យន្ត​ការ​​បំរែ​បំរួល​

Gene Sharp Photo with Quote

ការ​តស៊ូ​ដោយ​អហិង្សា​ប្រតិបត្តិ​ការ​ដោយ​កែ​ប្រែ​ស្ថាន​ភាព​ទំនាស់និង​សង្គម​​ដើម្បីកុំ​​ឱយ​សត្រូវ​​ធ្វើ​​តាម​អំពើ​ចិត្ត​បាន​។ — ជីន​ សាប​​

យន្ត​ការ​​បំរែ​បំរួល​គឺ​ជា​របៀប​ដែល​បាតុកម្ម​អហិង្សា​ធ្វើ​ឱយ​មាន​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​សង្គម​និង​នយោបាយ ឬ​របៀបដែល​​ចលនា​ទទួល​បាន​ជោគ​ជ័យ​។ ដោយ​សារ​ក្រុម​ចលនា​ប្រឆាំង​ជ្រើស​រើស​យក​វិធី​អហិង្សា​​ខុសៗ​គ្នាមក​ប្រើប្រាស់​​ទៅ​តាម​​​គោល​ដៅ​តូច​ៗរបស់​ខ្លួន​​​ ដើម្បី​ជះ​ឥទ្ធិពល​លើ​ប្រជាជន​និង​អ្នក​កាន់​អំនាច​ ជា​លទ្ធផល យន្ត​ការ​​ក៏​មានផ្សេងៗ​ទៅ​តាម​នោះ​ដែរ​។​​ ទោះ​បី​មានគោល​ដៅ​ ការ​សំរេច​ចិត្ត​ ការជ្រើស​យក​វិធី​អហិង្សា​ផ្សេងខុស​ៗគ្នា​ក៏​ដោយ​ ​​យោល​តាម​លោក​ ជីន​ សាប​ គេ​នៅ​តែ​អាច​កត់​សំគាល់យន្ត​ការបំរែ​បំរួលដែល​​បាតុកម្ម​អហិង្សា​ជំរុញ​ឱយមាន​ចំនួន​បួន​៖ ការប្តូរ​ជំហរ​​​, ការ​សំរប​សំរួល​, ការ​បង្ខិត​បង្ខំ​ដោយ​អហិង្សា​, និង​ការ​បំបែក​ចេញ​ (Conversion, Accomodation, Nonviolent Coercion, and Disintergration)។ (ហ៊ែលវី, ២០០៤, ទំ. ២៥-៣៤) (ហ្ស៊ក់​, ២០០៥, ទំ. ៤០-៤២)

ក. ការ​ប្តូរ​ជំហរ

ការ​ប្តូរ​ជំហរ​គឺ​ជា​យន្ត​ការ​ជា​លទ្ធផល​ចេញ​ពី​សកម្ម​ភាព​អហិង្សា​របស់​គូប្រជែង ​​​ធ្វើ​ឱយក្រុម​នៅ​ក្នុង​​រដ្ឋាភិបាល​ទទួល​យកទស្សនៈ​របស់​ក្រុមជំទាស់​​និង​យល់​ព្រម​តាម​គោល​ដៅ​នៃ​ចលនា​។ ចលនា​អាច​ធ្វើ​ឱយ​រដ្ឋាភិបាល​ជឿ​និង​បន្ទន់​​​ជំហរបាន​ នៅ​ពេល​ដែល​​រដ្ឋាភិបាល​មើល​ឃើញ​ផល​ប្រយោជន៍​ បើ​​ធ្វើ​តាម​ការ​ចង់​បាន​របស់​ចលនា។ ការ​ឈឺ​ចាប់​ពី​ការ​បង្ក្រាប​អាច​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​អារម្ម​ សមាន​ចិត្ត​ ជំនឿ​ ឥរិយាបថ​របស់​សមាជិក​នៃ​ក្រុម​រដ្ឋាភិបាល​ឱយ​​​​​​គិត​ពិចារណា​ពី​ការ​ទាម​ទារ​របស់​ចលនា ​គាំទ្រ​​គោល​ដៅ​របស់​ចលនា​ថាមាន​មូលដ្ឋាន​​សម​ហេតុ​ផលនិង​​យុត្តិ​ធម៌។​ ដោយ​សារ​ចលនា​និង​រដ្ឋាភិបាល​ភាគ​ច្រើន​មាន​ជំហរ​ផ្ទុយ​គ្នា​និង​មាន​ទំនាស់​ផល​ប្រយោជន៍​ ហេតុ​នេះ​ ​ការ​ប្តូរ​ជំហរ​របស់​គូ​បដិបក្ស​គឺ​ជា​បាតុភូត​ដ៏​កំរ​និងពិបាកជឿទុកចិត្ត​​ ហើយ​នៅ​ក្នុង​ចលនា​ភាគ​ច្រើន​ ការ​ប្តូរ​ជំហរនេះ​​មិន​បាន​លេច​ឡើងឡើយ​ ទោះ​មាន​ក៏​ដោយ​ ក៏​ឋិត​ក្នុង​ទំហំ​មួយ​មិន​ចាំ​បាច់ដែរ​​។ ការ​ប្តូរ​ជំហរ​ច្រើន​​កើតមាន​​ក្នុង​​ក្រុម​​ឯករាជ្យ​ឬ​អព្យាក្រឹត ដែល​យល់​ស្រប​នឹង​ភាព​សម​ហេតុ​នៃ​គោល​ដៅ​របស់​ចលនា​និង​ក្រុម​ដែល​ជា​សសរ​ស្តម្ភ​គាំទ្រ​របប​ដឹក​នាំ ប៉ុន្តែ​មិន​មែន​ជា​អ្នកទទួល​ផល​ពី​របប​និង​មិនរង​ការ​គំរាម​កំហែង​ពី​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​របបនោះ​ទេ​​​​​។ ទោះ​បី​យ៉ាង​ណា​ វា​កំរ​លេច​ឡើង​ណាស់​ក្នុង​ក្រុមរដ្ឋាភិបាល​​និង​​​អ្នក​ស្និទ្ធ​នឹង​របប​ដឹក​នាំ​ ​ ព្រោះ​វា​គំរាម​កំហែង​ដល់​អំនាចនិង​ផល​ប្រយោជន៍​​​របស់​ពួក​គេ​។ ​​ត្រង់​ការ​ប្តូរ​ជំហរ​នេះ​ហើយ​ ដែល​គេ​តែង​យល់​ច្រលំ​ថា​ វា​ជា​យន្ត​ការ​តែ​​មួយ​គត់​ដែល​ចលនា​អហិង្សា​អាច​ធ្វើ​បាន ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​បាន​តែ​ទាម​ទារ​ឱយគូ​បដិបក្ស​ធ្វើ​តាម​ប៉ុណ្ណោះ​ បើ​គេ​មិន​តាម​ក៏​មិន​ដឹង​អាច​​​ធ្វើ​អ្វី​គេ​​បាន​​។ ដរាប​ណា​ចលនា​មាន​កម្លាំង​ទន់​ខ្សោយ​ជាង​រដ្ឋាភិបាល​ ការ​ប្តូរ​ជំហរ​របស់​ក្រុម​ក្នុង​រដ្ឋាភិបាល​មិន​ទំនង​ជា​អាច​កើត​មាន​ទេ​។ ទោះ​បី​យ៉ាង​ណា​ក៏​ការ​ប្តូរ​ជំហរ​របស់​ភ្នាក់​ងារ​តូចៗ​របស់​រដ្ឋាភិបាល ដូច​ជា​ប៉ូលីស​ កង​សន្តិ​សុខ​ យោធា​​ ដើម្បី​កាត់​ដៃ​ស្តាំ​របស់​ពួក​គេ​ចោល​មិន​ឱយ​អាច​បង្ក្រាប​ប្រជាជន​បន្ត​ទៀត​គឺ​ជា​យន្ត​ការ​ចាំ​បាច់​ណាស់​ក្នុង​ការ​ដក​ហូត​​អំនាច បើក​យន្ត​ការចុង​ក្រោយ​បំបែក​​រដ្ឋាភិបាល​ចេញ​ពី​រដ្ឋ​។ ដោយ​ហេតុ​ថា​ ​ការ​ប្តូរ​ជំហរ​​ជា​បាតុភូត​កំរនិងមិន​គួរ​ឱយទុក​​ចិត្តទេ​​នៅ​ក្នុង​ចំណោម​ក្រុម​វរជន​ធំ​ក្នុង​រដ្ឋាភិបាល​ក៏​ដោយ​​ ចលនា​ដែល​ជោគ​ជ័យ​មិន​រំពឹង​លើ​យន្ត​ការ​នេះ​ឡើយ​។

ខ. ការ​សំរប​សំរួល​

ការ​សំរប​សំរួល​គឺ​ជាយន្ត​ការមួយ​​ដែល​ក្នុង​នោះ​រដ្ឋាភិបាល​​សំរប​សំរួល​ទៅ​តាម​តំរូវ​ការ​របស់​​គូ​ប្រជែង ក្នុង​ករណី​​ដែល​គោល​បំណង​របស់​ចលនា​ពុំ​បាន​គំរាម​កំហែង​ដល់​អំនាច​របស់​ពួក​គេ​​។ រដ្ឋាភិបាល​ព្រម​សំរប​សំរួល ដើម្បី​កាត់​​បន្ថយ​ភាព​តាន​តឹង​ក្នុង​សង្គម ទាក់​ទាញ​ការ​ចាប់​អារម្មនិង​ការ​គាំទ្រ​​ពី​ប្រជា​ពល​រដ្ឋ​​​ថា​រដ្ឋាភិបាល​គិត​គូរ​ពី​សុខុមាល​ភាព​សង្គម​ មាន​សមត្ថភាព​ដោះ​ស្រាយ​បញ្ហា​សង្គម​និង​សេដ្ឋកិច្ចជា​ដើម ព្រម​ទាំង​មាន​បំណង​បង្ហោះ​រូប​ភាព​​ឱយ​​រដ្ឋាភិបាល​បរទេសឃើញ​ ដើម្បី​លើក​មុខ​លើក​មាត់ខ្លួន​​​ក្នុង​តំបន់​​និង​ឆាក​អន្តរជាតិ និង​ខ្លាច​​បញ្ហា​រីក​រាល​ដាល​ធំទៅៗឬ​បារម្ភ​ខ្លាច​គូ​ប្រជែង​ឆ្លៀតឱកាស​​កេង​ចំណេញ​​​​​លើ​បញ្ហា​នោះ​។ រដ្ឋាភិបាល​សំរប​សំរួល​នឹង​ចលនា លុះ​ណា​​ថ្លៃ​ខូច​ខាត​កើត​មាន​ពី​ការ​មិន​អើ​ពើ​និងការ​​បង្ក្រាប​ចលនា​ខ្ពស់​ជាង​ការ​ធ្វើទៅ​​តាម​ការ​ចង់​បាន​តិច​ឬ​ច្រើន​ (តែ​មិន​ទាំង​អស់​) របស់​ចលនា​ និង​​ពួក​គេ​ចាត់​ទុក​ចលនា​​​ត្រឹម​តែ​ជា​គ្រឿង​រំខាន​ប៉ុណ្ណោះ ពុំ​​អាច​ធ្វើ​អ្វី​​ប៉ះ​ពាល់​ដល់​អំនាច​របស់​ពួក​គេ​បានទេ​។ បើ​មើល​ពី​ទស្សនៈ​របស់​រដ្ឋាភិបាលនៅ​ក្នុង​បរិបទ​នេះ​​ ​ការ​សំរប​សំរួល​គឺ​ជាយន្ត​ការ​មួយ​ទទួល​បាន​​លទ្ធផលល្អ​បំផុតដែល​​អាច​ទៅ​រួច ព្រោះ​រដ្ឋាភិបាល​នៅ​តែ​ដើរ​ខ្សែ​លើ​នៅ​ក្នុង​ទំនាក់​ទំនង​​អំនាច​​។ គំរូ​បញ្ហា​ដែល​យន្ត​ការ​សំរប​សំរួល​​​ច្រើន​មាន​ គឺ​កូដកម្ម​នា​នា​ដែល​ភាគី​នីមួយៗ​សំរេច​បាន​គោល​ដៅ​​ម្នាក់មួយ​ចំណែក​​។ មិន​ថារដ្ឋាភិបាល​​​​ព្រម​ស្រុះ​​​ស្រួល​​នឹង​ចលនា​ បំពេញ​​ប្រយោជន៍របស់​បាតុករ​​​តិច​ឬ​ច្រើន ​​ ឬ​ក៏​បដិសេធ​​ការ​ទាម​ទារ​​របស់​ក្រុមប្រឆាំង​នោះ​ទេ​​ វា​សុទ្ធ​តែ​អាច​ធ្វើឱយ​​ក្រុម​ផ្សេង​​ទៀតងើប​ឡើង​តស៊ូ​ដែរ​។ ឧ. ការធ្វើ​កូដកម្ម​​ទាម​ទារ​ដំឡើង​ប្រាក់​ខែ​របស់​កម្មករ​រោង​ចក្រមួយ​អាច​ជំរុញ​ឱយ​កម្មករ​នៅ​រោង​ចក្រ​ផ្សេងៗទៀត​ទាម​ទារតាម​​ដែរ​។​​​ សំរាប់​​ប្រទេស​​ប្រជាធិបតេយ្យ​ ការ​សំរប​សំរួល​គឺ​ជា​យន្តការ​បំរែ​បំរួល​ដែល​ទំនង​ជា​កើតមាន​ជាង​ប្រទេស​មិន​មែន​ប្រជាធិបតេយ្យ​ ព្រោះ​វា​មិន​បាន​​គំរាម​កំហែង​ដល់​រដ្ឋាភិបាល​។  យន្ត​ការសំរប​សំរួល​ខ្ពស់​បំផុតដែល​​​​​កើត​មាន​នៅ​ក្នុងប្រទេស​កាន់​របប​អាជ្ញាធរ​និយម​ឬ​ផ្តាច់​ការ​គឺ​ការ​សន្យា​រៀប​ចំ​​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ដោយ​សុចរិត​និង​យុត្តិធម៌ ទោះ​បី​ជា​វា​គ្រាន់​តែ​ការ​ព្រម​ព្រៀង​ក៏​ដោយ​​។ ដោយ​សារ​ការ​ចាញ់​ឆ្នោត​អាច​ធ្វើ​ឱយ​រដ្ឋាភិបាល​បាត់​បង់​ភាព​ស្រប​ច្បាប់​ទាំង​ក្នុង​ស្រុក​និង​ក្នុង​សហគមន៍​អន្តរជាតិ​ ដូច្នេះ​បើ​អាច​​ស្ទង់​មតិ​សាធារណៈ​ដឹង​មុន​ថា​មិន​អាច​ឈ្នះ​ ពួក​គេ​នឹង​ព្យាយាម​ជ្រៀត​ជ្រែក​ក្នុង​ស្ថាប័ន​រៀប​ចំ​ការ​បោះ​ឆ្នោត ​ដើម្បី​លួច​បន្លំ​​​​និងអាច​​ធ្វើ​ឱយ​ក្រុម​ប្រជាធិបតេយ្យ​ចាញ់​ឆ្នោតដែរ​​។ អាស្រ័យ​ហេតុ​នេះ​ ភាគី​ប្រឆាំង​ត្រូវធានា​ឱយ​បាន​នូវ​ប្រព័ន្ធ​បោះ​ឆ្នោត​ឯក​រាជ្យ​ចៀស​វាង​​ចាញ់​បោក​រដ្ឋាភិបាល​​​។ គេ​គប្បី​យក​ចិត្ត​ទុក​ដាក់​ជ្រើស​រើស​យក​បញ្ហា​ណា​ដែល​ការ​សំរប​សំរួល​អាច​ទទួល​បាន​លទ្ធ​ផល​ល្អ​ជាជាង​ទទួល​បាន​ដំណោះ​ស្រាយ​មិន​ស្មើ​ភាព​​ មាន​ការ​​​បង្ខិត​បង្ខំ​។ ការ​ទាម​ទារ​បង្កើត​ស្ថាប័ន​ឯករាជ្យ​គឺ​ជា​ជំរើស​ដ៏​ល្អ​សំរាប់​ចលនា​ដើម្បី​បំបែក​អំនាច​ប្រមូល​ផ្តុំ​បន្តិច​ម្តងៗ​  ដូច​ជា ការ​បន្ថែម​ប្រព័ន្ធ​ឯកត្តនាម​ ការ​បោះ​ឆ្នោត​ជ្រើស​រើស​​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​ដោយ​​អ្នក​នៅ​មូល​ដ្ឋាន​ មិន​មែន​ចាត់​តាំង​ដោយ​បក្ស​ នៅ​តាម​សាលារៀន​ សាកល​វិទ្យាល័យ​ វត្ត​អារាម​នីមួយៗ​។ល។ ការ​ដែល​ចលនា​អាច​ធ្វើ​ឱយ​​រដ្ឋាភិបាល​ព្រម​ស្រុះ​ស្រួល​បាន​គឺ​បាន​បង្ហាញ​ពី​ប្រសិទ្ធ​ភាពនិង​អំនាច​​នៃ​ចលនា​អហិង្សា​ និងសបញ្ជាក់​ថា​ការ​​កែ​ប្រែ​សង្គមអាច​ធ្វើ​ទៅ​បាន​​ដោយ​គ្មាន​ការ​បង្ហូរ​ឈាម​។ ទោះ​បី​យ៉ាង​ណា​ក៏​ដោយ​ ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​​របប​ផ្តាច់​ការ​ពុំ​អាច​ធ្វើ​ទៅ​តាម​យន្តការ​សំរប​សំរួល​បាន​ទេ​ ព្រោះ​ពួក​គេ​ពុំ​ចង់​ឱយ​មាន​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ ចង់​កាន់​អំនាច​ត​ជំនាន់​។​ យន្ត​ការបំរែ​បំរួល​ ដូច​ជា ​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរ​ជំហរ​របស់​ក្រុម​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋាភិបាលគឺ​កំរ​អាច​ទៅ​រួច​ណាស់​ ឯ​​ការ​សំរប​សំរួល​គ្នា​ពិត​មិន​គួរ​ឱយ​ទុកចិត្ត​ទាល់​តែ​សោះ​​ គេ​នៅ​មាន​យន្ត​ការ​ពីរ​ទៀត​ដែល​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាពនិង​មាន​ប្រៀប​​លើ​គូ​បដិបក្ស​ជាង​ក្នុង​ការ​ដោះ​ស្រាយ​វិវាទ​ដោយ​អហិង្សា​។

គ. ការ​បង្ខិត​បង្ខំ​ដោយ​អហិង្សា

ការ​បង្ខិត​បង្ខំ​ដោយ​អហិង្សា​គឺ​ជា​យន្ត​ការ​បំរែ​បំរួលមួយ​​ដែលចលនាជំទាស់​នឹង​​ឆន្ទៈ​របស់​រដ្ឋាភិបាល ​ប្រើ​​វិធី​អហិង្សាក្នុង​ទ្រង់​ទ្រាយ​ធំ​ ​ក្នុង​ការ​កាត់​បន្ថយ​អំនាច​ ភាព​ស្រប​ច្បាប់​ និង​សមត្ថភាពរបស់​រដ្ឋាភិបាល​​ក្នុង​ការ​គ្រប់​គ្រងស្ថាន​ការណ៍​សង្គម ព្រម​ទាំង​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ចនិង​​នយោបាយ​ផង​ដែរ​​​​។ តាំង​ពី​ដើម​មក​ ពាក្យ​ «បង្ខិត​បង្ខំ​» តែង​តែ​ជាប់​ទាក់​ទង​នឹង​កម្លាំងហិង្សា​​ ប៉ុន្តែ​ វា​ក៏​កើត​មាន​នៅ​ក្នុង​ទំរង់​អហិង្សា​ដោយ​មិន​គំរាម​កំហែង​ដល់​រាងកាយ​ឬ​ជីវិត​មនុស្ស​ដែរ​។ ផ្ទុយ​ពី​យន្ត​ការ​នៃ​ការ​ប្តូរ​ជំហរ​និង​ការ​សំរប​សំរួល ដែល​នៅ​ទុក​ផ្លូវ​ឱយ​រដ្ឋាភិបាល​យល់​ព្រម​ឬ​ក៏​បដិសេធ​ការ​ស្នើ​សុំរបស់​ចលនា​​ដោយ​គ្មាន​ផល​វិបាកភ្លាមៗ​​និង​​តិចតួច​ចំពោះ​រដ្ឋាភិបាល​​ ​​ការ​បង្ខិត​បង្ខំ​ដោយ​អហិង្សា​​ពុំ​បាន​ផ្តល់​ជំរើស​ឱយ​រដ្ឋាភិបាល​អាច​ដើរ​ខ្សែ​លើ​បាន​នោះ​ទេ​។ ទោះ​បីពួក​វរជន​នយោបាយ​​នៅ​តែ​ឋិត​ក្នុង​តំណែងនៅ​តែ​រក្សា​គោល​ជំហរ​ខ្លួន​ក៏​ដោយ​ ប៉ុន្តែ​សមត្ថភាពក្នុង​ការ​ត្រួត​ត្រា​របស់​ពួក​គេ​​ត្រូវ​បាន​កាត់​បន្ថយ​ទៅ​ហើយ។ ​ការ​បង្ខិត​បង្ខំ​ដោយ​អហិង្សា​កែ​ប្រែ​នយោបាយ​ទៅ​តាម​របៀប​បី​យ៉ាង​ ១. ចលនា​រីក​រាល​ដាល​ធំ​ពេគ​ធ្វើ​ឱយ​ការ​បង្ក្រាបនិង​ការ​ត្រួត​ត្រា​​របស់រដ្ឋពុំ​អាច​ទៅ​រួច​។ ២. រដ្ឋ​អស់​មាន​ឆន្ទៈ​ឬ​សមត្ថភាពនឹង​បង្ក្រាប​ត​ទៅ​ទៀត​។ ៣. ចលនា​អនុវត្ត​វិធី​អហិង្សា (មិន​សហការ​និង​អន្តរាគមន៍​) ​បង្កើត​ស្ថាន​ភាព​​​​បង្អាក់​ដំណើរ​ការ​នៃ​មុខ​ងារ​របស់​រដ្ឋ​ ធ្វើ​ឱយ​រដ្ឋ​ពុំ​អាច​ដើរ​បាន​ដោយ​ពុំ​កែ​ប្រែ​គោល​នយោបាយ​និង​រចនាសម្ពន្ធ​របស់​ខ្លួននោះ​ទេ​​។ កត្តា​មួយ​ចំនួន​ដែល​ជួយ​សំរួល​ដល់​ប្រសិទ្ធភាពនៃ​ការ​បង្ខិត​បង្ខំ​ដោយ​អហិង្សា​ រួ​ម​មាន​ ទំហំ​របស់ចលនា​, កំរិត​ដែល​រដ្ឋ​ពឹង​ផ្អែក​លើ​ធន​ធានដែល​​​ជា​មុខ​សញ្ញា​ដៅ​ដោយ​ចលនា។​ ភាព​ស្ទាត់​ជំនាញ​របស់​គូ​ប្រជែង​ក្នុង​ការ​ជ្រើស​រើស​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​ កល​យុទ្ធ​ វិធី​និង​បច្ចេក​វិធី​ ព្រម​ទាំង​ការ​ប្រើ​ឱយចំ​​កាលៈ​ទេសៈ​ ភាព​ក្រាញ​ននៀល​របស់​ចលនា​ពេល​ប្រឈម​មុខ​នឹងការ​បង្ក្រាប​ ការ​បង្កើន​ការ​គាំទ្រ​ពី​ភាគី​ទី​បី​ និង​ការ​បែក​ខ្ញែក​គ្នា​នៅ​ចំណោម​ពួក​វរជន​និង​យោធា​។ ទោះ​បី​យ៉ាង​ណា​ ការ​បង្ខិត​បង្ខំ​ដោយ​អហិង្សា​ពុំ​មែន​ត្រឹម​តែ​បង្កការ​​​ខូច​ខាត​ដល់ក្រុម​​រដ្ឋាភិបាល​ទេ​ ចលនា​ក៏​ត្រូវ​ចំណាយ​​​កម្លាំង​ ធនធាន​ ពេល​វេលា​ច្រើន​ ដើម្បី​ធ្វើ​ឱយ​ការ​បង្ខិត​បង្ខំ​អាច​ទ្រ​ទ្រង់​បាន​យូរ​និង​ប៉ះ​ពាល់​ខ្លាំង​ដល់​រដ្ឋាភិបាលនោះ​ដែរ​ ទោះ​បីរដ្ឋ​ពឹង​ផ្អែកលើ​​ប្រជាជនខ្លាំង​ជា​ជាង​​ចលនាប្រជាជន​ពឹង​លើ​រដ្ឋ​ក៏​ដោយ​។ ដូច្នេះ​ ចលនា​មិន​ត្រូវប្រញាប់​បើកកុង​តាក់​​យន្ត​ការ​នេះ​នោះ​ឡើយ​ បើ​​សិន​​មិន​ទាន់មាន​សមាជិក​ច្រើន​​គ្រប់​គ្រាន់ មិន​ទាន់​​​រៀប​គំរោង​ការ​ច្បាស់​លាស់​ និង​ប្រមាណ​កម្លាំង​របស់​គូ​បដិបក្ស​មិន​ទាន់​ជាក់​​ ព្រម​ទាំង​​វាស់​ស្ទង់​អំពីឱកាស​ជោគ​ជ័យមិន​ទាន់​​​ប្រាកដ ពី​ព្រោះ​ចលនា​អាច​បាត់​បង់​ការ​ជឿ​ទុក​ចិត្ត​ពី​សមាជិក​របស់​ខ្លួន​និងពី​​សាធារណជន បើ​មាន​ការ​​ធ្វេស​ប្រហែលក្នុង​ការ​សំរេច​ចិត្ត​​ណា​មួយ​​។ ​​តំរូវការ​​ដែល​ចលនាទាម​ទារ​ក៏​គួរ​គប្បី​អាច​អនុវត្ត​បាន​នោះ​ដែរ​ ពុំ​ចេះ​តែ​ទាម​ទារ​ទាំងគ្មាន​​មូលដ្ឋាន​សម​ហេតុ​នោះ​ទេ​។ គេគួរ​តែ​ផ្តល់​អនុសាសន៍​ច្បាស់​លាស់​ជាក់​លាក់​ជា​គំរូ​ទៅ​របប​ដឹក​នាំ​ថា​ចលនា​ចង់​បាន​អ្វី​ឱយ​ប្រាកដ​ និង​រំឭក​ថា​បើ​រដ្ឋាភិបាល​​ពុំ​​ធ្វើ​តាម​ ចលនា​នឹង​ដាក់​ទណ្ឌកម្ម​លើ​រដ្ឋាភិបាល​របៀប​ម៉េច។ ឧ. ​ចលនា​ចង់​បាន​ស្ថាប័ន​រៀប​ចំ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ឯករាជ្យ​ រដ្ឋាភិបាល​ត្រូវ​ដក​សមាជិកណា​ដែល​ជាប់​ទាក់​ទង​គណបក្ស​នយោបាយ​ណា​មួយ​ពី​​ស្ថាប័ន​នោះ​ បើ​មិន​ធ្វើ​តាម ​ប្រជា​ជន​នឹង​មិន​ទៅ​បោះ​ឆ្នោត​ ឡោម​ពាត់​ការិយាល័យ​បោះ​ឆ្នោត​មិន​ឱយ​ដំណើរ​ការ​ មិន​ទទួល​ស្គាល់​គណបក្ស​ឈ្នះ​ឆ្នោត​។ល។ ​ ​​ចលនា​ក៏​ត្រូវ​វិនិច្ឆ័យ​ឱយ​ច្បាស់​ដែរ​​ថា ​ខ្លួនអាច​​ធ្វើ​ឱយ​ការ​ចង់​បាន​នោះ​​ទៅ​រួចបាន​​ក្នុង​កំរិត​ណា​ ចៀស​វាង​ការបរាជ័យមិន​អាចធ្វើ​ឱយ​សំរេច​ដូច​ការ​គ្រោង​ទុក​ ​គ្មាន​វិធី​ទប់​ស្កាត់​ពេល​រដ្ឋាភិបាល​មិន​ធ្វើ​តាម​ ការ​គាំទ្រ​សកម្ម​ពី​សាធារណជន​ថយ​ចុះ​ ​អន្តរជាតិសង្ស័យ​ពី​ភាព​ឋិត​ថេរ​នៃ​ចលនា​។​ ពេលនោះ​ហើយ​ ចលនា​នឹង​ចួប​​បរាជ័យ​ ទទួលបាន​​ការ​បង់​ខាត​ច្រើន​ និង​ត្រូវ​ចាប់​ផ្តើម​រៀប​ចំ​ផែន​ការ​និង​ប្រតិបត្តិ​សា​ជាថ្មី​ទៀត ហើយ​ច្បាស់​ណាស់​រដ្ឋាភិបាល​នឹង​ប្រុង​ប្រយត្ន​រិត​ត្បិត​សេរី​ភាព​ជាង​​​មុន​ ខ្លាច​មាន​ចលនា​ទ្រង់​ទ្រាយ​ធំ​ម្តង​ទៀត​។

ឃ. ការ​បំបែក​ចេញ

ការ​បំបែក​ចេញ​គឺ​ជា​យន្ត​ការ​ចុង​ក្រោយបង្អស់​​ដែល​រដ្ឋាភិបាល​ដួល​រំលំ​ទាំង​ស្រុង​ ដោយ​សារ​សកម្ម​ភាព​អហិង្សា​របស់​ប្រជាជន​រីក​រាល​ដាល​ដល់​​កំរិតធំមួយ​​ដែល​រដ្ឋ​ទប់​ទល់​លែង​ជាប់​ (៣,៥ភាគ​រយនៃចំនួន​​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​)​។ នៅ​ពេល​ការ​បង្ខិត​បង្ខំ​ដោយ​អហិង្សាត្រូវ​បាន​ដាក់​ចេញ​ មាន​ន័យថា​​ប្រភព​អំនាច​របស់​រដ្ឋ​ខ្លះ​បាន​បាត់​បង់​ទៅ​ហើយ។ ការ​បំបែក​រដ្ឋ​អំនាច​ចេញ​ពី​ប្រព័ន្ធ​ដឹក​នាំ​កើត​ឡើង​ នៅ​គ្រា​ដែល​កម្លាំង​របស់​ចលនា​ប្រជាជន​បាន​កើត​ដល់​ចំណុច​កំពូលនិង​​ឋិត​ថេរ ធ្វើឱយ​​ការ​បង្ខិត​បង្ខំ​ដោយ​អហិង្សា​សកម្ម​ខ្លាំង​ លុះ​រដ្ឋ​អស់​សមត្ថភាព​ត្រួត​ត្រា​​។​ ក្នុង​ស្ថាន​ភាព​នេះ ចលនា​បាន​បំបែក​រដ្ឋ​អំនាច​ចេញពី​​ប្រព័ន្ធ​ ដោយ​ធ្វើ​ឱយ​សសរ​ស្តម្ភ​គាំទ្រ​របស់​រដ្ឋ​​ប្តូរ​ជំហរ​មក​ជួយ​​​​ចលនាវិញ​​។ ​ភ្នាក់​ងារ​បង្ក្រាប​ ដូច​ជា​យោធា​ ប៉ូលីស​ កង​សន្តិ​សុខ មិន​ស្តាប់​បញ្ជា​ អ្នក​នៅ​ក្នុងប្រព័ន្ធ​​ការិយាធិបតេយ្យ​ ដូច​ជា​មន្ត្រី​រដ្ឋ​ការ​ លែង​ស្តាប់​បង្គាប់​​ ធ្វើ​ឱយ​របប​ដឹក​នាំ​បាត់​បង់​អំនាច​របស់​ខ្លួន​ទាំង​ស្រុង​ ​ ដែល​លោក​ ជីន​ សាប​ អះ​អាង​ថា មិន​នៅ​សល់សូម្បី​តែអំនាច​គ្រប់​គ្រាន់​ដើម្បី​សុំ​ចុះ​ចាញ់​​។ នៅ​ក្នុង​ដំណាក់កាល​​នេះ​ ដរាប​ណា​របប​ដឹក​នាំ​ពុំ​ទាន់​ដួល​រំលំ​ទាំង​ស្រុង​ទេ​ គេ​មិន​ត្រូវ​បញ្ឈប់​ឬ​បន្ថយ​កម្លាំង​របស់ចលនា​នោះ​ទេ​។ បើ​យុទ្ធនាការ​​មិន​អាច​រក្សា​ការ​រីក​ចំរើន​ ឬ​អភិវឌ្ឍទៅ​មុខ​ ទំរំាំបើក​យន្ត​ការ​​បំបែក​ចេញ​នេះ​បានទេ​​ វា​​អាច​​ហុច​ឱកាសឱយ​​របប​ដឹកនាំ​​ត្រលប់មក​ពង្រឹង​​អំនាច​​សា​ជា​ថ្មី​ ​​​គ្រប់​ពេលវេលា​​។ ជន​ផ្តាច់​ការ​ថ្មី​និង​រដ្ឋ​ប្រហារ​ក៏​អាច​លេច​ឡើង​​ដែរ​ ក្នុង​កំលុង​ពេល​នោះ​​ ធ្វើ​ឱយ​ការ​តស៊ូ​កន្លងមក​​​ប្រែ​ក្លាយ​ជា​អសារ​​បង់​។ នៅក្នុងកាលៈ​ទេសៈ​​នោះ​ ចលនា​អាច​មាន​សត្រូវ​ថ្មី​និង​ពិបាក​រៀប​ចំ​ផែន​ការ​យុទ្ធសាស្ត្រ​ថ្មី​ ប្រមូល​អ្នក​ចូល​រួម​​ឡើង​វិញ​ផង​ដែរ​​​។

ចលនា​ពុំ​ប្រាកដ​ថា​ត្រូវ​ការ​យន្ត​ការ​ទាំង​នេះ​បួន​ជា​​គំរប់​ទើប​អាច​សំរេច​បាន​ជោគ​ជ័យ​នោះ​ទេ​។ ​យន្ត​ការ​ចាំ​បាច់​គឺ​ការ​បង្ខិត​បង្ខំ​ដោយ​អហិង្សា​និង​ការ​បំបែក​ចេញ​ ឯ​ការ​ប្តូរ​ជំហរក៏​សំខាន់​ដែរ​ តែ​វា​ពិបាក​សំរេច​បាន​និង​​​មិន​ងាយ​កើត​មាន​ លុះ​ណា​ចលនា​អាច​បើក​យន្ត​ការ​បង្ខិត​បង្ខំ​ដោយ​អហិង្សា​ក្នុង​ទ្រង់​​ទ្រាយធំ​​បាន​​សិន។ ឯ​យន្ត​ការ​​សំរួប​សំរួល​អាច​​ទៅ​រួច​ចំពោះ​បញ្ហា​តូច​ៗ​ប៉ុណ្ណោះ​ ផ្លាស់​ប្តូរ​របប​ផ្តាច់​ការ​មួយ​ គេ​ពុំ​អាច​ដើរ​តាម​ផ្លូវ​នេះ​នោះ​ទេ​។​ នៅ​ពេល​ប្រើ​វិធី​អហិង្សា​ គេ​ត្រូវ​ប្រាកដ​អំពី​ការ​បើក​គន្លឹះ​យន្ត​ការ​ទាំងបួននេះ​ ទើប​ចលនា​ដើរ​ដោយ​រលូន​។​​​​​

វិធី​ធ្វើ​សកម្ម​ភាព​អហិង្សា​  

Gene Sharp's 198 Methods of Nonviolent Action

អ្នក​ដែល​អនុវត្ត​វិធី​អហិង្សា​ប្រហែល​ជា​ពុំ​បាន​ដឹង​ថា​វិធី​ទាំង​នោះ​ជា «​វិធី​អហិង្សា​» នោះ​ទេ​។ ប្រាកដ​ណាស់ថា​​ ពួក​គេ​ក៏​ពុំ​ចាំបាច់​​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​នូវ​​ទ្រឹស្តី​នៃ​សកម្ម​ភាព​អហិង្សា​ឬ​ក្រម​សីល​ធម៌​ណាមួយ​ដែរ​ ​ដើម្បីអនុវត្ត​វិធី​​អហិង្សាទាំង​នោះ​បាន​ដោយ​​​ជោគ​ជ័យ​។ — ខឺត ហ្ស៊ក់​ (Kurt Schock)​​

​​និក្ខេបបទឆ្នាំ​១៩៧៣ របស់​លោក​ ជីន​ សាប​ «វិទ្យាសាស្ត្រ​នយោបាយ​អំពី​​​សកម្ម​ភាព​អហិង្សា» (The Politics of Nonviolent Action) ​មាន​ចំនួន​បី​ភាគ៖ ភាគ​ទី​មួយ​អំពី​ «អំនាច​និង​ការ​តស៊ូ» និង​ទី​បី​អំពី​ «ឌីណាមិច​នៃ​សកម្មភាព​អហិង្សា​»​។ ​​អ្វី​ដែល​យើង​ផ្តោត​នៅ​ទី​នេះ​ គឺ​ភាគ​ទី​ពីរ​អំពី​ «វិធី​ធ្វើ​សកម្ម​ភាព​អហិង្សា​» ដែល​លោក​​​បាន​ស្រាវ​ជ្រាវ​និង​រៀប​ចំ​ចង​ក្រង​ជា​បញ្ជី​​​អំពី​វិធី​ធ្វើ​សកម្មភាព​អហិង្សា​ ក្នុង​នោះ​មាន​ចំនួន​រហូត​ដល់​ ១៩៨វិធី​ ដែល​យើង​បាន​រាយ​វិធី​ទាំង​អស់​នេះ​នៅ​ឧបសម្ពន្ធ​ ក។ វិធី​អហិង្សា​ គឺ​ជា​សកម្ម​ភាព​ជាក់​លាក់​ដែល​ប្រើ​ជា​បច្ចេក​វិធី​​ដើម្បី​ប្រើ​ប្រាស់​អំនាច​ ប្រតិបត្តិ​ការ​នៅ​ក្រៅ​ស្ថាប័ន​នយោបាយ​ ធ្វើ​ឡើង​ដោយមាន​​គោល​បំណងច្បាស់​លាស់​ ​ដោយ​មិន​បាន​ប្រើ​ប្រាស់​អំពើ​ហិង្សា​ទៅ​លើ​​មនុស្ស​។ លោក​ រ៉ូបឺត ប៊ើររ៉ូ​ (Robert J. Burrowes) បាន​ចែក​សកម្ម​ភាព​អហិង្សា​ជា​ពីរ​ប្រភេទ​គឺ ​អហិង្សា​គោល​ការណ៍​និង​អហិង្សា​អនុវត្តន៍​ (Principled and Pragmatic Nonviolence)​​។ «អហិង្សា​គោលការណ៍​» ​សម្គាល់​ដោយ «​ការប្តេជ្ញា​​ប្រើ​វិធី​​អហិង្សា​ ដោយ​ឈរ​លើ​មូល​ហេតុ​សីល​ធម៌​ ចាត់​ទុក​មធ្យោបាយ​និង​គោល​ដៅ​មិន​អាច​ចែក​ដាច់​ពី​គ្នា​បាន​ (Means and Ends) មើល​ឃើញ​ទំនាស់​ជា​បញ្ហា​រួម​ទាំង​របស់​ខ្លួន​ឯង​និង​សត្រូវ​ ព្រម​ទទួល​រង​ការ​ឈឺចាប់​នៅ​ក្នុង​កំលុង​ដំណើរ​ការ​តស៊ូ​ ដើម្បី​បំប្លែង​ទស្សនៈ​របស់​សត្រូវ​​ និង​មើល​ទៅ​កាន់​អំពើ​អហិង្សា​ដោយ​ពហុ​​ទស្សនវិស័យឬ​ពី​ច្រើន​​ជ្រុង​ (Holistic view) ពោល​គឺ​អហិង្សា​ជា​របៀប​រស់​នៅ​តែ​ម្តង​។» ឯ​ «អហិង្សា​អនុវត្តន៍» ​វិញ​ ទាក់​ទិន​នឹង​ការ​តាំង​ចិត្ត​ប្រើ​វិធី​អហិង្សា​ដោយ​អាស្រ័យ​លើ​ប្រសិទ្ធ​ភាព​​ដែល​ទទួល​បាន​ពី​សកម្មភាព​អហិង្សា​ ចែក​ដាច់​រវាង​មធ្យោបាយ​និង​គោល​ដៅ​ មើល​ទៅ​កាន់​វិវាទ​ថា​ជា​ការ​តស៊ូ​ទាម​ទារ​ផល​ប្រយោជន៍​មិន​ចុះ​សំរុង​គ្នា​រវាង​សត្រូវនិង​ខ្លួន​ឯង​ មាន​បំណង​ដាក់​សម្ពាធ​មិន​មែន​តាម​រយៈ​ផ្លូវ​កាយ​លើ​គូ​បដិបក្ស​នៅ​ក្នុង​កំលុង​​ដំណើរ​ប្រព្រឹត្តទៅ​នៃ​ការ​​តស៊ូ ដើម្បី​កាត់​បន្ថយ​​អំនាច​សត្រូវ​ និងមិន​បាន​យក​​អំពើ​អហិង្សា​​ជា​របៀប​រស់នៅ​​ប្រចាំ​ថ្ងៃ​​ឡើយ​។​ (ហ្ស៊ក់​, ២០០៥, ទំ. xvii)​ អហិង្សា​របស់​មហា​ត្មៈ​គន្ធី​នៅ​មាន​លក្ខណៈជា​​គោល​ការណ៍​ មាន​សីល​ធម៌​ខ្ពស់​ ឯសកម្ម​ភាព​​អហិង្សា​របស់​​លោក​ ជីន សាប​ ​​​បំបែក​មូលដ្ឋាន​ចាស់​របស់​គន្ធី​ រួច​សាង​មូលដ្ឋាន​ថ្មី​នៃ​សកម្ម​ភាព​អហិង្សា​ដែល​ឋិត​នៅ​ផ្នែក​អនុវត្ត​ន៍ ពោល​គឺ​សកម្ម​ភាព​អហិង្សា​ដែល​ប្រើ​ដោះ​ស្រាយ​ទំនាស់​ យោង​​លើ​ប្រសិទ្ធ​ភាព​របស់​វា​ ពុំ​មែន​ដើម្បី​សីលធម៌​ នោះ​ទេ​។ ​លោក​ ជីន​ សាប បាន​​បែង​ចែក​សកម្មភាព​អហិង្សា​ជា​បី​ទំរង់​​ធំ​ៗ៖ បាតុកម្ម​តវ៉ា​និងការ​លួង​លោម​, ការ​មិន​សហការ​ និង​អន្តរាគមន៍​ដោយ​អហិង្សា​។ នៅ​ខាង​ក្រោម​​នេះ​ យើង​សូម​សង​ស្រង់​សង្ខេប​និង​អធិប្បាយ​ខ្លះ​ៗ ដោយ​ផ្អែក​លើ​ឯកសារ​របស់​លោក​ ខឺត ហ្ស៊ក់​ (២០០៥, ទំ. ៣៨-៤០)។  ​

ក. បាតុកម្ម​តវ៉ា​និងការ​បញ្ចុះ​បញ្ចូល​

វិធី​បាតុកម្ម​តវ៉ា​និង​ការ​បញ្ចុះ​បញ្ចូល​ ភាគ​ច្រើន​ជា​ការ​បង្ហាញ​ដោយ​ប្រើ​និមិត្ត​សញ្ញា​ដែល​មាន​បង្កប់​អត្ថន័យ​ ចង់​ទាក់ទងឬ​បញ្ចូលបញ្ចូល​គូ​បដិបក្ស​ ឬ​ក៏​ជំរុញ​ឱយ​មាន​ការ​ដឹង​ឮ​ថា​មាន​អំពើ​​អយុត្តិធម៌​​​​និង​ការ​ជំទាស់​នឹងសកម្ម​ភាព​​របស់​របប​ដឹក​នាំ​។ វិធី​ទាំង​នេះ​មិន​មាន​​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​ហេតុ​ផល​ ការ​ពិភាក្សា​ ឬ​ការ​បញ្ចុះ​បញ្ចូលអ្វី​​ទេ​ នេះ​បើ​គេ​មិនរាប់​ចូល​សកម្មភាពបង្ក​ទំនាស់ដោយ​ផ្ទាល់​​។ ​មើលមួយ​ភ្លេត​ វិធី​ទាំង​នេះ​ហាក់​ដូច​គ្មាន​ឥទ្ធិពល​អ្វី​ខ្លាំង​លើ​របប​ដឹក​នាំ​ទេ​​ ប៉ុន្តែ​តាម​ពិត​វា​មាន​សារៈ​សំខាន់​ណាស់​ក្នុង​ការ​ដាស់​តឿន​ស្មារតី​ឱយ​​សាធារណជន​ ក្រុម​ទី​បី​ និង​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ឯករាជ្យ​​ឱយ​យល់​ថា​សកម្ម​ភាព​របស់​របប​ដឹក​នាំ​មិន​ករណី​មិន​ស្រួល​ មាន​ដំណើរ​មិន​ប្រក្រតី​ណា​មួយ​កើត​ឡើង ហើយ​ពិសេស​ពួក​គេ​បាន​ឃើញ​ចលនា​បាតុកម្ម​ដោយ​ផ្ទាល់​ភ្នែក​ជា​ជាង​មិន​ឃើញ​មាន​សកម្ម​ភាព​អ្វី​សោះ​។  មិន​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​​ វិធី​ដូច​ជា​ ការ​ប្រគុំ​តន្រ្តី​និង​លេង​ល្ខោន​អាច​ជួយ​កាត់​បន្ថយ​ការ​ភ័យ​ខ្លាច​ពី​ការ​បង្ក្រាប និង​ទាក់ទាញ​អ្នក​ចូល​រួម​ផង​ដែរ​​។ នៅ​មាន​ទៀត​ គេ​អាច​ប្រើ​ពួក​វា​ ​ដើម្បី​​ពង្រឹង​សាមគ្គី​ភាព​ក្នុង​ក្រុម​ ផ្សព្វ​ផ្សាយ​បាតុកម្ម ​មុន​នឹង​អាច​អនុវត្ត​វិធី​អហិង្សា​ផ្សេងទៀត​ ដូច​ជា​វិធី​​មិន​សហការ​និង​អន្តរាគមន៍។ ដូច្នេះ​ហើយ​ ទើប​វិធី​បាតុកម្ម​តវ៉ា​និង​បញ្ចុះ​បញ្ចូល​ គេ​និយម​ប្រើ​នៅ​ពេល​ដំណាក់​កាល​ដំបូង​នៃ​បាតុកម្ម​​ ហើយនិង​​គ្រប់​ដំណាក់​កាល​ក្រោយ​មក​ទៀត​ ក៏​គេ​នៅ​តែ​ប្រើ​ដែរ​ ព្រោះ​ការ​កែន​សមាជិក​ថ្មី​គឺ​ជា​ប្រការ​ចាំ​បាច់​បំផុត​របស់​ចលនា​​។ នៅ​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​​ ចលនា​តវ៉ា​របស់​ប្រជាជន​មិន​ត្រូវ​បាន​រដ្ឋ​អំនាច​មើល​ឃើញ​ថា​ជា​គ្រឿង​គំរាម​កំហែងអ្វីទេ​ ព្រោះ​វា​មិន​​បង្ក​បញ្ហា​ប្រឈមដោយផ្ទាល់​ភ្លាមៗ​ដល់​រដ្ឋ​អំនាច​ ម្យ៉ាង​​វា​​ជា​សិទ្ធិ​បញ្ចេញ​មតិ​និង​សេរី​ភាព​ចួប​ជុំ​របស់​ប្រជាជនក្នុង​របប​ប្រជាធិបតេយ្យ​​។ ផ្ទុយទៅ​វិញ​​ នៅ​ប្រទេស​ផ្តាច់​ការ​ ការ​តវ៉ា​របស់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ មិន​ទទួល​បាន​ការ​​ស្វាគមពី​របប​ដឹក​នាំនោះ​​ទេ ព្រោះ​វា​អាច​កែ​ប្រែ​ទំនាក់​ទំនង​អំនាច បំបែក​ចំណង​ទំនាក់​ទំនង​រវាង​ពួក​វរជន​ ​និង​កាត់​បន្ថយ​ភាព​ស្រប​ច្បាប់​របស់​រដ្ឋាភិបាល​​។​​​​​

ខ. ការ​មិន​សហការ​ (ខាង​សង្គម​ សេដ្ឋកិច្ច​ និង​នយោបាយ​)

វិធី​មិន​សហការ​ទាក់​ទង​នឹង​ការ​រឹង​ទទឹង​បញ្ឈប់អាកប្បកិរិយា​ដែល​ធ្លាប់​ធ្វើ​ឱយ​ប្រព័ន្ធ​ទាំង​មូល​ដើរ​ទាំង​ឡាយ​  ​ដោយមិនសហការ ​ចូល​រួម ​គាំទ្រ ​​ ​ដោយ​ចេតនា​ ធ្វើ​ឡើង​ដោយ​មានផែន​ការ​ច្បាស់​លាស់​​ ដើម្បី​បន្ថយ​ធន​ធាន​ បង្រួញ​អំនាច​ និង​​បំបាក់​ភាព​ស្រប​ច្បាប់​របស់​របប​ដឹក​នាំ ធ្វើ​ឡើង​​ក្នុងវិស័យ​បី​ ​សង្គម​ សេដ្ឋកិច្ច​និង​នយោបាយ​​​។ ការ​មិន​សហការ​ផ្នែក​សង្គម​គឺ​ជា​ការ​ជំទាស់​មិន​អនុវត្តបទ​ដ្ឋាន​សង្គមបន្ត​ទៀត​ តាម​រយៈ​មធ្យោបាយ​ដូច​ជា​ ពលិការ​សង្គម កូដកម្ម​ដោយ​និស្សិត ការ​បណ្តេញ​សមាជិក​ក្រុម​ ការ​នៅ​ឱយ​ឆ្ងាយ​ពី​កន្លែង​ខ្លួន​ឯង​រំពឹង​ថា​ទៅ ការ​ផ្តល់​កន្លែង​ហាម​ឃាត់ជា​ទី​​បំ​​ពួន​បាតុករ​ពី​ការ​តាម​ចាប់​។ល។ ​ការ​មិន​សហការ​ខាង​​សេដ្ឋកិច្ចវិញ​ គឺ​ជា​ពន្យារ​សកម្ម​ភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ទាំង​ឡាយ​ ព្រម​ទាំង​មិនចូល​រួម​បង្កើត​សកម្ម​ភាព​សេដ្ឋកិច្ច​ថ្មី​ទៀត​ តាម​រយៈ​មធ្យោបាយ​ដូច​ជា​ កូដកម្ម​មិន​បញ្ចេញ​កម្លាំង​ធ្វើ​ការ​ ឬ​បន្ថយ​ល្បឿន​ធ្វើ​ការ​ ពលិការ​សេដ្ឋកិច្ច​ ការ​រួម​គ្នា​ដក​លុយ​ពី​ធនាគារ​ ​ការរួម​គ្នា​​មិន​បង់​ថ្លៃ​ផ្ទះ​ បំណុល​និង​​​ការ​ប្រាក់​ជា​ដើម​។ល។​ ការ​មិនសហការ​ផ្នែក​នយោបាយ​គឺ​ជា​ការ​រឹង​ទទឹង​មិនបន្ត​ការ​​ចូល​រួម​នយោបាយផ្លូវ​ការ​​។ ទំរង់​នៃ​ការ​មិន​សហការ​ផ្នែក​នយោបាយ​ដែល​គេ​និយម​ស្គាល់​ជាង​គេ​គឺ​ការ​មិន​គោរព​តាម​របស់​ប្រជាជន​ស៊ីវិល​ ពោល​គឺ ​ការ​មិន​គោរព​ច្បាប់និង​សណ្តាប់​ធ្នាប់​​ដោយ​បើក​ចំហ​និង​មាន​ចេតនា​ក្នុងគោល​​បំណង​នយោបាយប្រឆាំង​សកម្ម​ភាព​រដ្ឋាភិបាល​ណា​មួយ​ ដូច​ជា​ការ​បោះ​ពុម្ព​កាសែត​ឬ​ខិត្ត​បណ្ណ​ដែល​ហាម​ឃាត់ ការ​ប្រកែក​មិន​បង់​ពន្ធ​ ឬ​ការ​មិន​ស្តាប់​បញ្ជា​អាជ្ញាធរ​។ សំរាប់​ប្រទេស​មិន​មែនប្រជាធិបតេយ្យ​ ជា​ទួទៅ​ រដ្ឋពុំ​សូវ​មាន​ការ​អភិវឌ្ឍ​ ដូ​ច្នេះរដ្ឋ​មិន​មាន​សមត្ថភាពពេញ​លេញ​ក្នុង​ការ​​គ្រប់​គ្រង​ធន​ធាន​ក្នុង​ប្រទេស​ប៉ុន្មាន​ទេ​។ ហេតុ​នេះ​ហើយ​ វិធី​មិន​សហការអាច​មាន​ប្រៀប​ច្រើន​ក្នុង​ការ​បំបាក់​អំនាច​រដ្ឋ​ ចំពោះ​ប្រទេស​មិន​កាន់របប​​ប្រជាធិបតេយ្យ​។ ​បើ​ប្រទេស​នោះ​ក្រ​កំពុង​អភិវឌ្ឍ​ទំនង​ជា​រំពឹង​លើ​ម្ចាស់​ជំនួយ​ឬ​អ្នក​ឧបត្ថម្ភ​ដើម្បី​រស់​ វិធី​មិន​សហការ​អាចកាត់​បន្ថយ​ធនធាន​ ​ពិសេស​ទាញ​យក​ធន​ធានឧបត្ថម្ភ​ទាំង​នោះ​ពី​រដ្ឋ​មក​តែ​ម្តង​ បើ​រដ្ឋ​អំនាច​បើក​ការ​បង្ក្រាប​លើ​ចលនា​ប្រជាជនស៊ីវិល​។ រដ្ឋ​ដ៏​ទន់​ខ្សោយ​គឺ​ពឹង​លើក​រាស្រ្តជួយ​​និង​រុញ​ម៉ាស៊ីន​រដ្ឋឱយ​ដើរ​ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ បើ​រាស្ត្រ​ប្រើ​វិធី​មិន​សហការ​គ្រប់​វិស័យ​ រដ្ឋ​នឹង​ខាត​បង់​ច្រើន​និងទ្រឹង​​​គាំងតែ​ម្តង​ ជា​ហេតុ​ធ្វើ​អ្នក​ដឹក​នាំ​បាត់​បង់​លទ្ធភាព​​គ្រប់​គ្រង​រដ្ឋ​យ៉ាង​ខ្លាំង​។​

គ. ​អន្តរាគមន៍​ដោយ​អហិង្សា​

(ដោយ​វិធី​​ផ្លូវចិត្ត, ផ្លូវ​កាយ​​​, ខាង​សង្គម​, ខាង​សេដ្ឋកិច្ច​, និង​ខាង​នយោបាយ​)

វិធី​អន្តរាគមន៍​ដោយ​អហិង្សា​ គឺ​ជា​សកម្ម​ភាព​បង្អាក់​ដំណើរ​ការ​ធម្មតា​នៃ​សណ្តាប់​ធ្នាប់​ឬ​ស្ថាន​ភាព​ដើមមិន​ឱយ​បន្ត​ (ការ​មិន​សហការ​គឺ​ដក​ការ​ចូល​រួម​របស់​ខ្លួន​ ឯ​អន្តរាគមន៍​វិញ​គឺ​មិន​ឱយ​ប្រព័ន្ធ​ទៅ​មុខ​បាន​ដោយ​គ្មាន​ការ​ចូល​រួម គឺ​មិន​ឱយ​សត្រូវ​ធ្វើ​ការ​បាន​ដូច​ប្រក្រតី​​) ព្រម​ទាំង​បង្កើត​ប្រព័ន្ធ​ផ្សេង​ថ្មី​មក​ជំនួយ​ប្រព័ន្ធ​ចាស់​ទៀត​ ដើម្បី​បញ្ចៀស​ការ​ជ្រែត​ជ្រែក​ពី​រដ្ឋ​អំនាច​​។ ការ​អង្គុយ​បិត​អាគារ​​ ការ​ដណ្តើម​កាន់​កាប់​ទី​តាំង​ណា​មួយ​ ការ​បង្ក​ឧបសគ្គ​ ការ​បាំង​ហេដ្ឋារចនាសម្ពន្ធ​  ការ​បំផ្លាញ​វត្ថុ​ឧបករណ៍​ណា​មួយ​កុំ​ឱយ​សត្រូវ​ប្រើ​បាន​។ល។ គឺ​​ជាការ​ឆា​ឆៅ​មិន​ឱយ​ប្រព័ន្ធ​អាច​ដំណើរ​ការ​ដោយ​ស្រួល​។ ការ​បង្កើត​ទី​ផ្សារ​ថ្មី​មិន​ចំណុះ​រដ្ឋ​អំនាច​ ឬការ​រៀប​ចំ​​ស្ថាប័នស្មើ​ដើរ​មុខ​ងារជំនួស​ស្ថាប័ន​ចាស់​ដែល​ត្រួត​ត្រា​រដ្ឋ​ នៅ​ក្នុង​កំលុង​ពេល​នៃ​ការ​តស៊ូ​ក្នុង​ជម្លោះ​ជា​មួយ​នឹង​រដ្ឋ​ គឺ​ជាការ​​ត្រួត​ត្រាយ​ផ្លូវ​ថ្មី​ កុំ​ឱយ​មា​ន​ដានដឹក​នាំ​គ្រប់​គ្រង​ស្ថាប័ន​របៀប​ផ្តាច់​ការ​ទៀត​។ ​​​លោក​ រ៉ូបឺត ប៊ើររ៉ូ​ (Robert J. Burrowes) បាន​បែង​ចែក​អន្តរាគមន៍​ដោយ​អហិង្សាជា​ពីរ​ប្រភេទ​៖​ ១. អន្តរាគមន៍​រំខាន​ដោយ​អហិង្សា (Disruptive Nonviolent Intervention) គឺ​ជា​ការអុក​​ឡុក​និង​បំបាត់​ទំនាក់​ទំនង​ឬ​របៀប​គ្រប់​គ្រង​ចាស់ដែល​ធ្លាប់​មាន​ស្រាប់​ និង​ ២. អន្តរាគមន៍បង្កើត​ថ្មី​ដោយ​អហិង្សា​ (Creative Nonviolent Intervention) គឺ​ជា​ការ​ជំរុញឱយ​មាន​​ទំនាក់​ទំនងដឹក​នាំ​​ថ្មី​ដោយឯករាជ្យ​និង​ស្វ័យ​ភាព​ គ្មាន​ការ​លូក​លាន់​​ពី​ភាគី​នៅ​ខាង​ក្រៅ​ស្ថាប័ន​។​​ ក្នុង​ប្រទេសមិន​មែន​​ប្រជាធិបតេយ្យ ការ​បង្កើត​ស្ថាប័ន​ថ្មី​ដាច់​ពី​ក្បាល​ម៉ាស៊ីន​រដ្ឋ​គឺ​ជា​ការ​ប្រជែង​អំនាច​ដោយ​ផ្ទាល់​ ដែល​ពួក​គេ​ពុំ​អាច​អត់​ធ្មត់​ បណ្តោយ​ឱយ​ស្ថាប័ន​នោះអាច​​ដំណើរ​ការ​បាន​​ឡើយ​ ប៉ុន្តែ​ប្រទេស​ប្រជាធិបតេយ្យ​ ស្ថាប័ន​ភាគ​ច្រើន​សុទ្ធ​មាន​ស្វ័យ​ភាព​ឯករាជ្យ​រួច​ស្រាប់​ទៅ​ហើយ​ ហើយ​រដ្ឋ​​ក៏​មិន​អាច​រំលោភ​​មាន​សិទ្ធិ​​ជ្រៀត​ជ្រែង​មិន​ឱយ​គេ​បង្កើត​បាន​ដែរ​។​ ​​

ចំណុច​ដ៏​វិសេស​នៃ​វិធី​ទាំងអម្បាល​ម៉ាន​នេះ​ គឺ​ឋិត​នៅ​ត្រង់​មាន​ស្រាប់​ មិន​ចាំ​បាច់ដើរ​រក​ ឬ​​ត្រូវ​ការ​ធន​ធាន​អ្វី​ពិសេស​​ច្រើន​ទេ។ គេ​អាច​ប្រើ​ប្រាស់​ពួក​វា​បាន​ដោយ​មិន​គិត​ពី​ពេល​វេលា​និង​ទី​កន្លែង​។ តាម​រយៈ​ការ​រីក​ចំរើន​នៃ​ប្រព័ន្ធ​ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ​និង​បច្ចេកវិទ្យា​​​ វិធី​ទាំង​នេះ​កាន់​តែ​អាច​ទៅ​មុខ​បាន​ដោយ​រលូន​ ទោះ​ការ​វិឌ្ឍ​ដដែល​នេះ​ រដ្ឋ​អំនាច​ក៏​ទទួល​បាន​ផល​ប្រយោជន៍​ក្នុង​ការ​ប្រើ​វា ​ដើម្បី​ឈ្លប​មើល​ រិត​ត្បិត​សេរី​ភាព​ បំភ័យ​ប្រជាជន​ជាង​​មុនដែរ​ក៏​ដោយ​​​។ គ្រឿង​សម្ភារៈ​បរិក្ខារ​បន្តិច​បន្តួច​ដូច​ជា​ ទូរសព្ទ​ កុំព្យូទ័រ ម៉ាស៊ីន​ថត​។ល។ មិន​បាន​ជះ​ឥទ្ធិ​ពល​លើ​ចលនា​ខ្លាំង​នោះ​ទេ​ គឺ​ថា​ទោះ​មាន​ឬ​មិន​មាន​ក៏​គ្មាន​បញ្ហា​ណាស់​ណា​ដែរ។​ ​ខុសស្រលះ​​ ប្រើ​វិធីហិង្សា​ គេ​ត្រូវ​ការលុយ​​ច្រើនជាង​ ​ដើម្បី​ទិញ​​កាំភ្លើង​ គ្រាប់​បែក​ រថ​ក្រោះ​។ល។ ពិសេស​ត្រូវ​រក​អ្នក​លក់សព្វាវុធឱយ​​​ទៀត​។

​​​វិធី​ទាំងអស់​នេះ​វាយ​ប្រហារ​លើ​ចំណុច​ខុស​គ្នា​ៗនៃ​រដ្ឋាភិបាល​ ប៉ុន្តែតិច​ឬ​ច្រើន ​​វាយ​ចំចំណុច​​ខ្សោយ​របស់​រដ្ឋាភិបាលនិង​ធ្វើ​ឱយ​រដ្ឋាភិបាល​​ពិបាក​ទប់​ទល់។​​ វាមាន​​​​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ខុស​ៗ​គ្នា ខ្លះ​ងាយ​​ខ្លះ​លំបាកក្នុង​ការ​អនុវត្ត​​​ អាច​​​ឃើញ​ប្រសិទ្ធ​ភាពយូរ​ឬ​ឆាប់​​ ខ្លះ​ទៀត​យើង​ពុំ​ងាយ​​សង្កេត​ឃើញ​លទ្ធ​ផល​នៃ​វិធី​នោះ​ទេ​។ គេ​ត្រូវ​ជ្រើស​រើសយក​មក​​ប្រើដោយ​ប្រុង​ប្រយត្ន​​ទៅ​តាម​ស្ថានភាព​ពិត​ជាក់​ស្តែង​ដែល​បាតុករ​ចួប​ប្រទះ​ផ្ទាល់​​ ទាំង​​ប្រតិកម្ម​របស់​រដ្ឋាភិបាលនិង​ភាគី​ទី​បី​​។ គេ​គួរ​កត់​សំគាល់​ផង​ដែរ​ថា​វិធី​អហិង្សា​នីមួយៗ​មាន​ឥទ្ធិ​ពល​និង​ហានិភ័យ​ផ្សេងខុសៗ​ យោល​តាម​ហេតុ​​នេះ ​គេ​ត្រូវ​ចេះប្រើ​វិធី​ទាំង​អស់​នេះ​ចំរុះ​គ្នា​និង​​​ផ្លាស់​ប្តូរ​កលយុទ្ធ​ដើម្បី​ចៀស​វាង​ការ​បង្ក្រាប​ និង​បត់​បែន​​ទៅ​តាម​កាលៈ​ទេសៈ​​ ពិសេស​គេ​មិន​ត្រូវ​ចេះ​តែ​យក​មក​ប្រើ​តែ​ពីសតែ​​ពាស​ គ្មានផែន​ការ​និង​​យុទ្ធសាស្ត្រ​ធំ​មួយនោះ​​ទេ​។​ ម្យ៉ាង​ទៀត​វិធី​អហិង្សា​មិន​មែន​វាយប្រហារ​តែ​មួយ​ផ្នែក​នៃ​របប​ដឹក​នាំនោះ​​ឡើយ​ ពោល​គឺ​មាន​វិស័យសង្គម​ ​សេដ្ឋកិច្ច ​និង​នយោបាយ​ ដែល​​​ធ្វើ​ឱយប្រព័ន្ធ​ដឹក​នាំ​រដ្ឋ​គាំង​និង​ដក​ហូត​ប្រភព​អំនាច​របស់​របប​ផ្តាច់​ការតែ​ម្តង​​។​​​ ​ ​គេ​​គួរ​ប្រើ​វិធី​អហិង្សា​ទៅ​វាយ​ប្រហារ​ប្រភព​អំនាច​របស់​ជន​ផ្តាច់​ការ ចំណុច​ខ្សោយ​របស់​របប​ដឹក​នាំ​ និង​ពង្រឹង​អំនាច​របស់​ចលនា​ខ្លួន​ឯង​។ ក្នុង​ករណី​មាន​សម្ពាធ​នយោបាយ​ឬ​សេដ្ឋកិច្ច​ពី​ខាង​ក្រៅ​ គេ​ត្រូវ​ប្រើ​វិធី​អហិង្សា​ដូច​ជា​ ការ​មិនសហការ​ ឬ​អន្តរាគមន៍​ខាង​សេដ្ឋកិច្ច​និង​នយោបាយ​​ឱយ​ត្រូវ​តាម​លក្ខខណ្ឌ​ខាង​ក្រៅ​ដែល​របប​ដឹក​នាំ​កំពុង​ចួប​ការ​លំបាក​​ ដើម្បី​បង្ក​លក្ខណៈ​ឱយ​រដ្ឋាភិបាល​ចួប​សត្រូវ​ទាំង​ក្នុង​ទាំង​​​ក្រៅ​​។ ទោះ​បីគ្មាន​​សម្ពាធ​ពី​ខាង​ក្រៅ​ក៏​ដោយ​ វិធី​អហិង្សា​នៅ​តែ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​គ្មាន​ប្រែ​ប្រួល​និង​អាច​អនុវត្ត​បាន​ដោយ​បាន​ជោគ​ជ័យ។​