ការ​សម្ងាត់​និង​ការ​បើក​ចំហ​នៅក្នុង​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​

quote-the-best-weapon-of-a-dictatorship-is-secrecy-but-the-best-weapon-of-a-democracy-should-be-the-niels-bohr-20207

អាវុធ​ល្អ​បំផុត​របស់​របប​ផ្តាច់​ការ​គឺ​ការ​សម្ងាត់​ ប៉ុន្តែ​អាវុធ​ល្អ​បំផុត​របស់​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ​វិញ​ គួរ​តែ​ជា​​ការ​បើក​ចំហ​ឥត​លាក់​លាម​។ — ណេល្ស​ បូ​រ   (Niels Bohr)

ចលនា​អហិង្សា​មាន​លក្ខណៈ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ ព្រោះ​ចលនា​នេះ​មាន​លក្ខណៈ​សេរី​ ហើយ​​បើ​គ្មានប្រជាជន​គាំទ្រ​ទេ​នឹង​ស្កកខ្សោយ​​ដោយ​ឯក​ឯង​ដោយ​មិន​បាច់​មាន​ការ​បង្ក្រាប​។​ ប៉ុន្តែ ​​បើ​ប្រជាជន​គាំទ្រ ចលនា​នោះ​នឹង​ស្របទៅ​តាម​​ច្បាប់​តាម​លក្ខណៈ​ប្រជាធិបតេយ្យ​​ ពោល​គឺ​​តំណាង​ប្រជាជន​ ចូល​រួម​ដោយ​ប្រជាជន​ ទ្រទ្រង់​ដោយប្រជាជន​និង​ដើម្បីប្រជាជន​​។ ដូច្នេះ ការ​បើក​ចំហ​ទាំង​ពត៌មាន​អំពី​​បាតុកម្ម​និង​ការ​ចូល​រួម​មិន​អាច​ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​បិត​ទ្វារ​ទេ​ ព្រោះ​គេ​ត្រូវ​ការ​គាំទ្រ​ដោយ​ផ្ទាល់​​ពី​ប្រជាជន​តាម​រយៈ​ការ​ចូល​រួម​ឬ​ឧបត្ថម្ភ​ ទោះ​បី​គ្មាន​ការ​កត់​បញ្ជី​អ្នក​ចូល​រួម​ផ្លូវការ​ក៏​ដោយ​។ ការ​ចូល​រួម​ដោយមាន​​លក្ខណៈ​អនាមិក មិន​​កត់​ចំណាំ​អត្ត​សញ្ញាណ​បែប​នេះ​ គឺ​ជា​គុណ​សម្បត្តិ​នៃ​ចលនានេះ​ដែល​អាច​ការ​ពារប្រជាជនតិច​ឬ​ច្រើន​​ពី​ការតាម​​ប្រមាញ់ ​គំរាម​ហាម​មិន​ឱយ​ចូល​រួម​​​​បាតុកម្ម​របស់​រដ្ឋាភិបាលមួយ​ចំនួន​ធំ​ ព្រម​ទាំង​ការ​ឈ្លប​មើល​ពី​ភ្នាក់​ងារ​សម្ងាត់​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ផង​ដែរ​​ ពិសេស​ប្រជាជនអាច​​ព្រួយ​បារម្ភ​ពីសុវត្ថិភាពរបស់ខ្លួន​​ពេល​មាន​​​ការ​បែក​ធ្លាយ​អត្តសញ្ញាណ​​​ទាំង​ក្នុង​ពេល​កំពុង​ធ្វើ​បាតុកម្ម​​និង​ពេល​​បរាជ័យ​។ ​យុទ្ធនាការ​​ហិង្សា​ដែល​ត្រូវ​រក្សា​ការ​សម្ងាត់​ គ្រប់​គ្រង​ពត៌មាននិង​ភាព​ឯកជនរបស់​​​កុប​ករទាំង​ឡាយ​​ ប្រជាជន​ភាគ​តិចប៉ុណ្ណោះ​​អាច​ចូល​រួម ហើយ​អ្នក​ដែល​អាច​ចូល​រួមបាន​នោះ​​ក៏​មាន​បែប​បទ​ច្រើនទៅ​​ទៀត​ ​ ហេតុ​នេះ គេ​មិន​គួរ​រាប់​ថា​ការ​ចំហ​និង​ការ​សម្ងាត់តិច​តួច​របស់​បាតុកម្ម​អហិង្សាគឺ​​ជាចំណុចខ្សោយ​របស់​ចលនានោះ​ទេ​​ តែ​ជា​ភាព​​ខ្លាំង​​​ទៅ​វិញ​ទើប​ត្រូវ​​។ ចលនា​អហិង្សា​បើក​ទូលាយ​ដោយ​មិន​ខ្លាចរដ្ឋាភិបាល​ធ្វើ​ទុក្ខ​បុក​ម្នេញ ហើយ​នៅ​តែ​អាច​សម្រេច​ជោគ​ជ័យ​បាន​ដូច្នេះ​ គឺ​ជា​ការ​ចំហ​ប្រកបដោយ​​សេចក្តី​ក្លាហាន​ដែល​គេ​មិន​អាច​ចាត់​​ទុកថា​​ជា​កត្តា​ធ្វើ​ឱយ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​ផុយ​ស្រួយ​នោះ​ឡើយ​។ ការ​បើក​ចំហ​និងការ​​សម្ងាត់តែង​ទាក់​ទងនឹង​​ភាព​ភ័យ​ខ្លាច​ ដូច្នេះ​គេ​ត្រូវ​ទំលាយ​ភាព​ភ័យ​ខ្លាច​ជា​មុន​សិន ហើយ​ភាព​ភ័យខ្លាច​មិន​អាច​ទំលាយបាន​​ដោយ​ការ​បិត​បាំង​ឬ​ការ​សម្ងាត់​នោះ​​ទេ​។ បើ​គំនិតនិង​​សេចក្តី​ពន្យល់​អំពី​ឥទ្ធិពល​និង​វិធី​អហិង្សាមិន​ត្រូវបាន​ចែក​រំលែក​ឱយ​បាន​ទូលំ​​ទូលាយ​ទៅ​ក្នុង​ស្រទាប់​ប្រជាជន​ទេ​ គេមិន​សូវ​មាន​សង្ឃឹម​ថា​ចលនា​អាច​មាន​ការ​គាំទ្រ​និង​​មាន​លក្ខណៈ​ប្រជាធិបតេយ្យខ្លាំងឡើយ​។ យោល​តាម​ការ​ចាំបាច់​​នេះ​​ ការ​សម្ងាត់​ជា​ឧបសគ្គ​សំរាប់​​បាតុកម្ម​អហិង្សា​ មិន​មែន​ត្រឹម​តែ​មាន​ឫស​គល់​កើត​មក​​ពី​ការ​ភ័យ​ខ្លាច​ទេ​ តែ​គឺបង្កើន​ភាព​ភ័យ​ខ្លាចតែ​ម្តង​​ គឺ​អាច​បំផ្លាញ​ព្រលឹង​ចលនា​​ កាត់​បន្ថយ​អ្នក​ចូល​រួម​ ធ្វើ​ឱយ​មាន​ការ​សង្ស័យគ្នា​ បែក​បាក់​សាមគ្គី​ភាព​ ងាយ​ឱយ​គេ​បំបែក​បាន​ ពិសេស​ក្នុង​ខណៈ​ពេល​ដែល​បាតុកម្ម​អហិង្សា​​មាន​ទំហំ​ធំ​​។ យ៉ាង​ណា​មិញ​ គេ​ក៏មិនអាច​​រំពឹង​ថា​អាច​លាក់​បាំង​ចេតនា​និង​ផែន​ការ​របស់​បាតុកម្មពី​ភ្នែក​របស់​ពួក​ប៉ូលីសនិង​​ភ្នាក់​ងារ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ដែរ​​។

ទោះបី​​ការ​បើក​ចំហ​មាន​សារៈ​​សំខាន់​ចំពោះ​បាតុកម្មប៉ុណ្ណា​ក៏​ដោយ ​ វា​​នៅ​តែ​មាន​ករណីលើក​លែង​​ដែរ​។​ ការ​សម្ងាត់​មួយ​ចំនួនដូច​ជា​ ​ការបោះ​ពុម្ព ​​ចែក​ចាយ​ អាន​​ឯកសារ​សម្ងាត់ហាម​ឃាត់​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល​ទាក់​ទង​នឹង​បាតុកម្ម​ អត្ត​សញ្ញាណ​អ្នក​ឈ្លបយក​ការណ៍​ ​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​គ្មាន​ការ​អនុញ្ញាត​ពី​រដ្ឋាភិបាល​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​ ដើម្បី​ប្រមូល​ពត៌មាន​ពី​សកម្មភាព​របស់​របបដឹកនាំ​ប្រាប់​អ្នក​ដឹក​​ចលនា​ ទាម​ទារ​ការ​លាក់​កំបាំង​ជា​ចាំ​បាច់​ ព្រោះ​ពោរ​ពេញ​ដោយ​​ហានិភ័យ​ខ្ពស់​​។ ក្នុង​ករណី​មាន​រដ្ឋាភិបាល​បិត​ប្រព័ន្ធ​ទំនាក់​ទំនង​នានា ​ដើម្បីបង្អាក់​ការ​ផ្ទេរ​ពត៌មាន​ក្នុង​បំណង​ប្រឆាំង​នឹង​បាតុកម្ម​ ​គេ​​​​​នៅ​មាន​​មធ្យោបាយ​ទប់​ទល់​សាមញ្ញ​ៗ ដូច​ជា ​បោះ​ពុម្ព​ខិត្ត​បណ្ណ​ រូប​ភាព​ សេចក្តី​ប្រកាស​ សំបុត្រ ទៅ​ចែក​ចាយ​សាធារណជន​និង​ទាក់​ទង​គ្នា​ដែរ​​។ល។ ការ​បិត​បណ្តាញ​ទំនាក់​ទំនង​ រដ្ឋាភិបាល​ទទួល​បាន​លទ្ធ​ផល​មិន​ខុសពី​ការ​បង្ក្រាប​ឡើយ​។ ការ​បង្ក្រាប​គ្រប់​ករណី​សុទ្ធ​តែ​អាច​បំភ័យ​ប្រជាជន​នោះ​ទេ​ តែ​វា​អាច​ធ្វើ​ឱយ​ប្រជាជន​រិតតែ​ក្លាហាន​ទៅ​វិញ។​​ មិន​មែន​ការ​បិត​ប្រព័ន្ធ​ទំនាក់​ទំនងអាច​បំបិត​ការ​បញ្ជូន​ពត៌មាន​នោះ​ទេ​ តែ​បែរ​ជា​ធ្វើ​ឱយ​ប្រជាជន​ប្រើ​វិធី​ចួប​មុខ​គ្នា​ផ្ទាល់​​ទាក់​ទង​គ្នា​តែ​ម្តង​ ពោល​គឺ ​មិន​មែន​បញ្ឈប់​ល្បឿន​បាតុកម្ម​ទេ​ តែ​ជំរុញ​ឱយ​ប្រជាជន​​រួម​គ្នាធ្វើ​បាតុកម្ម​​ទៅ​វិញ​។ ហេតុ​​នេះ​ហើយ​ទើប​​បាតុកម្ម​អហិង្សានៅ​​តែ​អាច​ជោគ​ជ័យ​បាន ​សូម្បី​តែ​ឋិត​ក្នុង​​​សម័យ​បច្ចេក​វិទ្យា​ពត៌មាន​មិន​ទាន់​ជឿ​លឿន​ក៏​ដោយ។ ​​​

ប្រជាធិបតេយ្យ​នៃ​ការ​ចូល​រួម​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​

CNRP Protest

របាំង​ទាំង​បួន​ដែល​តាម​លងកុប​កម្ម​ហិង្សា​ សំរាប់​បាតុកម្ម​អហិង្សាវិញ​ គេ​គ្មាន​ភាព​លំបាក​សោះ​ឡើយ​ក្នុង​ជំនះ​ឧបសគ្គ​ទាំង​នោះ​។ បើ​ពិនិត្យ​អំពី​យុទ្ធនាការ​ធំៗ​ដែល​កែន​បាន​អ្នក​ចូលរួម​ច្រើន​សន្ធឹក​សន្ធាប់​​ចំនួន​២៥​ករណីវិញ ​​គេ​សង្កេត​ថា​ឃើញ​ ២០​ករណីទៅ​ហើយ​​ជា​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា ហើយ​មានតែ​ ៥ករណី​ប៉ុណ្ណោះ​ជា​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​។ ការ​ប្រមូល​ផ្តុំ​គ្នា​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ដោយ​អហិង្សា​ ដោយ​គ្រាន់​តែ​ដើរ​ដង្ហែ​ អង្គុយ​ឬ​ឈរ​មួយ​កន្លែង​ ស្រែក​តវ៉ា​ មិន​ទៅ​ធ្វើ​ការ​ងារ​ បិត​ផ្លូវ​ ឡោម​ពាត់​ទី​តាំង​ណា​មួយ​ លេង​ល្បែង​កំប្លែងស្ងួត​ឌឺ​របប​ដឹក​នាំ​ គេ​មិន​ចាំ​បាច់​ត្រូវ​ការ​បាតុករ​ដែល​ប្រកបដោយ​​កម្លាំងពលំ​មាំ​មួន​ កាយ​សម្ពន្ធ​ជា​កីឡាករ​ប្រដាល់​អ្វី​ឡើយ​។ នរណា​ក៏​ដោយ​ ទោះ​ស្រី​ប្រុស​ ចាស់​ក្មេង​ ពិការ ​មាន​ឋានៈ​សង្គម​អ្វី​ ក៏​ចេះ​និង​អាច​ជំទាស់​ដោយ​អហិង្សា​ដូច​ៗ​គ្នា​​។ ​គេ​អាច​បដិសេធអំពី​ភាព​លំបាក​ខាង​ទំនាក់​ទំនង​ ​ដោយ​ឈរ​លើ​បញ្ហា​កង្វះ​ពត៌មាន​ តែ​គេ​ក៏​មាន​វិធី​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​យ៉ាង​សំបូរ​បែប​ដោយ​សារ​ការ​រីក​ចំរើន​នៃ​បច្ចេកវិទ្យា​ដែរ​។​ ចលនា​​ប្រជាជន​ស៊ីវិលទាម​ទារ​ការ​សម្ងាត់​តិច​បំផុត​ គេ​អាច​ប្រកាស​អំពី​ចលនាដោយសេរី​និង​​​បើក​ចំហ​ ចំណែក​​របប​ដឹក​នាំ​ក៏​នៅ​អាច​មាន​ចន្លោះ​ខ្លះ​ដែរ​ក្នុង​ការរិត​ត្បិតសារ​ពត៌មាន​សម្ងាត់​ឬស្ថាប័ន​​ពត៌មាន​ឯករាជ្យ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាលមួយ​ចំនួន​តូច​ដែរ។ ចលនា​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​ដូចម្តេច​​ មាន​ដំណើរ​ការ​ដល់ណា​ ​មានចំនួន​អ្នក​ចូល​រួម​ប៉ុន្មាន​ ចាប់​ផ្តើម​នៅ​ពេល​ណា​ មាន​កម្ម​វិធី​អ្វី​ខ្លះ​ ប្រជាជន​ពុំ​សូវ​មាន​ការ​លំបាក​ដើម្បី​ដឹង​ពី​ដំណឹង​ទាំង​នេះ​ឡើយ​ សូម្បី​តែ​ឋិត​ក្នុង​សម័យ​បច្ចេកវិទ្យា​ពត៌មាន​មិន​ទាន់​លូត​លាស់​ខ្លាំង​ក៏​ដោយ​ ដូច​សម័យ​គន្ធី​ជា​ដើម។ គេ​អាច​ធ្វើ​ខិត្តបណ្ណ​ចែក​ចាយ​ខ្លីៗ​ក្នុង​ករណី​រដ្ឋ​បិត​ប្រព័ន្ធ​ទំនាក់​ទំនង​ ពលរដ្ឋ​​អាច​ទៅ​មើល​ដោយ​ផ្ទាល់​ ចូល​រួម​ឬ​មិន​ចង់​រួម​ មាន​សេរី​ភាព​សំរេច​​​។ ត្រង់​រឿង​សីលធម៌​ ចលនា​​អហិង្សា​មិន​បាន​តំរូវ​ឱយ​បាតុករ​បង្ក​របួស​ស្នាម​ឬ​សម្លាប់​នរណា​ម្នាក់​ឡើយ​ ទោះ​បី​គេ​នោះ​ឈរ​ខាង​​​រដ្ឋាភិបាល​ក៏​ដោយ​ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញវិន័យ​ចលនា​​បែរ​ជា​ហាម​ប្រាម​ដាច់ហាត​នូវ​អំពើ​ហិង្សា​ទាំង​ឡាយ​ ដែល​ត្រឹម​ត្រូវ​ទាំង​ក្នុង​ក្រឹត្យ​ក្រម​ច្បាប់​ មនុស្ស​ធម៌​ និង​សីលធម៌​សង្គម​។ អំពី​ការ​ប្តេជ្ញា​ចូល​រួម​ចលនា​វិញ​​ បាតុកម្ម​អហិង្សា​ មាន​លក្ខណៈ​បើក​ចំហ​ទ្វារ​ទាំង​ចេញ​ទាំង​ចូល​​ទៅ​គ្រប់​ទិសទី​ គ្រប់បក្ស​សម្ពន្ធ​ ​និង​មាន​ភាព​អនាមិកដោយ​មិន​ចាំ​បាច់​ពាក់​​ក្បាំង​មុខ​។ ​ ​​បាតុករ​ចង់​ចូល​ក៏​ចូល​ ចង់​ចេញ​ក៏​ចេញ​ ​ក្នុង​ពេល​ណា​មួយ​ក៏​បាន​សូម្បី​តែ​ក្នុង​កំលុង​ពេល​ដំណើរ​ការ​ចលនា​។ គេ​មិន​ត្រូវ​ការ​ឱយ​​ស្បថ​បញ្ជាក់​ស្វាមី​ភក្តិ​ ផ្តន្ទា​ទោស​ ធ្វើ​ទារុណ​កម្ម​អ្វី​នោះ​ទេ​ នៅ​ពេល​បាតុករ​ចាក​ចេញ​ពី​ចលនា​ឬ​ឈប់​ចូល​រួម​បន្ត​ទៀត។ ពួក​គេ​នៅ​អាច​បន្ត​រស់​នៅ​តាម​ជីវភាព​ធម្មតា​ ជា​មួយ​ក្រុម​គ្រួសារ​ ញាតិ​សន្តាន​ មិត្រ​ភក្តិ​ដដែល មិន​ចាំ​បាច់​រត់​គេច​ខ្លួន​ ​ទៅ​រក​កន្លែងសម្ងាត់​អ្វី​ទេ​ ទោះ​បី​មាន​ករណី​តាម​ចាប់​ក៏កំរ​និង​ពិបាកធ្វើ​ដែរ​​​ដោយ​សារភាព​អនាមិក​​នៃ​ចំនួន​បាតុករ​ច្រើន​។​ ទាំង​អស់​នេះ​ មាន​ន័យ​ថា​ បាតុកម្ម​អហិង្សា​ពុំ​មែន​ជា​កម្ម​សិទ្ធិ​របស់​នរណា​ម្នាក់​ឡើយ ទោះ​បី​អ្នក​នោះ​ជា​មេ​ដឹក​នាំ​ចលនា​ក៏​ដោយ​​ ខុស​ពី​កុប​កម្ម​ហិង្សា​ដែល​មេ​ចលនា​មាន​សិទ្ធិ​ផ្តាច់​មុខ​បញ្ជាកុប​ករ​​ឱយ​​អនុវត្ត​តាម​ដាច់​ខាត​។ មិន​ដូច​ការ​ចោទ​ប្រកាន់នោះ​ទេ​ដែល​ថា ចលនា​នេះ​ ចលនា​នោះ​កើត​មក​ពី​មេ​របស់​ពួក​គេ​ដឹក​នាំ​ប៉ុណ្ណោះ ដែល​​សម្តី​នេះ​ច្រើន​ចេញ​ពី​មាត់​​​រដ្ឋាភិបាល​។ ពិត​មែនតែ​​មាន​ករណី​ទិញ​ជួល​បាតុករឱយ​មក​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ក៏​ដោយ​ ចលនា​ប្រជាជន​ដែល​ប្រឆាំងនឹង​​របប​ផ្តាច់​ការ​មិន​អាច​ទិញ​ដូរ​ដូច​កុប​កម្ម​ហិង្សា​ឡើយ ព្រោះ​ប្រជាជន​អាច​ចាក​ចេញ​ឈប់​គាំទ្រ​គ្រប់​ពេល​ នៅ​ពេល​​មេ​ដឹក​នាំ​ធ្វើ​អ្វីមួយ​​ផ្តេស​ផ្តាស​ មិន​បំរើ​ប្រយោជន៍​ចលនា​។

រយៈពេលដែលបាតុកម្ម​អហិង្សា​ត្រូវ​ការ ​ដើម្បីទទួល​បាន​​​ជោគ​ជ័យ​​

???????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????

ប្រជាជន​សាក​ល្បង​ប្រើ​វិធី​អហិង្សា​មួយ​សប្តាហ​ ហើយ​នៅ​ពេល​ដែល​មិន​បាន​ផល​ ពួក​គេ​ក៏​ត្រលប់​ទៅ​ជា​ប្រើ​ហិង្សា​ដែល​បាន​បរាជ័យ​ជា​ច្រើន​សតវត្សរ​មក​ហើយ​ —  ធីអូដរ​ រ៉ូសហ្សាក់​​ (Theodore Roszak)

អារីស្តូត្ល ​(Aristotle) បានទស្សន៍​ទាយ​​​ជា​យូរ​មក​ហើយ​​ថា របប​ផ្តាច់​ការនិង​របប​ដឹក​នាំ​ដោយ​មនុស្ស​មួយ​ក្តាប់​តូច​ (Tyranny and Oligrachy) ជា​របប​ដែល​មាន​អាយុ​ខ្លី​ជាង​គេបើ​ធៀប​នឹង​របប​ផ្សេង​ទៀត​​។ ជន​​ផ្តាច់​ការ​តែង​តែក្រាញ​អំនាច​និង​ពូកែ​ខាង​ប្រមូល​អំនាច ដូច្នេះ​គេ​បា្រកដ​ជា​ជឿ​ថា​ ពួក​គេ​អាច​តស៊ូ​នឹង​បាតុកម្ម​អហិង្សា​របស់​ប្រជាជន​បាន​យ៉ាង​យូរ​។ ប៉ុន្តែ​ តាម​ការ​ពិត​ វា​គ្រាន់​តែ​ជា​ប្រកូក​ប្រកាស​បំភ័យ​ប្រជាជនតែ​​ប៉ុណ្ណោះ​ ព្រោះ​បោក​ កុហក ព្រមាន គំរាម​ បង្ក្រាប​ ​​ជា​វិធី​ផ្តាច់​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ដើម្បី​សម្លាប់​​ផ្លូវ​ចិត្តប្រជាជន​​ ហើយ​និង​មាន​ឥទ្ធិពល​ខ្លាំង​ជាងវាយ​ប្រហារ​​ផ្លូវ​កាយ​ទៅ​ទៀត​។ ល្បែង​​ហិង្សា​គឺ​ជាល្បែង​ដែល​ជន​ផ្តាច់​ការ​លេង​កំរ​ចាញ់​ មាន​បទ​ពិសោធ​ច្រើន​ក្នុង​ការ​បញ្ជា​ទាប់​ ដូច្នេះ​បើ​​ប្រើ​វិធី​​ហិង្សា​ គេ​កំរ​អាច​យក​ឈ្នះ​ណាស់​ ទោះ​ឈ្នះ​ក៏​ចំណាយពេល​​វេលា​​យូរ​យារ​ដែរ​។​ ​​​​លោក​ ជីន ​សាប ​បាន​បំបែក​ «ការ​ពិត​ក្លែង​ក្លាយ»​ ដែល​តែង​តែ​ត្រូវ​បាន​គេ​យក​ទៅ​ភ្ជាប់​នឹង​​កុប​កម្ម​ហិង្សា​ថា ​លឿន​រហ័ស ​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ខ្លាំង​ជាង​បាតុកម្ម​អហិង្សា​។ ​នេះ​ជា​​ភស្តុតាងដែល​លោកបាន​​លើក​ឡើង​អំពី​រយៈ​វេលា​ដែល​របប​ដឹក​នាំ​ត្រូវ​បាន​ផ្តួល​រំលំ​ដោយ​ចលនា​អំនាច​ប្រជាជន​៖

ប្រវត្តិសាស្ត្រ​ដែល​ទើប​តែ​កន្លង​ហួស​ថ្មីៗ​បាន​បង្ហាញ​ពី​​ភាព​ងាយ​រង​គ្រោះ​របស់​​របប​ផ្តាច់ការ​ បញ្ចេញ​ឱយ​ដឹងថា​ ​ពួក​គេ​អាច​បែក​ខ្ញែក​ចុះ​ទុ្រត​ទ្រោម​នៅ​ក្នុង​រយៈ​វេលា​ខ្លី​ប៉ុណ្ណោះ​។ គេ​ត្រូវ​ការតែ​​រយៈ​កាល​១០ឆ្នាំ​ប៉ុណ្ណោះ​ គឺឆ្នាំ​១៩៨០ ដល់​១៩៩០​ ដើម្បី​ទាញ​ទំលាក់​របប​កម្មុយនីស្ត​ (របប​​សមូហភាព​និយម) នៅ​ប្រទេស​ប៉ូឡូញ​, នៅ​អាល្លឺម៉ង់​ខាងកើត​និង​​ឆេកូស្លូវ៉ាគីវិញ​​ វា​កើត​​​នៅ​ពេល​ប៉ុន្មាន​​សប្តាហ​ប៉ុណ្ណោះ​ ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៨៩។ នៅ​ប្រទេស​អេល​សាល់​វ៉ាដូរ (El Salvador) និង​នៅប្រទេស​​ហ្គតាម៉ាឡា (Guatamala) ក្នុង​ឆ្នាំ​១៩៤៤ ការ​តស៊ូ​ប្រឆាំង​នឹង​ជន​ផ្តាច់ការ​យោធា​​និយម​ដ៏​កម្រោល​ ត្រូវ​ការ​តែ​រយៈ​ពេល​ប្រហែល​ពីរ​សប្តាហទេ​ នៅ​ក្នុង​ប្រទេស​នីមួយៗ​។ របប​​យោធា ហ្សា (Shah) ​​ដ៏​មាន​​អំនាចនៅ​អ៊ីរាក់​ត្រូវ​បាន​ផ្ដួល​រំលំ​នៅ​ក្នុង​តែ​ប៉ុន្មាន​ខែ​ប៉ុណ្ណោះ។ របប​ផ្តាច់​ការ​របស់លោក​ប្រធានាធិបតី​​ ហ្វេឌីណេន្ឌ ម៉ារកូស​ នៅ​ប្រទេស​ហ្វី​​​លីពីន បាន​បរាជ័យ​នៅ​មុន​ចលនា​អំនាច​ប្រជាជន​ នៅ​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ប៉ុន្មាន​​សប្តាហប៉ុណ្ណោះ​ ហើយទន្ទឹម​នឹង​ពេលនោះ​រដ្ឋាភិបាល​​សហរដ្ឋ​អាមេរិកក៏​បោះ​បង់​ចោល​ប្រធានាធិបតី​ ម៉ារកូស​ ភ្លាមៗ​ដែរ នៅ​ពេលដែល​អាមេរិកមើល​​ឃើញ​​កម្លាំង​ខាង​​ភាគី​ប្រជាជនច្បាស់​ក្រលែត​​​​។ ការ​ប៉ុន​ប៉ង​ធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារដ៏​​ម៉ឺង​ម៉ាត់​​ (Hard-line Coup) ​​នៅ​សហ​ភាព​សូវៀត​នៅ​ក្នុង​ខែ​សីហា​ ឆ្នាំ​១៩៩១ ត្រូវ​បាន​រារាំង​ដោយការ​រឹងទទឹង​​ខាង​ផ្នែក​​នយោបាយ​របស់​​ប្រជាជន​ (Political Defiance)។​ តាំង​ពី​ពេល​ក្រោយនោះ​​មក​ ប្រជាជាតិ​ដែលមាន​ពលរដ្ឋ​ (​Constituent) ​​ធ្លាប់​តែត្រូវ​គេ​​ត្រួ​ត​ត្រា​មក​ជា​យូរ​មក​ហើយ​នោះ​ ក៏​ទទួល​បាន​ឯករាជ្យ​សា​ជា​ថ្មីនៅ​ក្នុង​តែ​រយៈ​ពេលគិត​​ជា​ថ្ងៃ សប្តាហ​ ខែ​ ប៉ុណ្ណោះ​។ (សាប, ២០១០, ទំ. ១៥)

ភស្តុតាង​ដែល​លោក​ ជីន សាប​ លើក​ឡើង​អាច​ឱយ​យើង​ជឿ​បាន​ហើយ​ពី​ភាព​លឿន​រហ័ស​នៃ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​ ប៉ុន្តែការ​សិក្សា​ពិសោធ​របស់​គាត់​មិនទាន់ទូលាយ​​​គ្រប់​គ្រាន់ ដើម្បី​ឱប​ក្រសោបបាននូវ​​បាតកម្ម​​អហិង្សា​ទាំង​អស់ដែល​បាន​កើត​ឡើង​​នៅ​​ឡើយ​។ នេះ​ហើយ​ជា​កិច្ច​ការ​ស្រាវ​ជ្រាវ​ដែល​លោក​ស្រី​ ឆេណូវេថ និង​លោក​ស្រី​ ស្ទីហឹន ​សំរេច​បាន។ តាម​រយៈ​ទិន្នន័យ​របស់​លោក​ស្រី​ទាំង​ពីរ​​ ក្នុង​ចំណោម​បាតុកម្ម​អហិង្សា​​សរុប ១០៦​ មាន​ចំនួន​ដល់​ទៅ ​៥៦ ឯណោះ​ជោគ​ជ័យ​ ហើយ​ពិសេស​បំផុត​គឺ​ក្នុងយុទ្ធនាការជោគ​ជ័យ​ ​៥៦ករណី​​នោះ ​មាន​២៦ទៅ​ហើយ​ ​ ចំណាយ​ពេលមិន​ដល់​​មួយ​ឆ្នាំឡើយ។​ សូម្បី​តែ​ក្នុង​ករណី​ ​ជោគ​ជ័យ​តែ​ពាក់​កណ្តាលនៃ​យុទ្ធនាការ​​ចំនួន ​២៦ករណី​ ក៏​នៅ​តែ​រក្សាកំរិត​​មធ្យម​ដដែល​គឺ​ ២៣នៃ​បាតុកម្ម​នោះ​ទទួល​បាន​ជ័យ​ជំនះពាក់​កណ្តាល​នោះ​​ក្រោម​រយៈ​ពេល​មួយ​ឆ្នាំ​។ ចលនា​​អហិង្សា​ដែលចំណាយ​ពេល​យូរ​ជាងគេ​​គឺចលនា​ទាម​ទារ​ឯករាជ្យ​ពី​អាណានិគម​អង្លេស​នៅ​ឥណ្ឌា​ដឹក​នាំ​ដោយ​ គន្ធី​ ដែល​មាន​រយៈ​ពេល​រហូត​ដល់​ ២៦ឆ្នាំ (១៩១៩-១៩៤៥)​។ នៅ​ម៉ិកស៊ីកូ​វិញ​ បដិវត្តន៍​ទឹក​ក្រូចទម្លាក់​រដ្ឋាភិបាល​ពុក​រលួយ​​ មាន​រយៈ​វេលា​​​ ១៣ឆ្នាំ​ ឯការ​តវ៉ា​ជំទាស់ទាម​ទារ​ឯក​រាជ្យ​​ពី​ប្រជាជន​ទី​ម័រ​​​នៅប្រទេស​​ទី​ម័រ​ខាង​កើត​​ប្រឆាំងនឹង​​ប្រទេស​ឥណ្ឌូនេស៊ី​ ចំណាយ​រយៈ​ពេល​១១ឆ្នាំ​។

ទិន្នន័យ​​របស់​លោក​ស្រី​ ឆេណូវេថ​ ជា​ភស្តុតាង​ដ៏​មាំ​ទាំ បូក​ផ្សំ​នឹង​សេចក្តី​ពន្យល់​ប្រកប​ដោយ​ភាព​សម​​ហេតុផលនៃ​សកម្ម​ភាព​អហិង្សា​​ទាំង​ប៉ុន្មាន​របស់​លោក​ ជីន សាប​​​ ស​ឱយ​​ឃើញ​ថា ជោគ​ជ័យនៃ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​​ទាំ​ងអស់​នេះ​ មិន​មែន​ជា​ការ​ចៃដន់រង់​ចាំ​វាសនា​ឬ​ការ​ដួល​រំលំ​ដោយ​ឯក​ឯង​របស់​របប​ផ្តាច់​ការ​​នោះ​ឡើយ​ តែ​ជា​ការ​​ចូល​រួមសកម្មប្រើ​​​កម្លាំង​អហិង្សា​ពី​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ រំដោះ​បណ្តាច់​ខ្លួន​ឯង​ពី​ច្រវាក់​ហិង្សានៃ​របប​នោះ​ នៅ​ក្នុង​ថេរ​​វេលា​យ៉ាង​ខ្លី​ ដរាប​ណា​ប្រជាជន​អាច​ក្រាញ​អត់​ធ្មត់​បាន​ក្នុង​រយៈ​ពេល​ខ្លី​នោះ​។ ល្បែង​នេះ​ នរណា​ទ្រាំ​បាន​យូរ​ជាង ​អ្នក​នោះ​គឺ​ជា​អ្នក​ឈ្នះ​។ ការ​ដែល​បាតុកម្ម​អហិង្សា​គឺ​ជា​វិធី​ខ្លី​ជាង​កុប​កម្ម​ហិង្សា​ ប៉ុន្តែ​គេ​បែរ​ជា​គ្មានភាព​​អត់​ធ្មត់​ក្នុង​កំលុង​ពេល​ដ៏​ខ្លី​នោះ​ បែរ​ទៅ​ប្រើ​វិធី​ហិង្សា​វិញនោះ​​ គឺ​ជាការ​​ជឿ​ជាក់​លើ​ប្រសិទ្ធ​ភាព​និង​ល្បឿន​នៃ​អំពើ​ហិង្សា​ហួស​ហេតុ​និង​ដោយ​គ្មាន​ភស្តុតាងបញ្ជាក់​​នោះ​ឡើយ​៕

អាន​បន្ថែម​៖

៙ជីន សាប (Gene Sharp). ២០១០. «ពី​​របប​ផ្តាច់​ការ​ទៅ​ប្រជាធិបតេយ្យ​​: គម្រោង​គោលការណ៍​​សំរាប់​ការ​ទាម​ទារ​សេរីភាព» (From Dictatorship to Democracy: A Conceptual Framework for Liberation). បោះ​ពុម្ព​លើក​ទី​៤. សហរដ្ឋ​អាមេរិច:​ វិទ្យាស្ថាន​អាល់​បឺត​ អាញស្តាញ (The United State of America: The Albert Einstein Institute)។

៙អេរិខា ឆេណូវេថ​​ (Erica Chenoweth) និង​​ ម៉ារៀ ស្ទីហ្វឹន​ (Maria J. Stephan). ២០១១. «​ហេតុ​ដែល​បាតុកម្ម​តវ៉ា​របស់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ដើរ​: ភាព​សម​ហេតុ​ផល​ផ្នែក​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​នៃ​ទំនាស់​ដោយ​អហិង្សា​​» (Why Civil Resistance Work: The Stratigic Logic of Nonviolent Conflict). ញ៉ូវយ៉ក​: រោងពុម្ព​​សាកល​វិទ្យាល័យ​កូលុំបៀ (New York: Columbia University Press)​។

សមិទ្ធ​ផល​នៃ​បាតុកម្ម​អហិង្សា៖​ ភាព​គ្មាន​ឥទ្ធិ​ពល​នៃ​ជំនួយ​បរទេសលើ​ចលនា,​ សន្តិ​ភាព និង​ប្រជាធិបតេយ្យក្រោយ​ទំនាស់​​

People Power Result

យុទ្ធនាការ​ហិង្សាដែល​​ទំនង​ជា​ជោគ​ជ័យ ​ទទួល​បាន​ជំនួយ​និង​ការ​គាំទ្រ​​ពីរដ្ឋ​​បរទេស​ ​ដែល​ពង្រឹងកម្លាំង​ចលនាធ្វើ​ឱយ​អ្នក​ចូល​រួមនិង​អ្នក​ចង់​ចូល​រួម​​មានការ​​ជឿ​ទុក​ចិត្តថា​អាច​ឈ្នះ​​, បង្កើន​លទ្ធភាព​ខាង​សម្ភារៈ​​ចម្បាំង​, ព្រម​ទាំង​ផ្តល់​មូលដ្ឋាន​ទាប់​ ​លាក់​បំពួន​និង​គេច​ខ្លួន​ទៅ​បរទេស​ជា​ដើម។ ជោគ​ជ័យនៃ​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​វិញ​ ​ ​ជំនួយ​បរទេស​ឬការ​គាំទ្រ​​អន្តរជាតិ​ជាមិន​ចោទ​ជា​បញ្ហា​​ទេ​។ ចលនា​អំនាច​ប្រជាជន គ្រាន់​តែ​ជា​ការ​ប្រមូល​ផ្តុំគ្នា​មិន​សហការ​នឹង​រដ្ឋ​អំនាច​និង​ធ្វើ​អន្តរាគមន៍​បង្អាក់​របប​ដឹក​នាំ​ ​ធ្វើ​សកម្ម​ភាព​រួមគ្នាទាម​ទារ​ឱយ​សម្រេច​គោល​ដៅ​នយោបាយ​ណា​មួយ​ប៉ុណ្ណោះ។​​​ គេ​មិន​ត្រូវ​ការ​សព្វាវុធ​ចម្បាំង គេ​មិនត្រូវ​ការ​​បន្ទាយ​ទាប់​ គេ​មិន​ត្រូវ​ការ​ធ្វើ​សម​យុទ្ធ​ឬ​បាញ់​កាំភ្លើង​សាក​ល្បងអ្វី​ទេ​ គេក៏​មិន​ត្រូវការ​​ថវិកា​អ្វី​ធំ​ដុំមក​ចាយ​វាយ​លើ​ចលនាដែរ​​ ត្រឹម​តែ​គ្រឿង​បរិក្ខារ​ទាក់​ទងគ្នា​ ​អាហារ ជំរក​។ល។​ ចលនា​ប្រជាជន​អាច​ទ្រ​ទ្រង់​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​បាន​។ ដូច្នេះ​ហើយ​ វា​មិន​ចម្លែក​ដែល​ការ​សិក្សា​បង្ហាញ​ថា​ ​ ​ជំនួយ​បរទេស​គ្មាន​ឥទ្ធិ​ពល​ជា​ដុំ​កំភួន​ឡើយទៅ​លើ​ការ​តវ៉ា​ដោយ​អហិង្សា​របស់​ប្រជាជន​​​ គឺ​ថា​ទោះ​មាន​ឬ​គ្មាន​បរទេស​ឧបត្ថម្ភ​ក៏​ចលនា​នៅ​តែ​អាច​ជោគ​ជ័យ​ ហើយ​បរាជ័យ​របស់​ចលនា​ក៏​មិន​ទាក់​ទង​ជំនួយ​បរទេស​ឡើយ​។ ប៉ុន្តែ​អ្វី​ដែល​ចម្លែក​នោះ​គឺ​ថា​ ចលនា​ប្រជាជន​តែ ​១០ភាគ​រយ​ប៉ុណ្ណោះ​ទទួល​បាន​ការ​គាំទ្រ​ផ្នែក​សម្ភារៈ​ពី​រដ្ឋ​ប្រទេស​។ ការមិន​​សូវ​មានការ​​គាំទ្រ​ខាង​សម្ភារៈ​នេះ​ ប្រហែល​មកពី​​បរទេស​មិន​សូវ​មើល​ឃើញ​ប្រយោជន៍ផ្ទាល់​ខ្លួន​​ពីការ​គាំទ្រ​​ចលនា​ និង​ជា​ពិសេស​គឺ​ពួក​គេ​មិន​អាច​ជះ​​ឥទ្ធិ​ពល​លើ​ចលនា​ដែល​ប្រើ​មធ្យោបាយ​អហិង្សា​បាន​ តាម​រយៈ​ជំនួយ​ដូច​ចលនា​ហិង្សា​ឡើយ​។ យើង​មិន​មែន​ចង់​អះ​អាង​ថា​ យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​មិន​អាច​ទាក់​ទាញ​ការ​គាំទ្រ​ពី​សំណាក់​អន្តរជាតិ​ឡើយ​ គឺ​ថា​១០ភាគ​រយ​នោះ​សំដៅ​តែ​លើ​ការ​គាំទ្រ​ផ្នែក​សម្ភារៈ​ប៉ុណ្ណោះ​​។ ប្រាកដ​ណាស់​ ចលនា​ប្រជាជន​ងាយ​ទទួល​បាន​ការ​គាំទ្រ​ទាំង​ធន​ធាននិង​ការ​បណ្តុះ​បណ្តាល​ពី​អង្គការ​ក្រៅ​រដ្ឋាភិបាល​អន្តរជាតិនា​នា​នៅ​លើ​ពិភព​លោក​ និង​រដ្ឋ​បរទេស​មួយ​ចំនួន​គាំទ្រ​តាម​រយៈ​ការ​ផ្ដាច់​ចំណង​ការ​ទូត​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​ ដែល​ជា​សម្ពាធ​ការ​ទូត​ឬ​ទណ្ឌ​កម្ម​អន្តរជាតិ​​ដាក់​លើ​របប​ដឹក​នាំ​​ ដែល​​វា​ក៏​អាស្រ័យ​លើ​បរិបទ​នយោបាយ​និង​ស្ថាន​ភាព​ក្នុង​ស្រុក​ដែរ​។

            នៅ​ពេល​ដែល​ទំនាស់​ត្រូវ​បាន​ដោះ​ស្រាយ​ដោយ​​អហិង្សា​ នោះ​សន្តិ​ភាព ប្រទេស​នីតិ​រដ្ឋ​ ស្ថាប័ន​ឯក​រាជ្យ​​ពោល​គឺ​ប្រព័ន្ធ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ក៏ងាយ​​​នឹង​បញ្ជ្រាប​និង​ដុះ​លូតលាស់​ដែរ​។ គិត​ក្នុង​កំរិតមធ្យម​នៃ​គុណ​ភាព​​ប្រជាធិបតេយ្យ ​យុទ្ធ​នាការ​តវ៉ា​ដោយ​ប្រើ​វិធី​អហិង្សា​ធ្វើ​ឱយ​ប្រទេស​នោះ​មាន​លក្ខណៈ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ ៤០ភាគ​រយ​ ក្នុង​រយៈ​ពេល​៥ឆ្នាំ​ ក្រោយ​វិវាទ​បាន​បញ្ចប់​។ រាប់​ត្រឹម​យុទ្ធនាការ​​ដែល​បាន​​សំរេច​ជ័យ​ជំនះ​ គេ​ឃើញថា​ វា​បាន​បង្កើន​លទ្ធ​ភាព​នៃប្រភេទ​​របបប្រជាធិបតេយ្យ​​ ៥០​ភាគ​រយ​ បើ​ធៀប​នឹងកុប​កម្ម​ហិង្សា​។ ​ជោគ​ជ័យ​នៃ​យុទ្ធ​នាការ​អហិង្សា​មិន​មែន​ត្រឹម​តែ​បង្ខំ​រដ្ឋាភិបាល​ឱយ​ធ្វើ​តាម​តំរូវ​ការរបស់​​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​ និង​បង្ខំ​ប្រជាជន​ខ្លួន​ឯង​ឱយ​រិត​តែ​ចូល​រួម​និង​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ក្នុង​ដំណើរ​ការ​នយោបាយ​ប៉ុណ្ណោះ​​ទេ​ ហើយ​នៅ​មាន​ការ​លេច​ឡើង​នៃ​ចលនា​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​សំរេច​ខុស​ទំនង​ណា​មួយ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ ពុំ​​មែនធ្វើ​ឱយ​​សង្គ្រាម​ស៊ីវិលលេច​ឡើង​វិញ​ដូច​ករណី​កុប​កម្ម​ហិង្សាឡើយ​។ យុទ្ធនាការ​អហិង្សាមាន​ឱកាស​តែ​ ២៨ភាគ​រយ​ប៉ុណ្ណោះ​ក្នុង​ការ​ចួប​ប្រទះ​នឹង​​​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​​ គិត​ក្នុង​កំលុង​ពេល ​​​១០ឆ្នាំក្រោយ​ទំនាស់​បញ្ចប់​​ តែ​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​វិញ​ មាន​រហូត​ដល់​ទៅ​ ៤២ភាគ​រយ​ឯណោះ​។ ក្នុង​ករណី​យុទ្ធនាការ​មានព្រម​គ្នា​​នឹង​ក្រុម​ប្រដាប់​អាវុធវិញ​ ​ គិត​នៅ​ក្នុង​រយៈ​ពេល​១០ឆាំ្នក្រោយ​ជម្លោះ​បញ្ចប់​​ដដែល​ យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​និង​ហិង្សា​ណា​ដែល​មាន​វត្តមាន​ជា​មួយ​នឹង​ក្រុម​ប្រដាប់​អាវុធ​ មាន​ឱកាស​ ៤៩ភាគ​រយ​ប្រឈម​នឹងការ​ឆេះ​ឡើង​វិញ​នៃ​​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល តែ​បើ​គ្មាន​ក្រុម​ប្រដាប់​ទេ​ ឱកាស​សង្គ្រាម​ស៊ីវិលមាន​តែ​ ២៧ភាគ​រយ​ប៉ុណ្ណោះ​។​​ ដោយ​សារ​ក្រុម​ប្រដាប់​ណា​មួយ​អាច​បំផ្លាញ​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​ដូច្នេះ​ហើយ​ ទើប​អ្នក​ជំនាញ​និង​សកម្ម​ជន​អហិង្សា​ដាស់​តឿនជា​និច្ច​​អំពី​ការ​រក្សា​វិន័យ​អហិង្សា​ឱយ​បាន​ខ្ជាប់​ខ្ជួននិង​បាតុកម្ម​តវ៉ា​នឹង​ក្រុម​ប្រដាប់​អាវុធ​ណា​មួយ​ ទោះ​បី​ប្រម​នឹង​ហានិភ័យ​យ៉ាង​ណា​។

            សរុប​មក​ បាតុកម្ម​អហិង្សា​មាន​ភាព​ឯករាជ្យ​ដោយ​មិន​ពឹង​ផ្អែក​លើ​ជំនួយ​ពី​រដ្ឋ​បរទេស​ បង្កបរិយាកាស​ងាយ​ស្រួល​ជូន​សន្តិភាពក្នុង​ស្រុក​​និង​ប្រជាធិបតេយ្យ​។ ប៉ុន្តែ​ យើង​សូម​បញ្ជាក់​ថា​ សមិទ្ធ​ផល​ទាំង​នេះ​មិន​មែន​អាស្រ័យ​លើ​បាតុកម្ម​តែ​មួយ​មុខ​ទេ​ ពោល​គឺ​មិន​មែន​គ្រាន់​តែ​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ដោយ​អហិង្សា​នឹង​ធានាបាន​សមិទ្ធផល​​ទាំងអស់​នោះ​​ឡើយ​ តែអាស្រ័យ​លើ​​​ផែន​ការម៉ឺង​ម៉ាត់​​របស់​ចលនា​នោះ​ខ្លួន​ឯង ​ក្នុង​ការ​​បង្កើត​ប្រព័ន្ធ​ប្រជាធិបតេយ្យ​និង​ឯក​រាជ្យ​ដែលបាន​​ត្រៀម​រួច​ស្រេចនូវ​​ស្ថាប័ន​មាន​អំនា​ចស្មើ​ដើម្បី​ត្រៀម​បំពេញ​ការ​ងារ​ទាំង​នោះ។ បាតុកម្ម​អហិង្សា​មាន​លក្ខណៈ​សកម្ម​ បើ​ប្រជាជន​មិន​ធ្វើ​និងមិន​​ដាក់​ផែន​ការ​ ទិន្នផល​ក៏​មិន​ទទួល​បាន​ដែរ​​៕

អាន​បន្ថែម​៖ អេរិខា ឆេណូវេថ​​ (Erica Chenoweth) និង​​ ម៉ារៀ ស្ទីហ្វឹន​ (Maria J. Stephan). ២០១១. «​ហេតុ​ដែល​បាតុកម្ម​តវ៉ា​របស់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ដើរ​: ភាព​សម​ហេតុ​ផល​ផ្នែក​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​នៃ​ទំនាស់​ដោយ​អហិង្សា​​» (Why Civil Resistance Work: The Stratigic Logic of Nonviolent Conflict). ញ៉ូវយ៉ក​: រោងពុម្ព​​សាកល​វិទ្យាល័យ​កូលុំបៀ (New York: Columbia University Press)​។

កត្តា​​ជា​សារវន្ត​ទាំង​ឡាយ​ដែលចូល​​រួម​ កំណត់​ជោគ​ជ័យ​របស់​បាតុកម្ម​អហិង្សា​

Violent Repression vs Nonviolent Power Fish Ver.

លោក​ ខឺត​ ហ្ស៊ក់​ (២០០៥, ទំ. ១២) បាន​អះអាង​ពី​ការ​យល់​ច្រលំ​អំពី​ការ​ប្រៀប​ធៀប​ប្រសិទ្ធ​ភាព​របស់​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​និង​អហិង្សា​។ ពេល​ចលនា​យោធា​បរាជ័យ​ គេ​មិន​សន្និដ្ឋាន​ថា​ មធ្យោបាយ​ហិង្សា​គ្មាន​មូលដ្ឋាន​ត្រឹម​ត្រូវ​ មិន​ដំណើរ​ការ​នោះ​ទេ​ ប៉ុន្តែ​គេ​បែរ​ជា​ចាប់​យក​លក្ខណៈ​ដាច់ដោយ​​ឡែក​នៃ​យុទ្ធនាការ​យោធា​នោះ​មក​ពន្យល់ដោះ​សា​ ដូច​ជាមាន​​គោលដៅ​មិន​ច្បាស់​លាស់​ មិន​​រៀប​ចំ​ផែន​ការវាយ​ប្រហារ​​ វាយ​មិន​ចំ​ចំណុច​ខ្សោយ​របស់​សត្រូវ​ ​​បាត់​បង់​ការ​គាំទ្រ​ពី​ប្រជាជន​។ល។ ដល់​​ពេល​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​បរាជ័យ​វិញ​ គេ​ពួយ​ម៉ៃ​តែ​ម្តង​ថា ​យុទ្ធសាស្ត្រ​អហិង្សា​ទាំង​មូល​មិន​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​តែ​ម្តង​។ គេ​មិន​ពន្យល់​ឬ​វិភាគ​ពី​កត្តា​នីមួយ​ៗ​ដែល​កំណត់​ជោគ​ជ័យ​ ដូច​យុទ្ធនាការ​យោធា​ឬ​ហិង្ស​ឡើយ​ ទោះ​បី​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​បរាជ័យ​ប៉ុន្មាន​លើក​ក៏​ដោយ​ ក៏​គេ​មិន​ចាត់​ថា​ជា​តឹក​តាង​អំពី​អប្រសិទ្ធ​ភាពនៃ​ការ​ដោះ​ស្រាយ​ទំនាស់​ដោយ​ហិង្សា​​​ដែរ​​។ ដោយ​សារ​​មាន​សន្មតមតិថា ​ហិង្សា​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ អហិង្សាអប្រសិទ្ធ​ភាព អ៊ីចឹង​ហើយ​ឱយ​តែ​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​ជោគ​ជ័យ​ គេ​តែង​តែ​និយាយ​ពី​លក្ខខណ្ឌ​នេះ​ លក្ខខណ្ឌ​នោះ​ ប៉ុន្តែ​គេ​ពុំ​សង្ស័យ​ឬ​​​ចោទ​សួររឿងលក្ខខណ្ឌ​ដដែល​នេះ​​ចំពោះ​​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​ឡើយ​​។​​​ គេ​ចូល​ចិត្ត​ជ្រើសរើស​​ករណី​ពិសេស​មក​ពន្យល់​ពី​អប្រសិទ្ធ​ភាព​នៃ​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​​ ដូច​ករណី​ចលនា​ប្រជាជន​អហិង្សា​ប្រឆាំង​នឹង​របប​ណាស៊ី​ដែល​បរាជ័យនៅ​អាល្លឺម៉ង់​​ ប៉ុន្តែ​គេ​មិន​ឆ្លៀត​បញ្ជាក់​​ថា​ ​ចលនា​ដដែល​នោះ​ប្រើ​ហិង្សា​អាច​យក​ឈ្នះ​បាននោះ​ទេ​​។ យើង​អាច​ទស្សន៍​ទាយ​បាន​តាម​រយៈ​ការ​សិក្សា​របស់​លោក​ស្រី ​ឆេណូវេថ ​ថា​ បើ​ចលនា​​ប្រឆាំង​របប​ណា​ស៊ីនោះ​ប្រើ​​ហិង្សា​ ចលនា​នោះ​នឹង​បរាជ័យ​ជាង​មិន​ប្រើ​ហិង្សា​ទៅ​ទៀត​ ព្រោះ​ដូច​​យើងបាន​​ដឹង​ហើយ​ថា​​ យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​មាន​សង្ឃឹម​ជោគ​ជ័យ​ជាង​ហិង្សាលើស​​ជាង​ពី​រ​​ដង​ ពេល​ប្រឈម​នឹង​ការ​បង្ក្រាប។​ ​​​​សំរាប់​លោក​ ខឺត​ ហ្ស៊ក់​ ការ​ពិចារណា​របៀប​នេះ​​គឺ​ជា​ភាព​គ្មាន​តុល្យភាព​ផ្នែក​ហេតុ​ផល​និង​អយុត្តិធម៌​សំរាប់​យុទ្ធនាការ​អហិង្សាសុទ្ធ​សាធ។ យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​ក៏​ដូច​ហិង្សា​ដែរ​ មាន​កត្តា​ជោគជ័យ​និង​បរាជ័យ​ដូច​គ្នា​ ពុំ​មែន​នៅ​ពេល​ដែល​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​បរា​ជ័យ​ គេ​និយាយថា​មក​ពី​ផ្នែក​ណា​មួយ​នៃ​យុទ្ធនាការ​មាន​បញ្ហា​ ប៉ុន្តែ​​នៅ​ពេល​យុទ្ធ​នាការ​​អហិង្សា​ចាញ់​វិញ​ គេ​បែរ​ជា​ថា​ គ្រប់​សកម្ម​ភាព​​អហិង្សា​ទាំង​មូល​​គ្មាន​ប្រសិទ្ធភាព​តែ​ម្តង​​ ជា​ជាង​ស្វែង​រក​កត្តា​មូល​ហេតុ​ណា​មួយ​មក​ពន្យល់ឱយ​បានជាក់​​ច្បាស់​​។ នៅ​ក្នុង​វិទ្យាសាស្ត្រ​​ គេ​ទាត់​ចោល​របៀប​គិត​តែ​មួយ​ផ្លូវ ​ឬ​ថ្លឹង​ថ្លែងពន្យល់​ហេតុ​នៃបាតុភូត​សង្គម​​ដោយ​​​ប្រើ​​មូលហេតុ​តែ​មួយ​អស់​កាល​ដ៏​យូរ​លុង​ហើយ​។ ​មាន​​​កត្តា​ចំបង​មួយ​ចំនួន​​​ដែល​កំណត់ពី​​ជោគ​ជ័យ​របស់​យុទ្ធនាការ​​អហិង្សា​របស់​ប្រជាជន​ ដែល​មានចំនួន​ប្រាំ​មួយ​កត្តា​ដូច​ជា៖​ ​​ក. ជំនឿជាក់​​និង​ការ​យល់​ដឹង​អំពីវិធី​ធ្វើ​​បាតុកម្ម​​, ខ. ការ​ដឹក​នាំ​និង​រៀប​ចំ​គ្រប់​គ្រង​បាតុកម្ម, គ. ទំហំ​និង​ភាព​ចំរុះ​ច្រើន​ស្រទាប់​សង្គម​នៃ​អ្នក​ចូល​រួម​, ឃ. ភាព​ក្រាញ​ននៀល​នៃ​បាតុកម្ម, ង. ភាព​សំបូរ​បែប​នៃ​កល​យុទ្ធ, និង​ចុង​ក្រោយ​ ច.  ស្វ័យ​សំរេច​​ចិត្ត​របស់​ពួក​អ្នក​មាន​​​​អំនាច​។

ក. ជំនឿជាក់​​និង​ការ​យល់​ដឹង​អំពី​វិធី​ធ្វើ​បាតុកម្ម​

ការ​ចូល​រួម​ពី​​ប្រជាជន​ ៣,៥ភាគ​រយ​នៃ​ប្រជា​ជន​ទាំង​មូល​ (បរិមាណ​) ពុំ​មែន​ជា​​កត្តា​សំខាន់​​តែ​មួយ​គត់​កំណត់​ជោគ​ជ័យ​បាតុកម្មនោះ​ទេ​​។ ជា​ការ​ពិត​ ការ​ចូល​រួម​គឺ​ជា​កត្តា​ចាំ​បាច់​ណាស់​​ ប៉ុន្តែ​កត្តា​សំខាន់​មុន​កត្តា​ដំបូង​នេះ​ទៅ​ទៀត​ មិន​មែន​ការ​ចូល​រួម​ពី​ប្រជា​ជន​​​ទេ​ តែគឺ​​​កត្តាអរូបិយ​ទាំង​ឡាយ​​ដែល​ជំរុញ​និង​ផ្លាស់ប្តូរ​ផ្លូវ​ចិត្តគំនិត​របស់​ប្រជាជនឱយចូល​រួម​​​​​ ដូច​ជា​ជំនឿលើ​បាតុកម្មនិង​ចំនេះ​​​អំពី​ការប្រើ​វិធី​អហិង្សាជា​អាទិ​​។​ បើ​​ជំនឿ​ឬ​​ការ​យល់​ដឹង​របស់​បាតុ​ករ​កាន់​តែ​រឹង​មាំ​ នោះ​នឹង​ធ្វើ​ឱយ​ពួក​គេ​មាន​ក្តី​សង្ឃឹម​​ មាន​សា្មរតី​រឹង​មាំ​ មាន​ការ​ទុក​ចិត្ត​លើ​កម្លាំង​បាតុកម្មមិន​សង្ស័យ​​ ហើយ​អាច​ដឹក​នាំ​ខ្លួន​បាន​ទៀត​ផង​ មិន​ចាំ​បាច់​មាន​នរណា​នៅ​ពី​ក្រោយ​ឬ​ដឹក​ច្រមុះ​ទេ​។ លោក វែ​ប៊ើរ​ មាន​ទស្សនៈ​ដ៏​ស៊ី​ជម្រៅ​មួយ​ថា​ «មិន​មែន​គំនិត​​ទេ​ តែ​គឺ​ផល​ប្រយោជន៍​ខាង​ផ្លូវ​ចិត្ត​និងផ្លូវ​​សម្ភារៈ​ ដែល​គ្រប់​គ្រងអាកប្ប​កិរិយា​របស់​មនុស្ស​ដោយ​ផ្ទាល់​​។»  មាន​ន័យ​ថា​ គំនិត​​អាច​ត្រួ​ត​ត្រា​សកម្មភាព​មនុស្ស​បានដោយ​ប្រយោល​ប៉ុណ្ណោះ​ អ្វី​ដែល​អាចរុញ​សកម្ម​ភាពមនុស្ស​ដោយ​ផ្ទាល់​​នោះ​​គឺ​ផល​ប្រយោជន៍​ខាង​ផ្លូវ​ចិត្តនិងខាង​​សម្ភារៈ​របស់​​បុគ្គល​ដែល​ធ្វើ​អំពើនោះ​​​។ ដូច្នេះ​ មនុស្ស​ម្នាក់​ៗ​ត្រូវ​ការ​​​ផល​ប្រយោជន៍​រុញ​ទើប​ពួក​គេអាច​​ចូល​រួម​បាតុកម្ម​​បាន​ ទោះ​បីផល​ប្រយោជន៍នោះ​បំពេញ​តំរូវ​ការ​​​ផ្លូវ​ចិត្ត​​ឬ​ផ្លូវ​​​សម្ភារៈក្តី​ (ផ្លូវ​ចិត្ត​៖ ការ​សរសើរ​ ការ​ទទួល​ស្គាល់​ មោទនភាព​ ជាតិ​និយម​។ល។ ផ្លូវ​សម្ភារៈ លុយ​កាក់​ ទ្រព្យ​សម្បត្តិ។ល។)​ បើ​និយាយ​ឱយ​មែន​ទែន​ទៅ  មិន​មែន​សម្ភារៈ​ លុយ​កាក់​ ទ្រព្យសម្បត្តិ​​​ផ្ទាល់​ទេ តែ​គឺ​ឥទ្ធិពល​នៃ​ផលប្រយោជន៍​​របស់​ពួក​វា​ ដែលធ្វើ​ឱយ​​មនុស្ស​ឱយ​តម្លៃ​និង​ប្រឹង​ប្រែង​ស្វែង​រក​របស់​ទាំង​នេះ​ ពោល​គឺ​មាន​កត្តា​ខាង​ក្រៅ​ដែល​សូន​ចិត្ត​គំនិត​របស់​យើង​ឱយ​ឱយ​តម្លៃ​វត្ថុ​ទាំង​នោះ​។ ត្រង់​នេះ​យើង​ចង់​ទាញ​មក​ពន្យល់​ថា​ បើ​មិន​អាច​ធ្វើ​ឱយ​បាតុករ​រក​ឃើញ​ផល​ប្រយោជន៍​ខាង​ផ្លូវ​ចិត្ត​និង​ខាង​ផ្លូវ​សម្ភារៈ​ដែល​ពួក​គេ​រំពឹង​ថា​នឹង​ទទួល​បាន​ទាំង​អស់​គ្នា​ទេ​ ទោះ​ផ្ទាល់​ឬ​មិន​ផ្ទាល់​ក្តី​ គេ​ពិបាក​នឹង​ជឿ​ថា ​ពួក​គេ​ចូល​រួម​បាតុកម្ម​ណា​ស់ យ៉ាង​ហោច​ណាស់​ បើ​មិន​អាច​បាន​ផល​វិជ្ជមាន​ទេ​ គឺ​អាច​ទប់​ស្កាត់​ផល​អវិជ្ជមាន​ដែរ​ គឺ​ថា​បើ​មិន​អាច​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​ក្នុង​ប្រទេស​ទេ​ ក៏​អាច​ទប់​ស្កាត់​និង​កាត់​បន្ថយ​ផល​អាក្រក់​ដែរ​។​​ ដូច្នេះ​ហើយ​ ការ​ផ្តល់​ជំនឿ​ជាក់​តាម​រយៈ​ការ​បង្រៀន​ប្រជាជន​ឱយ​ចេះ​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ដោយ​អហិង្សា​ ជា​ជំហាន​ដំបូង​និង​សំខាន់​ខ្វះ​មិន​បាន​ក្នុងការ​​ញ៉ាំង​​កត្តា​ដទៃ​ៗ​ទៀតឱយ​ងាយ​សំរេច​បាន​។ ដរាប​ណា​វប្បធម៌​អហិង្សា​ឬ​គំនិត​អំពី​បាតុកម្ម​អហិង្សា​មិន​អាច​បង្កើត​ឬ​ហូរ​ទៅ​ក្នុង​មនសិការ​របស់​ប្រជាជន​បានទេ​​ យើង​នឹង​ចួប​ការ​លំបាក​យ៉ាង​ខ្លាំង​ក្នុងការ​តស៊ូ​ប្រយុទ្ធ​ដោយ​អហិង្សា​នឹង​របប​ផ្តាច់​ការ​។ ទោះ​ពួក​គេ​បាន​ដឹង​ពី​ប្រយោជន៍​នៃ​បាតុកម្មពេល​ជោគ​ជ័យ​ក៏​ដោយ​ តែ​បើ​គ្មាន​ជំនឿ​ជាក់​ថា​អាច​សំរេច​ជោគ​ជ័យ​ទេ​ ពួក​គេ​ទំនង​ជា​មិន​ហ៊ាន​ប្រថុយ​ប្រថាន​បូជា​កម្លាំង​ពលកម្ម​ឥត​ប្រយោជន៍នោះ​ឡើយ​។ ជំនឿ​ជាក់​នេះ​ក៏​រាប់​ទាំង​នៅ​លើ​មេដឹក​នាំ​បាតុកម្ម​​និងការ​ជឿ​ជាក់​ថា​មាន​ការ​ចូល​រួម​កើន​ឡើង​រហូត​​ដែរ​។​​ បើ​ពួក​គេ​នៅ​តែ​ប្រកាន់​យក​វិធី​ហិង្សា ដើម្បី​​​ទាម​ទារ​តំរូវ​ការ​របស់​​ខ្លួន​​ ​ មិន​អាច​អប់​រុំ​ឱយ​បែរ​មក​រក​មធ្យោបាយ​អហិង្សា​វិញ​បានទេ​​​ បាតុកម្ម​​នៅ​តែ​បរាជ័យ​ របប​ផ្តាច់​ការចាស់​​នៅ​តែ​ឋិត​ថេរ បើ​ឈ្នះ​របប​ផ្តាច់​ការ​ថ្មី​នឹង​លេច​មក​ ឈ្នះ​ដូច​មិន​បាន​ឈ្នះ​ ជ័យ​ជំនះ​សំរាប់​មួយ​ក្រុម​តូច​ តែ​បរាជ័យ​សំរាប់​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​​។


ខ. ការ​ដឹក​នាំ​និង​រៀប​ចំ​គ្រប់​គ្រង​បាតុកម្ម​​​​

បើ​ជំនឿ​និង​ចំណេះ​ដឹង​អំពី​បាតុកម្ម​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ទូលាយល្មម​ហើយ គេ​នឹង​អាច​​បង្កើត​ក្រុម ​ផ្គុំ​ពី​សមាជិក​សកម្ម​មួយ​ចំនួន​តូច​ ​​​ដឹក​នាំ​បាតុកម្ម​អហិង្សា រៀប​ចំ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ ផែន​ការ​ ស្វែង​រក​មធ្យោបាយ​​ផ្សព្វ​ផ្សាយទៅ​ប្រជាជន​ទាំង​អំពី​ចលនា​និង​ចំណេះ​ខាង​បាតុកម្ម​។​  ទោះ​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​មិន​ដែល​យល់​ដឹង​សោះ​ពី​បាតុកម្ម​អហិង្សា ឬក៏​​មាន​កំរិត​អប់​រុំ​ខុស​ៗគ្នា​​ក៏​ដោយ​ ក៏គ្មាន​ទៀន​ណា​ដែល​គេ​មិនអាច​​អុច​​​បំភ្លឺបានដែរ​។ ការ​ប្រមូល​ផ្តុំ​នៃ​ប្រជាជន​ច្រើន​ចូល​គ្នា​ ប្រាកដណាស់​​ថារវាង​បាតុករ​នីមួយ​ៗ គេ​​ពិបាក​ចង​​ពួក​គេ​ឱយ​មូល​មតិ​ មូល​កម្លាំង​ ពង្រឹង​សាមគ្គី​ភាព ចេះ​ជួយ​គ្នា​ មិន​ឱយ​រដ្ឋាភិបាល​បំបែក​បាន​ណាស់​។​ ដូច្នេះ​ វា​ជា​ទំនួល​ខុស​ត្រូវ​និង​កាតព្វកិច្ច​របស់​អ្នក​ដឹក​នាំ​ចលនា​ក្នុងការ​​បំពេញ​កង្វះ​ខាត​ទាំង​ឡាយ​ សំរេច​ចិត្ត​និង​ដឹក​នាំ​ ប្រើ​ប្រាស់​ធន​ធាន​របស់​ចលនា​ឱយ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​។ ការ​ដឹក​នាំ​ខុស​និង​មិនចេះ​គ្រប់​​គ្រង​ បណ្តុះ​បណ្តាល​បាតុករ​អាច​នាំ​ទុក្ខ​ដល់​សមាជិក​​ទាំង​អស់​ ធ្វើ​ឱយ​ចលនា​ទាំង​មូល​ចាញ់​ការ​បង្ក្រាប​របស់​របប​ដឹក​នាំ​បាន​យ៉ាង​ងាយ​។ មិនថា​​យុទ្ធនាការនោះ​ប្រើ​ប្រាស់​វិធី​ហិង្សា​ឬ​អហិង្សា​នោះ​ទេ​ មាន​ការ​រៀប​ចំ​ដឹក​នាំ​ច្បាស់​លាស់​​ទើប​មាន​សង្ឃឹម​ជោគ​ជ័យ​ខ្ពស់​។

គ. ទំហំ​និង​ភាព​ចំរុះ​ច្រើន​ស្រទាប់​សង្គម​នៃ​អ្នក​ចូល​រួម​ ​​​​

យើង​បាន​បង្ហាញដោយទិន្នន័យ​​ពិសោធន៍​​​​រួច​ហើយ​ថា​ គ្មាន​រដ្ឋាភិបាល​ណា​អាច​ប្រឈម​មុខ​ផ្ទាល់​នឹង​ប្រជាពលរដ្ឋតែ​ ​៣,៥ភាគ​រយ​នៃ​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​ឡើយ​។ ត្រូវ​ការ​ចំនួន​ប៉ុន​ហ្នឹង​មែនហើយ​ តែ​បើ​ចំនួននោះ​​គ្រាន់​តែ​ជា​ចំណែក​ស្រទាប់សង្គម​​ណា​មួយ​ ឧទាហរណ៍​ ចំនួន​នោះ​ចេញ​តែ​ពី​កម្មកររោង​ចក្រ​​ ឬ​តែ​ពី​ប្រជាជនឬ​កសិករ​​រង​គ្រោះ​ពី​វិវាទ​ដី​ធ្លី​ឬ​ការ​បណ្តេញ​ចេញ​ វា​មាន​ន័យ​ថា​ប្រជាជន​នៅ​ផ្នែក​ផ្សេង​ទៀត​នៃ​សង្គម​​មិន​ទាន់​បាន​ចូល​រួម​នៅ​ឡើយ​ទេ​ ទោះ​ភាគ​ច្រើន​នៃ​ពួក​គេ​យល់​ស្របនឹង​ការ​តវ៉ា​របស់​ក្រុម​នោះ​ដែរ​​ក៏​ដោយ​។ អ្នក​នៅ​ក្រៅ​ក្រុម​​ក៏​មិន​សូវ​ជា​បាន​គាំទ្រ​ជា​កម្លាំង​បាតុកម្ម​ ឬ​​ជា​ធន​ធាន​អ្វី​ឡើយ​ ព្រោះ​ពួក​គេ​មើល​ឃើញ​ថា​​ខ្លួន​​ពុំ​​បាន​ផលប្រយោជន៍​​ តែ​បើ​​រង​ការ​ឈឺ​ចាប់​ពី​របប​ដឹក​នាំ​ដូច​គ្នា​នោះ​ ឬក៏​​ស្អប់​ខ្ពើម​របប​នោះ​ដូច​គ្នា​ ទទួល​បាន​គុណ​ប្រយោជន៍​រួម​​គ្នា​ ​ពួក​គេ​ទំនង​ជា​​ចូល​រួម​។ បើ​ចំនួន​នោះ​កាន់​តែ​ចំរុះ​ចេញ​ពី​ប្រជាជន​គ្រប់​ស្រទាប់​វណ្ណៈ​ ការ​ងារ​ វ័យ​ ភេទ​ ជាតិ​សាសន៍ សាសនា​ គណបក្ស​​ មនោគមវិជ្ជា​ នោះ​គឺ​អាច​ជា​​ប៉ារ៉ាម៉ែត្រឬ​ចំនួន​តំណាង​ជាក់​លាក់​នៃ​ប្រជា​ជន​ទាំង​មូល​បាន​ហើយ​ គឺ​ថា​​កម្លាំង​បាតុកម្ម​អាច​ឡើង​ដល់​ចំណុច​អតិបរមា​ ​នាំ​ឱយ​មាន​ចំណងសង្គម​កើត​មានច្រើន​នៅ​ចន្លោះ​​​​របប​ដឹក​នាំ​និង​ប្រជាជនទាំង​មូល។​​ ​ឧ. គ្រួសារ​ ញាតិ​សន្តាន​ ​មិត្រ​ភក្តិ​ អ្នក​ជិត​ខាង​ អ្នក​ស្គាល់​គ្នា។ល។ ដែល​ធ្វើ​ឱយ​អ្នក​បង្ក្រាប​បង្ខំ​ចិត្ត​មិន​ធ្វើ​តាម​បញ្ជា​ថ្នាក់​លើ​ (ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ស្វាមីភក្តិ​)។​ បាតុភូត​នេះ​កើន​ឡើង​ស្រប​ទៅ​តាម​ចំនួន​សមាជិក​ចលនា ​សមាជិក​​កាន់​តែ​កើន​ឡើង​ ការ​បោះ​បង់​ការ​បង្ក្រាប​របស់​កង​សន្តិសុខ​កាន់​តែ​ងាយ​​កើត​មាន​។ ការ​បោះ​បង់​កា​រ​ងារ​របស់​អ្នក​បង្ក្រាប​បង្កើន​លទ្ធ​ភាព​ជោគ​ជ័យ​របស់​ចលនា​ ៦០​ភាគ​រយ​។ ចំពោះ​បរិមាណ​អ្នកចូល​រួម​វិញ​ មួយ​ឯកតា​កើន​ឡើង​ អត្រា​ជោគ​ជ័យ​កើន​ដំណាល​គ្នានោះ​គឺ​​ ១០ភាគ​រយ​ដែរ​។ មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​ ចំនួន​អ្នក​ចូល​រួម​ច្រើនក៏​បាន​ផ្តល់​សុវត្ថិភាព​ដល់​បាតុករ​ខ្លួន​ឯង​ ហើយ​​ក៏​ធ្វើឱយ​ពិបាក​​បង្ក្រាប​ទៀត​​​ ដូច​លោក​ស្រី​ ឆេណូវេថ​ បាន​និយាយ​ការ​ពារ​ថា​ «នៅ​ពេល​ដែល​កង​កម្លាំង​រក្សា​សន្តិសុខ​មក​បង្ក្រាប​ ចាប់ខ្លួន​ ឬ​ក៏​បាញ់​បោះ​សកម្មជន​ដែល​មាន​តែ​ដៃ​ទទេ​នោះ​ ច្បាស់​ណាស់​ថា​មាន​ចំនួន​មនុស្ស​នៅ​ក្នុង​បរិមាណ​ល្មម​មួយ​​ដែល​នាំ​ឱយ​មាន​សុវត្ថិភាព​» ពោល​គឺ​គ្នាកាន់​តែ​​ច្រើន កាន់​តែ​មាន​សុវត្ថិភាព​​។​ ចំនួន​អ្នក​ចូល​រួ​មធ្វើ​​​​ឱយ​ការ​បង្ក្រាបមិន​ទំនង​ជា​កើត​ឡើង​ អ្នក​បង្ក្រាប​មិន​ដាច់​ចិត្ត​ មិន​ស្តាប់​បញ្ជា​ថ្នាក់​លើ​ ទោះពួក​គេ​ព្រម​​បង្ក្រាប​ក៏​ដោយ ក៏​​គ្មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ដែរ​ ព្រោះ​អាច​បំបែក​បាតុកម្ម​បាន​តែ​រយៈ​ពេល​ខ្លី​ប៉ុណ្ណោះ​ ហើយ​បែរ​ជា​ជួយ​​កៀង​គរ​បាតុករ​ថ្មី​បន្ថែម​ទៀត​ទៅ​វិញ​ (បដិផល​នៃ​ការ​បង្ក្រាប​)។ យុទ្ធនាការ​អហិង្សាអាច​បំបែកសត្រូវ ដោយ​មិន​វាយ​ប្រហារ​បង្ក​របួសផ្លូវ​កាយ​របស់​ពួក​គេ​ទេ​ ​តែ​ដោយ​បញ្ចូល​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​ពី​ការ​រីក​រាល​នៃ​ចលនា​ប្រជាជន​ទៅ​ក្នុង​ចិត្ត​របស់​ពួក​អ្នក​គាំទ្រ​របប​ដឹក​នាំ​ទាំង​ឡាយ​ឱយ​រេរា​គោល​ជំហរ ខ្លាច​របប​ដឹក​នាំ​ទប់​ទល់​លែង​បាន​ ដែលចំណុច​នេះ​ ​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​កំរ​អាច​ធ្វើ​បាន​ណាស់​ ហើយ​បែរ​ជា​ជំរុញ​ឱយ​​សត្រូវ​រិត​តែ​រួប​រួម​​គ្នា​ទៅ​ទៀត​។ ​​​ហេតុ​នេះ​ហើយ​ ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ស្វាមីភក្តិ​និង​បដិផល​នៃ​ការ​បង្ក្រាប​ គឺ​ជា​យន្តការ​ដ៏​ចាំ​បាច់​មួយ​មិន​អាច​ខ្វះ​បាន​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ឱយ​ចលនា​ប្រជាជន​សំរេច​ជោគ​ជ័យ។ ​​ចំនួន​ច្រើនចំរុះនៃ​សមាជិកចលនាពិសេស​ អ្នក​មាន​ទំនាក់​ទំនង​នឹង​ភ្នាក់​ងារ​បង្ក្រាប​​គឺ​​ជា​កត្តា​ជំរុញ​យន្ត​ការមួយ​​នេះ​​​។

ឃ. ភាព​ក្រាញ​ននៀល​នៃ​បាតុកម្ម

(Resilience or Staying Power)

ការ​តស៊ូ​អត់​ធ្មត់​និង​ជំនះ​ការ​លំបាក​ប្រឆាំង​នឹង​​ការ​បង្ក្រាប​ដោយ​ហិង្សា​គឺ​ជា​ម៉ែត្រ​ដ៏​សំខាន់​វាស់​ពី​កម្លាំង​របស​ចលនា​​។ ​ភាព​ក្រាញ​នៀល​នេះ​ គឺ​ស្តែង​ចេញ​តាម​រយៈ​ចំនួន​​បាតុករ​នៅ​តែ​មិន​ស្រាក​មិន​បាត់​បង់​ បន្ត​កើន​សមាជិកថ្មី​​ បូក​ទាំង​អ្នក​ជួយ​​ឧបត្ថម្ភ​​ ពិសេស​បំផុត​គឺ​ពេល​សមត្ថកិច្ច​បង្ក្រាប​នៅ​តែ​អាច​ស៊ូ​ទ្រាំ​បាន​ ហ៊ាន​ឱយ​ចាប់​ បំបែក​ប៉ុន្មាន​ដងក៏​នៅ​តែ​​​អាច​ផ្តុំ​គ្នា​វិញ​ជា​ធម្មតា​​​។ ប៉ុន្តែ​ការ​តស៊ូ​ក្រាញ​ននៀល​មិន​គ្រប់​គ្រាន់​ដើម្បី​សំរេច​ជោគ​ជ័យ​ទេ​ ទោះ​បី​វា​ជា​កត្តា​សំខាន់​មួយ​​នៃ​ជោគជ័យ​ដែរ​ក៏​ដោយ​។ ជ័យ​ជំនះ​អាច​ទៅ​រួច​ លុះណា​​តែ​មាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​ទំនាក់​ទំនង​អំនាច​រវាង​ចលនា​និង​គូ​បដិបក្ស​។ ភាព​ក្រាញ​ននៀល​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​កៀង​គរ​សមាជិក​បន្ថែម​និង​បង្កើន​សកម្ម​ភាព​ រក្សា​ធន​ធាន​និង​សម្ភារៈ​ដែល​មាន​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ ព្រម​ទាំង​ធ្វើ​​ឱយ​ចំនួន​ធន​ធានកើន​​ឡើង​​និង​រៀន​សូត្រ​បន្ថែម​ពី​កល​យុទ្ធ​ផ្សេងៗ​ទៀត ដើម្បី​ទប់​ទល់​នឹង​សត្រូវផង​ដែរ​​ ទោះ​បី​​​សត្រូវ​មានឬ​មិន​មាន​​កម្លាំងនិង​​​ធន​ធានច្រើន​ជាង​ក៏​ដោយ​។​ ​យុទ្ធនាការ​ជោគ​ជ័យ​ពុំ​ត្រឹម​តែ​មិន​រា​រែក​បញ្ឈប់​ចលនា​នៅ​ចំពោះ​មុខ​ការ​បង្ក្រាបនោះ​​ទេ​ តែ​គឺ​នៅ​តែ​សំរេច​បាន​គោល​ដៅ​នី​មួយ​ៗដែល​ចលនា​បាន​គ្រោង​​ទុកបន្តិច​ម្តងៗ​ ទោះ​បី​ជា​មាន​គោល​ដៅ​តូចៗ​ខុស​ៗគ្នា​​ជា​ច្រើន​ដែល​ប្រែ​ប្រួល​ទៅ​តាម​កាលៈ​ទេសៈ ប្រតិកម្ម​របស់​គូ​បដិបក្ស​ និង​យន្តការ​ទាំង​ឡាយ​ដែល​​ចលនា​ធ្វើ​ឱយ​សកម្ម​ក៏​ដោយ​​​​។ ភាព​ក្រាញ​ននៀល​ថ្វី​បើ​ពិបាក​សំរាប់​ចលនា​ បើ​ប្រៀប​នឹង​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​ ចលនា​ប្រជាជន​នៅ​តែ​ងាយ​ធ្វើ​បា​ន​ជាង​ ដោយ​សារ​មាន​អ្នក​ចូល​រួម​ច្រើន​និង​ចំរុះ​ ទោះ​បី​រដ្ឋ​អំនាច​បង្ក្រាប​​​ចលនា​ក៏​ដោយ។ ទោះ​បី​កា​រ​បង្ក្រាប​ដោយ​ហិង្សា​អាច​កាត់​បន្ថយ​កម្លាំង​របស់​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​ ដូច​គ្នា​នឹង​​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​ដែរ​ក៏​ដោយ​ ក៏​ចំនួន​ច្រើន​ជាង​នៃ​ធន​ធាន​និង​អាវុធ​អហិង្សា នៅ​តែ​ឋិត​នៅ​តែ​ខាង​ប្រជាជន​។​


ង.   ភាព​សំបូរ​បែប​នៃ​កល​យុទ្ធ

ភាព​ច្នៃ​ប្រតិដ្ឋ​ក្នុង​ការ​ប្រើ​វិធី​អហិង្សា​គឺ​ជា​កត្តា​សំខាន់​ក្នុង​ការ​បត់​បែន​តាម​ស្ថានការណ៍​ជាក់​ស្តែង ហើយ​​និង​ទប់​ទល់នឹង​​សត្រូវ​ ពិសេស​គឺ​ការ​បង្ក្រាប​។ បើ​បាតុករ​ទៅ​តែ​កន្លែង​ដដែលៗ​ ប្រើ​វិធី​ប្រមូល​ផ្តុំ​គ្នា​ដដែល​ អ្នក​បង្ក្រាប​នឹង​ងាយ​ចាត់​ការ​ រារាំង​ ឃាត់​ខ្លួន។ ​លោក​ស្រី​ ឆេណូវេថ​ បាន​កត់​សម្គាល់​ឃើញថា​​ «យុទ្ធនាការ​ដែល​មាន​ទំហំ​ធំ​និង​មាន​របៀប​រៀប​រយ​ អាច​ប្តូរ​ពី​វិធី​ប្រមូល​ផ្តុំ​ (ប្រជុំ​គ្នា​​តវ៉ា​) ទៅ​ជា​វិធី​បំបែក​គ្នាឱយ​រប៉ាត់​រប៉ាយ​​វិញ​ ដែល​បាតុករ​អាចគេច​ចេញ​ទៅ​​នៅ​ឱយ​ឆ្ងាយ​ពី​ទី​កន្លែង​ដែល​ពួក​គេ​គ្រោង​នឹង​ទៅ​។» ការ​ប្រើ​តែ​វិធី​បាតុកម្មតវ៉ា​​និង​បញ្ចុះ​បញ្ចូល​គ្រាន់​តែ​អាច​ទាក់​ទាញ​ការ​ចាប់​អារម្ម​ ការ​ចូល​រួម ការ​គាំទ្រ​ និង​ការ​បង្ហាញ​បញ្ហានា​នា​ ​ទាម​ទារ​ដំណោះ​ស្រាយ​​ប៉ុណ្ណោះ​ អានុ​ភាព​បាតុកម្ម​មិន​អាច​សកម្ម​ឡើង​បាន​ឡើយ​ បើ​អ្នក​ដឹក​នាំ​ចលនា​មិន​ចេះ​ប្រើ​វិធី​មិន​សហការ​និង​អន្តរាគមន៍​បន្ថែម​ពី​លើ​ទៀត​។ មូល​ហេតុ​នេះ​​ហើយ​ដែល​គេ​ច្រលំ​ថា​បាតុកម្ម​អហិង្សា​​គ្មាន​ប្រសិទ្ធភាព​និង​គ្មាន​បាន​ការ​ដោយ​សារ​បាន​តែ​តវ៉ា​ តែ​ធ្វើ​អ្វី​រដ្ឋ​អំនាច​ពុំ​បាន​។​ ពិត​ណាស់​ វិធី​មិន​សហការ​ធ្វើ​រដ្ឋ​អំនាច​ពិបាក​ដើរ​ទៅ​មុខ​ ឯ​វិធី​អន្ត​រាគមន៍វិញ​គឺ​បង្កើត​បញ្ហា​ប្រឈម​ខ្លាំង​ដល់​រដ្ឋ​អំនាច​តែ​ម្តង​។​ មាន​ទំនាក់​ទំនង​គ្នា​រវាង​ការ​ចេះ​ប្រើ​វិធី​ធ្វើ​បាតុកម្ម​និង​ចំនួន​អ្នក​ចូល​រួម​។ ការ​សិក្សា​របស់​លោកស្រី​ បង្ហាញ​ថា​ ចំនួន​អ្នក​ចូល​រួម​យុទ្ធនាការ​កាន់​តែ​ច្រើន​ចេញ​មក​ពីច្រើន​​ស្រទាប់​សង្គម​ផ្សេងៗ​គ្នា​ នោះទំនង​ជាភាព​ច្នៃ​ប្រតិដ្ឋ​ខាង​វិធី​បាតុកម្ម​កើត​​មាន។​ វិធី​បាតុកម្ម​ថ្មី​ៗ​ទទួល​បាន​ពី​អ្នក​ចេះ​ដឹង​ច្រើន​ដែល​ចេញ​ពី​ស្រទាប់​ដែល​ដាច់​ឆ្ងាយ​ពី​ក្រុម​សង្គមដទៃ​ទៀត​​ បើ​ចលនា​កាន់​​តែ​​លាត​សន្ធឹង​ទៅ​គ្រប់​​ដណ្តប់លើ​ស្រទាប់​សង្គ​ម​​ដាច់​ឆ្ងាយ​ទាំង​នោះ​ កល​យុទ្ធនិង​ចំនេះ​​ថ្មី​ៗ​នឹងនាំ​​​ផល​ល្អ​ដល់​ចលនា ធ្វើ​ចលនា​កាន់​តែ​ខ្លាំង​​។

ច.  ស្វ័យ​សំរេច​ចិត្ត​របស់​ពួក​អ្នក​មាន​អំនាច​ ឬ​ការមិន​ចុះ​សំរុង​គ្នា​ផ្ទៃ​ក្នុង​

(Co-option of Opposing Elites)

នៅ​ពេលកុង​តាក់​អ្នក​ចូល​រួម​ ភាព​ក្រាញ​តស៊ូ​ ភាព​ច្នៃប្រតិដ្ឋ​ខាង​កល​យុទ្ធ​ ត្រូវ​បាន​បើក​ហើយ​ គេ​នៅ​​សល់​តែ​គន្លឹះ​​​មួយ​ចុង​ក្រោយប៉ុណ្ណោះ​ដែល​គេ​ត្រូវ​ដោះ​ ពោល​គឺ​ការ​សំរេច​ចិត្ត​របស់​ពួក​វរជន​ទាំង​ឡាយ​ដែល​គាំទ្រ​របប​ដឹក​នាំ​ ថា​តើ​នៅ​រក្សា​ជំហរកាន់​ជើង​រដ្ឋាភិបាល​ឬ​ឈរ​ខាងចលនា​​ប្រជាជន​។ ​ចលនាប្រជាជន​​​បាន​ជំរុញ​ឱយ​មាន​ការ​បែក​ខ្ញែក​នៅ​​ក្នុងក្រុមវណ្ណៈ​​​អ្នក​ដឹក​នាំ​នៅ​ក្នុង​​រដ្ឋាភិបាល​និង​សង្គម​ដែល​ពួក​គេ​កំពុង​តែ​ប្រឆាំង​នោះ​ ដែល​វា​គឺ​ជា​កត្តា​ចាំបាច់​ណាស់​ ដើម្បី​បំបាក់​និង​បំផ្លាញ​រចនាសម្ពន្ធ​ដឹក​នាំ​ចាស់​របស់​របប​ដឹក​នាំ​។ នៅ​ពេល​​ចលនា​កាន់​តែ​ធំ​ ប្រជាជន​គាំទ្រ​និង​ចូល​រួម​ចលនាកាន់​តែ​ច្រើន​ នាំ​ឱយអ្នក​គាំទ្រ​របប​ដឹក​នាំ​ឯកា​ ទៅ​ជា​ក្រុម​ភាគ​តិច មិន​ហ៊ាន​ចេញ​មុខ​ថា​ខ្លួន​នៅ​ខាង​រដ្ឋាភិបាល​ ផ្ទៃ​ក្នុង​រដ្ឋាភិបាល​ចាប់​ផ្តើម​រង្គោះ​រង្គើ​។ អ្នកគាំទ្រ​របប​ដឹក​នាំ​នោះ​មានតាំង​ពី​ថ្នាក់​ធំ​រហូត​ដល់​តូចៗ​ ​ដូច​ជា​សមាជិក​បក្ស​ ម្ចាស់​ក្រុម​ហ៊ុន​ធំ​ៗ មន្រ្តី​រាជ​ការ​ ពួក​អ្នក​បច្ចេក​ទេស​ អ្នករដ្ឋ​បាល​​ការិយាធិបតេយ្យ​​ អាជ្ញាធរ​ យោធា​ ប៉ូលីស​ កង​រក្សា​សន្តិ​សុខ។ល។​ ដែល​ពួក​គេ​ទាំង​នោះ​​ជា​សសរ​ទ្រ​​របបដឹក​នាំ។ ពួក​គេ​​នឹង​​​មិនអាច​នៅ​​ស្ងៀមឡើយ​​​ នៅ​ពេល​ដឹង​ថា​​របប​ជិត​រលំ​ និង​​​ព្រួយ​បារម្ភពី​តំណែង​ ការ​ងារ​ ​​និង​ផល​ប្រយោជន៍​។ល។ ពិសេស​គឺ​​ខ្លាច​​ត្រូវតុលាការ​​ផ្តន្ទា​ទោស​ពី​បទ​ឃិត​ឃុប​នឹង​របប​ដឹក​នាំ​។ ​​វិធី​​មិន​សហការ​ផ្នែក​សេដ្ឋកិច្ច​និង​នយោបាយ​ធ្វើ​ឱយ​របប​ដឹក​នាំ​ពិបាក​ដើរ​ទៅ​មុខ​ផង​ ធ្វើ​ឱយ​ឈ្មួញ​ធំៗ​សិ្នទ្ធនឹង​​រដ្ឋាភិបាល​ខាត​បង់​ច្រើន​ ជំរុញ​ឱយ​​ពួក​គេ​ដាក់​សម្ពាធ​លើ​រដ្ឋាភិបាលផង​​ ដើម្បី​ព្រម​​យល់​ស្រប​តាម​តំរូវ​ការ​របស់​ប្រជាជន​។ វិធី​អន្តរាគមន៍​ខាង​សេដ្ឋកិច្ច​និង​នយោបាយ​វិញ​បង្ក​បញ្ហា​ប្រឈម​ផ្ទាល់​តែ​ម្តង​ ព្រោះ​របប​ដឹក​នាំ​មិន​អាច​បន្ត​ទៅ​មុខ​បាន​ហើយ​ នៅ​មាន​ស្ថាប័ន​សេដ្ឋកិច្ច​និង​នយោបាយ​ឯករាជ្យ​ថ្មី​បង្កើត​ដោយ​អ្នក​ដឹកនាំ​ប្រជាជន​​ទៀត​។ យន្តការ​កើត​ឡើង​ដោយ​វិធី​អហិង្សា​ទាំង​នេះ នាំ​ឱយ​របប​ដឹក​នាំ​ត្រូវ​តែ​បង្ខំ​ចិត្ត​ចុះ​ចាញ់​និង​ដើរ​ចេញ​ នៅ​ពេល​ដែល​ពួក​គេ​​បញ្ឈប់​ចលនា​ក៏មិន​​បាន​ បង្ក្រាប​ក៏​គ្មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព សម្ពាធក៏​មាន​​ពី​គ្រប់​កន្លែង​​។​

កត្តា​ទាំង​៦នេះ​ សុទ្ធ​តែ​ពាក់​ពាន់​គ្នា​ មិន​អាច​ពន្យល់​ដាច់​ដោយ​ឡែក​យក​​កត្តា​ណា​មួយ​កំណត់​ភាព​សំខាន់ផ្តាច់​មុខ​​នៃ​បាតុកម្ម​បាន​ឡើយ​។ គួរ​ចាប់​អារម្ម​ផង​ដែរ​ថា​ មាន​តែ​កត្តា​ទី​៦ទេ​ដែល​ផ្អែក​លើភាគី​រដ្ឋ​អំនាច​​។ កត្តា​ទាំង​៥ខាង​ដើម​សុទ្ធ​ជា​កត្តា​ក្នុង​ស្រុក​ក្នុង​ចលនា​ខ្លួនឯង​ និង​​អាច​ធ្វើ​ឱយ​កត្តា​ទី​៦រង្គោះ​រង្គើ​បាន។ កត្តា​មូល​ដ្ឋាន​ដែល​កំណត់​ជោគ​ជ័យ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​ទាំង​នេះ​ លោក​ស្រី​ អេរិខា​ ឆេណូវេថ​ បាន​ចែង​តែ​បួន​ប៉ុណ្ណោះ​ ពោល​គឺ​គ្មាន​ចំណុច​ទី​១ និង​ទី​២ ឡើយ​។ ហេតុ​ដែល​លោក​ស្រី​ពុំ​បាន​រាប់​បញ្ចូល​ ពុំ​មែន​មក​ពី​លោក​ស្រី​បដិសេធ​កត្តា​ទាំង​នេះ​ទេ​ ប៉ុន្តែ​ដោយ​សារ​មាន​ពិបាក​វាស់​ស្ទង់​តាម​បែប​ពិសោធ​ថា​តើ​យុទ្ធនាការ​មាន​ការ​ដឹក​នាំ​និង​រៀប​ចំ​បែប​ណា​ ព្រម​ទាំង​មេ​ដឹក​នាំ​និង​បាតុករ​មាន​ជំនឿ​មុត​មាំ​និង​ចំណេះ​ដឹង​ខាង​បាតុកម្ម​អហិង្សា​កំរិត​ណា​។ ប្រាកដ​ណាស់​ថា​ ​កត្តា​ចំណេះ​ដឹង​និង​ការ​ដឹក​នាំគឺជា​ចំណុច​ចាំ​បាច់​ណាស់​​ក្នុង​ការ​ធ្វើ​ឱយ​បាតុកម្ម​អាច​តស៊ូ​បាន​ក្នុង​រយៈ​ពេល​យូរ​ ​ទោះ​មិន​ចាំ​បាច់​ជា​អ្នក​មាន​ឥទ្ធិ​ពល​ឬ​ល្បី​ល្បាញ​ក៏​ដោយ​ ក៏​គេ​ត្រូវការ​​អ្នក​ដឹក​នាំ​ចលនា​ប្រកប​ដោយ​ចក្ខុវិស័យ​វែង​ឆ្ងាយ​ ​មាន​វិធីសាស្ត្រ​ច្រើន​បែបយ៉ាង​ក្នុង​​ការ​ប្រមូល​និង​ទាក់​ទាញ​អ្នក​ចូល​រួម ពោរ​ពេញ​ដោយភាព​បែត​បន់​​ ស្គាល់​ស្ថាន​ភាព​សង្គមនិង​នយោបាយ​​ច្បាស់លាស់​​​ ដឹង​ពី​ចំណុច​ខ្សោយ​របស់​របប​ដឹក​នាំ​​ ផ្តល់​គំរូ​ល្អ​ដល់​សមាជិក ចេះ​ដឹក​នាំ​បាតុកម្ម​ឱយវៀរ​ចាក​ការ​បង្ក្រាប​ បន្ថេរ​អំនាច​បាតុកម្ម​។ល។ ទាំង​អស់​នេះ​ទាម​ទារ​ទាំង​អ្នក​ដឹក​នាំ​ល្អ​និងបាតុករ​មាន​ផ្លូវ​ចិត្ត​រឹង​មាំ​ដែល​មាន​​ចំណេះ​ដឹង​គ្រប់​គ្រាន់​​អំពី​បាតុកម្ម។ ទោះ​បី​យ៉ាង​ណា​ យើង​អាច​សរុប​កត្តា​ទាំង​ប្រាំ​​ថា​ជា​កត្តា​ប្រជាជន ព្រោះ​​វា​បង្កើត​ដោយ​ប្រជាជន​ ចូល​រួម​ដោយ​ប្រជាជន​ តំណាង​ប្រជាជន​និង​ដើម្បី​ប្រជាជន​​​។ អាស្រ័យ​​​លើ​កត្តា​​ប្រជាជន​ទាំង​ប្រាំ​នេះ​ជា​កត្តា​ជ័យ​ជំនះ​ធំ​បំផុតដូច​បាន​ជំរាប​ជូន​រួច​ហើយ​​​ ប្រជាជន​ត្រូវ​​ធ្វើជា​ម្ចាស់​ការ​ខ្លួន​ឯង​ គ្មាន​ហេតុ​ផល​ត្រូវ​ចាំ​គេ​ជួយ​ ​​ទុក​ចិត្ត​អ្នក​នយោបាយ​ឬ​រំពឹង​​បរទេស​នោះ​ទេ​៕

ប្រភព៖

៙ខឺត ហ្ស៊ក់ ​(Kurt Schock). ២០០៥. «កុប​កម្ម​ដោយ​គ្មាន​ប្រដាប់​អាវុធ​: ចលនា​អំនាច​ប្រជាជន​នៅ​តាម​ប្រទេស​មិន​កាន់​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ​» (Unarmed Insurrections: People Power Movements In Nondemocracies). ឡុងដុន: រោង​ពុម្ពសាកល​វិទ្យាល័យ​មីនេសូតា ​(London: University of Minnesota Press)។

៙អេរិខា ឆេណូវេថ​​ (Erica Chenoweth) និង​​ ម៉ារៀ ស្ទីហ្វឹន​ (Maria J. Stephan). ២០១១. «​ហេតុ​ដែល​បាតុកម្ម​តវ៉ា​របស់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ដើរ​: ភាព​សម​ហេតុ​ផល​ផ្នែក​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​នៃ​ទំនាស់​ដោយ​អហិង្សា​​» (Why Civil Resistance Work: The Stratigic Logic of Nonviolent Conflict). ញ៉ូវយ៉ក​: រោងពុម្ព​​សាកល​វិទ្យាល័យ​កូលុំបៀ (New York: Columbia University Press)​។

An expert explains how Hong Kong’s protesters could actually win. From http://www.vox.com/2014/10/2/6883313/hong-kong-protest-win

ចលនា​​ប្រជាជនដែល​មាន​ចំនួន​អ្នក​ចូល​រួម​តែ​​ ​៣,៥​ភាគ​រយ​នៃ​ប្រជាជន​សរុប​ប៉ុណ្ណោះ​អាច​យក​ឈ្នះ​រដ្ឋាភិបាល​បាន​ហើយ​

ចលនា​តវ៉ា​​ដោយ​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ដែល​ជោគ​ជ័យ​ មិន​មែន​ត្រូវ​ការ​ចំនួន​អ្នក​ចូល​រួម​ដល់​ថ្នាក់​ទួទាំង​ប្រទេស​ឬ​ពាក់​កណ្តាល​ប្រទេស​នោះ​ទេ​។ អ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវ​មុន​គឺ​លោក​ ម៉ាក ​លីចបាក​​ (Mark Lichbach) នៅ​ក្នុង​សា្នរដៃ​ «ជំរើសទ្វេ​គ្រោះ​​របស់​ពួក​ឧទ្ទាម​​» (The Rebel’s Dilemma) ធ្លាប់បាន​​អះ​អាង​ថា​ គ្មាន​រដ្ឋាភិបាល​ណា​​អាច​ទប់​ទល់​បាន​នឹង​​ចំនួន​​ ៥ភាគ​រយ​នៃប្រជាជន​សរុប​របស់​ខ្លួន​នោះ​ទេ ដែល​លោក​ហៅ​ថា​ វិធាន​ ៥ភាគ​រយ​​។ ​ប៉ុន្តែ​​ ការ​សិក្សា​របស់​លោក​ស្រី​ ឆេណូវេថ បាន​បដិសេធ​សម្មតិកម្ម​ចាស់នេះ​ ដោយ​បាន​វាស់​ស្ទង់ឃើញ​ថា ​​ចំនួននោះ​​តិច​ជាង​នេះ​ ពោល​គឺ​ ​​​ចលនា​ប្រជាជន​​ត្រូវ​ការ​​​​​ត្រឹម​តែ​​ ៣,៥ភាគ​រយប៉ុណ្ណោះ​ ​(3.5% Rule)។ ​​ខាង​ក្រោម​នេះ​ជា​បាឋកថា​របស់​លោក​ស្រី​ដែល​​បានមាន​​ប្រសាសន៍​នៅឱកាស​ព្រឹត្តិការណ៍កម្ម​វិធី​ «ថេដ​អ៊ិច​បូល្ឌើរ» (TEDxBoulder) អំពី​ «ជោគ​ជ័យ​នៃ​ការ​តវ៉ា​ដោយ​អហិង្សា​របស់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​» បង្ហាញ​នៅថ្ងៃ​ទី​២១ ខែ​កញ្ញា​ ឆ្នាំ​២០១៣ មាន​សេចក្តី​ដូច​ត​ទៅនេះ​​៖

ពី​ឆ្នាំ​១៩០០ ដល់​ ២០០៦ យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​នៅ​ទួទាំង​សាកល​លោក​បានសំរេច​បាន​​ជ័យ​ជំនះ​ទាំង​សុ្រង ទ្វេ​ដង​​បើ​ប្រៀប​នឹង​កុប​កម្ម​ហិង្សា​ ហើយ​នៅ​មាន​ច្រើន​បន្ត​ទៀត​។ លំហូរ​អហិង្សា​នេះថែម​ទាំង​​បន្ត​កើន​ឡើង​ទៅ​តាម​ពេល​វេលា​ផង​ដែរ​។ នៅ​ហាសិប​ឆ្នាំ​ចុង​ក្រោយ​នេះ​ ការ​តស៊ូ​របស់​ប្រជា​​ជន​ស៊ីវិល​រឹង​រិត​តែ​ញឹក​ញាប់​ឡើង​ ហើយ​ប្រកបដោយ​​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ ខុស​ស្រលះ​ពី​កុប​កម្ម​ហិង្សា​ដែល​កាន់តែ​ថម​ថយ​ចុះ ​ហើយ​មិន​ទទួល​បាន​ជោគ​ជ័យ​ថែម​ទៀត​ផង​។ នេះ​គឺ​ជា​ការ​ពិត​ សូម្បី​តែ​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ស្ថាន​ភាព​​គាប​សង្កត់​ផ្តាច់​ការខ្លាំង​​ ដែលជា​កន្លែងដែល​​​​យើង​តែង​តែ​រំពឹងទុក​​ថា ​ការ​តស៊ូ​ដោយ​អហិង្សា ​មិន​អាច​ទៅ​រួច​។ […] គ្មាន​យុទ្ធនា​ការ​ណា​បរាជ័យនោះ​ទេ​​ ​គ្មាន​​សូម្បី​តែ​មួយ​ករណី​នៅ​ពេល​ដែល​ពួក​គេ​អាច​សំរេច​បាន​ការ​ចូល​រួម​ដោយ​សកម្ម​និង​បន្តបន្ទាប់​​ពីចំនួន​​ត្រឹម​តែ ៣,៥ភាគ​រយ​នៃ​ប្រជា​ជន​សរុប​ប៉ុណ្ណោះ​ ហើយ​ភាគ​ច្រើន​នៃ​ចលនា​ទាំង​នោះ​ ទទួល​បាន​ជ័យ​ជំនះ​ដោយ​មាន​ចំនួនអ្នក​ចូល​រួម​​តិច​ជាង​ឆ្ងាយពី​ចំនួន​ភាគ​រយ​នេះ​​។​​​ […] តួលេខ​នេះផ្អែក​​លើ​ចំនួន​ច្រើន​បំផុត​នៃ​អ្នក​ចួល​រួម​យុទ្ធនាការ​ដោយ​ផ្ទាល់​ (​អ្នក​អង្កេត​ការណ៍​បាន​រាប់និង​គិត​ជា​ភាគ​រយ​ធៀប​នឹង​ចំនួន​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​) ដែល​ប្រឈម​មុខ​នឹង​ភាគី​រារាំង [កង​កម្លាំង​រដ្ឋាភិបាល​] ​នៅ​កំលុង​ពេលដែល​​ធ្វើ​យុទ្ធនាការ​​ប៉ុណ្ណោះ​។ ដូច្នេះ​ វា​ពុំ​មែន​ជា​ចំនួន​សរុបនៃ​អ្នក​ចូល​រួម​ទាំង​អស់​ឡើយ​ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​​គឺ​ជាចំនួន​អតិបរមា​នៃ​ប្រជាជន​ដែលបាន​​ប្រលូកផ្ទាល់​​ក្នុង​យុទ្ធនាការ​នោះ ​នៅ​ពេលព្រឹត្តិការណ៍​ឡើង​​កំដៅ​ដល់​ចំណុច​​កំពូល​។​​​ […] ឯយុទ្ធនាការ​ដាច់​ដោយ​ឡែកណា​មួយ​ដែលមាន​ចំនួន​លើស​ពី​កំរិត​កំណត់​ ៣,៥ភាគ​រយ​នោះ​ ក៏​គឺ​ជា​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​ដែរ​។ ជា​ការណ៍ពិត​​ យុទ្ធនាការ​ដែល​ពឹង​លើ​តែ​វិធី​អហិង្សា​មាន​ចំនួន​ជា​មធ្យម​ធំ​ជាង​បួន​ដង​នៃ​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​គិត​ជា​មធ្យម​។ […] តែ​អ្វី​ដែល​ចម្លែក​គួរ​ឱយ​ចាប់​អារម្ម​នោះ​គឺ​ថា​ យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​​បើក​ចំហ​ទ្វារឱយស្ថាប័ន​ប្រជាធិបតេយ្យ​​​ធំ​ជាងកុប​កម្ម​ហិង្សាឆ្ងាយ​។ ប្រទេសដែល​ធ្វើ​ការ​តស៊ូ​ដោយ​អហិង្សា​​អាច​កាត់​បន្ថយអត្រា​នៃ​ការ​វិល​ត្រលប់​ទៅ​រក​សង្គ្រាម​ស៊ីវិល​បាន ​១៥ភាគ​រយ​ថែម​ទៀត​ផង​។

តាម​រយៈបទ​បង្ហាញ​​ដក​ស្រង់​ខ្លី​នេះ​ លោក​ស្រីបាន​​បង្ហាញ​ប្រាប់​យើង​ថា ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​មិន​ត្រឹម​តែ​ជោគ​ជ័យ​ទេ​ តែ​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ជាង​កុប​កម្ម​ហិង្សា​ទេ្វ​ដង​ និង​រុញ​ប្រទេស​ដែល​ប្រើ​មធ្យោបាយអហិង្សា​​នោះ​ទៅ​រករបប​​ប្រជាធិប​តេយ្យ​រយៈ​ពេល​វែង​ ព្រម​ទាំង​​បន្ទាប​អត្រា​វិល​ទៅ​រក​សង្គ្រាម​ស៊ីវិលថែម​​ទៀត​ផង​។ ​យើង​នឹង​អធិប្បាយ​អំពី​រឿង​នេះ​លំអិត​ខាង​ក្រោម​ តែ​អ្វីដែល​​យើង​ចង់​ផ្តោតដំបូង​​​គឺ​ពលរដ្ឋ​ចំរុះ​​តែ​ចំនួន ​៣,៥ភាគ​រយ​នៃ​ប្រជាជន​សរុប​ប៉ុណ្ណោះ​អាច​រំដោះ​ប្រទេស​របស់​ពួកគេ​ពី​របប​ផ្តាច់​ការ​បានហើយ​​។ គ្មាន​រដ្ឋាភិបាល​ណា​មួយ​អាចទប់​ទល់​នឹង​ចំនួន ​៣,៥ភាគ​រយ​នៃ​ប្រជាជន​សរុបរបស់​ខ្លួន​ឯងដោយ​មិន​​​សំរប​តាម​តំរូវការ​របស់​​បាតុកម្ម​​​​​​នោះ​ទេ។ ចំនួន​នេះ​​ពិត​ជា​តិច​ខ្លាំង​ណាស់​ មិន​សមទំនង​​ថា ​រដ្ឋ​ទន់​ខ្សោយ​ដល់​ម្លឹងឡើយ​​​​។ តែ​នេះ​ជា​ការ​ពិត​ ហើយ​អាច​ទៅ​រួច​យ៉ាង​ប្រាកដ​ ព្រោះ​សត្រូវ​របស់​រដ្ឋ​នៅ​ទី​នេះមិន​មែនជា​​រដ្ឋ​ដទៃ​ឯណា​ទេ​ តែ​​គឺ​ជា​ប្រជាជន​ខ្លួន​ឯង​ដែល​ជា​អ្នក​​ផ្តល់​ទំនុក​បំរុងផ្គត់​ផ្គង់​​សម​បែប​យ៉ាងដល់​រដ្ឋ​។ ​លោក​ស្រី ឆេណូវេថ​ ​និង ​ស្ទីហ្វឹន​​ បាន​ប្រមូល​ទិន្នន័យ​និង​វាស់​ស្ទង់បរិមាណ​នៃ​អ្នក​​​ចូល​រួម​​បាតុកម្ម​រហូត​ដល់​ទៅ​ ២៥៩ករណី​ ​ក្នុង​ចំណោម​​ ៣២៣ករណី​ ពោល​គឺ​ ២៥៩​ករណី​ដែល​អ្នក​ស្រាវ​ជ្រាវបាន​​អង្កេត​ការណ៍និង​​​​ប្រមូល​ទិន្នន័យ​បាន​ច្បាស់​លាស់​គួរ​ឱយ​ជឿ​ទុក​ចិត្ត​បាន​អំពី​សមាជិក​ភាពនៃ​ចលនា ​ដែល​ក្នុង​នោះ​ ៨០ករណី​ជា​យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​ និង ១៧៩ករណី​ជា​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា​​។ គួរ​កត់​សម្គាល់​ផង​ដែរ​ថា​ យុទ្ធ​នាការដែល​អាច​មាន​ចំនួនអ្នក​ចូល​រួម​​កើន​ឡើង​ដល់​កំរិតបរិមាណ​​ ៣,៥ភាគ​រយ ​ឬ​លើស​ពី​ចំនួននេះ​​មាន​តែ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​​ ​ រីឯ​កុប​កម្ម​ហិង្សា​អាច​ទៅ​​ដល់​អស់​ធំ​ត្រឹម​​​ចំនួន​ ១,៩ភាគ​រយ​ប៉ុណ្ណោះ ហើយ​ជា​ករណី​កំរ​ទៀត​ផង​។​ អំពី​បរិមាណ​នេះ​ សូម​បញ្ជាក់​បន្តិច​ថា​ ចំនួន​នៃ​អ្នក​ចូល​រួម​ពុំ​អាច​នាំ​ទៅ​រក​ជ័យ​ជំនះ​ដោយ​ស្វ័យ​ប្រវត្តិ​នោះ​ទេ​ ​ តែ​គុណ​ភាព​ ពោលគឺ​ភាព​ចំរុះនៃ​បាតុករ​​ដែល​​មក​ពី​គ្រប់​​ស្រទាប់​សង្គម​​ក៏មាន​​សារៈ​សំខាន់​ស្មើ​គ្នា​នឹង​បរិមាណ​ដែរ​​។ ភាព​ចំរុះ​​ស្រទាប់​សង្គមនោះ​​​មាន​ដូច​ជា ភេទ​ អាយុ​ វណ្ណៈ​សង្គម​ ការ​ងារ​ ឋានៈ​ ទី​ក្រុង​ជន​បទ ជាតិ​សាសន៍ មនោគមវិជ្ជា​​ និង​​​គណបក្ស​នយោបាយ។ ​ ​ភាព​ចំរុះ​នៃអ្នក​ចូល​រួមមាន​សារៈ​សំខាន់​ពិសេសមួយ​ដែលគេ​​មិន​គួរ​​មើល​រំលង​​គឺថា​វា​​​អាច​​តំណាង​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​និង​កាន់​តែ​មាន​លក្ខណៈ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ ទោះ​បី​ចលនានោះ​​បរាជ័យ​ក៏​បង្ហាញ​ថា​ ប្រជាជន​បាន​ប្រលូកក្នុង​វិស័យ​សង្គម​ស៊ីវិល ចូល​​រួម​ទាម​ទារ​ដំណោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​សង្គម​ នយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច​ របស់​ពួក​គេ​​​​ដែរ ពោល​គឺ​ បាតុកម្ម​អហិង្សា​របស់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​គឺ​ជា​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ដោយ​គ្មាន​សន្លឹក​ឆ្នោត​​ ឋិត​នៅ​ក្រៅ​​ស្ថាប័ន​នយោបាយ ធ្វើ​ឡើង​តាម​រយៈ​ចលនា​សង្គម​​។ ក្នុង​ស្នារដៃ «ធ្វើ​ឱយ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ដើរ​» (Making Democracy Work) លោក​ រ៉ូបឺត​ ផាត់នេម​ (Robert D. Putnam) អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​នយោបាយជាតិ​អាមេរិកាំង​ដ៏ឈ្លាស​វៃ​​ម្នាក់​បាន​​អះ​អាង​​ថា​ ប្រជាជន​ស៊ីវិល​កាន់​តែ​ច្រើន​រួម​ចំណែក​ក្នុង​សកម្មភាព​សង្គម​ ដូច​ជា ​ផ្តុំ​គ្នា​ធ្វើ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​ ប្រលូក​ដោយ​ផ្ទាល់​ឬ​មិន​ផ្ទាល់​ក្នុង​វិស័យ​នយោបាយ​ ធ្វើ​ការ​ងារ​សង្គម​។ល។ សង្គមនោះ​កាន់​តែ​​ប្រជាធិបតេយ្យ​ ​ព្រោះ​​រដ្ឋាភិបាល​នឹង​ពង្រឹង​​ទំនួល​ខុស​ត្រូវ​និង​ភាព​ឆ្លើយ​តប​របស់​ខ្លួន​ទៅ​កាន់​ប្រជាជន​ ហើយ​ប្រជាជនខ្លួន​ឯង​​ទៀត​សោត​ក៏​កាន់តែ​​យល់​ដឹង​ពី​បញ្ហា​សង្គម ដំណើរ​ការ​នយោបាយ​​​និង​តម្លៃ​នៃ​ចូល​រួមរបស់​ខ្លួន​ផង​ដែរ។​​ គុណ​តម្លៃ​នៃ​បណ្តាញ​ទំនាក់​ទំនង​នោះ​​នឹង​ស​ឱយ​ឃើញ​ច្បាស់​ជាង​នេះ​ នៅ​ពេល​​បោះ​ឆ្នោត​ ពួក​គេ​អាច​​យក​បទ​ពិសោធ​​នៃ​ការ​ចូល​រួម​ទាំង​នោះ​ធ្វើ​ជាមូល​ដ្ឋាន​ក្នុង​ការ​សំរេច​ចិត្តបាន​​​។ ក្រៅ​ពី​កត្តា​ការ​ចូល​រួម​ដ៏​ចាំ​បាច់​នេះ​ ​​នៅ​មាន​កត្តា​ភាព​ក្រាញ​ននៀល​នៃយុទ្ធនាការ​​ ពោល​គឺ​ការ​ស៊ូ​ទ្រាំអត់​ធ្មត់​របស់សមាជិក​ទប់​ទល់​នឹង​ការ​បង្ក្រាប​ កល​យុទ្ធ​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ ការ​បោះ​បង់​ភារកិច្ច​របស់កង​សន្តិ​សុខ​ប៉ូលីស​ ​និង​ការ​សំរេច​ចិត្ត​របស់​ក្រុម​វរជន​ដែល​ធ្លាប់​តែ​គាំទ្រ​របប​ដឹក​នាំ​​ ដែល​កត្តា​ទាំង​នេះ​ក៏​អាច​នឹង​ងាយ​មាន​ឡើង​នៅពេល​ចលនា​រីកដាល​ធំ​ដល់​ចំនួន​ ៣, ៥ភាគ​រយ​នៃ​ប្រជាជន​សរុប​​​​។ អំពី​វិធាន​​ ៣,៥ភាគ​រយ​ យើង​ក៏​ពុំ​មែន​កំណត់​ថា​ ប្រជា​ជន​គួរ​ចូល​​រួមបង្គ្រប់​​​ត្រឹមតែ​ចំនួន​ ​៣,៥ភាគ​រយ​នោះ​ដែរ​។ ការ​ចូល​រួម​កាន់​តែ​ច្រើន​ ធ្វើ​ឱយ​យុទ្ធនាការ​នោះ​កាន់​តែ​មាន​អំនាច​និង​ឥទ្ធិពល​ បង្កើន​ល្បឿន​ជោគ​ជ័យ​ នឹង​រិត​​តែ​ជាកម្លាំង​ប្រជាធិបតេយ្យ​ពិត​ប្រាកដ។ ចំនួន​អ្នក​ចូល​រួម​អតិបរមា​​ដែល​ធ្លាប់​មាននៅ​ក្នុង​កំណត់​ត្រា​យុទ្ធនាការ​​អហិង្សា​គឺ​​មាន​រហូត​ដល់​ ១០ភាគ​រយនៃ​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​ គឺ​ជាចំនួន​ច្រើន​បំផុត​ ជា​​ករណី​បដិវត្តន៍​ដោយ​ប្រជាជន​អ៊ីរ៉ង់ជា​​ច្រើន​ស្រទាប់​​ ដែល​គេនិយម​​ស្គាល់​ថា ​«បដិវត្តន៍​ឥស្លាម» នៅ​ចន្លោះ​ឆ្នាំ​១៩៧៧ ដល់ឆ្នាំ​១៩៧៩​។ ជា​មធ្យម​ យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​មាន​ទំហំ​លើស​ពី ​២០០០០០សមាជិក ដែល​ក្នុង​នោះមាន​សមាជិកសកម្ម​​ ​១៥០០០០នាក់​​ទៅ​ហើយ​ ពោល​គឺពួក​គេ​​សកម្ម​ជាង​សមាជិក​ក្នុង​យុទ្ធនាការ​ហិង្សា គិត​​ជា​មធ្យម​។

មាន​​យន្តការ​មួយ​ចំនួន​ដែល​ចាំ​បាច់​ក្នុង​ការ​សំរេច​បាន​ជោគ​ជ័យ ដែល​ចំនួន​អ្នក​ចូល​រួម​បាន​​​រួម​ចំណែក​​ ​ដូច​ជា​៖​ សមត្ថភាព​ក្នុង​ការ​ឆាប់​ក្រោកឈរ​ឡើង​វិញ​​ក្រោយ​ពេល​មាន​ការ​រំខាន​ដោយ​ការ​បង្ក្រាប​, លទ្ធ​ភាព​​ក្នុង​ការ​បង្កើត​កល​យុទ្ធ​ថ្មីៗ​, ​ពង្រីក​ការ​អុក​ឡុក​របប​ដឹក​នាំ​ដោយ​​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ នាំ​ឱយ​របប​នោះ​ពិបាកនិងចំណាយ​ថ្លៃ​ច្រើន​បង់​ជូន​កង​សន្តិ​សុខ​ក្នុង​ការ​រក្សានិង​ស្តារ​​ស្ថាន​ភាព​ដើម​វិញ​, ធ្វើ​ឱយ​អ្នកដែល​ធ្លាប់​តែ​​គាំទ្រ​និង​ស្មោះ​ត្រង់​នឹង​របប​ដឹក​នាំ​ ដូច​ជា​យោធា ប៉ូលីស​និង​កង​កម្លាំង​សន្តិ​សុខជា​អាទិ​ រេ​រា​គោល​​ជំហរប្តូរ​​ទៅ​គាំទ្រ​ប្រជាជន​​វិញ។ យោលតាម​យន្ត​ការ​ទាំង​នេះ​ ការ​គាំទ្រ​ផ្ទាល់​និង​ចូល​រួមមាន​ការ​ចាំ​បាច់​​ណាស់​ក្នុង​ការ​កំណត់​លទ្ធ​ផល​របស់​យុទ្ធនាការ​ មិន​ថា​ហិង្សា​និង​អហិង្សា​នោះ​ទេ​ ព្រោះ​ចំនួន​នោះ​មិន​មែន​ត្រឹម​តែ​ជា​ប្រភព​នៃ​ពលកម្ម​ ​ធន​ធាន​គាំទ្រ​ចលនា​ និង​ប្រជាប្រិយ​ភាព​នោះ​ទេ​ តែក៏​​ជា​អំនាច​ក្នុងការ​​បង្កើត​រចនាសម្ពន្ធ​ទ្រង់​ទ្រាយ​ធំ​ ក្រោយ​ពេល​ចលនា​នោះ​ទទួល​បាន​ជោគ​ជ័យ​ផង​ដែរ​។​ យុទ្ធនាការ​អហិង្សា​មានលក្ខណៈ​ប្រជាធិបតេយ្យ​និង​សេរី​ភាព​ មេ​ដឹកនាំ​ចលនា​ពុំ​អាច​យក​បាតុករ​ធ្វើ​ជា​កម្ម​សិទ្ធិ​ផ្ទាល់​ខ្លួន​ អំនាច​ប្រមូល​ផ្តុំ​លើ​មេ​ដឹក​នាំ​មាន​កំរិត​ទាប​ ​របាំង​រារាំង​អ្នក​ចូល​រួម​តិច​ណាស់​ ដូច្នេះ​វា​ទំនង​ទៅ​រក​ការ​តំណាងផល​ប្រយោជន៍​​ប្រជាជនជាង​កុប​កម្ម​ហិង្សា​។

ប្រភព​៖

៙ម៉ាក ​លីចបាក​​ (Mark Irving Lichbach). ១៩៩៥. «ជំរើសទ្វេ​គ្រោះ​​របស់​ពួក​ឧទ្ទាម​​» (The Rebel’s Dilemma). អាន​ អាបរ​, មីឆីហ្គេន:​ រោង​ពុម្ព​សាកល​វិទ្យាល័យមីឆីហ្គេន (Ann Arbor, Michigan: Univeristy of Michigam Press)។​​

៙​Erica Chenoweth. My Talk at TEDxBoulder: Civil Resistance and the “3.5% Rule”. Retrieved 06/12/2014. From http://rationalinsurgent.com/2013/11/04/my-talk-at-tedxboulder-civil-resistance-and-the-3-5-rule/

៙អេរិខា ឆេណូវេថ​​ (Erica Chenoweth) និង​​ ម៉ារៀ ស្ទីហ្វឹន​ (Maria J. Stephan). ២០១១. «​ហេតុ​ដែល​បាតុកម្ម​តវ៉ា​របស់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ដើរ​: ភាព​សម​ហេតុ​ផល​ផ្នែក​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​នៃ​ទំនាស់​ដោយ​អហិង្សា​​» (Why Civil Resistance Work: The Stratigic Logic of Nonviolent Conflict). ញ៉ូវយ៉ក​: រោងពុម្ព​​សាកល​វិទ្យាល័យ​កូលុំបៀ (New York: Columbia University Press)​។