​ដែល​គេ​មិនអាច​​គន់​ឃើញ​ភ្នែក​ទទេ​បាន​ ធ្វើជា​អាវុធ​និមិត្ត​រូប​។

ទោះ​យ៉ាង​ណា​ ​យើង​ពុំ​មែន​ប្រកែក​ថា ​អ្នក​នយោបាយ​ អ្នក​មាន​ទ្រព្យ​ គ្មាន​អំនាច​ប្រើ​ប្រាស់​ឡើយ​ តែ​អំនាច​នីមួយ​ៗ អំនាច​នយោបាយ​ អំនាច​សេដ្ឋកិច្ច​ អំនាច​សង្គម និង​​អំនាច​និមិត្ត​រូប​​ មាន​ដែន​ស្វ័យ​ភាព​របស់​ខ្លួន ដែល​យើង​ពុំ​អាចអះ​អាង​​ថា​ អំនាច​ណា​មួយ​លុប​លើផ្តាច់​មុខបាន​​​ឡើយ​ ហើយ​ចួន​កាល​មាន​នៅ​លាយ​ឡំ​គ្នា​តែ​ម្តង​។ ​គំនិតដែល​​ចូល​ចិត្ត​និយម​ពន្យល់​សកម្មភាព​ឬ​ព្រឹត្តិការណ៍​អ្វី​មួយ​ ដោយ​មើល​ឃើញ​តែ​កត្តា​តែ​មួយ​ផ្តាច់​មុខឬ​សំរួល​ពហុ​កត្តា​​មក​តែមួយ​កត្តា​ ​(Mono-causal theory or reductionism) ​​គឺ​មិន​យល់​ពី​ភាព​ឯករាជ្យ​នៃ​អំនាច​នីមួយៗ​ទាំង​នេះ​ ដោយ​គិត​តែ​មួយ​ជ្រុង​​។ ឧ.​  អ្នក​​​នយោបាយ​មាន​អំនាច​ធ្វើ​អ្វី​ក៏​បាន មាន​លុយ​ធ្វើ​អ្វីក៏​បាន គឺ​​​ត្រូវ​តែ​មួយ​ផ្នែក ឬត្រូវ​​តាម​ករណីប៉ុណ្ណោះ​​ ព្រោះ​គ្មាន​លក្ខណៈ​ទួទៅ​ មិន​អាច​យកជា​​ទ្រឹស្តី​​សាកល​ឡើយ។​​​​ បើ​យក​សេចក្តី​ពន្យល់​បែប​នេះទៅ​អនុវត្ត​ក្នុង​ករណី​ឋានៈ​សង្គម​ឬ​អំនាច​និមិត្ត​រូប​នឹង​ខុសទាំង​​ស្រុង​តែ​ម្តង​​​។

​​            តាម​រយៈ​ទ្រឹស្តី​របស់​​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ទាំង​ពីរ​រូប​​នេះ​ បាន​ផ្តល់​មេរៀនវិភាគ​​ដល់​យើង​​ថា​ ​អ្នក​មាន​អំនាច​មិន​អាច​ប្រើ​ប្រាស់​អំនាច​លើ​អ្នក​ដែល​គ្មាន​អំនាច​នោះ​ឡើយ​ បើ​អ្នក​គ្មាន​អំនាច​​នោះ​រួម​គ្នា​ជំទាស់ មិន​ទទួល​ស្គាល់​ មិន​គោរព​​តាម​​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​អំនាច​របស់​​អ្នក​មាន​អំនាច​​នោះ​។ ដោយ​សារ​អំនាច​ផ្អែក​លើ​អ្នក​ខាង​ក្រោម​ខ្លាំ​ង​ពេគ​ អ្នក​ដែល​កំណត់​អំនាច​របស់​អ្នក​មាន​អំនាច​គឺ​​អ្នក​នៅ​ខាង​ក្រោម​​ ដែល​គេ​និយម​​ហៅ​ថា​ «អ្នក​គ្មាន​អំនាច​» នោះ​ តែ​តាម​ពិត​ ពួក​គេ​គ្មាន​អំនាច​តែ​ក្នុង​ភាសាហៅ​​​​ប៉ុណ្ណោះ​។ ពួក​គេ​មិន​ត្រឹម​តែ​មានអំនាច​ទេ​ ​ថែម​ទាំង​​មានអំនាច​​ខ្លាំង​ជាង​អ្នក​មាន​អំនាច​ទៅ​ទៀត ហើយ​ហេតុ​ដែល​ពួក​គេ​មិន​ដឹង​ ព្រោះ​អ្នក​មាន​អំនាច​លាង​ខួរ​ក្បាល​ពួក​គេ​​ បន្ស៊ាំ​ពួក​គេ​ឱយ​ជឿ​មនោគមន៍​​ថា​ មេ​ដឹក​នាំ​តែង​តែ​ខ្លាំង​ ប្រជាជន​តែង​តែ​ខ្សោយ​​។ ចាំ​សម្តី​របស់​លោក​ ហ្វ៊ូកូល​ «អំនាច​មក​​ពីខាង​​ក្រោម​!»។ ដោយ​សារ​ឋានានុក្រម​នៃ​អំនាច​តែង​តែ​មាន​រាងខាង​លើ​​ស្រួច​ចុង ហើ​យ​ខ្លួន​ធំ ចុះ​មក​បាត​ក្រោម​​ធំ​បំផុតដូច្នេះ​​ (រាង​ពីរ៉ាមីដ​​) ​​ការ​កាន់​អំនាច​ដោយ​មនុស្ស​មួយ​ក្រុម​តូច​គឺ​ជា​ប្រការ​​ចៀស​ពុំ​រួច​​ (Robert Michels calls ‘The Iron Law of Oligarchy’)។ ប៉ុន្តែ បើ​ពុំ​អាច​​ចៀស​​រួច យើង​មិន​ចាំ​បាច់​ចៀស​ទេ​ គ្រាន់​តែ​សំរួល​មិន​ឱយ​រាំង​ខ្ទះ​ដំណើរ​ការ​ដឹក​នាំ​ កុំ​ធ្លាក់ផ្លូវ​ទៅ​គឺ​បាន​ហើយ​ ពោល​គឺ​​ គេ​អាច​អនុវត្ត​ប្រព័ន្ធ​នយោបាយ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ឱយ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​​ កំហិត​អំនាច​រដ្ឋាភិបាល​ដោយ​បង្កើត​ច្បាប់​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ រាស្ត្រ​អាច​ប្តូរ​ក្បាលម៉ាស៊ីន​ដឹក​នាំ​រដ្ឋដ៏​ស្រួច​នោះ​​​ និងមាន​ការ​បើក​ចំហ​​ ប្រជាជន​អាច​ចូល​រួម​គ្រប់​ស្រទាប់​នៃ​ឋានានុក្រមនោះ​បាន​ ឯ​របប​ផ្តាច់​ការ​វិញ​គឺ​បិត​ជិត​គ្មាន​ការ​​ផ្លាស់​ប្តូរ​ក្បាល​ដឹក​នាំ​និង​លំនឹង​រវាង​ស្ថាប័ន​កំពូល​ទាំង​បីនោះ​ឡើយ​ គឺ​នីតិបញ្ញត្តិ (ធ្វើ​ច្បាប់​) នីតិ​ប្រតិបត្តិ (អនុវត្ត​ច្បាប់​)​ និង​តុលាការ (កាត់​​ទោស​អ្នក​មិន​អនុវត្ត​ច្បាប់និង​​អនុវត្ត​មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​) នាំ​ឱយ​អ្នក​នយោបាយ​មិន​ខ្លាច​ប្រជាជន​ ជិះ​សេះ​លែង​ដៃ​។

សេចក្តី​ពន្យល់​អំពី​បញ្ញតិ​ «​អំនាច» និង​ទ្រឹស្តី​របស់​លោក​ វែប៊ើរ ​និងលោក​ ​ហ្វ៊ូកូល​ ​វាសម​គួរ​ល្មម​​ណាស់​ទៅ​ហើយ ដើម្បី​ឱយ​ប្រជា​ជន​មើល​ឃើញ​អំនាច​ខ្លួន​ឯង​ ប៉ុន្តែការ​ពោល​ថា​ ប្រភព​អំនាច​របស់ជន​ផ្តាច់​ការ​គឺ​ប្រជាជន​វា​មាន​ន័យ​ក្តោប​រួម​ពេគ​ ធ្វើ​ឱយ​មើល​មិន​ឃើញ​ថា​ប្រភព​អំនាច​នោះ​មាន​អ្វី​ខ្លះ​ទៀត​។ ​លោក ជីន​ សាប​ ​​បាន​លើក​ឡើង​ពី​ប្រភព​ចាំ​បាច់​ចំនួន​ប្រាំ​មួយ​នៃ​អំនាចនយោបាយ​​របស់​​​​ជន​ផ្តាច់​ការ។ ជា​ទួទៅ​ ជន​ផ្តាច់​ការ​ត្រូវ​ការ​មនុស្សក្រោម​បង្គាប់​ ត្បិត​​បើ​គ្មាន​ពួក​គេ​ទេ​ ប្រភព​អំនាចនយោបាយ​របស់​ជននោះ​​ ​មិន​អាច​រក្សា​គង់​វង់​ឡើយ​។ ប្រភព​ទាំង​នោះ​ តាម​លោក​ ជីន​ សាប​ (២០១០, ទំ. ១៨-១៩) មាន​ដូច​ជា​៖

​​​            ១. អំនាច​ស្រប​ច្បាប់​ ជំនឿ​ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​ថា​របប​ដឹក​នាំ​នោះ​ស្រប​ច្បាប់​ ពួក​គេ​មាន​កាតព្វ​កិច្ច​គោរព​តាម​ ហើយ​មិន​ពេញ​ចិត្ត​និង​ស្រប​តាម​អ្នក​ណា​ដែល​មិន​យល់​ដូច​ខ្លួន​។

២.​ ធន​ធាន​មនុស្ស​ បរិមាណ​​និង​គុណ​ភាព​របស់​បុគ្គល​និង​ក្រុម​ដែល​គោរព​ គាំទ្រ​ សហការ​ ធ្វើ​ជា​ជំនួយ​ការ​របស់​អ្នក​ដឹក​នាំ​។

៣. ជំនាញ​និង​ចំណេះ​ ដែល​របប​មួយ​ត្រូវ​ការ​ដើម្បី​ដាក់​ផែន​ការ​សកម្មភាព​ ហើយ​និង​ធនធាន​ចំណេះ​ដែល​ផ្គត់​ផ្គង់​ដោយបុគ្គលនិង​​ក្រុម​បច្ចេកទេស​ដែល​សហការ​ទាំង​នោះ​។

៤.​ កត្តា​អរូបិយ​មួយ​ចំនួន​ ដូច​ជា​មនោគមវិជ្ជា​និង​ចិត្ត​សាស្ត្រ​ដែល​ប្រមូល​នាំ​ប្រជាជន​ឱយ​គោរព​និង​ជួយ​អ្នក​កាន់​អំនាច​។

៥.​​ ធន​ធាន​សម្ភារៈ​ ​ជាកំរិតដែល​មេ​ដឹក​នាំ​​ត្រួត​ត្រានិង​​​​អាច​រក​បាន​នូវ​ទ្រព្យ​សម្បតិ្ត​ ធន​ធាន​ធម្មជាតិ ហិរញ្ញវត្ថុ​ ហើយ​និង​ការ​ព្រម​ចំណុះ​​នៃ​ប្រព័ន្ធ​សេដ្ឋកិច្ច​​ ​មធ្យោបាយ​ទាក់​ទងនិង​ដឹក​ជញ្ជូន​​ទាំង​ឡាយ​។

៦.​ ចុង​ក្រោយ​បង្អស់​គឺ​ ទណ្ឌ​កម្ម​ សំដៅ​ដល់​ការ​ដាក់​ទោស​​ អនុវត្ត​និង​​គំរាម​កំហែង​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​មិន​គោរព​តាម​ ការ​មិន​សហការ​ ដើម្បី​ធានា​ការ​ព្រម​ចំណុះ​និង​សហការឡើង​វិញ​ពី​ប្រជាជន​​ដែល​របប​នោះត្រូវ​ការ​ដើម្បី​រស់​​ទៅ​មុខ​ទៀត​​និង​អាច​បន្ត​អនុវត្ត​គោលនយោបាយ​របស់​ខ្លួន​បាន​។​

លោក​ ជីន​ សាប​ អះ​អាង​ថា «ប្រភព​អំនាច​ទាំង​អស់​នេះ,​ នៅ​តែ​អាស្រ័យ​លើ​ការ​ទទួល​ស្គាល់​របប​នោះ​ ការ​ព្រម​ចំណុះ​ និង​ការ​គោរព​ពីប្រជា​​ពលរដ្ឋ​​ទាំង​មូល​ ហើយ​និង​ផ្អែក​លើ​ការ​សហការ​ឥត​គណនា​ពី​ប្រជាជន​និងស្ថាប័ន​ទាំង​ឡាយ​​នៃ​សង្គម​។» ​ប្រការ​នេះ​ហើយ​​ បើ​នៅប្រជាជន​នៅ​​តែ​បន្ត​ចំណុះ​ សហការ​ គាំទ្រ​ ជន​ផ្តាច់ការ​និង​របប​ដឹក​នាំ​របស់​គេ​ នោះ​នឹង​ហុច​ជូន​ធន​ធាន​អំនាច​ទាំង​នោះ​ទៅឱយ​​ជន​ផ្តាច់​ការ​ដោយ​មិន​ដឹង​ខ្លួន​។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ បើ​ប្រជាជន​ដក​យក​ប្រភព​អំនាច​ទាំង​នោះ​ពី​របប​ដឹក​នាំ​ ជន​ផ្តាច់​​ការ​នឹង​រលំ​ដួល​ទាំង​ជំហរ​។  លោក ចន​ អូស្ទីន (John Austin)  អ្នក​ប្រាជ្ញ​ច្បាប់​អង្លេស​នៅ​ស.វ.ទី​១៩​ បាន​ពណ៌នា​អំពី​ស្ថាន​ភាព​ដែល​របប​ផ្តាច់​ការ​ប្រឈម​មុខ​ប្រជាជន​ដែល​លែង​ពេញ​ចិត្ត​គាំទ្រ​រដ្ឋាភិបាល​ថា​ ប្រសិន​បើ​ប្រជាជនទាំង​មូល​ ​ភាគ​ច្រើន​តាំង​ចិត្ត​ម៉ឺង​ម៉ាត់​ថា​ក្រាញ​ស៊ូ​​ជំនះ​ការ​លំបាក​តទល់​នឹង​​ការ​បង្ក្រាប ដើម្បី​ផ្តួល​រំលំ​រដ្ឋាភិបាល​​ហើយ​នោះ​ អានុភាព​នៃ​រដ្ឋាភិបាល រួម​មាន​អ្នក​គាំទ្រ​ មិន​អាច​រក្សា​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​គេ​ស្អប់​​បាន​​ឡើយ​ ទោះ​បី​មាន​ការ​ជួយ​ទំនុក​​បំរុង​​ពី​បរទេស​ក៏​ដោយ​។ ប្រជាជន​ដែល​រឹងទទឹង​មិន​អាចត្រូវបាន​​គេ​ប្រើ​កម្លាំង​បង្ខំ​ឱយ​ទៅ​គោរពនិង​ឋិត​ក្រោម​អំនាច​​ជា​អចិន្តៃ្រយ​នោះ​ឡើយ​។​​

កត្តា​បី​យ៉ាង យោល​តាម​លោក​ ជីន សាប ​(២០១០, ទំ. ២១) ដែល​កំណត់​លទ្ធ​ភាព​របស់​ប្រជាជន​ក្នុង​ការ​​ដក​ហូត​ប្រភព​អំនាច​ទាំង​នោះ​បាន​៖ ១. ចំណង់​របស់​ប្រជាជន​សាមញ្ញ​ទាំង​អស់​ក្នុង​ការ​ដាក់​សម្ពាធ​លើ​អំនាច​របស់​រដ្ឋាភិបាល។ ២. កម្លាំង​នៃអង្គការ​និង​ស្ថាប័ន​ឯករាជ្យ​ទាំង​ឡាយរបស់​​​ប្រជាជន​​​ក្នុង​ការ​សហការ​គ្នា​ដក​​យក​ប្រភព​អំនាច​ទាំង​នោះ​។ ៣. សមត្ថភាព​របស់​ប្រជាជន​ទាំងមូល​ក្នុងការ​ប្រកាន់​យក​ការ​មិន​ប្រគល្ភ​​ការ​យល់​ព្រម​សហការ ​និង​មិន​ព្រមផ្តល់​​ជំនួយ​ការ​​​​ឱយ​រដ្ឋ​អំនាច។ លោក​ ក្រឹស្នា​ឡា ស្រិធរណី (Krishnala Shidharni)  កូន​សិស្ស​របស់​គន្ធី​ ពោល​​បញ្ជាក់​ថា​ «ជន​ផ្តាច់​ការមាន​អំនាច​ធ្វើ​ទុក្ខ​បុក​ម្នេញ​តែ​នៅ​ពេល​​យើង​គ្មាន​កម្លាំងតទល់​​ប្រឆាំង​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​។» ចំណង់គឺ​ជា​គ្រឿង​ជំរុញ​ ឯ​​កម្លាំង​និង​សមត្ថភាព​គឺ​ជា​បច្ចេកទេស​ក្នុង​ការ​បំពេញ​ចំណង់​នោះ​។ កម្លាំង​មិន​ប្រាកដ​ថា​ត្រូវ​ហិង្សា​ទេ​ ហើយ​ហិង្សា​ក៏​មិន​ប្រាកដ​ថា​ខ្លាំង​ជាង​អហិង្សា​ដែរ​។​

ជា​សំយោគ ​អំនាច​ពិត​ប្រាកដ​គឺឋិត​នៅ​លើ​ការ​យល់​ស្រប (Consent)​ ពុំ​មែន​ហិង្សា​ឡើយ។ បើ​អ្នក​មាន​អំនាច​កាន់តែ​​ប្រើ​ហិង្សា​លើ​ប្រជាជន​ នោះ​ប្រភព​អំនាច​របស់​ពួក​គេ​នឹង​កាន់​តែ​បាត់​​បង់​ ការ​មិន​យល់​ស្រប​ពី​ប្រជាជននឹង​រួម​ទៅ​ជា​កម្លាំង​ជះ​ត្រលប់ប្រឆាំង​នឹង​​ពួក​គេ​​។ ដោយ​សារ​ប្រជាជន​ជា​ប្រភព​អំនាច​ចំបង​របស់​ជន​ផ្តាច់​ការ​ ដូច្នេះជន​​ផ្តាច់​ការ​​ត្រូវ​ការ​ប្រជាជន​ មិន​មែន​ប្រជាជន​​​ត្រូវ​ការ​ជន​ផ្តាច់​ការ​នោះ​ទេ​។

អាន​បន្ថែម​​​:

៙ជីន សាប (Gene Sharp). ២០១០. «ពី​​របប​ផ្តាច់​ការ​ទៅ​ប្រជាធិបតេយ្យ​​: គម្រោង​គោលការណ៍​​សំរាប់​ការ​ទាម​ទារ​សេរីភាព» (From Dictatorship to Democracy: A Conceptual Framework for Liberation). បោះ​ពុម្ព​លើក​ទី​៤. សហរដ្ឋ​អាមេរិច:​ វិទ្យាស្ថាន​អាល់​បឺត​ អាញស្តាញ (The United State of America: The Albert Einstein Institute)។​

៙អំពី​ស្នារដៃ​របស់លោក​ម៉េក​ វែប៊ើរ​ (Max Weber)  ​ដែល​បាន​សិក្សានិង​​កំណត់​និយម​ន័យដ៏​លី្ប​ល្បាញមាន​ឥទ្ធិពល​​និង​​អាច​យក​ជា​ការ​បានអំពី​​ ​«អំនាច» ‘Power’ is the probability that one actor within a social relationship will be in a position to carry out his own will despite resistance regardless of the basis on which this probability rests (p. 152). Cf. Weber, Max. 1947. The Theory of Social and Economic Organization. Translated by A. M. Henderson with an introduction by Talcott Parsons. Or p. 53-54 of  Weber, Max. 1968. Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology, A New and Complete Translation of Wirtschaft und Gesellschaft, Ed. by Guenther Roth and Claus Wittich, 3 vol.

៙មីហ្សេល​ ហ្វ៊ូកូល (Michel Foucault) ទស្សនវិទូ​នៃ​អំនាច​ បាន​សរសេរ​ច្រើន​ណាស់​អំពី​ទំនាក់​ទំនង​អំនាច​, និង​អំនាច​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ប្រាស់​ក្នុង​អង្គ​ការ​សង្គមទំនើប​​ជា​ច្រើន​ដូច​ជា​ សាលា​រៀន​ រោង​ចក្រ​ មន្ទីរ​ពេទ្យ​ គុក។ល។ លោក​​បាន​ឱយ​និយម​ដែល​សេចក្តី​ដើមជា​ភាសា​អង្លេស​​ដូច្នេះ​ ‘‘The exercise of power is a conduct of conducts and the management of possibilities.’’ (p. 138) ​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​កម្រង​អត្ថបទ​ Michel Foucault. 1994. The Essential Foucault: selections from the essential works of Foucault 1954-1984. Edited by Paul Rabinow and Nikolas Rose.

៙David Swartz. 1997. Culture and Power: Sociology of Pierre Bourdieu. Chicago & London: University of Chicago Press.

៙Schumpeter, Joseph A. (1942). Capitalism, socialism and democracy (2nd ed.). Floyd, Virginia: Impact Books.

៙Joseph E. Stiglitz. 2011. Of the 1%, by the 1%, for the 1%.Vanity Fair. Retrieved Oct 22, 2014. From http://www.vanityfair.com/society/features/2011/05/top-one-percent-201105

ប្រភព​នៃ​អំនាច​រដ្ឋ​ ​

Dictator violently respress its own people is like Snake or serpent eating its own tail

«ឧបមា​ថា​រដ្ឋ​គឺ​ជា​សត្វ​ពស់​មួយ​ក្បាល។​ ​ក្បាល​របស់​ពស់​គឺ​ជន​ផ្តាច់​ការ​និង​បក្ស​ពួក​ ហើយ​របៀប​វារ​បំផ្លាស់​ទី​របស់​ពស់​គឺ​អនុវត្ត​តាម​របប​ផ្តាច់​ការ​ ពោល​គឺ​ក្បាល​បង្គាប់​តួ​ខ្លួននិង​កន្ទុយ​​បាន​ស្រេច​​ចិត្ត​។ ឯ​ តួ​និង​​កន្ទុយ​របស់​ពស់​ដែល​ចាំ​តែ​​វារ​​តាម​ក្បាល​គឺ​ជា​ប្រជាពលរដ្ឋ។​ ថាម​ពល​ទ្រ​ទ្រង់​សត្វ​ពស់​​ទាំង​មូល​បូក​រួម​ទាំងកម្លាំង​បញ្ជូន​​ទៅ​​ក្បាល​ពស់​ផង​នោះ​ គឺបាន​មក​ប្រជាពលរដ្ឋ​​​របស់ពួក​គេ​​។​​​ ក្រោយ​ពេល​ក្បាលពស់​វារ​ដឹក​កន្ទុយ​និង​តួ​ខ្លួន​ទាំង​មូល​មិន​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​ ​កន្ទុយ​ពស់​មិន​សុខ​ចិត្ត​ ដោយ​សារពួក​​គេ​ក៏​រង​គ្រោះ​ពី​ការ​សំរេច​ចិត្ត​របស់​ក្បាល​ដែរ​។ ដូច្នេះ​ តួ​និង​កន្ទុយ​​ក៏​រួប​រួម​គ្នា​ប្រឆាំង​​ ដោយ​វារ​យឺត​ជាង​មុន​ វារ​យឺតៗ​លុះ​​នៅ​​ស្ងៀម​តែ​ម្តង​។ តួ​ខ្លួន​​និង​កន្ទុយ​មិន​វារ​តាម​ក្បាល​ មិន​គោរពតាមបញ្ជា​ឱយ​វារ​ទៅ​មុខ​របស់​ក្បាល​​​ ​​ក្បាល​ក៏​​ឯកា​ វារ​ទៅ​មុខ​មិន​រួច​។​ ក្បាល​ពស់ក៏​បាន​ប្រកាស​គំរាម​ថា​ «យើង​ជា​ក្បាល​​ យើង​មាន​អំនាច ​ជា​អ្នក​​អូស​នាំ​ តួ​ខ្លួន​និង​កន្ទុយ​ត្រូវ​តែ​ធ្វើ​តាម​យើង​ បើ​មិន​ធ្វើ​តាម​ យើង​នឹងវាយ​​បង្ក្រាប​!​ កន្ទុយឯង​​មិន​អាច​យក​ឈ្នះ​យើង​បាន​ឡើយ​។» ប៉ុន្តែ​​ ​គ្មាន​ឥទ្ធិពល​​ ក្បាល​ពស់​​ក៏​ចឹក​​​កន្ទុយ​ខ្លួន​ឯង​ ដើម្បី​បង្ខំតួ​និង​​កន្ទុយ​ឱយ​ឈប់​ជំទាស់​ ឱយ​បន្ត​សហការ​។ កន្ទុយ​ពស់​មិន​បាន​វាត់​វាយ​ក្បាល​ទេ​ គ្រាន់​តែ​គេច​ចេញ​មិន​ឱយ​ក្បាល​ចឹក​​បាន​ងាយ​ប៉ុណ្ណោះ​។​ កន្ទុយ​ប្រឹង​ចៀសលុះ​មាន​ការ​ប៉ះ​ទង្គិច​កើត​ឡើង​។ ក្បាល​ពស់​ក៏​ប្រឹង​លេប​កន្ទុយ​ ប្រើ​អស់​​កម្លាំងសង្គ្រប់​ដើម្បី​បង្ហាញ​សាច់​ដុំ​ បង្ខំ​ឱយតួ​​ខ្លួន​និង​កន្ទុយ​​បញ្ឈប់​បាតុកម្ម​។ ក្បាល​មិន​មែន​ចង់​លេប​មែន​ទែន​​ឡើយ​ គ្រាន់​តែ​គំរាម​ប៉ុណ្ណោះ​ ព្រោះក្បាល​ក៏​​ដឹងដែរ​​ថា​លេប​មិន​រួច​​។ ទោះ​លេប​អស់​ឬ​មិន​អស់​ក្តី​ ក្បាល​ពស់គង់​តែ​អស់​ថាម​ពស់​ កាន់​តែ​ប្រឹង​លេប​ កាន់​តែ​ចុះ​ខ្សោយ​។ ​ដរាប​ណា​កន្ទុយ​មិន​ព្រម​ឈប់តវ៉ា​​ ក្បាល​ក៏កាន់​តែ​ខ្សោះ​​កម្លាំងទៅៗ​​។​ទោះ​​កន្ទុយឱយ​ក្បាល​លេប​តាម​ស្រឡាញ់​ ក៏​ក្បាល​នៅ​តែពិបាក​ទប់​ទល់​។ លេប​មិន​បាន​​ដល់ ​៣,៥ភាគរយ​នៃ​តួ​ខ្លួន​ទាំង​មូល​​​មែន​ទែន​ផង ក្បាល​ពស់​ហល់​ដល់​ក​ ក៏​បង្ខំ​ចិត្ត​ឈប់​លេប​​រួចព្រម​​ចុះ​ចាញ់​តួ​និង​កន្ទុយ​ខ្លួនឯង​ ដោយ​កន្ទុយ​ពុំ​បាន​វាយ​វាត់​តប​ត​នឹង​ក្បាល​អ្វី​បន្តិច​សោះឡើយ​ គ្រាន់​តែ​គេច​វេះ​ពី​ការចឹក​​បង្ក្រាប​របស់​ក្បាល​ ធ្វើ​ជាសហការ​​​វារតាម​​ តែ​ទៅ​យឺតៗ​ រហូត​ដល់​នៅស្ងៀម​ មិនធ្វើ​ចលនាម្តង​ហើយ​ម្តង​ទៀត​ ជា​ច្រើន​ជា​ច្រើន​សា​។​​ ទី​បំផុត​ ក្បាល​ពស់​ក៏​លែង​ចឹក​លែង​លេប​កន្ទុយ​ខ្លួន​ឯង​ ទើប​​ចាប់​ផ្តើម​មាន​កម្លាំង​វិញ​ រួច​គ្មាន​ជំរើស​អ្វី​ក្រៅ​ពី​ប្តូរ​របៀប​វារ​តាម​តួ​និង​កន្ទុយ​របស់​ខ្លួននោះ​ឡើយ​ ព្រោះ​កន្ទុយ​អាច​ឈប់​សហការរើ​បំរះ​​​សា​ចុះ​សា​ឡើងវិញ​​​គ្រប់​ពេល​វេលា​​។

បើ​មើល​មួយ​ភ្លេត​ទៅ​ ក្បាល​ហាក់​​មាន​អំនាច​ក្រៃ​លែង​ ចង់​ដឹក​តួ​និង​កន្ទុយ​ខ្លួន​​ទៅ​ណា​ក៏​បាន​ តែ​តាម​ពិត​គឺតួ​និង​កន្ទុយ​ពស់​​បាន​រួម​ចំណែក​ស្ទើរ​ទាំង​អស់​ មិនអាច​​ខ្វះ​បាននៅ​​ក្នុង​ដំណើរចលនា​របស់​ពស់​ទាំង​មូល ​​ ពុំ​មែន​តែ​ក្បាល​ទេ​ (ក្បាល​គ្រាន់​តែ​ដឹក​ប៉ុណ្ណោះ​​)។ ​អ្នក​ដឹក​នាំ​រដ្ឋ​តតាំង​នឹងប្រជាពលរដ្ឋ​​ខ្លួន​ប្រៀប​ដូច​ ពស់​​ប្រឈម​នឹង​កន្ទុយ​ឯង​​! ប្រឆាំង​​ចលនា​ប្រជាជន​គឺ​​ពស់​ប្រឹង​លេប​កន្ទុយ​ឯង!»

សម្គាល់​៖ «ពលរដ្ឋ» ឬ​ហៅ​តាម​និយម​ មាន​ន័យថា​កម្លាំង​របស់​រដ្ឋ,​​ ហៅ​ឱយ​ត្រូវ​ «រដ្ឋ​ពល»​។

យើង​សូម​បិតស្លេះ​​រឿង​និទាន​ប្រតិដ្ឋ​ខ្លួន​ឯង​ «​ពស់​លេប​កន្ទុយឯង​» ត្រឹម​នេះ​។ មុន​នឹង​ដឹង​ពី​​ប្រភព​អំនាច​របស់​រដ្ឋ​ យើង​ត្រូវ​យល់​អំពី​បញ្ញត្តិ​ «រដ្ឋ​» ជា​ដំបូង​សិន​។ «រដ្ឋ» នៅ​ទី​នេះ យើង​សូមប្រើ​​និយម​ន័យ​របស់​​សង្គម​វិទូ ជាតិ​​អាល្លឺម៉ង់ ម៉េក​ វែប៊ើរ​ (Max Weber) មក​ធ្វើ​ជា​គោល​ គឺ​ថា​ រដ្ឋគឺ​​ជា​អង្គ​ការ​នយោបាយ​មួយ​ដែល​អះ​អាង​ថា​មាន​សិទ្ធិ​ផ្តាច់​មុខ​ក្នុង​ប្រើ​ប្រាស់​កម្លាំង​យោធា​​ក្នុង​ការ​រក្សា​សណ្តាប់​ធ្នាប់​សង្គមដោយ​ស្រប​ច្បាប់ ​នៅ​ក្នុង​ដែន​ដី​អធិបតេយ្យជាក់​លាក់ណា​មួយ​។ ទោះ​បី​កម្លាំង​ហិង្សា​ដើរ​តួ​សំខាន់​យ៉ាង​ណា​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋ​នៅ​ក៏​ដោយ​ ក៏​រដ្ឋ​នៅ​តែ​ត្រូវ​ការ​ពលរដ្ឋ​របស់​ខ្លួន​បំរើ​ការ​ជូន​ ដើម្បីប្រើ​កម្លាំង​​នោះ​និង​ត្រូវ​ការ​ប្រជាជន​​ទទួល​ស្គាល់​ថា​អំនាចនោះ​​ស្រប​ច្បាប់​​ដែរ​។​ យោល​តាម​​ លោក ​ម៉ាយ​ខល ម៉ាន់ (Michael Mann) សង្គម​វិទូ​នយោបាយ ជាតិ​អាមេរិកាំងម្នាក់ ដែលបាន​​ទទួល​ឥទ្ធិពល​ពី​លោក​ វែប៊ើរ​ រដ្ឋ​មាន​មុខ​ងារ​ចំនួន​បួន​ធំៗ​ ដែលលោក​​បាន​ហៅ​ថា​ «ពហុភាព​នៃ​មុខ​ងារ​របស់​រដ្ឋ» (The Multiplicity of State Functions)។

១. រក្សា​របៀប​រៀប​រយ​ក្នុង​​រដ្ឋ​:  ការ​​បង្កើត​ច្បាប់​អនុវត្ត​​ដើម្បី​ការ​ពារ​ប្រជាជនភាគ​ច្រើន​ពី​ការ​ដណ្តើម​ពី​ក្រុម​មាន​អំនាចសង្គម​និង​សេដ្ឋកិច្ច​។ ​​ប៉ុន្តែ​ផល​ប្រយោជន៍​ចំបងនៃ​មុខ​ងារ​នេះ​​គឺ​ការ​ពារ​សម្បត្តិ​ឯកជន​របស់​វណ្ណៈ​អ្នក​មាន ពី​ក្រុមមនុស្ស​ជា​ច្រើន​ដែល​​គ្មាន​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ទាំង​នោះ​។ ប្រការ​នេះ​​​ទំនង​ជា​បំរើ​ផល​ប្រយោជន៍​ពួក​អ្នក​មាន​អំនាច​ច្រើន​ជាង​។ អាវុធ​ចុង​ក្រោយ​ដែល​គេ​​ប្រើ​​ដើម្បី​រក្សាសណ្តាប់​ធ្នាប់​​ក្នុងរដ្ឋ ​គឺកង​កម្លាំង​ ដែល​មាន​ ប៉ូលីស​និង​ក្រុម​​សន្តិ​សុខ​ជា​ភ្នាក់​ងារអនុវត្ត​​។

២. ការ​ការ​ពារនិង​វាយ​ប្រហារ​ដោយ​ប្រើ​យោធា​:  ការ​ប្រឆាំង​នឹង​សត្រូវ​បរទេស​ នៅ​ពេលមាន​​ទំនាស់​នាំ​ទៅ​ដល់សង្គ្រាម​រវាង​រដ្ឋ​ពីរ​​ឬ​ច្រើន​ ដែល​យោធា​គឺ​ជាឧបករណ៍​ទួទៅ​ដែល​គេ​យក​ទៅ​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​នេះ​ ដើម្បី​ប្រយោជន៍​សង្គមទាំង​មូល​​ក្នុង​រដ្ឋ​ ឬ​ក្រុម​អ្នក​មាន​អំនាច​ណា​មួយ​។ ការ​ការ​ពារ​ពី​ការ​ឈ្លាន​ពាន​របស់​បរទេស​ច្រើន​បំរើ​​ប្រយោជន៍រួម​​ ប៉ុន្តែ​ការ​វាយ​ប្រហារ​រដ្ឋ​ដទៃ​ច្រើន​ដើម្បី​បំពេញ​ប្រយោជន៍​ក្រុមវរជន​​ណា​មួយ​ច្រើន​ជាង​។​​

៣. ការ​បង្កើត​និង​ថែរក្សា​ហេដ្ឋារចនាសម្ពន្ធ​ទំនាក់​ទំនង: ​ ដើម្បី​ឱយ​មាន​ដំណើរ​ការ​ទៅ​បាន​រលូន​ រដ្ឋ​ត្រូវ​​បង្កើត​និង​រក្សា​ហេដ្ឋារចនាសម្ពន្ធទ​សំរួល​ទំនាក់​ទំនង​ទាំង​ឡាយ​ ដូច​ជា​ ផ្លូវ​ចរាចរណ៍ទាំងផ្លូវ​​គោក​ ទឹកនិងអាកាស​​ ប្រព័ន្ធ​គមនាគមន៍​ ប្រព័ន្ធ​ទឹក​ បច្ចេកវិទ្យា​ពត៌មាន​ជា​ដើម​​។ល។ គោលការណ៍​នៅ​ពី​ក្រោយ​ការ​កសាង​នេះ​គឺ​បំរើ​ប្រយោជន៍​សាធារណៈជា​ទួទៅ​និងក្រុម​អ្នក​ជំនួញ​ពាណិជ្ជកម្មបើ​ពោល​​​ឱយ​ជាក់​លាក់ទៅ​។​ រដ្ឋ​អាច​ស្ថាបនា​ហេដ្ឋារចនា​សម្ពន្ធ​បាន​ដោយ​សារ​មាន​មូលដ្ឋាន​ដែន​ដីដែល​អាច​គ្រប់​គ្រងបាន​ពី​ស្ថាប័ន​ចំបង​​។​ កិច្ច​ការ​ទាំង​នេះ​មិន​មែន​ជា​ការ​ងារ​ផ្តាច់​មុខ​ទាំង​ស្រុង​របស់​រដ្ឋ​ទេ​ តែ​យ៉ាង​ហោចណាស់​ អ្នក​ស្ថាបនា​​ហេដ្ឋារចនា​​សម្ពន្ធ​ទាំង​នោះ​ត្រូវ​មាន​ការ​អនុញ្ញាត​ពី​រដ្ឋ​ និងនៅ​គ្រប់​ដំណាក់​កាល​សាង​សង់​ ​រដ្ឋ​បាន​ចូល​រួម​​កសាង​ខ្លះដែរ​ ទោះ​ដោយ​ផ្ទាល់​ឬ​ប្រយោល​។ ​​ក្នុង​ករណី​មាន​លទ្ធ​ភាព​បច្ចេកទេស​គ្រប់​គ្រាន់​ រដ្ឋ​អាច​កសាង​ហេដ្ឋា​រចនា​សម្ពន្ធបាន​​​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​។​ ​

៤. ការ​ប្រមូល​បែង​ចែក​ខាង​ផ្នែក​​សេដ្ឋកិច្ច: ​ ការ​​បែង​ចែក​ធន​ធាន​សម្ភារៈ​កំរ​​ដែល​រដ្ឋ​មាន​​ ​ទទួល​បាន និង​​រក​ស៊ី​ចំណេញ​ជា​មួយ​នឹង​រដ្ឋ​ដទៃ​ ​ទៅ​ឱយ​​ប្រជា​ជន​ទាំង​មូលដែល​ប្រកប​ដោយ​ភាព​ចំរុះ​ស្រទាប់​ខុសៗ​គ្នា​ ដូច​ជា​ អាយុ​ ភេទ​ តំបន់​ វណ្ណៈ​។ល។​ ឱយ​បាន​ស្មើ​គ្នា ឱយ​មាន​យុត្តិ​ធម៌​​​ មិន​ឱយ​ដណ្តើម​គ្នា​ មិន​ឱយ​អ្នក​មាន​មាន​ពេគ​ អ្នក​ក្រ​ក្រ​ពេគ​ រក្សា​ស្ថេរ​ភាព​ទី​ផ្សារ​។ ចំណុច​នេះ​នាំ​ឱយ​កម្មវិធី​ គោល​នយោបាយ​សុខមាល​ភាព​សង្គម​និង​សេដ្ឋកិច្ច​ជា​ច្រើន​។ មុខ​ងារ​មួយ​នេះ​មាន​គោល​ដៅ​បំរើ​ប្រយោជន៍​រួម​ជា​ជាងមុខ​ងារ​ដទៃ​ទាំង​អស់ តែ​ទោះ​បី​យ៉ាង​ណា​ វា​នៅ​តែ​ទាក់​ទង​នឹង​ក្រុម​ណា​មួយ ជា​ពិសេស​ ក្រុម​ដែល​អសកម្ម​ពុំ​អាច​បំរើ​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច​សង្គមបាន​ ដែល​ការ​រស់​នៅ​របស់​ពួក​គេ​ត្រូវ​បាន​ការ​ពារ​ដោយ​រដ្ឋ​​។​​ រដ្ឋ​ក៏​កំណត់​សណ្តាប់​ធ្នាប់​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ចផ្ទៃ​ក្នុង​ដែរដូច​ជា​​ ការបោះ​ពុម្ព​និងបណ្តូរ​​រូបិយ​វត្ថុឆ្លង​ដែន​ ចួន​កាល​ឯក​តោ​ភាគី​ ចួនកាល​ពហុ​ភាគី​​​​ជាមួយ​រដ្ឋ​បរទេស​។

មុខ​ងារ​ទាំង​បួន​សុទ្ធ​តែ​សំខាន់​ចាំ​បាច់ មិន​ថា​សំរាប់​សង្គម​ទាំង​មូល​ឬ​ក្រុមនា​នា​​នោះ​​ទេ។ មុខ​ងារ​ដែល​ធ្វើ​ឱយ​រដ្ឋ​ក្លាយ​ជា​អង្គ​ការ​ពិសេស​ដាច់​ដោយ​ឡែក​ពី​អង្គ​ការ​ដទៃ​ផ្សេងៗ​ទៀត​គឺ​មុខ​ងារ​ទី​១ និង​ ទី​២ ​ពោល​គឺ ​ការ​រក្សា​មិន​ឱយ​មាន​ចលាចល​​ក្នុង​ស្រុក​និង​សណ្តាប់​ធ្នាប់​ខាង​ក្រៅ​ ​មាន​តែ​រដ្ឋ​ដោយ​ឡែក​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ​មាន​សិទ្ធិ​ផ្តាច់​មុខស្រប​ច្បាប់​​ប្រើ​ប្រាស់​​កម្លាំង​យោធា​ជា​រចនាសម្ពន្ធ​ គ្មាន​អង្គការ​ផ្សេងទៀត​មាន​សិទ្ធិ​​អាចធ្វើ​ដូច្នេះ​ឡើយ​។​​

អ្វី​ដែល​ត្រូវ​កត់​សម្គាល់ជា​ពិសេស​នោះ​គឺ​ថាដំណើរ​ការ​នៃ​មុខ​ងារទាំង​អស់របស់​រដ្ឋ​ ​សុទ្ធ​តែ​មាន​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ជា​ប្រភព​អំនាច​ស្ទើរ​ទាំង​ស្រុង​។ ដើម្បី​ឱយ​រដ្ឋ​មាន​សណ្តាប់​ធ្នាប់​ គេ​ត្រូវ​ការ​ច្បាប់​ អ្នក​អនុវត្តច្បាប់​ និង​ជា​ពិសេស​អ្នក​គោរព​ច្បាប់​។ ​ប្រភព​ចំបងនៃ​របៀប​រៀប​រយ​ស្រប​ច្បាប់​នេះ​​ពុំ​មែន​មក​ពី​អាជ្ញាធរ​មាន​អំនាច​ដាក់​ទណ្ឌអ្នក​មិន​គោរព​ច្បាប់​​នោះ​ទេ​ តែ​គឺ​មក​ពី​ប្រជាជន​គោរព​ច្បាប់​រដ្ឋ​ និង​ផ្តល់​ភាព​ស្រប​ច្បាប់​ជូន​អាជ្ញាធរ​ ទទួល​ស្គាល់​ថា​អាជ្ញាធរ​ធ្វើ​ត្រូវទើប​អាជ្ញាធរ​មាន​សិទ្ធិអាច​ដាក់​ទណ្ឌ​​កម្ម​អ្នក​ប្រព្រឹត្ត​ល្មើស​​ច្បាប់​បាន​​​។ ​យោធា​ទាហាន​ ប៉ូលីស​ កង​សន្តិ​សុខ​ ដែល​ជា​អ្នក​បំពេញ​ការ​ងារ​នៅ​មូលដ្ឋាន​ គឺសុទ្ធ​ត្រូវ​​រើស​ជ្រើស​ចេញ​ពី​ចំណោម​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ធម្មតា​ប៉ុណ្ណោះ​ ទោះ​បី​មេ​ធំៗ​អាច​ជា​ខ្សែ​ស្រឡាយ​ឬ​អ្នក​ជិត​ដិត​នឹង​អ្នក​មាន​នយោបាយ​ក៏​ដោយ​។ រី​ឯ​អាជ្ញាធរ​និង​​អ្នក​រដ្ឋការ​បំពេញ​ការ​ងាររដ្ឋ​បាល​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​​ការិយាធិបតេយ្យ​​ក៏​ភាគ​ច្រើន​ចេញមក​ពី​​ប្រជាជន​ដូច​គ្នា ​ទោះមាន​ករណី​រើស​ចូល​ដោយ​ បក្ស​ពួក​ អំពើ​ពុក​​រលួយដូច​​ម្តេច​ក៏​ដោយ​។​ ឯ​ធន​ធាន​សេដ្ឋកិច្ចនិង​ពលកម្ម​​​ទ្រទ្រង់​រាល់​ដំណើរ​ការ​នៃ​រដ្ឋទាំង​មូល​​ ក៏​ភាគ​ច្រើនបំផុត​​បាន​ពី​ញើស​ឈាម​ប្រជា​ពល​រដ្ឋទាំង​មូល​ដែរ​ ពុំ​មែន​បាន​ពី​អ្នក​អំនាច​ទាំង​នោះ​ឡើយ​ ពោល​គឺ​ ពលរដ្ឋ​ផ្តល់​ប្រាក់​ខែ​ជូន​មន្ត្រី​រាជ​ការ​​ទាំង​អស់​ ព្រម​ទាំង​អ្នក​តំណាង​របស់​ខ្លួនក្នុង​ស្ថាប័ន​ដឹក​នាំ​ដែរ​​ តាម​រយៈ​ការ​បង់​ពន្ធ​អាករជូន​រដ្ឋ​គ្រប់​ៗគ្នា​ទាំង​ផ្ទាល់​ទាំង​ប្រយោល​​ (ពន្ធ​បង្កប់​ក្នុង​ទំនិញ​ ឬ​ការ​កាត់​ពន្ធ​តាម​ប្រាក់​ខែ​​)​ និង​តាម​រយៈ​ការ​ផ្តល់​ពល​កម្ម​ចូលរួម​សហការ​និង​​​​បំរើ​ស្ថាប័ន​រដ្ឋ​ទាំង​នោះ​ផង​ រួចហើយ​​ទិន្នផល​នៃដំណើរ​ការ​ចេញ​ពី​​ប្រព័ន្ធ​​រដ្ឋ​ក៏​ត្រូវ​បាន​ភ្នាក់​ងារ​រដ្ឋ​ចាត់​ចែង​ការ​ចាយ​វាយ​ទៅ​គ្រប់​ផ្នែកនៃស្ថាប័ន​រដ្ឋ​និង​ផ្តល់​ទៅ​ប្រជាជន​វិញ​​។ ​​ ​

Russell Brand System Work

នៅ​ពេល​រដ្ឋ​បំពេញ​មុខ​ងារ​ទាំង​នោះ​មិនបាន​​ល្អ​ បំផ្លាញ​សម្បត្តិ​ប្រទេស​ ធ្វើ​ឱយ​មាន​ការ​ខូច​ខាត​បាត់​បង់​ប្រាក់​ពន្ធ​ប្រជាជន ឬ​ចាយ​វាយ​មិន​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​​ មាន​អំពើ​ពុក​រលួយ​ មាន​ការ​រំលោភ​បំពាន​អំនាច​ បង្កើត​បក្ស​ពួក​។ល។ ពេល​នោះ​រដ្ឋ​នឹង​មាន​ការ​ជំទាស់​ពី​ប្រជាជន​ដែល​ជា​ថៅកែ​របស់​រដ្ឋ​ ទោះ​ចេញ​ជា​សកម្ម​ភាព​​ ឬគិត​តែ​ក្នុង​ចិត្ត​​ពុំ​​បញ្ចេញ​មក​ក្តី​។ លោក​ រ៉ាស់​ហ្សែល​ ប្រេន្ឌ​ (Russell Brand) សកម្ម​ជន​អាមេរិកាំង​ក៏​ល្បី​មួយ​រូប​មាន​ពាក្យ​សម្តីគួរ​ឱយ​ពិចារណា​មួយ​ថា​ «ប្រជាជន​ដែល​ថា​ប្រព័ន្ធ​មាន​ដំណើរ​ការ​នឹង​ធ្វើការ​ឱយ​ប្រព័ន្ធ​នោះ​។»​ នៅ​ពេល​ដែលពល​រដ្ឋ​ដឹង​ថា​ ​រដ្ឋ​មាន​ដំណើរ​ការ​មិន​ប្រក្រតី​ អ្វី​ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​ត្រូវ​ធ្វើ​ពុំ​មែន​ទៅ​បំរើ​ការ​ឱយ​ប្រព័ន្ធ​នោះ​ដដែល​ រួច​មិន​ធ្វើ​សោះ​នោះ​ទេ​ ប៉ុន្តែ​ត្រូវ​ឈប់​ធ្វើ​ឱយ​ប្រព័ន្ធ​នោះ​ដើរ ​ដោយ​មិន​សហការនិង​មិន​ចំណុះ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​នោះ​បន្ត​ទៀត​។ ឧ. ប្រជាជន​ឈប់​បង់​ពន្ធ​ ឈប់​គាំទ្រ​អាជ្ញាធរ​ បដិសេធ​ភាព​ស្រប​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ ឈប់​ទៅ​ធ្វើ​ការបំរើ​ស្ថាប័ន​រដ្ឋ​​ ឈប់​ទៅ​បោះ​ឆ្នោតបំពេញ​ដំណើរ​ការ​នយោបាយ​​ លែង​ចូល​បំរើ​កង​ទាប់​ មិន​ប្រើ​សេវាកម្ម​រដ្ឋ​​ សិស្ស​និស្សិត​លែង​ទៅ​រៀន​ គ្រូ​លែង​ទៅ​បង្ហាត់​​ នោះ​ស្ថាប័ន​រដ្ឋ​ត្រូវ​តែ​គាំង​ទៅ​តាម​កំរិត​ចំនួនបាតុករ​និង​វិធី​បាតុកម្ម​​​។ គេ​ពុំ​ចាំ​បាច់​ប្រើហិង្សាលើ​មនុស្ស​ដូច​គ្នា​ បន្តួច​បន្តិច​​​ឡើយ​ ដើម្បី​ធ្វើឱយ​ប្រព័ន្ធ​រដ្ឋ​គាំង នៅ​ពេល​ដែលគេ​គ្រាន់តែ​​ដក​យក​ការ​បំរើ​ការ​ ឧបត្ថម្ភ សហការ​ពីស្ថាប័ន​ទាំង​នោះ​។​​​​ ​ទោះ​ក្នុង​របប​ណា​​​ក៏​ដោយ​ មិន​ថា​រដ្ឋ​គ្រប​ដណ្តប់​ដោយ​របប​ផ្តាច់​ការ ​ឬដឹក​នាំ​តាម​របៀប​​ប្រជាធិបតេយ្យ​នោះ​ទេ​ រដ្ឋមិន​អាច​ដំណើរ​ការ​ទៅ​មុខ​បាន​​ដោយ​មិន​ពឹង​ផ្អែក​លើ​ប្រជាជនខ្លួន​ឯងបាន​​​ជា​ដាច់​ខាត​។ ទាស់​ត្រង់​ថា រដ្ឋ​កាន់​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ​អាច​បំពេញ​មុខ​ងារ​របស់​ខ្លួន​បាន​ល្អប្រសើរ​​និង​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ជាង​រដ្ឋ​ផ្តាច់​ការ​ឆ្ងាយ​ ដោយ​សារ​តែ​មាន​ការ​បើក​ចំហ​ ការ​ចូល​រួម​ពី​ភាគីច្រើន​​ ការ​គោរព​ច្បាប់របស់​អ្នក​មាន​អំនាច​ ​ឬ​ប្រទេស​មាន​នីតិរដ្ឋ​ មាន​តម្លា​ភាព​ ប្រកប​ដោយ​​ទំនួល​ខុស​ត្រូវ​ខ្ពស់​ ​និងជា​ពិសេស​ មាន​ការ​បំបែក​អំនាច​មក​អ្នក​មូល​ដ្ឋានឬ​ការ​សំរេច​ចិត្តតាម​រយៈ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ពី​សមាជិក​​ ជា​ជាង​មេ​ដឹក​នាំ​ឬ​មេ​បក្ស​អាច​ធ្វើ​អ្វី​បាន​តាម​ចិត្ត​ក្រោយ​បាន​អំនាច​។ ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយ​ទើប​ លោក​ ម៉ៀលថុន​ ហ្វ្រីដ​មឹន (Milton Friedman) អ្នក​ប្រាជ្ញ​​សេដ្ឋកិច្ចជាតិ​អាមេរិកាំងម្នាក់​​ដែលទទួល​បាន​រង្វាន់​ណូបែល​ខាងវិទ្យាសាស្ត្រ​សេដ្ឋកិច្ចនៅ​ឆ្នាំ​ ១៩៧៦​ បាន​អះ​អាង​ប្រកប​ដោយ​ការ​ជឿ​ជាក់​ថា​ «ការ​វិវឌ្ឍ​ទៅ​មុខ​នៃ​អារ្យ​ធម៌​ មិន​ថា​ក្នុងស្ថាបត្យកម្ម​ឬ​វិចិត្រកម្ម​ ក្នុងផ្នែក​​​វិទ្យាសាស្ត្រ​ឬ​អក្សរ​សិល្ប៍​ ក្នុង​វិស័យឧស្សាហកម្ម​ឬ​កសិ​កម្ម​នោះ​ទេ​ គឺ​ពុំ​ដែល​មក​ពី​រដ្ឋាភិបាលដែល​ប្រើ​​អំនាច​ប្រមូល​ផ្តុំ​នោះ​ឡើយ​​។»​ កុប​កម្ម​ហិង្សាប្រៀប​ដូច​ ​កន្ទុយ​ពស់​ទៅ​បំផ្លាញ​ក្បាល​ខ្លួន​ឯង​ ហើយ​ខ្លួនឯង​​​ក៏ឈឺចាប់​​រង​គ្រោះ​​ដូចគ្នា។ បាតុកម្ម​អហិង្សា​វិញ​ប្រៀប​ដូច​កន្ទុយ​ដែល​ដឹង​ពី​ផល​វិបាក​នេះ ហើយ​​​មិន​បំផ្លាញខ្លួន​ឯង​ ព្រោះ​តែ​ក្បាល​នោះ​​ទេ​ តែ​​​​ប្រើ​ចំណុច​ខ្សោយ​របស់​ក្បាល​​ ធ្វើ​ជា​អាវុធ​អហិង្សា​បង្ខំ​ឱយ​ក្បាល​ពស់​ស្រប​តាម​ មិន​​អាច​ដឹកនាំ​​ខ្លួន​ពស់​ទាំងមូល​​​បន្ត​ទៀត​បាន​៕

អាន​បន្ថែម​៖

៙អំពី​ស្នារដៃ​របស់លោក​ម៉េក​ វែប៊ើរ​ (Max Weber)  ​ដែល​បាន​សិក្សានិង​​កំណត់​និយម​ន័យដ៏​លី្ប​ល្បាញមាន​ឥទ្ធិពល​​និង​​អាច​យក​ជា​ការ​បានអំពី​​ ​«អំនាច» និង​ «រដ្ឋ​» ‘Power’ is the probability that one actor within a social relationship will be in a position to carry out his own will despite resistance regardless of the basis on which this probability rests (p. 152). ‘State’ … the monopoly of the legitimate use of physical force in the enforcement of its order (p. 154). Cf. Weber, Max. 1947. The Theory of Social and Economic Organization. Translated by A. M. Henderson with an introduction by Talcott Parsons. Or p. 53-54 of  Weber, Max. 1968. Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology, A New and Complete Translation of Wirtschaft und Gesellschaft, Ed. by Guenther Roth and Claus Wittich, 3 vol.