អំនាច​នៃ​ការ​លេង​សើច ចំអក​ និង​កំប្លែង​ស្ងួត​ (The Power of Laughtivism)

មាន​រឿង​ធំ​មួយ​អំពី​ការ​សើច​ចំអក​ គឺវាពិត​ជា​​ឈឺខ្លាំង​ណាស់។ —  សឺចា ផូផូវិច​

លំហូរ​កុប​កម្ម​ហិង្សាពោរ​ពេញ​ដោយ​ការ​បង្ហូរ​ឈាម​​ មួយ​វិនាទី​ៗដើរ​ដោយ​ការ​ប្រឈម​មុខ​នឹង​ទ្វារ​មច្ឆុរាជ​ ពេល​ត្រូវ​គ្រាប់​ម្តងៗ​អាច​ស្លាប់​ឬបើ​មិន​ស្លាប់​អាច​សត្រូវ​ចាប់បាន​ក៏​ស្លាប់​ដដែល​ ​ បើ​សំណាង​គឺ​​ពិការ​ឬ​មាន​គ្នា​ជួយ​សង្គ្រោះ​។ អាស្រ័យប្រការ​នេះ​ គេ​​អាច​យល់យ៉ាង​ងាយ​ថា​ កុប​ករ​មិន​អាច​សើច​សប្បាយ​ ទាំង​មុននិង​កំពុង​ធ្វើ​កុប​កម្ម​នោះ​ទេ​។​លុះ​ជោគ​ជ័យ​ហើយ​ក៏​ញញឹម​​មិន​សូវ​ចេញដែរ​​ ត្បិត​អាច​មាន​សមាជិក​ក្រុម​គ្រួសារ​ឬ​មិត្រ​ភក្តិ​សាច់​ញាតិ​ទទួល​មរណភាព​ដោយ​សារ​សង្រ្គាម​ផង​និង​ដោយ​សារ​ផលវិបាកនៃ​សង្គ្រាម​ផង​ ហើយ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ផ្ទះ​សំបែង​ក៏​ពុំ​​បា្រកដ​ថា​នៅ​គង់​វង់​មាំ​ទាំ​ដែរ​។ ក្រលែក​មក​មើល​បាតុកម្ម​អហិង្សា​វិញ​មាន​បរិយាកាស​ផ្សេង​ស្រលះ​។ ​បាតុកម្ម​អហិង្សា​ដែលប្រមូលផ្តុំ​ដោយ​មនុស្ស​គ្រប់​ភេទ​ វ័យ​ វណ្ណៈ​ ការ​ងារ​ គណបក្ស​នយោបាយ​។ល។ ប្រៀប​ដូចជា​ ​ពិធី​ជប់​លាង​មួយ​ដូច្នោះដែរ​។ បាតុករ​មិន​តំរូវ​ឱយ​វាយ​ដំ​ សម្លាប់​ នរណា​ម្នាក់ឡើយ​ សូម្បី​តែអ្នក​នោះ​ជា​សត្រូវ​ក៏​ដោយ​។ គ្រាន់​តែ​ប្រមូលផ្តុំ​​គ្នា​នៅ​ទី​តាំង​ណា​មួយ​ ស្រែក​ ច្រៀង​ រាំ​ ប្រគុំ​​ភ្លេង​​ លេង​ល្បែង​កំសាន្ត​ គូរ​រូប​លេង​ កូន​ក្មេង​ក៏​ចេះដែរ​។ សកម្ម​ភាព​សេរី​នេះ​ ក្រោម​កែវ​ភ្នែក​អាជ្ញាធរ​ ពួក​គេ​គឺ​ជាប្រភេទ​ប្រជាជន​ដែល​​គំរាម​កំហែង​ដល់​អំនាច​មេ​ដឹក​នាំ​របស់​ពួក​គេ​ តែ​សំរាប់​សាធារណ​ជន​ ចលនា​នោះ​ប្រៀប​ធៀប​បាន​នឹង​​ពិធី​បុណ្យ​គគ្រឹក​គគ្រេង ដូច​​បុណ្យ​អុំទូក​អ៊ីចឹង​​។ តើ​វា​គ្រាន់​តែ​ជាការ​​ប្រមូល​ផ្តុំ​លេង​សើច​អត់​ប្រយោជន៍​ឱយ​តែ​គេ​វាយ​មែន​ទេ​? តើ​ឥទ្ធិ​ពល​របស់​វា​អាច​ធ្វើ​អ្វី​ជន​ផ្តាច់​ការ​និង​បក្ស​ពួកបាន​?

លោក​ សឺចា ផូផូវិច​ សកម្ម​ជន​នយោបាយ​​ជាតិ​ស៊ែកប៊ី​​ ដែល​ធ្លាប់​ជា​​អតីត​មេ​ដឹក​នាំ​ចលនា​និស្សិត​ឈ្មោះ​​​​ «អ៊ូតផូរ»​ (Otpor! ជា​ភាសា​ស៊ែកប៊ី​ មាន​ន័យ​ថា​ ការ​តវ៉ា​) ដែលបាន​​ប្តូរ​រំលំ​របប​ផ្តាច់​ការ​របស់លោក​ប្រធានាធិបតី​​​ ស្លឺបរដេន ម៊ីលូសឺវិច (Slobodian Milosevic) នៅ​ប្រទេស​ស៊ែក​ប៊ី​​ (Serbia) នា​ឆ្នាំ​២០០០។ លោក​និង​សហ​ស្ថាបនិក​ដទៃ​ទៀត​​បាន​បង្កើត​ «មជ្ឈ​មណ្ឌល​អនុវត្ត​សកម្ម​ភាព​និង​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​អហិង្សា» (Centre for Applied Nonviolent Action and Strategies) នៅ​ឆ្នាំ​​២០០៣ ហៅ​កាត់​ថា​ ​CANVAS ដែលបាន​​បណ្តុះ​បណ្តាល​ប្រជាជន​អំពីការ​អនុវត្ត​​បាតុកម្ម​អហិង្សា​ប្រឆាំង​របប​ផ្តាច់​ការ​នៅ​ក្នុង​ ប្រទេសនា​នា​ចំនួន​៥០ មក​​​​​ហើយ​។ ​​​សមាជិក​ក្រុម​របស់លោក​បាន​នឹក​ឃើញ​វិធីមួយអនុវត្ត​នៅ​ក្នុង​ចលនា​អូតផូរ​ ដើម្បី​​​​​បំបែកការ​ភ័យ​ខ្លាច​ដែល​របប​ផ្តាច់​ការ​​ប្រឹងបំប៉ោង​។ លោក​បានហៅ​វិធី​អហិង្សា​​ថ្មី​នោះ​​ថា​ «សំណើច​និយម» ​(Laughtivism)។ Laughtivism គឺ​ជា​ពាក្យ​ផ្គុំ​កាត់ (Portmanteau) ដែល​បាន​មក​​ពី​ពាក្យ​ពីរគឺ​​​ Laughter (សំណើច​) និង​ Activism (សកម្ម​និយម)​។ សំណើច​និយម​គឺ​ជា​ការ​យក​សំណើច​និង​ការ​​ត្រាប់​តាម​ចំអកធ្វើ​​ជា​អាវុធ ​ក្នុង​​យុទ្ធ​សាស្ត្រ​អហិង្សា​ដើម្បី​ឌឺដង​​អាជ្ញាធរ​និងមេ​ដឹក​នាំ​ ហើយ​បន្ធូរ​បរិយាកាស​ ​កាត់​បន្ថយ​ការ​ភ័យខ្លាច​រដ្ឋ​អំនាចនិង​ទាក់​ទាញ​ការ​ចំណាប់​អារម្ម​ពីមហា​ជនដែល​ជា​ក្រុម​​គោល​ដៅ​។​ និយាយ​តាមពាក្យ​របស់​លោក​​ ផូផូវិច ​«សំណើច​និយម​» គឺ​សកម្ម​ភាព​មាន​ជំរើស​​ទាំង​ពីរដែល​រើស​ហើយ​ខាត​បង់​ដូច​​គ្នា ​ដែល​ចាប់​អាជ្ញាធរដាក់​​នៅ​ក្នុង​ជំហរ​មួយ​ទាល់​ច្រក​​។ ​មិន​ថា​ពួក​គេ​បង្ក្រាប​សកម្ម​ភាព​បាតុកម្ម​​​ដែល​ប្រើ​ការ​​លេង​សើច​ឬ​​ក៏​អត់​នោះ​ទេ​ ពួក​គេ​នៅ​តែ​ទទួល​លទ្ធផល​តែ​មួយ​គឺ​ថា​នៅ​តែ​ចាញ់​ បញ្ឈប់​ការ​តវ៉ាមិន​​បាន​ ចលនា​នៅ​តែ​បន្ត​ នៅ​តែ​មាន​អ្នក​ចូល​រួម​កើន​ឡើង​ ហើយ​ដុត​ឆ្ងាញ់​បំផុត​នោះ​គឺ​ធ្វើ​ឱយ​អាជ្ញាធរ​ខ្មាសគេ​នៅ​ចំពោះ​មុខ​​សាធារណ​ជន​។ ​លោក​ សឺចា ផូផូវិច​ បាន​មាន​ប្រសាសន៍​​ក្នុង​​កម្ម​វិធី «​ថេដ​អ៊ិច​ប៊ូលឌើរ»​ អំពី​ «អំនាច​នៃ​សំណើច​និយម​» នៅ​ថ្ងៃ​ ១៤ កុម្ភៈ​ ២០១៣  មាន​សេចក្តី​ដូច​ខាង​ក្រោម​៖

ការ​ភ័យ​ខ្លាច​គឺ​ជា​ខ្យល់ដែល​ជន​ផ្តាច់​ការ​​​ដក​ដង្ហើម។ គ្មាន​ការ​ភ័យ​ខ្លាច​ទេ​ [របស់​ប្រជាជន]  ជន​ផ្តាច់​ការ​ពុំ​អាច​រស់​រាន​មានជីវិត​បន្ត​បាន​ឡើយ​​​។ គ្មាន​អ្វី​បំបែក​ការ​ភ័យ​ខ្លាច​លឿន​រហ័ស​ជាង​ការ​លេង​កំប្លែង​​ឬការបង្កើត​រឿង​ដែល​គួរ​ឱយ​អស់​សំណើច​​​នោះ​ទេ​។ ការ​លេង​សើច​ធ្វើ​ឱយ​​ចលនា​តវ៉ា​របស់​អ្នក​មើល​ទៅ​សប្បាយ​ ហើយ​ប្រសិន​បើ​ចលនា​របស់​អ្នក​សប្បាយ​ដូច្នេះ​ អ្នក​រាល់​គ្នា​ចង់​ចូល​រួម​ដែរ​ ដូច្នេះ​ចលនា​របស់​អ្នក​រីក​មាឌ​។ ការ​កំប្លែង​និង​​សើច​ចំអក​បង្កើត​បាន​ជា​ស្ថាន​ភាព​គ្មាន​ជំរើស​​សំរាប់​ការ​​ចាប់​ផ្តើម [បង្ក្រាប​របស់​អាជ្ញាធរ​]។ ប្រ​សិន​បើ​ពួក​គេ​មាន​ប្រតិកម្ម​ ពួក​គេនឹង​​មើល​ទៅ​ដូចជា​​មនុស្ស​ឡើ​កឺ​ បើ​ពួក​គេ​មិន​តប​ត​ អ្នក​ដទៃ​ទៀតនឹង​ដុត​បញ្ឈឺ​ពួក​គេ​ដែរ​​។

​ជា​រួម​ ការ​លេង​កំប្លែង​និង​សើច​ចំអក​ យោល​តាម​លោក សឺចា ផូផូវិច​ មាន​គុណ​ប្រយោជន៍​បី៖​ ១. បំបែក​ការ​ភ័យ​ខ្លាច​ដែល​ជា​អាវុធ​អរូបិយ​សំខាន់​បំផុត​របស់​ជន​ផ្តាច់​ការប្រើ​​ដើម្បី​រក្សា​អំនាច​ (មិន​មែនកម្លាំង​អាវុធ​ទេ​ដែលជន​ផ្តាច់ការ​យក​​​ជា​មធ្យោបាយ​ចំបង​ក្នុង​​វាយ​ដណ្តើម​និង​រក្សា​អំនាចរបស់​គេ​ ព្រោះ​ពួក​គេ​ប្រើ​ប្រាស់ខ្លាំង​បំផុត​គឺ​ការ​គំរាម​កំហែង ​បំភិត​បំភ័យ​ បញ្ចូល​ការ​ភ័យ​ខ្លាច​ក្នុង​ចិត្តប្រជាជន​ ​តាម​រយៈ​មធ្យោបាយ​ជា​ច្រើន​ពិសេស​គឺ​ប្រព័ន្ធ​ផ្សព្វ​ផ្សាយ​ ឯ​កម្លាំងបាយ​ប្រើ​​តែ​ពេល​ចាំ​បាច់​ក្នុង​ការ​បង្ក្រាប​ ដើម្បី​បំបាក់​សា្មរតី​និង​បំ​ភ័យ​​ប៉ុណ្ណោះ​។​) ២. ការ​បង្កើត​សកម្ម​ភាព​​កំប្លែង​ចំអន់ធ្វើ​ឱយ​បាតុកម្ម​សប្បាយ​គួរ​ឱយ​ចាប់​អារម្ម​ឬ​​គួរ​ឱយទាក់​ទាញ​និង​គួរ​ឱយ​ចង់​​ចូល​រួម​ឬ​​បង្កើន​​អំនាច​ចលនា ថែម​ទាំង​​ធ្វើ​ឱយ​ចលនា​ល្បី​ល្បាញ​ទៀត​។ ៣. ធ្វើ​ឱយ​អាជ្ញាធរគ្មាន​ជំរើស​ គឺ​ថា​ធ្វើឱយ​​ពួក​កង​កម្លាំង​សន្តិ​សុខ​និង​អាជ្ញាធរ​ខ្មាស​គេ​ បើ​ពួក​គេ​ទៅ​​បង្ក្រាប​ ហើយ​បើ​ពួក​គេ​មិនមាន​​​ប្រតិកម្មអ្វី​ទេ​ អ្នក​ផ្សេង​នឹង​ធ្វើ​ត្រាប់​តាម​ការ​លេង​សើច​នោះ​ រួច​បាញ់​និង​ដុត​ដោយ​​កំប្លែង​ស្ងួត ​អាម៉ាស​​ល្បី​ពេញ​សារ​ពត៌មាន​។​

សូមចូល​រួម​​ស្រមៃ​ទាំង​អស់​គ្នា​នូវ​ព្រឹត្តិ​ការណ៍​ដ៏​គួរ​ឱយ​អស់​សំណើច​មួយ​ ដែល​លោក​ ផូផូវិច បាន​លើកពី​បទ​ពិសោធ​​​ក្នុង​ចលនា​អ៊ូតផូររបស់​លោក​ ដែល​បាន​បញ្ឈឺ​ក្រុម​អាជ្ញាធរ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​លោក​ ម៊ីលូសឺវិច គឺ​ថា​ សកម្ម​ជន​បាន​យក​ធុង​ប្រេង​មួយ​ដែល​មាន​បិត​ព្រះ​ភក្រ្ត​ស្រស់​ប្រឹម​ប្រិយ​របស់​លោក​ប្រធានាធិបតី ម៊ីលូសឺវិច ទៅ​​ដាក់​ចោល​នៅ​ហាង​ទំនិញ​មួយ​នៅ​កណ្តាល​ហ្វូង​មនុស្ស​ ហើយ​​ទុក​ដំបង​មួយ​នៅ​ក្បែរ​នោះ​ផង​។ សកម្ម​ជន​របស់​លោក​ បាន​ញាត់​កាក់​លុយ​ចូល​ក្នុង​ធុង​ ជា​សញ្ញា​បញ្ជាក់​ថា​ទិញ​សិទ្ធិ​រួច​ហើយ​ អាច​វាយ​មុខ​លោក​ប្រធានាធិបតី​បាន​ហើយ​។ បន្ទាប់​ពី​វាយ​ហើយ​ សកម្ម​ជន​ក៏​ចាក​ចេញ​ទៅ​ផឹកកាហ្វេបាត់​​។ ប៉ុន្មាន​នាទី​ក្រោយ​មក​ មាន​មនុស្ស​ជា​ច្រើន​ទន្ទឹម​ចាំ​ប្រារព្ធ​ពិធី​វាយ​មុខ​លោក​ប្រធានាធិបតី​ ដើម្បី​បង្ហាញ​សេចក្តី​គោរព​និង​ផ្តល់​កត្តិ​យស​ជូន​​លោក​។ នេះ​ពុំ​ទាន់​ជា​ឆាក​កំប្លែង​ទេ​ កន្លែង​សើច​គឺ​ត្រង់​ពេល​ប៉ូលីស​មក​ដល់​។ ពួក​គេ​មក​ដល់​ហើយ​ មិន​ដឹង​ធ្វើ​អ្វី​ឡើយ​ ព្រោះ​មិន​ឃើញ​មាន​នរណា​ម្នាក់​ក្រៅ​ពី​ធុង​ប្រេង​ភ្ជាប់ដោយ​​ព្រះ​ភក្ត្រលោក​ប្រធានាធិបតី​​។ បើ​ចាប់​ខ្លួន​ ម្ចាស់​ហាង​​វា​មិន​ទំនង​។ បើ​ចង់​ចាប់​អ្នក​ដាក់​ធុងសាំង​​ឬ​អ្នក​វាយ​ធុងទាំង​​នោះ​វិញ​ វា​ទៅ​មិន​រួច​ ព្រោះ​មិន​​ស្គាល់​អត្ត​សញ្ញាណ​ មិន​ដឹង​ពួក​គេ​ទៅ​ឯ​ណា​អស់​។ ពួក​គេ​ក៏​បាន​ធ្វើ​រឿងដ៏​​គួរ​ឱយ​អស់​សំណើច​បំផុត​មួយ​ គឺ​ពួក​គេ​ចាប់​ខ្លួន​ធុង​សាំង! រូប​ភាព​​ប៉ូលីស​ពីរ​នាក់​អូស​ធុង​សាំង​​​អមដោយ​​ព្រះ​ភក្ត្រ​កំប៉ិត​កំប៉ុត​ដែល​​ត្រូវបាន​​វាយ​នោះ​ ទៅ​ដាក់​ក្នុង​ឡាន ​ដើម្បី​បង្ហាញ​ស្វាមី​ភក្តិ​ជូនមេ​ដឹក​នាំ​ដ៏​កំពូល​របស់​ពួក​គេ​ត្រូវ​បានគេ​​សើច​គ្រប់​ៗ​គ្នា​ ពាស​ពេញ​សារ​ពត៌មាន​។​

សកម្ម​ភាព​កំប្លែង​ប្រភេទ​នេះ​ នៅ​មាន​ច្រើន​ផ្សេង​គ្នា​ទៀត​ ដូច​ជា​ ក្រុម​សកម្ម​ជនប្រកាស​​រៀប​ចំ​ធ្វើ​បាតុកម្មនៅ​ថ្ងៃ​ស្អែក​ ស្រប​ពេល​កង​កម្លាំង​យោធា​ត្រៀម​កាំភ្លើង​ ដំបង​ ខែល​ រថ​ក្រោះ​ ចាំ​បង្ក្រាប​ចលនា​​​​។ ស្រាប់តែ​ដល់​ពេល​ធ្វើ​បាតុកម្ម​ សកម្ម​ជន​ទាំង​នោះ​ព្រ​លែ​ង​ឆ្មាមួយ​ហ្វូង​​ឱយទៅ​​​តវ៉ា​ជំនួស​ ដោយ​បំពាក់​ទង់​បាតុកម្ម​នៅ​កន្ទុយ​ឆ្មា​ទាំង​អស់​នោះ​។ កង​កម្លាំង​ក៏​ដើរ​តាម​មើល​បាតុករ​ឆ្មា​អោង​ទាំង​អស់នោះ​ គួរ​ឱយ​ចង់​សើច​។ នៅ​មាន​បាតុកម្ម​តវ៉ាផ្សេង​ទៀត​ដែល​ប្រើ​វិធី​លេង​សើច​នេះ​ គឺ​​ប្រើ​​​តុក្កតា​ក្មេង​លេងជា​បាតុករ​​​ (Toy Protest)។ បាតុកម្មដោយ​តុក្កតា​​ប្រឆាំង​​នឹង​រដ្ឋាភិបាល​នៅបារណល (Barnaul) នៃ​ប្រទេស​​​រុស្សី​ ត្រូវ​បាន​អាជ្ញាធរ​រដ្ឋការ​ចោទ​ថា ​មិន​ស្រប​ច្បាប់​ដោយ​ប្រកាសជា​ផ្លូវ​ការ​ថា​​ «តុក្កតាក្មេង​លេង​មិន​អាច​ធ្វើ​បាតុកម្ម​បាន​ទេ​ ព្រោះ​ពួក​គេ​មិន​មែន​ជា​ប្រជាពលរដ្ឋ​រុស្ស៊ី​។»​ របស់​លេង​ទាំង​នោះ​​ធ្វើ​នៅ​ចិន!​ ជា​ផលិត​ផល​ចិន​! ការ​ដែល​អាជ្ញាធរ​ប្រតិ​កម្ម​បែប​នេះ​ធ្វើ​ឱយ​ប្រជាជន​សើច​ចំអក​ផង​ អាជ្ញាធរ​ខ្លួន​ឯង​ក៏​ខ្មាស​គេ​ ចលនា​ក៏​ល្បី​ផងដែរ​ ទោះ​បី​​អាជ្ញាធរ​ចេះ​តែ​បន្លំ​ថា​វា​គ្មាន​ឥទ្ធិ​ពល​ក៏​ដោយ។​​

ទាំង​អស់​នេះ​គឺ​ជា​ឥទ្ធិ​ពល​នៃ​ការ​សើច​ចំអក​ ដែល​អាចប្រមូល​ប្រជាជន​ឱយ​​ផ្លាស់​ប្តូរ​ប្រទេស​របស់​ពួក​គេ​បាន​។ លោក​ ផូផូវិច​ អះ​អាង​ថា​ «នៅ​ពេល​ដែល​ព្រលឹងនៃ​សំណើច​និង​អំនាចប្រជាជន​លោត​ចេញ​ពី​ប្រអប់​ហើយ​នោះ​ អ្នក​មិន​អាច​ចាប់​ពួក​គេ​ដាក់​ចូលក្នុង​ប្រអប់​​វិញបាន​​ឡើយ​។​» យើង​អាច​ប្រើ​ប្រាស់​ការ​ច្នៃ​ប្រតិដ្ឋ​ទៅ​បង្កើត​ការ​ដុត​បាញ់​អាជ្ញាធរ​ដោយ​កាយ​វិការ​ រូប​ភាព​ ពាក្យ​សម្តី​កំប្លែង​ជា​ច្រើន​ ទៅ​តាម​តែ​ចំណូល​ចិត្ត​ សំខាន់​កុំ​បញ្ឈប់​សកម្ម​ភាព​កំសាន្ត​ទាំង​នោះ​។ បាតុករ​អាច​កាន់​កាំភ្លើង​បាញ់​ទឹក​ទៅ​តតាំង​នឹង​កង​កម្លាំង​សន្តិ​សុខ​ អាច​យក​សន្ទូច​ស្ទូច​ត្រី​ដាក់​នុយ​ជា​លុយ​ទៅ​ទាក់​ទាញ​ប៉ូលីស​ឱយ​លេង​ជា​មួយ​ អាច​ធ្វើ​រូប​ចំបើង​ជា​រូប​មេ​ដឹក​នាំ​ឱយ​អាក្រក់​អាគ្រៃ​ អាច​ហាល​តាំង​ខោ​ទ្រនាប់​ភ្ជាប់​ដោយ​ព្រះ​នាម​ឥស្សរជន​ល្បី​ល្បាញ​ខាង​ធ្វើ​បាប​ប្រជាជន​នៅ​សាធារណៈ​ណា​មួយ​ ដែល​សំបូរ​​​​អ្នក​ទស្សនា​​ច្រើន​។ល។ ធ្វើ​ហើយ​ថត​ទុក​ ធ្វើ​ជា​រូប​ ផលិត​ជា​​វិឌីអូ​ ផ្សព្វ​ផ្សាយ​រហូត​ដល់​ពួក​គេ​ខ្មាស​គេ​ មិន​ដឹង​ជា​ត្រូវ​យកគូទ​​ទៅ​ទុក​នៅ​ឯ​ណា​ ប្រហែល​សូម្បី​អ្នក​គាំទ្រ​បក្ស​ក៏​លួច​សើច​ពេលផុត​ពីខ្សែ​ភ្នែក​មេ​ដឹក​នាំ​របស់​ពួក​គេដែរ​​។​

អំនាច​នយោបាយ​របស់​ជន​ផ្តាច់​ការ

Security Force Main Pillars of Support

កម្លាំង​ហិង្សា​មាន​តែបណ្តុះ​​កម្លាំងហិង្សា​នោះ​​កាន់​តែ​ខ្លាំង​ថែម​ទៀត ដោយ​ចៀស​មិន​រួច​។ ជោគ​ជ័យ​នៃ​កម្លាំង​​គឺ​អាស្រ័យ​ខ្លាំង​បំផុត​លើ​ទំនាក់​ទំនង​អំនាច​។ — ម៉េក​ វែប៊ើរ (Max Weber)

យោល​តាម​លោក​ វែប៊ើរ​ «​​‘‘អំនាច’’ គឺ​ជា​ការ​​ប្រហាក់​ប្រហែល​ (Probability) ដែល​អ្នក​ធ្វើអំពើ​មួយ​រូប​នៅ​ក្នុង​ទំនាក់​ទំនង​សង្គម នឹង​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ទី​តាំង​មួយ​ (ឬ​ឋានៈ​) ក្នុងការ​​​ធ្វើ​តាម​ឆន្ទៈ​របស់​ខ្លួន​ទោះ​បី​មាន​ការ​ជំទាស់ក៏​ដោយ​ ​ ដោយ​មិន​គិតពី​​មូលដ្ឋាន​ដែល​ការ​ប្រហាក់​ប្រហែលនោះ​​​​​ហុច​ផល​ចេញ​មកដូចម្តេច​​​។» ឱយ​ងាយ​យល់ជាង​នេះ​​គឺថា​​ នៅ​ពេល​យើង​ប្រើ​ប្រាស់​អំនាច​ទៅ​លើ​នរណា​ម្នាក់​ គឺ​យើង​បញ្ជា​គេ​ឱយ​ធ្វើ​តាម​បំណង​របស់​យើង​ ទោះ​គេ​យល់​ព្រម​ឬ​ក៏​អត់​ក្តី​ (ទោះ​ប្រ៉ូប៉ាប៊ីលីតេ​ចេញ​លទ្ធផល​ដូច​ម្តេច​)។ ​ដោយ​សារតែ​​អំនាចដែល​បង្កប់​ក្នុង​អន្តរកម្ម​នេះ​ ​ត្រូវ​ចាំ​មើល​ថា​ តើ​អ្នក​ដទៃ​ធ្វើ​​តាម​ឬអត់​​ ដូច្នេះ​វាមិន​​មាន​ជា​កម្មសិទ្ធិ​របស់​អ្នក​បញ្ជា​ឬ​អ្នក​ធ្វើ​តាម​ឡើយ តែ​វា​ឋិត​នៅ​ក្នុង​ទំនាក់​ទំនង នៅ​ចន្លោះ​​ភាគីទាំង​ពីរ​​​។ គេ​អាច​បាន​ត្រឹម​តែ​ប្រើ​ប្រាស់​អំនាចប៉ុណ្ណោះ​​ (exercise or exert power) មិន​មែន​យក​​អំនាចជា​កម្ម​សិទ្ធិ​ឡើយ​​។ អំនាច​ឱយ​ផល​ឬ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ មាន​ន័យ​ថា​ អ្នក​ដែល​ត្រូវ​គេ​ត្រួ​តត្រា​អាកប្បកិរិយា​ ព្រម​​ធ្វើ​តាម​បំណងអ្នក​ត្រួត​ត្រា​​។​ ​​ភាសា​​សាមញ្ញ​គេ​​​​និយម​ហៅថា​ «អ្ឋក​មានអំនាច»  ​ ​គឺគេ​​សំដៅ​ដល់​អ្នក​ដែល​មាន​អ្នក​ស្រប​តាម​ ធ្វើ​តាម​ គោរព​ សហការ​ ចូល​រួម​ គាំទ្រ​ ពុំ​មែនខ្លាំង​​អាច​​ធ្វើ​​តែ​​ឯង​ដូច​យើង​គិត​ឡើយ​។ បើ​មាន​ការ​តវ៉ា​ជំទាស់ មាន​ន័យ​ថា ​គ្មាន​អំនាច​ គេ​មិន​អនុវត្ត​តាម​​ គេ​លែង​ចំណុះ​ លែង​គោរព​ លែង​ខ្លាច​។

លោក មីហ្សេល ហ្វ៊ូកូល​ (Michel Foucault) ទស្សនវិទូ​បារាំង ស.វ.ទី២០ ប្រកប​​ដោយ​​ឥទ្ធិពល ​ ដែល​បាន​កែ​ប្រែនិង​ពង្រីក​ការ​យល់​ដឹងរបស់​យើង​អំពី​ «អំនាច»​​ ក៏​បាន​ឱយ​ន័យថ្មី​មួយ​បែប​ទៀត​ ​តែ​ក៏​មិន​ខុសដាច់ស្រលះ​​ពី​លោក​ វែប៊ើរ ​​​ប៉ុន្មាន​ដែរ​ គឺ​ថា​​​​ «ការ​ប្រើ​ប្រាស់​អំនាច​គឺ​ជា​ការ​ដឹក​នាំ​បញ្ជាអាកប្បកិរិយា​ទាំង​ឡាយ (a conduct [leading]   of conducts) ​និង​រៀប​ចំ​គ្រប់​​គ្រង​​ភាព​ដែល​អាច​រួច​​ [នៃ​អាកប្បកិរិយា​ទាំង​ឡាយនោះ​]។» មាន​ភាព​ស៊ីគ្នា​ណាស់​រវាងនិយម​ន័យ​របស់លោក​​ វែប៊ើរ​ និង​​ ហ្វ៊ូកូល​ គឺ​ពួក​គេ​ទាំង​ពីរ​សុទ្ធតែ​​ផ្តោត​លើ​ប្រ៉ូប៉ាប៊ីលីតេឬ​ភាពទៅ​រួច​​ដែល​ភាគី​ដែល​ត្រូវ​គេ​ដឹក​នាំ ​យល់​ស្រប​​ឬ​បដិសេធ​។ ប៉ុន្តែអ្វី​ដែល​ដាច់​ដោយ​ឡែក​ គឺលោក​​​ ​ហ្វ៊ូកូល​ អះ​អាង​ថា​ អំនាច​មិន​ដែល​ចេញ​ពី​ខាង​​លើ​ទៅ​​ក្រោមឡើយ​ វា​តែង​មក​ពី​ខាង​ក្រោម​ [បញ្ជា​ទើប​ចេញ​ពី​លើ​ទៅ​ក្រោម​]។ អំនាចមិន​អាច​ផ្ទេរ​​បាន​ ​មិន​មែន​ទទួល​បាន​ មិន​អាច​រឹប​អូសបាន​​ មិនមែន​ជា​​អ្វី​ដែល​គេ​អាច​កាន់​ ហើយ​រអិល​ធ្លាក់​ពី​ដៃ​នោះ​ទេ​។ អំនាច​​ឋិត​ក្នុង​​សកម្មភាព​ មិន​មែន​ស្ថិត​នៅ​លើ​បុគ្គល​មាន​អំនាច​ណា​ម្នាក់ឬ​រចនាសម្ពន្ធ​សង្គមនោះ​ឡើយ​ (អ្វី​ដែលជះ​ឥទ្ធិពល​ពី​ខាង​ក្រៅ​លើ​ឥរិយាបថ​មនុស្ស​)​​។

យើង​សូម​ចែក​ឱយ​ដាច់បន្តិច​ថា​ និយម​ន័យ​ «អំនាច​» ទាំង​របស់លោក​​ វែប៊ើរ​ និង ​ហ្វ៊ូកូល សុទ្ធ​តែ​មាន​ន័យ​ទួទៅ​ទូលាយ ​ជា​អំនាច​សង្គម​ មិន​សំដៅ​តែ​ខាង​​នយោបាយ​ទេ​។ ដូច​យើង​ដឹង​ទាំង​អស់​គ្នាស្រាប់​ហើយ ​​ទំនាក់​ទំនងសង្គម​ ដូច​ជា​​ ការ​បញ្ជា​ ការ​បង្គាប់​ ការ​ស្នើ​សុំ​ ការ​លួង​លោម​ ការ​ជះ​ឥទ្ធិ​ពល​ ការ​គ្រប់​គ្រង​ ការ​បង្ខំ​​។ល។​ មាននៅ​​គ្រប់​ទី​កន្លែង​នៅ​ក្នុង​ជីវភាពប្រចាំ​ថ្ងៃ​របស់​មនុស្ស​ម្នាក់ៗ​ ឱយ​តែ​មនុស្ស​មាន​អន្តរកម្ម​នឹង​គ្នា​ ​គឺ​មាន​​​អត្ថិភាព​នៃ​អំនាច​។ អ្នក​មាន​អំនាច​មិន​មែន​តែ​អ្នក​នយោបាយ​ឡើយ​! គ្រួសារ​មាន​សិទ្ធិ​ស្រប​ច្បាប់​ប្រើ​ប្រាស់​អំនាចលើ​សមាជិក​ ដើម្បី​គ្រប់​គ្រង​រៀប​ចំ​អាកប្បកិរិយា​របស់​អ្នក​ក្រោម​បន្ទុក​ទៅ​រក​គោលដៅ​នៃ​ជីវិត​ណា​មួយ​។ មនុស្ស​ចាស់​ មនុស្ស​ឈឺ​ មនុស្ស​ពិការ​ ស្រ្តី​មាន​ផ្ទៃ​ពោះ​ ពេទ្យ​ បញ្ញវន្ត​។ល។ ពួក​គេ​ទាំង​អស់​នេះ​មាន​ឋានៈ​សង្គម​នា​នា​ដែលសមាជិក​ទទួល​ស្គាល់​ ដោយ​ពុំ​​ជាប់​ទាក់​ទង​នឹង​វណ្ណៈ​របស់​ពួក​គេ​នៅ​ក្នុង​សង្គម​ឡើយ​​ ​​ ទើប​ពេល​មនុស្ស​ទាំង​ឡាយ​ណា​ដែល​​ជាប់​ដោយ​ឋានៈ​ទាំង​នេះ ​មាន​អំនាច​ប្រើប្រាស់​ អាច​ស្នើ​សុំ​ អាច​បង្គាប់​ អាច​បញ្ជុះ​បញ្ជូល​ឱយ​អ្នក​ដទៃ​ធ្វើ​តាម​ខ្លួន​ដោយ​ងាយ​ គ្មាន​ទាក់​ទង​នឹង​តំណែង​នយោបាយ​និង​មធ្យោបាយ​សេដ្ឋកិច្ច​អ្វី​ឡើយ (Weber’s Status Groups)។

One Percent

ទ្រឹស្តី​របស់​លោក​ កាល់ ម៉ាក​ (Karl Marx) ដែល​សង្កត់​ធ្ងន់​តែ​ទៅ​លើ​សេដ្ឋកិច្ច​ ចែង​​​ថា​ អ្នក​ដែល​គ្រប់​គ្រង​មធ្យោបាយ​ផលិត​កម្ម​ឬ​មូល​ធន​គឺ​ជា​អ្នក​ដែល​មាន​អំនាច​។ ឧ. អ្នក​រក​ស៊ី​ប្រើ​ប្រាស់​អំនាចសេដ្ឋកិច្ចរបស់​ខ្លួន​ដូច​ជា​​ ឱយ​​ថ្លៃ​ឈ្នួល​ឬ​​ប្រាក់​ខែ​ ទើប​អាច​​បញ្ជា​​កូន​ចៅឱយ​ធ្វើ​ការ​ឱយ​ខ្លួន​បាន​។ អ្នក​មាន​អំនាច​សេដ្ឋកិច្ច​នេះ​ក៏​អាច​ជះ​ឥទ្ធិពល​លើស​ពី​វិស័យ​សេដ្ឋកិច្ច ដោយ​​​​អាច​ជ្រៀក​ជ្រែក​ឬ​បំពុល​អ្នក​មាន​អំនាច​នយោបាយ​ទៀត​ផង​។ ពួក​គេអាច​​យក​ធន​ធាន​សេដ្ឋកិច្ច​ទៅ​ទិញ​តំណែង​ ដោយ​ផ្លូវ​ទុច្ចរិត​ដូច​ជា​អំពើ​ពុក​រលួយ​ក្តី​ ឬ​ដោយ​ផ្លូវ​ស្រប​ច្បាប់ ​​ដូចជា​​ដាក់​ពាក្យ​សុំ​ចូល​គណបក្ស​នយោបាយ​ ​បង្កើត​គណបក្ស​បាន​យ៉ាងងាយ​​ ឬ​ក៏​ជួយ​ឧបត្ថម្ភ​គណបក្ស​នយោបាយមាន​ស្រាប់​ក៏​បាន​។ បក្ស​ណា​ក៏​ស្វាគម​អ្នកមាន​ដែរ ចំណែក​អ្នក​ក្រវិញ​ ​គេ​ត្រូវ​ការ​តែ​សន្លឹក​ឆ្នោតពួក​គេ​ប៉ុណ្ណោះ​! ​គេអាច​​ប្រើ​លុយ​បង្វិល​សារពត៌មាន​​ដែល​មិន​ឯករាជ្យ​នា​នា​ឱយ​ឃោសនានយោបាយ​​ឱយ​បក្ស​នោះ​ បក្ស​នោះ​ក៏​ងាយ​ឈ្នះឆ្នោត​​ដែរ​។ ​បើ​លួច​ឆ្នោត​បាន​ទៀត​ គេ​រិត​តែ​ពុំ​បាច់​ខ្វល់​ច្រើន​ពី​អ្នក​ក្រ​ឬ​អ្នក​ប្រឆាំង​​​​​​ទៅ​ទៀត​។​ លោក​ ចូសេភ​ ស្ទីកខ្លីត្ស ​ (Joseph E. Stiglitz)​ អ្នក​វិទ្យាសាស្ត្រ​សេដ្ឋកិច្ចជាតិ​អាមេរិកាំង​ម្នាក់​ដែល​ទទួល​បាន​រង្វាន់​ណូបែល​នៅ​ឆ្នាំ​២០០១​ បាន​រិះ​គន់​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៅ​សហរដ្ឋ​អាមេរិច​ថា «ជា​របស់​មនុស្ស​ ១ភាគ​រយ​ ​ដោយមនុស្ស​ ១ភាគរយ និង​ដើម្បី​មនុស្ស​ ១ភាគ​រយ» ដែល​គឺ​ជា​ចំណង​ជើង​អត្ថបទ​ដ៏​ល្បី​របស់​លោក​ចុះផ្សាយ​ក្នុង​​ទស្សនាវដ្តី​​ «វេនីធី ហ្វ៊ែរ​» (Vanity Fair) នៅ​ឆ្នាំ​២០១១ គឺ​ថា​ប្រជាធិបតេយ្យ​បែប​អាមេរិក ​សព្វ​ថ្ងៃ​កំពុង​បំរើ​ប្រយោជន៍​​វរជន​មាន​អំនាច​មួយ​ក្តាប់​តូច​ដែល​មាន​តែ​ ១ភាគ​រយ​ប៉ុណ្ណោះ​នៃ​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​ ឯ​ប្រជាជន​ ៩៩ភាគ​រយ​ទៀត​រង​គ្រោះ​ពី​វិសម​ភាព​​សេដ្ឋកិច្ច​ដែល​ក្រុម​អ្នក​នយោបាយ​ មិន​ថា​ជា​បក្ស​ណាទេ​​ សុទ្ធ​តែ​ធ្វើ​អ្វី​ពួក​មូលធន​ធំៗ​ទាំង​នោះ​ពុំ​បាន ហើយ​នៅ​ជួយ​ពួក​គេ​ទៀត​​​។​ នៅ​ពេល​អ្នក​នយោបាយ​ទោរ​ទៅ​រក​ឈ្មួញ​ធំៗ​ នោះ​រដ្ឋ​ក្លាយ​ជា​ឧបករណ៍​រក​លុយ​ឱយ​ពួក​អ្នក​មាន​ អ្នក​នយោបាយ​និង​គណបក្ស​របស់​ពួក​គេ​គ្រាន់​តែ​កូន​ជ្រូក​ដែល​ពួក​អ្នក​មាន​ញាត់​លុយ​ចិញ្ចឹម​ ដើម្បី​ធ្វើ​គោល​នយោបាយ​ឱយ​បំរើ​ប្រយោជន៍​ពួក​គេ​ប៉ុណ្ណោះ​។ សម្តី​ព្រមាន​ចុង​ក្រោយ​របស់​លោកចំពោះ​អ្នក​មាន​ ១ភាគ​រយ​នោះ​គឺថា​​ «ពួក​ថ្នាក់​ខ្ពស់​ ១ភាគ​រយ​ មាន​គេហដ្ឋាន​ល្អ​បំផុត​ ការ​អប់​រុំ​ល្អ​បំផុត​ វេជ្ជបណ្ឌិត​ល្អ​បំផុត​ និង​របៀប​រស់​នៅ​ល្អ​បំផុត ប៉ុន្តែ​មាន​របស់​​មួយ​ដែល​លុយ​ហាក់​ដូច​ជា​​ទិញមិន​​បាន​គឺ​ ការ​យល់ដឹង​ថា​ វាសនា​របស់​​ពួក​គេ​ជាប់​ស្អិត​នឹង​​របៀប​ដែល​មនុស្ស​ ៩៩ភាគ​រយ​ទៀតរស់​នៅ​​​» អ្នក​​តវ៉ា​នៅ​សហ​អាមេរិកអំពី​បញ្ហា​វិសម​ភាព​សេដ្ឋកិច្ចសង្គមបាន​យក​ពាក្យ​ស្លោក​​​ពី​​អត្ថបទរបស់​លោក​​ថា​ «ពួក​យើង​ជា​ប្រជាជន ​៩៩ភាគ​រយ​» ពោល​គឺ​ជា​​ប្រជាជន ៩៩ភាគ​រយ​​ដែល​រង​គ្រោះ​​ដោយ​សារ​ត្រូវអ្នក​មាន​ប្លន់​​តាម​រយៈ​ការ​​​ស្រូប​យក​ចំណូល​សេដ្ឋកិច្ចជាតិ​និង​បង់​​ពន្ធ​ទាប​នោះ​ឯង​។ លោក​ ហ្វ៊ូកូល​ បាន​ឆ្លើយនឹង​​សំនួរ​​តើសង្គម​លោក​ខាង​លិច​សព្វ​ថ្ងៃ​ ប្រជាធិបតេយ្យ​ហើយ​ឬ​នៅ​ ថា​ «បើ​សិន​គេ​យល់​ថា​ប្រជាធិបតេយ្យ​ជាការ​កាន់​អំនាច​ដ៏​មាន​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ដោយ​ប្រជាជន​ទាំង​មូល​ ​មិនត្រូវ​បាន​​បែង​ចែក​ឬ​ចាត់​ថ្នាក់តាម​ឋានានុក្រម​​ជា​​វណ្ណៈ​នា​នា​នោះ​ ​ច្បាស់​ណាស់​ថា​ ពួក​យើង​ឋិតនៅ​​ឆ្ងាយ​ណាស់​ពី​ប្រជាធិបតេយ្យ។ ​វា​មាន​តែ​​​​ជាក់​ស្តែងខ្លាំងទៅ​ទៀត​​ថា​ ពួក​យើង​កំពុង​រស់​នៅ​ក្រោម​របប​​​ផ្តាច់​ការ​​នៃ​​វណ្ណៈ​ ឬអំនាច​​នៃ​វណ្ណៈ​ ដែល​ដាក់​កំរិត​ខ្លួន​ឯង​ដោយ​អំពើ​ហិង្សា​ សូម្បីតែ​​នៅ​ពេល​ដែល​ឧបករណ៍​ហិង្សា​នោះ​​ត្រូវ​បាន​រៀប​ចំ​គ្រប់​គ្រង​ដោយ​ស្ថាប័ននិងឋិត​​ក្រោម​ច្បាប់​រដ្ឋធម្មនុញ្ញក៏​ដោយ​​។ ឋិតនៅ​ក្នុង​​​កំរិត​នេះ​ មិន​មាន​​សំនួរអ្វី​អំពី​ប្រជាធិបតេយ្យ​សំរាប់​យើង​នោះ​ទេ​។​» នៅ​ពេល​វណ្ណៈ​អ្នក​មាន​សោយ​រាជ្យ​ នោះ​គឺ​វណ្ណាធិបតេយ្យ​ជា​ជាង​ប្រជាធិបតេយ្យ​។​ លោក ចូស៊េភ ស៊ូមភីថើរ​ (Joseph A. Schumpeter) សេដ្ឋកិច្ច​វិទូ​អាមេរិកាំង​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​ម្នាក់​បាន​ចាត់​ទុក​របប​ប្រជា​ធិបតេយ្យ ថាមិន​មែន​កាន់​អំនាច​ដោយ​ប្រជា​ជន​ទេ តែ​គឺ​​ដោយ​អ្នក​នយោបាយ​។ បើ​គ្មាន​ការ​កំហិត​អ្វី​មួយទេ​​ ​អ្នក​នយោបាយ​នឹង​ត្រូវ​អ្នក​មាន​ទិញ​យក​ទៅ​ប្រើ​ ហេតុ​នេះបើ​​គ្មាន​បក្ស​ដែល​ទ្រទ្រង់​ដោយ​ប្រជាជនទេ​​ នោះ​ក៏​គ្មាន​​បក្ស​បំរើ​និង​តំណាង​ប្រជាជនដែរ​​ នាំ​ឱយ​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ឱយ​គណបក្ស​ណា​ក៏​គ្មាន​ន័យ គឺ​ថា​យន្ត​ការ​ស្ថាប័ន​ ដូច​ជា​ការ​បោះ​ឆ្នោត​ ការ​ពឹង​ពាក់​តំណាង​រាស្ត្រ​ ការ​ដាក់​ញត្តិ​ ការ​បោះ​ឆ្នោត​ប្រជាមតិ ត្រូវ​បាន​បង្អាក់​ដោយ​ប្រព័ន្ធ​នយោបាយអំនាច​ប្រមូល​ផ្តុំ​​ផង​​ និង​ជា​ពិសេសគឺ​ដោយ​​អ្នក​មានអំនាច​សេដ្ឋកិច្ចផង​ ទោះ​បី​ប្រព័ន្ធ​នយោបាយ​នោះ​មាន​ការ​បែង​ចែក​អំនាច​​ដាច់ពី​គ្នា​ហើយ​​​ក៏​​ដោយ​​​។ ដូច្នេះ​ ទើប​គេ​ត្រូវ​ការ​យន្ត​ការ​មិន​ចំណុះ​ស្ថាប័ន​នយោបាយ ដូច​ជា​ បាតុកម្មអហិង្សា ដើម្បី​ចៀស​វាង​អន្តរាគមន៍និង​ឥទ្ធិពល​​ពី​អ្នក​មានធំៗ​​និង​អ្នក​នយោបាយ​ផ្តាច់​ការ​ឬ​ប្រជាភិថុតិ​​។​

មាន​អំនាចផ្សេងមួយ​ទៀត​​​ដែលគេ​​មិន​សូវ​ស្គាល់​ឬ​ចាប់​អារម្ម ​នោះ​គឺ​អំនាច​និមិត្ត​រូប (Symbolic Power) គឺ​ជា​ «​​អំនាចក្នុង​ការ​បង្កើត​រូប​ភាព​ពិភព​លោក​» ទាក់​ទង​នឹង​សមត្ថ​ភាព​ក្នុង​ការ​បង្កើត «​របៀប​មើល​ស្រប​ច្បាប់​ទៅ​កាន់​ពិភព​សង្គម​និង​ការ​បែង​​ចែក​របស់​វា»​ នេះ​បើ​យោល​តាម​លោក​ ប៊្យែរ ប៊ួរ​យូ​ (Pierre Bourdieu) សង្គម​វិទូ​បារាំង​ដ៏​មាន​ឥទ្ធិពល​ម្នាក់ដែល​សិក្សា​ពី​ទំរង់​នៃ​អំនាច​ប្រភេទ​នេះ​។ អំនាច​និមិត្ត​រូប​មិន​ឋិត​ក្នុង​ពាក្យ​ ​រូប​សញ្ញាឬ​និមិត្ត​រូបនោះ​ទេ តែ​ស្ថិត​ក្នុង​ជំនឿ​លើ​ភាព​ស្របច្បាប់​ (ទទួល​ស្គាល់​) នៃ​ពាក្យ​ឬ​សញ្ញា​​និង​ជំនឿ​របស់​អ្នក​ដែល​ប្រើ​អំនាច​នោះ​ ហើយ​ជំនឿឬ​គំនិត​នោះ​​មិន​​សំរាប់​តែ​បុគ្គល​ម្នាក់​ទេ​ តែ​គឺ​ចង​ភ្ជាប់​ទៅ​នឹង​រចនាសម្ពន្ធ​សង្គម​ទាំង​មូល​តែ​ម្តង​។ ប្រព័ន្ធ​និមិត្ត​សញ្ញា (សិល្បៈ​ សាសនា​ វិទ្យាសាស្ត្រ​ វប្បធម៌ ​​ភាសា​)​ ប្រើ​អំនាច​និមិត្ត​រូប​តែ​តាម​រយៈ​ការ​ចូល​រួម​ពី​បុគ្គល​ដែល​មិន​ចង់​ដឹង​ខ្លួន​ថា​​ចំណុះ​នឹង​អំនាច​នោះ​ ឬ​មិន​ចង់​ដឹង​សូម្បី​តែបុគ្គល​​នោះ​ខ្លួនឯង​​ប្រើវាប៉ុណ្ណោះ​​​​។ ការ​ប្រើ​អំនាច​ទាំង​អស់​ មិន​ថា​អំនាចសង្គម​ ​សេដ្ឋកិច្ច​ នយោបាយ​ ​តែង​ត្រូវ​ការ​ភាព​ស្រប​ច្បាប់​និង​ភាព​សម​ហេតុ​ផល​ដើម្បី​បង្កើត​ការ​កត់​សម្គាល់​ខុស​អំពី​លក្ខណៈ​បំពាន​ដោយ​អំនាច​របស់​វា​។ ដោយ​សារ​ពិរោះ​ស្តាប់​ មាន​ន័យ​ល្អ​ ក្លាយ​ជារបប​ដែល​គេ​ទទួល​ស្គាល់និង​អនុវត្ត​ស្ទើរ​​ពាស​ពេញ​ពិភព​លោក​ ពាក្យ «ប្រជាធិបតេយ្យ​» ក៏​ក្លាយ​ជា​ភាសា​​ល្បែង​ដែល​​​តែង​ត្រូវ​អ្នក​នយោបាយ​ប្រើ​លេង​​ដើម្បី​បង្ហាញ​ពី​បំណង​បំរើ​រាស្ត្រ​របស់​ខ្លួន​ ទោះ​ធាតុ​ពិត​គឺ​ដើម្បី​បង្កើត​រូប​ភាពល្អ​ធ្វើ​ឱយ​ប្រជាជន​កត់​សម្គាល់​ខុស​ថា​ខ្លួន​ពិត​ជា​អ្នក​ប្រជាធិបតេយ្យ​មែន​ សូម្បី​​បក្ស​ខ្លួនគ្មាន​រចនាសម្ពន្ធ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ត្រឹម​ត្រូវ​​ សមាជិក​គ្មានអំនាចសំរេច​ចិត្ត​ មេ​បក្ស​អាច​ធ្វើអ្វី​​ដោយ​គ្មានការ​ពិភាក្សា​ជា​មួយ​សមាជិក​ក៏​ដោយ​។ ​​ ពាក្យ​ «ស្រប​ច្បាប់​»​ ក៏​ដូច្នោះ​ដែរ ​ជន​ផ្តាច់ការចូល​ចិត្ត​​​ប្រើ​ពាក្យ​នេះ​ ​ដើម្បី​បំភាន់បង្កើត​រូប​ភាព​ក្លាយ​ក្លែង​ថា​ខ្លួន​គោរព​ច្បាប់​ ធ្វើ​ត្រូវ​នឹង​ច្បាប់​ ប្រទេស​មាន​នីតិរដ្ឋ​ ដែលក្នុង​ជំនឿ​ឬ​គំនិត​ប្រជាជន​មាន​​ន័យ​​ដូច្នោះ​មែន​ តែមែន​ទែន​វិញ ​ពួក​គេ​កំពុង​បំពាន​ច្បាប់ ដូច​ជា​លួច​ឆ្នោត​ ធ្វើ​រដ្ឋ​ប្រហារ​ រំលោភ​បំពាន​អំនាច​តុលាការ​ ​ក៏​ពួក​គេ​នៅ​តែ​ស្រដី​ថា​ខ្លួន​​ស្រប​ច្បាប់ដែរ​​។ (ភាសា​តែង​ជាប់​នឹង​អំនាច ទ្រឹស្តី​របស់ហ្វ៊ូ​កូល។​​) ឈ្មួញ​ធំៗ​វិញ​ក៏​ត្រូវ​ការ​បង្កើត​ពិភព​​ក្លែង​ក្លាយ​​ដែរ គឺ​​​ដើម្បី​បង្ហាញ​រូប​ភាព​បិត​បាំង​ភាព​អាត្មា​និយម​របស់​គេ​ ដោយ​បង្កើត​ស្ថាប័ន​មិន​រក​កំរៃ​ឬ​មូលនិធិ​សប្បុរស​ ឱយ​អ្នក​ផ្សេង​​យល់​ច្រលំ​ថា​ពួក​គេ​គិត​ពី​ប្រយោជន៍​រួម​​ ទោះ​បី​ពួក​គេធ្វើ​ខ្លួនជា​​សប្បុរស​ជន ​ដើម្បី​តែ​មាន​រូប​ភាពសាធារណៈល្អ នឹង​អាច​ពង្រីក​ទំនាក់​ទំនង​និង​មុខ​របររបស់​គេ​​ ឬ​លាង​លុយ​កខ្វក់​តែក៏​ដោយ​​​។ នៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​និមិត្ត​រូប​វិញ​ អង្គរក្លាយ​ជា​និមិត្ត​រូប​​អត្តសញ្ញាណ​ជាតិ​ អ្នកដែល​​តាំង​ឬ​ចូល​ចិត្ត​ប្រើ​រូប​ភាព​នេះ​ប្រើ​​ដើម្បីបង្ហាញពី​ស្មារតី​ស្នេហា​ជាតិ​ ស្រឡាញ់​វប្បធម៌​ កេរតិ​តំណែល​ដូន​តា​ជា​ដើម​ សូម្បីតែ​​សេចក្តី​ស្រឡាញ់​របស់​ពួក​គេ​មិន​ត្រូវ​បាន​កត់​សម្គាល់​ថា​ជាសេចក្តី​ស្រឡាញ់​មែន​ក៏​ដោយ។ ឧ. ​ពួក​គេ​ស្រឡាញ់​អង្គរ​ តែ​មិន​ចំណាយ​ពេល​សិក្សា​​ពី​អង្គរ​ សូម្បី​តែ​សូរ្យវម៌​ទី​២ ​ជា​ស្ថាបនិក​ក៏​ពុំ​បាន​ដឹងដែរ​​ ឯ​រដ្ឋាភិបាល​វិញហ៊ានដាក់​​​ប្រាសាទ​អង្គរក្រោម​​វិនិយោគ​បរទេសហើយ​​ មិន​ទៅ​ផ្តន្ទា​​ទោស​​អ្នក​ដាក់​អំពូលភ្លើង​នៅលើ​​ប្រាសាទ​​ បែរ​ជា​​​ទៅ​ចាប់ខ្លួន​​អ្នក​ជួយ​ប្រាប់អំពី​ផល​ប៉ះ​ពាល់​នៃ​អំពូល​នោះ​ទៅ​វិញ​​។​ ក្រណាត់​​ធម្មតា​សោះ​ដោយ​គ្រាន់​តែ​យក​មក​ធ្វើ​ជា​ទង់​ជាតិ​ ក៏​មាន​អំនាចនិមិត្ត​រូប​​យ៉ាង​ចម្លែក​ត្រួត​ត្រា​ឥរិយាបថ​ជន​ជាតិទាំ​ង​មូលបាន​ ស្តែង​ចេញ​តាម​រយៈ​ការ​តាំង​ទង់​ជាតិ​ ការ​គោរពទង់​ជាតិ ​ការ​ច្រៀង​បទ​គោរព​ទង់​ជាតិ​។ល។ អ្នក​ហ៊ាន​ជាន់​​ទង់​ជាតិ​នឹង​ត្រូវ​សង្គម​ឬសមាជិក​នៃ​ប្រជាជាតិ​នោះ​ស្តី​បន្ទោស​ ចាត់​ទុក​ថា​បំពានប្រមាថ​ជាតិ​ ​​នឹង​ហាម​ឃាត់មិនខាន។ អ្នក​ដែល​ប្រើ​និង​ឋិតក្រោម​​អំនាច​នៃ​និមិត្ត​រូប​ សញ្ញា​ ភាសា​ សកម្ម​ភាព​ជា​និមិត្ត​រូបទាំង​នោះ​​ ពុំ​ចង់​ដឹងថា​​ខ្លួន​​ចំណុះ​នឹង​អំនាចនោះ​​ ឬ​ប្រើ​ប្រាស់​វា​ដើម្បី​បង្កើត​ពិភព​សង្គម​ឬ​ការសម្គាល់​ខុស​ណា​មួយ​ឡើយ​។ ​ប្រសិទ្ធ​ភាព​ដ៏​ពិសេសដែល​មិន​អាច​មើល​ស្រាល​បាន​​នៃអំនាច​​និមិត្ត​រូបនោះ​​គឺ​វា​ធ្វើ​ឱយ​របស់​គ្មាន​តម្លៃ​ មាន​តម្លៃ​ គ្មាន​អំនាច​មកជា​​មាន​អំនាច​។ ដូច្នេះ​ ការ​ប្រើ​​អំនាច​និមិត្ត​រូប​អាចជះ​ឥទ្ធិ​ពល​លើ​ឥរិយាបថមនុស្ស​បាន​ ដោយ​គ្រាន់តែ​​បង្កើត​ជា​និមិត្ត​រូប​ឬ​សកម្មភាព​ដើម្បី​​បង្ហាញ​និមិត្ត​រូបតំណាង​យុទ្ធនាការ​​ឬ​គំនិត​ គោល​ជំហរជំទាស់​​​ណា​​​មួយ គេ​​អាច​ទាម​ទារឱយមាន​​​ការ​ចាប់​អារម្ម​និង​ជំរុញ​ឱយ​មាន​ការ​ផ្លាស់​ប្តូរបាន​​​​។​ ឧ. ​​បាតុកម្ម​អហិង្សា​អាច​យក​និមិត្ត​សញ្ញា ​«ពស់​លេប​កន្ទុយខ្លួន​ឯង​» ​ទៅ​ជំទាស់​នឹង​របប​ផ្តាច់​ការ​ តំណាង​ការ​ជិះ​ជាន់​និងអប្រសិទ្ធ​ភាព​​នៃ​ការ​បង្ក្រាប​​​។ គេ​អាច​យក​ផ្លាក​បិត​សម្តែង​មតិ​, គូរ​រូប​ សរសេរ​អក្សរ​លើ​ផ្លូវឬ​​លើ​ជញ្ជាំង​។ល។ គ្រាន់​តែ​ឃើញ​ផ្លាក​ឬ​បិត​ផ្លាក​នេះ​លើ​ខ្លួន​ឬ​លើវត្ថុ​សម្ភារៈអ្វី​មួយ​​ភ្លាម​ គេ​អាច​យល់​​បាន​មួយរំពេចថា​ គេ​ចូល​រួម​បាតុកម្ម​ដែរ​​ ពោល​គឺ​បញ្ជូន​សារ​តាម​រយៈ​និមិត្ត​សញ្ញា​​ ប្រើ​ប្រាស់​អំនាច​និមិត្ត​រូប​ដែល​គេ​មិនអាច​​គន់​ឃើញ​ភ្នែក​ទទេ​បាន​ ធ្វើជា​អាវុធ​និមិត្ត​រូប​។

ទោះ​យ៉ាង​ណា​ ​យើង​ពុំ​មែន​ប្រកែក​ថា ​អ្នក​នយោបាយ​ អ្នក​មាន​ទ្រព្យ​ គ្មាន​អំនាច​ប្រើ​ប្រាស់​ឡើយ​ តែ​អំនាច​នីមួយ​ៗ អំនាច​នយោបាយ​ អំនាច​សេដ្ឋកិច្ច​ អំនាច​សង្គម និង​​អំនាច​និមិត្ត​រូប​​ មាន​ដែន​ស្វ័យ​ភាព​របស់​ខ្លួន ដែល​យើង​ពុំ​អាចអះ​អាង​​ថា​ អំនាច​ណា​មួយ​លុប​លើផ្តាច់​មុខបាន​​​ឡើយ​ ហើយ​ចួន​កាល​មាន​នៅ​លាយ​ឡំ​គ្នា​តែ​ម្តង​។ ​គំនិតដែល​​ចូល​ចិត្ត​និយម​ពន្យល់​សកម្មភាព​ឬ​ព្រឹត្តិការណ៍​អ្វី​មួយ​ ដោយ​មើល​ឃើញ​តែ​កត្តា​តែ​មួយ​ផ្តាច់​មុខឬ​សំរួល​ពហុ​កត្តា​​មក​តែមួយ​កត្តា​ ​(Mono-causal theory or reductionism) ​​គឺ​មិន​យល់​ពី​ភាព​ឯករាជ្យ​នៃ​អំនាច​នីមួយៗ​ទាំង​នេះ​ ដោយ​គិត​តែ​មួយ​ជ្រុង​​។ ឧ.​  អ្នក​​​នយោបាយ​មាន​អំនាច​ធ្វើ​អ្វី​ក៏​បាន មាន​លុយ​ធ្វើ​អ្វីក៏​បាន គឺ​​​ត្រូវ​តែ​មួយ​ផ្នែក ឬត្រូវ​​តាម​ករណីប៉ុណ្ណោះ​​ ព្រោះ​គ្មាន​លក្ខណៈ​ទួទៅ​ មិន​អាច​យកជា​​ទ្រឹស្តី​​សាកល​ឡើយ។​​​​ បើ​យក​សេចក្តី​ពន្យល់​បែប​នេះទៅ​អនុវត្ត​ក្នុង​ករណី​ឋានៈ​សង្គម​ឬ​អំនាច​និមិត្ត​រូប​នឹង​ខុសទាំង​​ស្រុង​តែ​ម្តង​​​។

​​            តាម​រយៈ​ទ្រឹស្តី​របស់​​អ្នក​ប្រាជ្ញ​ទាំង​ពីរ​រូប​​នេះ​ បាន​ផ្តល់​មេរៀនវិភាគ​​ដល់​យើង​​ថា​ ​អ្នក​មាន​អំនាច​មិន​អាច​ប្រើ​ប្រាស់​អំនាច​លើ​អ្នក​ដែល​គ្មាន​អំនាច​នោះ​ឡើយ​ បើ​អ្នក​គ្មាន​អំនាច​​នោះ​រួម​គ្នា​ជំទាស់ មិន​ទទួល​ស្គាល់​ មិន​គោរព​​តាម​​ការ​ប្រើ​ប្រាស់​អំនាច​របស់​​អ្នក​មាន​អំនាច​​នោះ​។ ដោយ​សារ​អំនាច​ផ្អែក​លើ​អ្នក​ខាង​ក្រោម​ខ្លាំ​ង​ពេគ​ អ្នក​ដែល​កំណត់​អំនាច​របស់​អ្នក​មាន​អំនាច​គឺ​​អ្នក​នៅ​ខាង​ក្រោម​​ ដែល​គេ​និយម​​ហៅ​ថា​ «អ្នក​គ្មាន​អំនាច​» នោះ​ តែ​តាម​ពិត​ ពួក​គេ​គ្មាន​អំនាច​តែ​ក្នុង​ភាសាហៅ​​​​ប៉ុណ្ណោះ​។ ពួក​គេ​មិន​ត្រឹម​តែ​មានអំនាច​ទេ​ ​ថែម​ទាំង​​មានអំនាច​​ខ្លាំង​ជាង​អ្នក​មាន​អំនាច​ទៅ​ទៀត ហើយ​ហេតុ​ដែល​ពួក​គេ​មិន​ដឹង​ ព្រោះ​អ្នក​មាន​អំនាច​លាង​ខួរ​ក្បាល​ពួក​គេ​​ បន្ស៊ាំ​ពួក​គេ​ឱយ​ជឿ​មនោគមន៍​​ថា​ មេ​ដឹក​នាំ​តែង​តែ​ខ្លាំង​ ប្រជាជន​តែង​តែ​ខ្សោយ​​។ ចាំ​សម្តី​របស់​លោក​ ហ្វ៊ូកូល​ «អំនាច​មក​​ពីខាង​​ក្រោម​!»។ ដោយ​សារ​ឋានានុក្រម​នៃ​អំនាច​តែង​តែ​មាន​រាងខាង​លើ​​ស្រួច​ចុង ហើ​យ​ខ្លួន​ធំ ចុះ​មក​បាត​ក្រោម​​ធំ​បំផុតដូច្នេះ​​ (រាង​ពីរ៉ាមីដ​​) ​​ការ​កាន់​អំនាច​ដោយ​មនុស្ស​មួយ​ក្រុម​តូច​គឺ​ជា​ប្រការ​​ចៀស​ពុំ​រួច​​ (Robert Michels calls ‘The Iron Law of Oligarchy’)។ ប៉ុន្តែ បើ​ពុំ​អាច​​ចៀស​​រួច យើង​មិន​ចាំ​បាច់​ចៀស​ទេ​ គ្រាន់​តែ​សំរួល​មិន​ឱយ​រាំង​ខ្ទះ​ដំណើរ​ការ​ដឹក​នាំ​ កុំ​ធ្លាក់ផ្លូវ​ទៅ​គឺ​បាន​ហើយ​ ពោល​គឺ​​ គេ​អាច​អនុវត្ត​ប្រព័ន្ធ​នយោបាយ​ប្រជាធិបតេយ្យ​ឱយ​បាន​ត្រឹម​ត្រូវ​​ កំហិត​អំនាច​រដ្ឋាភិបាល​ដោយ​បង្កើត​ច្បាប់​រដ្ឋ​ធម្មនុញ្ញ​ រាស្ត្រ​អាច​ប្តូរ​ក្បាលម៉ាស៊ីន​ដឹក​នាំ​រដ្ឋដ៏​ស្រួច​នោះ​​​ និងមាន​ការ​បើក​ចំហ​​ ប្រជាជន​អាច​ចូល​រួម​គ្រប់​ស្រទាប់​នៃ​ឋានានុក្រមនោះ​បាន​ ឯ​របប​ផ្តាច់​ការ​វិញ​គឺ​បិត​ជិត​គ្មាន​ការ​​ផ្លាស់​ប្តូរ​ក្បាល​ដឹក​នាំ​និង​លំនឹង​រវាង​ស្ថាប័ន​កំពូល​ទាំង​បីនោះ​ឡើយ​ គឺ​នីតិបញ្ញត្តិ (ធ្វើ​ច្បាប់​) នីតិ​ប្រតិបត្តិ (អនុវត្ត​ច្បាប់​)​ និង​តុលាការ (កាត់​​ទោស​អ្នក​មិន​អនុវត្ត​ច្បាប់និង​​អនុវត្ត​មិន​ត្រឹម​ត្រូវ​) នាំ​ឱយ​អ្នក​នយោបាយ​មិន​ខ្លាច​ប្រជាជន​ ជិះ​សេះ​លែង​ដៃ​។

សេចក្តី​ពន្យល់​អំពី​បញ្ញតិ​ «​អំនាច» និង​ទ្រឹស្តី​របស់​លោក​ វែប៊ើរ ​និងលោក​ ​ហ្វ៊ូកូល​ ​វាសម​គួរ​ល្មម​​ណាស់​ទៅ​ហើយ ដើម្បី​ឱយ​ប្រជា​ជន​មើល​ឃើញ​អំនាច​ខ្លួន​ឯង​ ប៉ុន្តែការ​ពោល​ថា​ ប្រភព​អំនាច​របស់ជន​ផ្តាច់​ការ​គឺ​ប្រជាជន​វា​មាន​ន័យ​ក្តោប​រួម​ពេគ​ ធ្វើ​ឱយ​មើល​មិន​ឃើញ​ថា​ប្រភព​អំនាច​នោះ​មាន​អ្វី​ខ្លះ​ទៀត​។ ​លោក ជីន​ សាប​ ​​បាន​លើក​ឡើង​ពី​ប្រភព​ចាំ​បាច់​ចំនួន​ប្រាំ​មួយ​នៃ​អំនាចនយោបាយ​​របស់​​​​ជន​ផ្តាច់​ការ។ ជា​ទួទៅ​ ជន​ផ្តាច់​ការ​ត្រូវ​ការ​មនុស្សក្រោម​បង្គាប់​ ត្បិត​​បើ​គ្មាន​ពួក​គេ​ទេ​ ប្រភព​អំនាចនយោបាយ​របស់​ជននោះ​​ ​មិន​អាច​រក្សា​គង់​វង់​ឡើយ​។ ប្រភព​ទាំង​នោះ​ តាម​លោក​ ជីន​ សាប​ (២០១០, ទំ. ១៨-១៩) មាន​ដូច​ជា​៖

​​​            ១. អំនាច​ស្រប​ច្បាប់​ ជំនឿ​ដែល​ប្រជាពលរដ្ឋ​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​ថា​របប​ដឹក​នាំ​នោះ​ស្រប​ច្បាប់​ ពួក​គេ​មាន​កាតព្វ​កិច្ច​គោរព​តាម​ ហើយ​មិន​ពេញ​ចិត្ត​និង​ស្រប​តាម​អ្នក​ណា​ដែល​មិន​យល់​ដូច​ខ្លួន​។

២.​ ធន​ធាន​មនុស្ស​ បរិមាណ​​និង​គុណ​ភាព​របស់​បុគ្គល​និង​ក្រុម​ដែល​គោរព​ គាំទ្រ​ សហការ​ ធ្វើ​ជា​ជំនួយ​ការ​របស់​អ្នក​ដឹក​នាំ​។

៣. ជំនាញ​និង​ចំណេះ​ ដែល​របប​មួយ​ត្រូវ​ការ​ដើម្បី​ដាក់​ផែន​ការ​សកម្មភាព​ ហើយ​និង​ធនធាន​ចំណេះ​ដែល​ផ្គត់​ផ្គង់​ដោយបុគ្គលនិង​​ក្រុម​បច្ចេកទេស​ដែល​សហការ​ទាំង​នោះ​។

៤.​ កត្តា​អរូបិយ​មួយ​ចំនួន​ ដូច​ជា​មនោគមវិជ្ជា​និង​ចិត្ត​សាស្ត្រ​ដែល​ប្រមូល​នាំ​ប្រជាជន​ឱយ​គោរព​និង​ជួយ​អ្នក​កាន់​អំនាច​។

៥.​​ ធន​ធាន​សម្ភារៈ​ ​ជាកំរិតដែល​មេ​ដឹក​នាំ​​ត្រួត​ត្រានិង​​​​អាច​រក​បាន​នូវ​ទ្រព្យ​សម្បតិ្ត​ ធន​ធាន​ធម្មជាតិ ហិរញ្ញវត្ថុ​ ហើយ​និង​ការ​ព្រម​ចំណុះ​​នៃ​ប្រព័ន្ធ​សេដ្ឋកិច្ច​​ ​មធ្យោបាយ​ទាក់​ទងនិង​ដឹក​ជញ្ជូន​​ទាំង​ឡាយ​។

៦.​ ចុង​ក្រោយ​បង្អស់​គឺ​ ទណ្ឌ​កម្ម​ សំដៅ​ដល់​ការ​ដាក់​ទោស​​ អនុវត្ត​និង​​គំរាម​កំហែង​ប្រឆាំង​នឹង​ការ​មិន​គោរព​តាម​ ការ​មិន​សហការ​ ដើម្បី​ធានា​ការ​ព្រម​ចំណុះ​និង​សហការឡើង​វិញ​ពី​ប្រជាជន​​ដែល​របប​នោះត្រូវ​ការ​ដើម្បី​រស់​​ទៅ​មុខ​ទៀត​​និង​អាច​បន្ត​អនុវត្ត​គោលនយោបាយ​របស់​ខ្លួន​បាន​។​

លោក​ ជីន​ សាប​ អះ​អាង​ថា «ប្រភព​អំនាច​ទាំង​អស់​នេះ,​ នៅ​តែ​អាស្រ័យ​លើ​ការ​ទទួល​ស្គាល់​របប​នោះ​ ការ​ព្រម​ចំណុះ​ និង​ការ​គោរព​ពីប្រជា​​ពលរដ្ឋ​​ទាំង​មូល​ ហើយ​និង​ផ្អែក​លើ​ការ​សហការ​ឥត​គណនា​ពី​ប្រជាជន​និងស្ថាប័ន​ទាំង​ឡាយ​​នៃ​សង្គម​។» ​ប្រការ​នេះ​ហើយ​​ បើ​នៅប្រជាជន​នៅ​​តែ​បន្ត​ចំណុះ​ សហការ​ គាំទ្រ​ ជន​ផ្តាច់ការ​និង​របប​ដឹក​នាំ​របស់​គេ​ នោះ​នឹង​ហុច​ជូន​ធន​ធាន​អំនាច​ទាំង​នោះ​ទៅឱយ​​ជន​ផ្តាច់​ការ​ដោយ​មិន​ដឹង​ខ្លួន​។ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ បើ​ប្រជាជន​ដក​យក​ប្រភព​អំនាច​ទាំង​នោះ​ពី​របប​ដឹក​នាំ​ ជន​ផ្តាច់​​ការ​នឹង​រលំ​ដួល​ទាំង​ជំហរ​។  លោក ចន​ អូស្ទីន (John Austin)  អ្នក​ប្រាជ្ញ​ច្បាប់​អង្លេស​នៅ​ស.វ.ទី​១៩​ បាន​ពណ៌នា​អំពី​ស្ថាន​ភាព​ដែល​របប​ផ្តាច់​ការ​ប្រឈម​មុខ​ប្រជាជន​ដែល​លែង​ពេញ​ចិត្ត​គាំទ្រ​រដ្ឋាភិបាល​ថា​ ប្រសិន​បើ​ប្រជាជនទាំង​មូល​ ​ភាគ​ច្រើន​តាំង​ចិត្ត​ម៉ឺង​ម៉ាត់​ថា​ក្រាញ​ស៊ូ​​ជំនះ​ការ​លំបាក​តទល់​នឹង​​ការ​បង្ក្រាប ដើម្បី​ផ្តួល​រំលំ​រដ្ឋាភិបាល​​ហើយ​នោះ​ អានុភាព​នៃ​រដ្ឋាភិបាល រួម​មាន​អ្នក​គាំទ្រ​ មិន​អាច​រក្សា​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​គេ​ស្អប់​​បាន​​ឡើយ​ ទោះ​បី​មាន​ការ​ជួយ​ទំនុក​​បំរុង​​ពី​បរទេស​ក៏​ដោយ​។ ប្រជាជន​ដែល​រឹងទទឹង​មិន​អាចត្រូវបាន​​គេ​ប្រើ​កម្លាំង​បង្ខំ​ឱយ​ទៅ​គោរពនិង​ឋិត​ក្រោម​អំនាច​​ជា​អចិន្តៃ្រយ​នោះ​ឡើយ​។​​

កត្តា​បី​យ៉ាង យោល​តាម​លោក​ ជីន សាប ​(២០១០, ទំ. ២១) ដែល​កំណត់​លទ្ធ​ភាព​របស់​ប្រជាជន​ក្នុង​ការ​​ដក​ហូត​ប្រភព​អំនាច​ទាំង​នោះ​បាន​៖ ១. ចំណង់​របស់​ប្រជាជន​សាមញ្ញ​ទាំង​អស់​ក្នុង​ការ​ដាក់​សម្ពាធ​លើ​អំនាច​របស់​រដ្ឋាភិបាល។ ២. កម្លាំង​នៃអង្គការ​និង​ស្ថាប័ន​ឯករាជ្យ​ទាំង​ឡាយរបស់​​​ប្រជាជន​​​ក្នុង​ការ​សហការ​គ្នា​ដក​​យក​ប្រភព​អំនាច​ទាំង​នោះ​។ ៣. សមត្ថភាព​របស់​ប្រជាជន​ទាំងមូល​ក្នុងការ​ប្រកាន់​យក​ការ​មិន​ប្រគល្ភ​​ការ​យល់​ព្រម​សហការ ​និង​មិន​ព្រមផ្តល់​​ជំនួយ​ការ​​​​ឱយ​រដ្ឋ​អំនាច។ លោក​ ក្រឹស្នា​ឡា ស្រិធរណី (Krishnala Shidharni)  កូន​សិស្ស​របស់​គន្ធី​ ពោល​​បញ្ជាក់​ថា​ «ជន​ផ្តាច់​ការមាន​អំនាច​ធ្វើ​ទុក្ខ​បុក​ម្នេញ​តែ​នៅ​ពេល​​យើង​គ្មាន​កម្លាំងតទល់​​ប្រឆាំង​តែ​ប៉ុណ្ណោះ​។» ចំណង់គឺ​ជា​គ្រឿង​ជំរុញ​ ឯ​​កម្លាំង​និង​សមត្ថភាព​គឺ​ជា​បច្ចេកទេស​ក្នុង​ការ​បំពេញ​ចំណង់​នោះ​។ កម្លាំង​មិន​ប្រាកដ​ថា​ត្រូវ​ហិង្សា​ទេ​ ហើយ​ហិង្សា​ក៏​មិន​ប្រាកដ​ថា​ខ្លាំង​ជាង​អហិង្សា​ដែរ​។​

ជា​សំយោគ ​អំនាច​ពិត​ប្រាកដ​គឺឋិត​នៅ​លើ​ការ​យល់​ស្រប (Consent)​ ពុំ​មែន​ហិង្សា​ឡើយ។ បើ​អ្នក​មាន​អំនាច​កាន់តែ​​ប្រើ​ហិង្សា​លើ​ប្រជាជន​ នោះ​ប្រភព​អំនាច​របស់​ពួក​គេ​នឹង​កាន់​តែ​បាត់​​បង់​ ការ​មិន​យល់​ស្រប​ពី​ប្រជាជននឹង​រួម​ទៅ​ជា​កម្លាំង​ជះ​ត្រលប់ប្រឆាំង​នឹង​​ពួក​គេ​​។ ដោយ​សារ​ប្រជាជន​ជា​ប្រភព​អំនាច​ចំបង​របស់​ជន​ផ្តាច់​ការ​ ដូច្នេះជន​​ផ្តាច់​ការ​​ត្រូវ​ការ​ប្រជាជន​ មិន​មែន​ប្រជាជន​​​ត្រូវ​ការ​ជន​ផ្តាច់​ការ​នោះ​ទេ​។

អាន​បន្ថែម​​​:

៙ជីន សាប (Gene Sharp). ២០១០. «ពី​​របប​ផ្តាច់​ការ​ទៅ​ប្រជាធិបតេយ្យ​​: គម្រោង​គោលការណ៍​​សំរាប់​ការ​ទាម​ទារ​សេរីភាព» (From Dictatorship to Democracy: A Conceptual Framework for Liberation). បោះ​ពុម្ព​លើក​ទី​៤. សហរដ្ឋ​អាមេរិច:​ វិទ្យាស្ថាន​អាល់​បឺត​ អាញស្តាញ (The United State of America: The Albert Einstein Institute)។​

៙អំពី​ស្នារដៃ​របស់លោក​ម៉េក​ វែប៊ើរ​ (Max Weber)  ​ដែល​បាន​សិក្សានិង​​កំណត់​និយម​ន័យដ៏​លី្ប​ល្បាញមាន​ឥទ្ធិពល​​និង​​អាច​យក​ជា​ការ​បានអំពី​​ ​«អំនាច» ‘Power’ is the probability that one actor within a social relationship will be in a position to carry out his own will despite resistance regardless of the basis on which this probability rests (p. 152). Cf. Weber, Max. 1947. The Theory of Social and Economic Organization. Translated by A. M. Henderson with an introduction by Talcott Parsons. Or p. 53-54 of  Weber, Max. 1968. Economy and Society: An Outline of Interpretive Sociology, A New and Complete Translation of Wirtschaft und Gesellschaft, Ed. by Guenther Roth and Claus Wittich, 3 vol.

៙មីហ្សេល​ ហ្វ៊ូកូល (Michel Foucault) ទស្សនវិទូ​នៃ​អំនាច​ បាន​សរសេរ​ច្រើន​ណាស់​អំពី​ទំនាក់​ទំនង​អំនាច​, និង​អំនាច​ដែល​ត្រូវ​បាន​គេ​ប្រើ​ប្រាស់​ក្នុង​អង្គ​ការ​សង្គមទំនើប​​ជា​ច្រើន​ដូច​ជា​ សាលា​រៀន​ រោង​ចក្រ​ មន្ទីរ​ពេទ្យ​ គុក។ល។ លោក​​បាន​ឱយ​និយម​ដែល​សេចក្តី​ដើមជា​ភាសា​អង្លេស​​ដូច្នេះ​ ‘‘The exercise of power is a conduct of conducts and the management of possibilities.’’ (p. 138) ​នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​កម្រង​អត្ថបទ​ Michel Foucault. 1994. The Essential Foucault: selections from the essential works of Foucault 1954-1984. Edited by Paul Rabinow and Nikolas Rose.

៙David Swartz. 1997. Culture and Power: Sociology of Pierre Bourdieu. Chicago & London: University of Chicago Press.

៙Schumpeter, Joseph A. (1942). Capitalism, socialism and democracy (2nd ed.). Floyd, Virginia: Impact Books.

៙Joseph E. Stiglitz. 2011. Of the 1%, by the 1%, for the 1%.Vanity Fair. Retrieved Oct 22, 2014. From http://www.vanityfair.com/society/features/2011/05/top-one-percent-201105